1. Կոմիտաս

2. Գևորգ Դ Կաթողիկոսն առաջնորդին պատվիրում է, որ
նա իր հետ մեկ որբ երեխա բերի՝ Էջմիածնի վանքում
կրթություն ստանալու համար։ Նա գնում է Էջմիածին և
այնտեղ իր զարմանահրաշ երգով մեծ տպավորություն
է թողնում կաթողիկոսի վրա։ Ի վերջո 20 թեկնածուների
միջից ընտրվում է Սողոմոնը։ 1890 թվականին
դառնում սարկավագ, 1893 թվականին նա ավարտում է
Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարանը։

4. Կաթողիկոսի բարեխոսությամբ՝ թոշակ ստանալով հայ խոշոր
նավթարդյունաբերող Ալեքսանդր Մանթաշյանից՝ Կոմիտասը մեկնում է
Բեռլին, ուր արձանագրվում է «Կայզեր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ» համալսարանում
և երաժշտական ուսումնասիրություն կատարում Ռիխարդ Շմիդտի ձեռքի
տակ։ 1899-ին նա վերադառնում է Էջմիածին և սկսում է ղեկավարել
տղամարդկանց բազմաձայն երգչախումբը։ Ճամփորդում է երկրի բոլոր
շրջանները, գյուղերը, փնտրելու զանազան ժողովրդական երգեր և պարեր։
Այսպիսով նա հավաքում է մոտավորապես 3000 երգ, նրանցից մեծ մասը
հարմարեցրած էր երգչախմբով երգելու համար։ Կոմիտասի գլխավոր
աշխատանքը իր «Պատարագն» է, որը մինչև այսօր ներկա է եկեղեցու
ծիսակատարության մեջ։ Պատարագի մշակումը նա սկսել էր 1892
թվականին, բայց երբեք չավարտեց՝ Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի
սկսման պատճառով։

5. Պատարագը» առաջին անգամ հրատարակվել է 1933 թվականին՝ Փարիզում և
առաջին անգամ ձայնագրվել 1988 թվականին՝ Երևանում։ Կոմիտասը առաջին ոչ-
եվրոպացին էր որ ընդունվեց Միջազգային Երաժշտական Ընկերություն։ Նա
բազմաթիվ դասախոսություններ և կատարումներ էր ունենում ամբողջ
Եվրոպայում, Թուրքիայում և Եգիպտոսում, ներկայացնելով մինչև այդ ժամանակը
շատ քիչ ճանաչված հայկական երաժշտությունը։ 1910 թվից հետո նա ապրել և
աշխատել է Պոլսում։ Այնտեղ նա հիմնել է «Գուսան» երգչախումբը, 300 անդամով։
1915 թվականի Ապրիլ 24-ին, երբ Հայոց Եղեռնը սկսվեց, նա շատ ուրիշ հայ
մտավորականների պես, ձերբակալվել է և հարկադրվել քայլել աքսորի ճամփան
դեպի Արաբիայի անապատները

6. Նրա լավ ընկերը՝ թուրք բանաստեղծ Էմին Յարդաքուլը և ամերիկյան դեսպան
Հենրի Մորգենթաուն միջամտել են կառավարությանը և Կոմիտասը ազատվել է։
Բայց նրա հավաքած աշխատանքի մի մասը կործանվել էր այս դեպքերի
ժամանակ, և նա երբեք ամբողջովին չվերականգնվեց այս փորձառությունից։ Նա
վերջը տեղափոխվեց Փարիզ, որտեղ էլ մահացավ հոգեբուժական կլինիկայում
1935 թվականին։ Հաջորդ տարի նրա աճյունը փոխադրվել է Երևան։ 1950-ական
թվականներին իր ձեռագրերը նույնպես փոխադրվեցին Փարիզից Երևան։ Այսօր
Երևանի երաժշտական Կոնսերվատորիան կրում է Կոմիտասի անունը։