Nomenclátor da fraternidade. xinzo de limia.

Marco xeográfico
A comarca da Limia

Parroquias do concello de Xinzo de Limia

20 parroquias // 35 lugares

O RÍO LIMIA
O río que lle dá nome á comarca é o Limia, río que en Portugal se denomina Lima,
onde tamén atopamos a vila de Ponte de Lima.
Aparece documentado como Limia nas fontes clásicas, que recollen a lenda que o
identificaba co mítico río do Esquecemento ou río Lethes (Mela III, 10).
A voz Limia remóntase a un étimo hidronímico emparentado co apelativo hispánico
limo ‘lama ou vexetación verde e viscosa que se forma nos sitios húmidos'.

LENDA E RITUAL DO RÍO DO ESQUECEMENTO
O río Limia tamén se coñece como
río do Esquecemento ou Lethes.
Dicían os antigos habitantes que a
quen o cruzaba esquecíalle todo.
Cando as lexións romanas se
achegaron á comarca da Limia
correu a voz entre as tropas de
que se ían atopar con este atranco
tras atravesalo.
Os soldados negáronse a pasar e
Décimo Xuño Bruto tivo que
armarse de valor e cruzalo el
primeiro.
Unha vez que estaba na outra
beira, chamou a cada un polo seu
nome para demostrarlles que non
perdera a memoria.

Actualmente celébrase no verán unha
festa en Xinzo que lembra o feito: a Festa
do Esquecemento.

O porqué dos
nomes dos
seus lugares e
aldeas
En cada sección incluímos topónimos
maiores do Concello de Xinzo (fonte
de cor verde) á beira doutros de
concellos da comarca da Limia (cor
branca).

1. OROTOPÓNIMOS
Nomes referidos ao relevo

Orixe:
Do grego ὄ ρος
= ‘montaña’

1. OROTOPÓNIMOS
1.1. Indican unha elevación do terreo
1.1. Indican unha elevación do terreo

Montecelo (Baltar)
O Outeiro (Os Blancos)
O Outeiro (Rairiz de Veiga)
O Outeiriño (Rairiz de Veiga)
O Alto (Trasmiras)

Toponimia de Xinzo de Limia


1. OROTOPÓNIMOS
1.2. Indican unha depresión do terreo
1.2. Indican unha depresión do terreo

Covas (Os Blancos)
Covelas (Os Blancos)

Covas

1. OROTOPÓNIMOS


1.3. Indican unha pendente do terreo, unha creba
1.3. Indican unha pendente do terreo, unha creba

A Ladeira (Sandiás)

1. OROTOPÓNIMOS
1.4. Indican unha zona chá do terreo
1.4. Indican unha zona chá do terreo

Vilarchao
(Trasmiras)
Rebordechau (Vilar
de Barrio)


1. OROTOPÓNIMOS


1.5. Indican aaconstitución ou aamorfoloxía do terreo
1.5. Indican constitución ou morfoloxía do terreo

Lodoselo (Sarreaus)

2. LITOTOPÓNIMOS
Nomes referidos ás pedras

Orixe:
Do grego λίθος (lithos) =
‘pedra’

2. LITOTOPÓNIMOS
A Pena
Soutelo de Pena
A Antela
O Penedo (Sarreaus)
Penalonga (Os Blancos)
Penouzos (Vilar de Barrio)
Peaguda (Rairiz de Veiga)
Padroso (Rairiz de Veiga)
Padroso (Calvos de Randín
O Seixo (Trasmiras)
Seixas (Trasmiras)
Perrelos (Sarreaus)
Candás (Rairiz de Veiga)


3. HIDROTOPÓNIMOS
Nomes referidos ás augas

Orixe:
Do grego ὕ δωρ
(hýdor) = ‘auga’

3. HIDROTOPÓNIMOS
3.1. Augas correntes
3.1. Augas correntes

A Corga (Sandiás)
O Regueiro (Trasmiras)
O Rial (Rairiz de Veiga)
Rioseco (Calvos de Randín)
Riobó (Vilar de Barrio)
A Lavandeira (Sandiás)


3. HIDROTOPÓNIMOS
3.2. Mananciais
3.2. Mananciais

A Gorgoloza

A Fontela (Sandiás)


3. HIDROTOPÓNIMOS
3.3. Augas estancadas e brañas
3.3. Augas estancadas e brañas
Lamas

Campo da Lama (Rairiz de Veiga)
A Lagoa (Porqueira)


3. HIDROTOPÓNIMOS
3.4. Terras ribeiregas
3.4. Terras ribeiregas
Soutelo de Ribeira
Parada de Ribeira

Eido de Ribeira (Porqueira)


3. HIDROTOPÓNIMOS
3.5. Nomes prerromanos relacionados coa auga
3.5. Nomes prerromanos relacionados coa auga
Limia
Ambía (Xunqueira de)

Abavides (Trasmiras)
Trasmiras


4. FITOTOPÓNIMOS
Nomes referidos á vexetación

Orixe:
Do grego φυτόν (phuton) =
‘planta’, ‘vexetal’

4. FITOTOPÓNIMOS
4.1. Árbores
4.1. Árbores
Soutelo de Ribeira
Piñeira Seca
Rebordechá
Rebordechao (Vilar de Barrio)
Reboreda (Porqueira)
Carballal (Rairiz de Veiga)
Freixo (Sarreaus)
Amiadelo (Rairiz de Veiga)
A Saínza (Rairiz de Veiga)
Sabucedo dos Peros (Baltar)
Padreda (Vilar de Barrio)- arce
branco


4. FITOTOPÓNIMOS
4.2. Árbores froiteiras
4.2. Árbores froiteiras

Moreiras

Nocelo da Pena (Sarreaus)
Nocelo (Porqueira)
Nigueiroá (Rairiz de Veiga)
Nogueiras (Calvos de Randín)
A Pereiriña (Rairiz de Veiga)
Cerdeira (Os Blancos)


4. FITOTOPÓNIMOS
4.2. Plantas e herbas silvestres
4.2. Plantas e herbas silvestres

Solbeira (sorba ou uva espiña)

• Folgoso (Sarreaus)
• Filgueiras (Rairiz de Veiga)
• Lampaza (Rairiz de Veiga)
• Feás (Calvos de Randín)
• A Serralleira (Trasmiras)‘leitaruga’


4. FITOTOPÓNIMOS
4.3. Arbustos e mato
4.3. Arbustos e mato
Queirugás
Codosedo (Sarreaus)
Toxediño (Vilar de Santos)
Toxo (Rairiz de Veiga)
Toxal (Porqueira)
Chamosiños (Trasmiras)
Garabelos (Baltar)
Breixoeira (Porqueira)
O Silvoso (Calvos de
Randín)
O Bouzo (Baltar)


5. ZOOTOPÓNIMOS
Nomes referidos aos animais

Orixe:
Do grego
ζῷ ον (zoo) =
‘animal’

5. ZOOTOPÓNIMOS
5.1. Mamíferos salvaxes
5.1. Mamíferos salvaxes

As Raposeiras (Rairiz de
Veiga)
Golpellás (Calvos de
Randín)
Lobás (Calvos de Randín)
Vilar de Lebres
(Trasmiras)
Porqueira (aldea e
concello)
Texós (Baltar)


5. ZOOTOPÓNIMOS


5.1. Mamíferos salvaxes: as trampas para cazalos
5.1. Mamíferos salvaxes: as trampas para cazalos

A Trapa (Trasmiras)

5. ZOOTOPÓNIMOS
5.2. Insectos e vermes
5.2. Insectos e vermes

O Mosqueiro (Vilar de
Santos)
Escornabois (Trasmiras)


5. ZOOTOPÓNIMOS
5.3. Aves
5.3. Aves

Niñodaguia (Baltar)
As Pegas (Sandiás)
Azoreiros (Rairiz de Veiga)


5. ZOOTOPÓNIMOS
5.4. Mamíferos domésticos
5.4. Mamíferos domésticos

O Estremadoiro


6. ECOTOPÓNIMOS
Nomes referidos á actividade
económica
ou AGROTOPÓNIMOS
Referidos aos traballos agrícolas

Orixe:
Do grego οἶ κος (oikos) = ‘casa’

6. ECOTOPÓNIMOS


6.1. Tipos de terras: de labor, de pasto, horta, baldíos…
6.1. Tipos de terras: de labor, de pasto, horta, baldíos…

O Agro (Porqueira)
Eidos de Limia (Rairiz de Veiga)
O Campo (Trasmiras)
Prado (Vilar de Barrio)
Gándara (Rairiz de Veiga)

6. ECOTOPÓNIMOS
6.2. Tipos de cultivos
6.2. Tipos de cultivos

Rabal (Trasmiras)


6. ECOTOPÓNIMOS


6.3. Labores agrícolas tradicionais: terras de labor eesistemas de rotación
6.3. Labores agrícolas tradicionais: terras de labor sistemas de rotación

Novás

A Rañoá (Rairiz de Veiga)
A Seara (Vilar de Barrio)

6. ECOTOPÓNIMOS
6.4. División e acoutamento das terras
6.4. División e acoutamento das terras

O Couto (Trasmiras)

A Chousela (Sandiás)
A Cancela (Rairiz de Veiga)
Couso (Sarreaus)
As Quintas (Porqueira)


7. MORFOTOPÓNIMOS
e CROMOTOPÓNIMOS
Nomes referidos ás formas e
cores das terras e da paisaxe

Orixe:
Do grego μορφ (morph) = ‘forma’
Do grego χρώμα (chroma) = ‘cor’

7. MORFO e CROMOTOPÓNIMOS
7.1. Tamaño, forma e aspecto
7.1. Tamaño, forma e aspecto

Amieiro Longo (Rairiz de
Veiga)
A Retorta (Porqueira)
Fonte Arcada (Os Blancos)
A Aspra (Os Blancos)


7.2. Cor e luminosidade
7.2. Cor e luminosidade

Rubiás (Calvos de Randín)
Silvaescura (Trasmiras)


7.3. Valoración sensitiva do ser humano
7.3. Valoración sensitiva do ser humano

Vilariño Frío (Sarreaus)
Fontefría (Rairiz de Veiga)


8. HAXIOTOPÓNIMOS
Nomes referidos á vida
relixiosa

Orixe:
Do grego ἅ γιος (hagios) = ‘santo’

8. HAXIOTOPÓNIMOS
8.1. Santos
8.1. Santos
San Vitoiro
San Pedro
Santa Ana (Sandiás)
Vilar de Santos (concello)
Santa Baia (Rairiz de Veiga)
Santo André (Trasmiras)
San Lourenzo (Porqueira)
San Paio (Baltar)
Santo Antoíño (Baltar)
Santiago (Calvos de Randín)
San Miguel (Vilar de Barrio)


8. HAXIOTOPÓNIMOS
8.2. Edificios relixiosos
8.2. Edificios relixiosos
Mosteiro de Ribeira
O Mosteiro

O Mosteiro (Os Blancos)
A Ermida (Trasmiras)
A Eirexa (Trasmiras)
O Igrexario (Rairiz de
Veiga)


8. HAXIOTOPÓNIMOS
8.3. Homes de igrexa e as súas posesións
8.3. Homes de igrexa e as súas posesións

Eidobispo (Rairiz de Veiga)


8. HAXIOTOPÓNIMOS
8.4. Cruceiros e cruces
8.4. Cruceiros e cruces

Cruces (Trasmiras)


9. ANTROPOTOPÓNIMOS
Referidos a nomes de persoa
Orixe:
Do grego
ἄ νθρωπος
(anthropos) =
‘home (ser
humano)’



9.1. Posesores históricos: nomes de fundadores ou propietarios

Damil
Ganade
Gudín
Guntimil
Morgade
Pidre
Xinzo




Sandiás
Guillamil (Rairiz de Veiga)
Rairiz de Veiga
Sabariz (Rairiz de Veiga)
Sever (Porqueira)
Guntín (Os Blancos)
Baltar (concello)
Gomariz (Baltar)
Tosende (Baltar)
Randín (Calvos de Randín)
Freande (Sarreaus)



9.2. Posesores recentes: nomes e/ou apelidos dos propietarios ou fundadores
9.2. Posesores recentes: nomes e/ou apelidos dos propietarios ou fundadores

Crespos (Rairiz de Veiga)
Martices (Rairiz de Veiga)
Salgados (Rairiz de Veiga)
Os Blancos (aldea e concello)
Os Cuquexos (Os Blancos)

9.3. Alcumes
9.3. Alcumes

O Caudillo (Vilar de Barrio)


9.4. Profesións
9.4. Profesións

Seoane de Oleiros


9.5. Posesións reais ou señoriais
9.5. Posesións reais ou señoriais

Vila de Rei
(Trasmiras)




9.6. Etnias e xentilicios: aaprocedencia dos fundadores ou posesores
9.6. Etnias e xentilicios: procedencia dos fundadores ou posesores
Faramontaos
Faramontaos (Porqueira)
Sarreaus
Bresmaus (Sarreaus)
Castelaus (Vilar de Barrio)
Castelaus (Calvos de
Randín)
As Maus (Rairiz de Veiga)
As Maus (Baltar)
As Maus (Vilar de Barrio)
Zapeaus (Rairiz de Veiga)
Loureses (Os Blancos)

10. ODOTOPÓNIMOS
Nomes referidos ás vías de
comunicación

Orixe:
Do grego ὁ δός (hodós) = ‘camiño’

10. ODOTOPÓNIMOS
10.1. Camiños e corredoiras
10.1. Camiños e corredoiras

O Vieiro (Vilar de Santos)
Congostro (Rairiz de Veiga)
A Carreira (Trasmiras)


10. ODOTOPÓNIMOS


10.2. Pasos no río ou na montaña: pontes, pontóns, portos
10.2. Pasos no río ou na montaña: pontes, pontóns, portos

Vilariño das Poldras (Sandiás)
A Ponte (Vilar de Santos)
Porto (Vilar de Barrio)
A Portela da Quinta (Sarreaus)

11. ASENTAMENTOS
HUMANOS E
CONSTRUCIÓNS

11. ASENTAMENTOS, CONSTRUCIÓNS
11.1. Construcións antigas: mámoas, castros, torres
11.1. Construcións antigas: mámoas, castros, torres

O Castro (Sandiás)
Castrelo (Rairiz de Veiga)
A Madorra (Trasmiras)
O Castelo (Trasmiras)
A Torre (Porqueira)


11.2. Tipo de asentamento: lugar, aldea, vila
11.2. Tipo de asentamento: lugar, aldea, vila

O Barrio (Vilar de Santos)
O Barrio (Trasmiras)
Vilar de Barrio (concello)
Casás (Trasmiras)
Vila (Calvos de Randín)
Vilaseca (Trasmiras)
Ouvigo (Os Blancos)
A Quinta (Baltar)
Vilamaior da Boullosa (Baltar)
Vilar (Calvos de Randín)
Vilariño (Calvos de Randín)



Toponimia de Xinzo de
Limia

11.3. Tipos de vivenda ou establecementos: casa, pazo, pousada, cabana, ferrería
11.3. Tipos de vivenda ou establecementos: casa, pazo, pousada, cabana, ferrería
As Fiestras (?)
Parada de Ribeira
Paredes

Pazos (Sarreaus)
Sas (Sarreaus)
A Venda (Vilar de Santos)
Os Pardieiros (Trasmiras)
Forxa (Porqueiras)
Paradela (Calvos de Randín)
A Alberguería (Vilar de Barrio)
As Casas da Veiga (Vilar de Santos)


Toponimia de Xinzo de
Limia
11.4. Construcións destinadas ás tarefas agrícolas e gandeiras
11.4. Construcións destinadas ás tarefas agrícolas e gandeiras
Trandeiras

Cortegada (Sarreaus)
A Telleira (Rairiz de Veiga)
Currás (Rairiz de Veiga)
Lobios (Porqueira)
Telladas (Porqueira)
O Folón (Vilar de Barrio)

12. TOPÓNIMOS DE
SITUACIÓN
Indican situación respecto dun
elemento no territorio

Coche de Acó e Coche de Aló

12. TOPÓNIMOS de SITUACIÓN
12.1. Indefinidos e adverbios
12.1. Indefinidos e adverbios

Ameá (Sarreaus)
Xuxá (Rairiz de Veiga)
Alemparte (Vilar de Barrio)


12. TOPÓNIMOS de SITUACIÓN
12.2. Locucións adverbiais
12.2. Locucións adverbiais

Cima de Ribeira (aldea
e parroquia)

Fondevila (Rairiz de Veiga)


14. TOPONIMIA LENDARIA

Fontemoura (Porqueira)
Moura (Rairiz de Veiga)
Mouril (Os Blancos)
Blancos


Autores:
Xulia Marqués Valea (SXPL)
Vicente Feijóo Ares (RAG)

Nomenclátor da fraternidade. xinzo de limia.

More Related Content

Similar to Nomenclátor da fraternidade. xinzo de limia.

More from Loli Cid Cid

Nomenclátor da fraternidade. xinzo de limia.