ангид байх

1. Хорт зуршил
Дотуур байрны багш: Б. Хишигсүрэн

2. Архи гэж юу вэ?
Спирт агуулсан уураг тархийг сонгомлоор
гэмтээж, тархины үйл ажиллагааг дарангуйлах
үйлчлэлтэй, хараат байдал үүсгэдэг мансууруулах
үйлчилгээтэй шингэн зүйлийг хэлнэ.
Ариун цэвэр, цэвэрлэгээ, ариутгал,
хадгалах, нян устгал зэрэг ахуйн
хэрэглээнд хэрэглэдэг бодис.

3. Архи согтууруулах ундааны хэрэглээ ямар байна вэ?
Жилд 1 хүнд ноогдох архи согтууруулах ундаа 8-9
литрт хүрвэл үндэсний хэмжээнд аюул учирлаа гэж
үздэг. Гэвч Монголд нэг хүнд 23л согтууруулах ундаа
ноогдож байна.
Архи согтууруулах ундааг хэрэглэж эхлэх нас бага байх
тусам архинд донтох өвчинд өртөх эрсдэл нэмэгддэг.
15 нас хүрээгүй бол 40%
!7 насанд 25%
21-25 насанд 10%
25-аас дээш насанд 2,5% нь архинд донтох өвчинд
өртөх эрсдэлтэй болдог байна.

4. Архины согтууруулах ундааны эрүүл мэндэд үзүүлэх
нөлөө юу вэ?
Монгол Улсад согтууруулах ундааны
хэрэглээнээс үүдэлтэй эрүүл мэндийн
хохирол жилээс жилд нэмэгдэж, халдварт
бус өвчин, осол гэмтэл хүн амын өвчлөл,
нас баралтын зонхилох шалтгаан болж
байна.

5. Архи согтууруулах ундаа ба уураг
тархи
Архи согтууруулах ундаа нь өөх тосонд уусах өндөр
чадвартай учраас хүний бие махбодийн өөхлөг бодис
ихтэй эрхтэнүүд, ялангуяа уураг тархийг сонгомолоор
гэмтээдэг. Архи согтууруулах ундааг нэг удаа согттол
уух үед 8.000-20.000 төв мэдрэлийн эс эргэж нөхөн
төлжихгүйгээр үхнэ.
• Ой тогтоолт буурна
• Мартамхай болно
• Нойрны өөрчлөлт, алдагдана
• Мэдрэлийн архаг ядаргаа
• Хөдөлгөөний тэнцвэр алдагдана.

6. Архи согтууруулах ундаа ба үр
хөврөл
Согтууруулах ундаа эхийн цусанд орсоноор ургийн
өсөлтийг алдагдуулж, тархины эд эсийг гэмтээнэ.
Ингэснээр архины шалтгаант ургийн хам шинжтэй /гаж
хөгжил/ хүүхэд төрнө.
Архины шалтгаант ургийн хам шинж:
Өсөлтийн хоцрогдол
Оюуны хомсдол
Эрхтэн системийн гаж хөгжил

8. Тамхи гэдэг нь татах, зажлах, үнэрлэх зэргээр
хэрэглэгддэг, мансууруулах нөлөөтэй, хараат
байдал үүсгэх чадвартай никотин хэмээх
бодис агуулсан сэтгэц идэвхит ургамал юм.
Тамхи гэж юу вэ?

9. Тамхины уутанд никотин,
угаарын хий зэрэг 4000 агруй
химийн бодис, хорт хавдар
үүсгэдэг 43 бодис агуулдаг.
Нэг ширхэг тамхинд 15-20
миллигоам никотин байдаг
бөгөөд ширхгийг татахад 1-2
миллиграм никотиноор
амьсгална гэсэн үг. 50-60
миллиграм никотин таныг
үхэлд хүргэх аюултай.
Тамхины уутанд юу агуулдаг вэ?

10. Тамхины бохь
Тамхины бохь нь зууралдсан хар хүрэн өнгийн бодис
бөгөөд толботуулсан газрынхаа эсэд хортой нөлөө
үзүүлэх ба хорт хавдар үүсгэдэг бодис юм.
Уушгин дахь тамхины
бохь
Тамхины бохь харлаж харагдаж
байна.

11. Дам тамхидалт
Тамхи татдаггүй боловч хажууд нь тамхи
татаж байгаа хүний утаагаар амьсгалж
байгаа хүнийг дам тамхичин буюу
идэвхгүй тамхичин гэнэ.
Тамхи татдаггүй хүн тамхины утаатай
өрөөнд 1 цаг байхад 15 ширхэг тамхи
татсантай тэнцэх хэмжээний хорт
бодисоор амьсгалдаг.

12. Дам тамхидалтанд хүүхэд илүү өртдөг
• Нярайн гэнэт нас барах зам шинжийн эрсдэл хүчин
зүйл болдог.
• Амьсгалын замын өвчинд өртөмхий
• Уушгины үйл ажиллагааг сулруулна
• Уушгины хатгаа, гуурсан хоолойн үрэвслээр байнга
өвдөх
• Багтраа өвчний эрсдэл хүчин зүйл болох зэрэг муу үр
дагавартай

14. Тамхи татах Архи уух нь хорт зуршил болж
байгаагийн учир нь юу вэ?
Архи уусны дараа үзүүлэх нөлөө нь хүнийг
архиндаа согтоод тасрахаас өмнөхөн л илэрнэ.
Гэтэл хүмүүс архийг ууснаар чөлөөтэй байж,
инээж баясаж байгаа нь архины үйлчлэл гэж
боддог ч яаг үнэндээ энэ нь зөвхөн худал
цуурхалд согтсон хэрэг. Архины жинхэнэ
үйлчлэл нь хүн согтсоны дараа бие организмд
шартах, толгой өвдөх гэх мэтээр илэрдэг.

15. Эрсдэлд өртөхгүйн тулд:
1.Дам буюу идэвхигүй тамхидалтаас
сэргийл
2.Бусдын дэргэд тамхи татахгүй бай
3.Эрүүл мэндээ сайжруулахын тулд
тамхинаас гар

16. Тамхиа хаях шалтгаан
Та урт удаан хугацаагаар амьдрах ба амьдрал чинь
чанартай байх болон.
Зүрхний өвчин, хорт хавдар, цус харвалтанд өртөх
эрсдлийг бууруулна
Хайртай хүмүүсээ тамхины утаагаар хордуулж эрүүл
мэндийг нь хохироохгүй
Та илүү эрч хүч, тэсвэр хатуужилтай болно
Тамхинд зориулахаас илүү хэрэгтэй зүйлд мөнгө
зарцуулна
Тамхинаас үүсэх айдас болон буруутан гэгдэж
амьдрахаас зайлсхийж чадна.