Introdución á Literatura grega clásica para a aula de Literatura Universal

1. LITERATURA GREGALITERATURA GREGA

2. A literatura grega antiga comprende aquela
literatura escrita en grego antigo desde os máis
antigos vestixios escritos en idioma grego ata o
século IV e o auxe do Imperio Bizantino..

3. INTRODUCIÓNINTRODUCIÓN
 Grecia e o pobo hebreo son o berce da civilización occidental, xa que a
súa política, pensamento, arte e literatura acadaron tal perfección que
determinaron o desenvolvemento cultural de Occidente.
 Fronte á esaxeración, fantasía e grandiosidade dos pobos orientais, as
manifestacións culturais do pobo grego caracterizábanse polo equilibrio,
a claridade, a norma e o método.
 Fonte principal de inspiración: mitoloxía (riquísimo tesouro de crenzas
que consideraban a prehistoria do seu país) con 12 deuses principais
(Zeus, Atenea, Afrodita, Apolo, Poseidón...) e heroes (semideuses como
Teseo, Herodes, Edipo, Orfeo...). Os mitos seguen sendo, hoxe en día,
motivo de inspiración e estudo.
 Esta literatura vehiculizábase a través da lingua grega, rica e
desenvolvida, cunha fonética musical, unha sintaxe flexible e un léxico
variado, que a facían apta para o canto e a expresión do sentimento e as
ideas.
 Destacaron nos xéneros propiamente literarios: poesía épica, poesía
lírica, teatro... aínda que cultivaron tamén a filosofía, a historia e a
oratoria.

4. MITOMITO
 Narración ou
conxunto de
narracións escritas
polos poetas antigos
que tratan sobre
deuses ou heroes e
nas que acostuma
aparecer unha
explicación dalgún
enigma sobre o
universo ou o ser
humano.

5. HOMEROHOMERO
 Autor da Ilíada e da Odisea.
Atribúenselle unha serie de
himnos aos deuses chamados
“homéricos” e a
Batracomiomaquia, parodia da
Ilíada, que narra unha guerra
entre ras e ratos.

6. EPOPEAS- Ilíada e OdiseaEPOPEAS- Ilíada e Odisea

7. A ODISEA – 24 cantosA ODISEA – 24 cantos
 Cantos I- IV: En Ítaca viven a muller e o fillo de
Ulises (Penélope e Telémaco). Mentres este último
sae na busca do pai, a nai entretén aos
pretendentes e estes traman a morte de Ulises.
 Cantos V- VIII: Ulises vai ao país dos feacios e o
rei deste pobo pídelle que conte publicamente a
súa vida.
 Cantos IX- XII: Ulises conta as aventuras sufridas
desde que saíu de Troia.
 Cantos XIII- XXIV: Ulises chega a Ítaca.
Reencóntrase coa familia e os criados, mata os
pretendentes de Penélope, sufoca a sublevación
dos familiares dos mortos e consegue a paz final.

8. A ODISEA – 24 cantosA ODISEA – 24 cantos
 Comeza “in media res”, contando os feitos
anteriores en base ás lembranzas ou narracións do
propio Odiseo.
 Está dividido en tres partes: “A Telemaquia”
(cantos do I ao AV), “O regreso de Odiseo”
(cantos V ao XII) e “A vinganza de Odiseo”.

9. ODISEA – Viaxe de UlisesODISEA – Viaxe de Ulises

10. ODISEA- cabalo de TroiaODISEA- cabalo de Troia

11. ODISEA - CirceODISEA - Circe

12. ODISEA- Canto de sirenasODISEA- Canto de sirenas

13. ODISEA – Penélope e osODISEA – Penélope e os
pretendentespretendentes

14. ODISEA - PenélopeODISEA - Penélope

15. ““Circe ou o pracer do azul”Circe ou o pracer do azul”
Unha visión
feminista do clásico.
De Begoña
Caamaño.

16. A ILÍADA - 24 cantosA ILÍADA - 24 cantos
 Enfrontamento entre Agamenón e Aquiles polo
rapto da escrava Briseida por parte do primeiro.
 Aquiles, colérico, retírase do combate e o poema
vai relatando os fracasos dos gregos.
 Agamenón suplica a Aquiles que volva ao campo
de batalla, pero a ira do heroe só cede cando
Héitor, príncipe troiano, mata a Patroclo, o seu
protexido.
 Aquiles volve á guerra, enfróntase ao troiano
Héitor, matándoo.
 A obra péchase cos funerais de Patroclo en
campamento aqueo e os de Héitor na cidade de
Troia.

17. ILÍADA- Rapto de BriseidaILÍADA- Rapto de Briseida

18. A ILÍADA - AquilesA ILÍADA - Aquiles

19. ILÍADA- Aquiles mata a HéitorILÍADA- Aquiles mata a Héitor

20. POESÍA ÉPICA GREGAPOESÍA ÉPICA GREGA
HOMERO (S. VIII a. C.)HOMERO (S. VIII a. C.)
 A ILÍADA (“cousas de Ilión”.
Ilión= Troia)
 Tema: cólera de Aquiles-fillo de
deuses (guerreiro, hábil, valoroso)
 Acción: na guerra.
 Proceso narrativo lineal.
 Ton dramático, combativo,
emotivo.
 Ambiente bélico, centrado nas
loitas entre heroes gregos e
troianos.
 Entre a variedade e forza das
paixóns que moven aos personaxes
(ira, orgullo, amor...) destaca a
AMIZADE, verdadeiro motor da
acción.
 A ODISEA (“cousas de
Odiseo”. Odiseo=Ulises)
 Tema: regreso de Ulises-fillo de
rei (astuto, enxeñoso e
prudente) a Ítaca tras a guerra
de Troia.
 Acción: tras a guerra
 Maior dominio das técnicas
narrativas: in media res, saltos
temporais, simultaneidade das
accións.
 Ton narrativo, máis sosegado.
 Ambientes palaciegos (intrigas)
e fantásticos (aventuras).
 Importante o papel concedido
ás mulleres (Penélope, Circe,
Calipso...)

21. A LÍRICA GREGAA LÍRICA GREGA
 A palabra lírica ten a súa orixe en que os gregos,
nas festas, acostumaban entoar uns cantos
acompañados da lira.
 Tipos de poesía: coral (o poeta era o portavoz do
sentimento dun grupo) e persoal (desenvolve
unha temática variada, relacionada coa elexía, o
crítico, o satírico, as paixóns...).
 Poesía subxectiva, onde se amosa a vida íntima
do poeta ou a colectividade.
 Canta feitos do presente, non as glorias pasadas,
como a epopea.
 Composicións breves.

23. SAFO DE LESBOS –S. VII a. C.SAFO DE LESBOS –S. VII a. C.
(poesía persoal)(poesía persoal)
 Adicou a súa vida a
instruír ás mozas nunha
escola artístico-literaria:
música, poesía e baile.
 A poeta do amor: paixón
erótica, celos, enganos,
abandono ou despedida da
amada.
 Poesía sinxela e delicada.
 Himno a Afrodita (o amor
como forza irresistible da
natureza)
 Poeta máis lida da
Antigüidade.

24. SAFO DE LESBOSSAFO DE LESBOS
 Me parece que es igual a los dioses
el hombre aquel que frente a ti se sienta,
y a tu lado absorto escucha
Mientras dulcemente hablas
 y encantadora sonríes; lo que a mi
el corazón en el pecho me arrebata:
apenas te miro y entonces
no puedo decir ya palabra
 al punto se me espesa la lengua
y de pronto un sutil fuego me corre la piel,
por mis ojos nada veo, los oídos
me zumban

me invade un frío sudor
y toda entera me estremezco,
mas que la hierba pálida estoy
y apenas distante de la muerte me siento
infeliz

25. ANACREONTE -metade do S. VII a. C.ANACREONTE -metade do S. VII a. C.
(poesía persoal)(poesía persoal)
 Poeta profesional que
alegraba as festas e o ocio de
reis e nobres.
 Poesía fácil e
intranscendente, onde
cantaba os praceres sinxelos
da vida (amor, viño,
música...) e a xuventude.
 Neno, trae auga, trae viño e
tráenos coroas de flores,
veña, trae, que xa vou
combater contra Eros.
 Poesía anacreóntica que
influíu en autores como
Quevedo.

26. PÍNDARO (S.V a.C.)PÍNDARO (S.V a.C.)
Poesía coralPoesía coral
 Cantor dos gañadores das
competicións atléticas.
 O seu prestixio era tan
grande que os poetas tiñan
por grande honra ser
cantados nos seus poemas.
 Principal poeta grego da
Antigüidade.
 Estrutura as súas odas en
tres partes: eloxio do
vencedor e a súa vitoria,
loanza da súa liñaxe,
consellos morais.
 Vocabulario rico e estilo
maxestuoso.

27. O TEATRO GREGOO TEATRO GREGO
Tivo a súa orixe na lírica coral,
concretamente nos himnos relixiosos que
os campesiños, disfrazados, cantaban na
honra de Dionisos, deus do viño e a
fertilidade da terra.
Principais modalidades: traxedia e comedia.

28. TRAXEDIA (máis elitista)TRAXEDIA (máis elitista)
COMEDIA (máis popular)COMEDIA (máis popular)
 Traxedia: xira ao redor das
grandes paixóns humanas. Xorde
no século V, era clásica, a partir
dos coros dionisíacos.
 Inspírase en temas e personaxes
das antigas epopeas e lendas
(destino, culpa, castigo divino...)
 Acción baseada nun conflito
próximo e humano cun desenlace
funesto.
 Os personaxes son heroes ou
deuses.
 Linguaxe culta e elevada.
 Dos centenares de traxedias
escritas e interpretadas durante a
época clásica, só sobreviviron un
número limitado de obras.
 Comedia: pretende divertir
mediante o humor e a sátira.
 Busca os temas nos vicios e
defectos comúns, así como
na vida cotiá. Crítica social
 A acción baséase nunha
situación angustiosa que o
personaxe resolve
felizmente.
 Personaxes reais, inventados
ou deuses diversos.
 Linguaxe viva, áxil e vulgar.

30. ESQUILO (525-456 a.C)ESQUILO (525-456 a.C)
TRAXEDIATRAXEDIA
 Introduciu innovacións
(dous personaxes, ademais
do coro).
 Considerado creador da
traxedia.
 Temas baseados na
mitoloxía, con finais
coñecidos, pero con
importantes leccións
morais.
 Personaxes grandiosos e
con reaccións desmedidas
ante o tráxico destino
imposto.
 Prometeo encadenado

31. ESQUILO (525-456 a.C)ESQUILO (525-456 a.C)
TRAXEDIATRAXEDIA
 A súa obra máis coñecida é a
triloxía
La Orestíada (Agamenón, Las
Coéforas, Las Euménides).
 Na primeira, Clitemnestra e
Egisto asasinan a Agamenón.
 A segunda conta o proceso
de vinganza planeado por
Electra.
 A terceira amosa como
Orestes é levado a xuízo ante
o tribunal divino.

32. SÓFOCLES (495-405 a. C.)SÓFOCLES (495-405 a. C.)
TRAXEDIATRAXEDIA
 Innovacións (3º actor,
personaxes redondos)
 Personaxes: seres
cercanos que razoan,
sofren e deben
resolver dilemas.

33. SÓFOCLESSÓFOCLES
 Consérvanse sete traxedias completas
 “Edipo Rey”: trata da parte da historia
de Edipo na que é rei de Tebas e esposo
de Yocasta. Cando se descobre que é o
asasino de seu pai e o esposo da súa nai,
Edipo cégase a si mesmo e Yocasta
afórcase.
 En “Antígona”, a protagonista decide
enterrar o seu irmán e realizar sobre su
corpo os correspondentes ritos,
rebelándose así contra Creonte, o seu
tío y sogro (pois estaba comprometida
con Hemón, fillo daquel). A
desobediencia acarrea para Antígona a
súa propia morte

34. EURÍPIDES (480-406 a.C.)EURÍPIDES (480-406 a.C.)
TRAXEDIATRAXEDIA
 Personaxes máis humanos
que obedecen á súa
conciencia, e non ao
destino.
 Maior realismo e
pesimismo.
 Menor éxito, en vida, que
Sófocles e Esquilo.
 Medea, Hipólito.

35. EURÍPIDESEURÍPIDES
 As súas obras falaban do seus tempos,
sobre todo das crueldades da guerra.
 “Alcestis”: o rei Admeto é salvado
pola súa esposa Alcestis, quen
consente en morrer no seu lugar e é
arrebatada á morte por Heracles.
 “Medea”: traxedia de gran forza
psicolóxica na que converte a Medea
en asasina dos seus fillos para se
vingar da infidelidade de Jasón.
 “Hipólito”: Fedra, filla de Minos e
esposa de Teseo, namorada do seu
fillastro Hipólito, leva á perdición a pai
e fillo e ela mesma dáse morte.

36. ARISTÓFANES (445-387 a. C.)ARISTÓFANES (445-387 a. C.)
COMEDIACOMEDIA
 Intención política e burlesca.
 Dureza na súa crítica a políticos,
filósofos, escritores, guerras...
 No seu teatro está a vida cotiá, e
a súa finalidade non é a
reflexión sobre os grandes
dramas humanos, senón o riso e
a alegría.
 Abundan chistes, xogos de
palabras, situacións
disparatadas...

37. ARISTÓFANES (445-387 a. C.)ARISTÓFANES (445-387 a. C.)
COMEDIACOMEDIA
 Lisístrata
Lisístrata é unha muller ateniense
que, cansada das continuas
guerras entre Atenas e Esparta,
decide convencer a todas as
mulleres de Grecia de que no
copulen cos seus esposos ata
que estes asinen a paz. Ao
final da obra, os homes,
desesperados pola falta de
sexo, deciden deixar de loitar
e así pór fin á folga de pernas
cruzadas das súas mulleres.
Outras coñecidas obras son La
paz, Las aves, Las Nubes...

38. MENANDRO (342-291 a.C.)MENANDRO (342-291 a.C.)
COMEDIACOMEDIA
 Teatro de costumes.
 Ridiculízanse
estereotipos como o
avaro, o escravo infiel,
o soldado fanfarrón, a
moza desventurada...
 El misántropo

39. A FÁBULA GREGAA FÁBULA GREGA
- Carácter moralizante.
- Forma alegórica, a partir dunha historia concreta
hai que entender a ensinanza moral.
- Trazos propios do teatro: algo de acción.
- Brevidade e concisión.
- Os protagonistas son animais que representan os
vicios ou virtudes.
- Máximo representante: Esopo.

40. O lobo e o cordeiroO lobo e o cordeiro

41. A lebre e a tartarugaA lebre e a tartaruga

42. NOVELA GREGANOVELA GREGA
 De creación tardía.
 Só se conserva unha:
Dafnis e Cloe
 Autoría: Longo.
 Historia de amor e
aprendizaxe entre dous
pastores.

43. HISTORIOGRAFÍAHISTORIOGRAFÍA
 Os máis importantes historiadores durante a era clásica:
 Herodoto (484-425 a. C). Cicerón chamouno o pai da
historia. Os nove libros de Historias que escribiu describen
o mundo e la civilización que el percorreu nas súas viaxes.
 Tucídides (460 a.C.–396 a.C.). Estratega durante a guerra
do Peloponeso. Crítico e analista.
 Jenofonte (431 a.C – 354 a.C., comezou as súas Helénicas
onde Tucídides as deixara arredor do 411 a.C. e proseguiu
a historia ata o 362 aC. A súa obra máis coñecida é
Anábasis.

44. MUNDO MAXINADO PORMUNDO MAXINADO POR
HERODOTOHERODOTO

45. TAREFASTAREFAS
 Realizar unha exposición oral sobre algún aspecto dado no tema,
profundando nel. Os mitos. Argumentos mitolóxicos nas óperas.
 Ler «A Odisea» ou «A ilíada» en cómic.
 Ler as Fábulas de Esopo
 Lectura voluntaria: Begoña Caamaño: «Circe ou o pracer do
azul», editorial Galaxia. Alessandro Baricco: “Homero, Ilíada”.
Editorial Anagrama.
 Exposición oral sobre a mitoloxía grega
 Achegarse á lenda de Prometeo (“Prometeo encadenado” de
Esquilo)
 Que é o complexo de Edipo?
 Representación teatral dun fragmento.