1. Зэрлэг Амьтдыг Хамгаалах Нийгэмлэг(WCS)-ийн Монгол дахь хөтөлбөрЛандшафтын зүйлүүдийн арга зүй: Ландшафтын зүйлүүдийг сонгох, Биологийн ландшафт, Хүний үйл ажиллагааны ландшафтЛ.ОчирхуягЗайнаас тандан судлал/Газарзүйн мэдээллийн системийн мэргэжилтэн

2. Wildlife Conservation SocietyWCS 1895 онд байгуулагдсанАшгийн бусNew York хотод 5 амьтны хүрээлэнтэй (> 4 сая хүн ирдэг)500 гаруй төслийг 60 гаруй оронд хэрэгжүүлдэгWeb: www.wcs.org

3. Wildlife Conservation SocietyWCS нь онгон зэрлэг байгалийн зэрлэг амьтдыг хамгаалахын төлөө ажилладаг. Зэрлэг амьтдын оршин тогтнож буй энэ том нэгдмэл системийг дэлхийн жишигт хүрсэн судалгаа, хамгаалал, болосролоор дамжуулж хэрэгжүүлэхийг эрмэлзэн ажиллаж байна...

4. Ландшафтын зүйлүүдийн арга зүйБүс нугтийн байгаль хамгааллыгтөлөвлөхтухайWCS-ийнхандлага /аргачлал/Унаган байдлаараа байгаа ландшафтыг олж илрүүлэх ба түүний голлох зүйл (зэрлэг ан амьтад)дээр нь тулгуурлан хамгаалах ньАргачлал ньсудлагдажбуйзүйлийнцогцбайдлыгшинжлэх ухааны мэдээлэл дээр тулгуурлан шийдвэрлэдэгБайгаль хамгаалалд цогцбайдлааравчүзэхньтухайнгазарнутгийнамьдрахорчнызохистойбайдалбатулгарч буй бэрхшээлүүдийг бүхэлд нь хамруулахаднэнчухалюм.

5. Ландшафтын зүйлүүдийн арга зүйЛандшафтаа тодорхойлохБайгаль хамгааллын зорилт, төслийн зорилгыг тодорхойлохЛандшафтын зүйлүүдийг сонгохХүний үйл ажиллагааг тодорхойлохХүний үйл ажиллагааны ландшафтыг зураглахБиологийн ландшафтыгзураглахЛандшафтын хамгааллыг зураглахШууд ба тохируулгын хөндлөнгийн оролцооХяналт, шинжилгээ

6. Ландшафтын зүйлийн тодорхойлолтЛандшафтын зүйлнь экосистемийн хувьд ялгаатайгазар нутагт байрлаж, тухайн экосистемийнбүтэц, үйл ажиллагаа-нд тодорхой хэмжээгээрнөлөөлжбайдаг зүйлийг хэлнэ.Орон зай, цаг хугацааны шаардлага нь ландшафтын зүйлийг байгалийн нөөцийн ашиглалт, хүний үйл ажиллагаанд илүү өртөмтгий болгодог.

7. Ландшафтын зүйлТэдгээрийг тодорхойлох зааварчилгаа нь тухайн орчныг илтгэхүйц ан амьтдын талаармэдээлэлд тулгуурлан зүйлийгцогцоор нь шийдвэрлүүлнэ.Үүнд:Амьдрах орчинТулгарч буй бэрхшээлүүдХамгаалалтын бүсЭрсдэлд өртөмтгий, жиш. хүний нөлөө г.мГазар нутгийн онцлогЭкологийн зохилдолгооНийгэм э/засагтач холбогдолтой байдал

8. Хүнсний гол эх үүсвэрХүнсний бусад эх үүсвэрҮржлийн нутагХуурай улиралд орогнох газарТаамагласан жишээ.Биологийн ландшафтЛандшафтын зүйлүүдэд юу хэрэгтэй бэ?Хэрвээ аюулд өртөөгүй бол тэд хаана байж болох байсан бэ?

9. Нутгийн хамгаалалттай газарАн агнуурИргэд1Бүрэн хамгаалалттай газарАлтны уурхайИргэд 2Хөдөө аж ахуйн талбайТаамагласан жишээ.Хүний үйл ажиллагааны ландшафтХүмүүс орчноо яаж хэрэглэж байна бэ?Зэрлэг амьтдыг хамгаалахад хамгийн их боломж, эрсдэл хаана байна бэ?

10. Таамагласан жишээ.Хоорондын зөрчилдөөнАн агнуур нь хоол хүнсийг хязгаарладаг.Дэд бүтэц нь амьдрах орчныг хуваагдалд оруулдаг.

11. Ландшафтын хамгаалалТаамагласан жишээ.1. Хуурай улиралд ан агнуурыг багасгахаар анчидтай ажиллах2. Агнуурын өөр хэлбэрүүдийг хөгжүүлэх.3. Хамгаалалттай газар нутагт ангийн хууль журмыг сахиулах.1. Хамгаалалттай газарт үржлийн нэмэлт орчинг зохицуулах2. Хамгаалалттай газрын гаднах үржлийн нутгийг сэргээх, нөхцөл байдлыг зөөлрүүлэх3. Дамжин өнгөрөх нутгийг хамгаалах

12. Зүүн бүсийн Зүйлд тулгуурласан Зүйлийн хамгаалал төсөл Монголын тал хээрийн ард иргэдийн амьжиргаа, ан амьтдыг хамтад нь тогтвортой хамгаалах “Оролцооны үндсэн дээр Биологийн төрөл зүйлд тулгарсан аюул хор хөнөөлийг бууруулах замаар Зүйлд тулгуурласан байгаль хамгааллын стратегийг хэрэгжүүлэхийг эрмэлзэх .”

13. Зүүн бүсНийт талбай: 1.56 сая km2Хүн амын тоо: 2.6 саяМалын тоо толгой: 33 саяЗүүн бүс: 286,000 km2 Хүн амын тоо: 200,000 Малын тоо толгой: 4 сая орчим

14. Хамтын оролцооБэрхшүүлүүдийг тодорхойлох: Зүүн бүсийн 3 аймагт уулзалт ярилцлага хийсэнЗүйлүүдийн сонголтБиологийн, хүний үйл ажиллагааны ландшафтыг хэлэлцэх

15. Ландшафтын зүйлүүдЛандшафтын цогцыг дараах бодит шинжээр тодорхойлно:Амьдрах орчны хүчин зүйлүүд

16. Тулгарч буй гол бэрхшээлүүд © WCS,Фото: Т.МюллерУг амьтад нь:Тухайн нутагт зохилдсон

17. Зүйлийн дотроо гетероген үржилтэй

18. Тулгарч буй эрсдэлд өртөмтгий

19. Экосистемд чухал нөлөөтэй

20. Нийгэм эдийн засгийн чухал ач холбогдолтой байх© WCS,Фото: Одонхүү© WCS,Фото: Т.Мюллер

21. Version 2.0 betaЛандшафтын ЗүйлүүдийнСонгох программ

22. Амьдрах орчны төрлүүд

23. Тууртан амьтадХалиун бугаБор гөрөөсЦагаан зээрШивэр хандгай

24. Жижиг хөхтөн амьтадДагуур огдойБор туулайМонгол тарвагаГозоорой зурамАлагдаагаҮлийн цагаан оготно

25. Хярс үнэгШар үнэгМануул мийМахчин амьтадХотны үенСаарал чоноӨмхий хүрнэДорго

26. Махчин шувуудХээрийн бүргэдЦармын бүргэдСаарал тасНамгийн цагаан элэгтAмурын шонхорТалын сарИдлэг шонхорСаарал цагаан элэгтСохор элээ

27. Ховор шувуудАзийн цууцальХошуу галууХалбаган хошуутРекилт цахлайХонин тоодогХар өрөвтас

28. Шувууд: ТогоруунуудЦагаан тогорууХархираа тогорууӨвөгт тогорууЦэн тогорууАлаг тогорууХар тогоруу

29. Ландшафтын Зүйлүүдийн сонголт: Зүүн бүс нутгаар

30. Хүний үйл ажиллагааАмьдрах орчны хуваагдалБэлчээрийн талхагдалХэт агналтТүймэрБайгалийн нөөцийн ашиглалтГазар ашиглалт

31. Ландшафтын Зүйлүүдийн сонголт: Үр дүн

32. Зүүн бүсийн ландшафтын зүйлүүдийн бүрдэлЦагаан зээрСаарал чоноШивэр хандгайМонгол тарвагаЦэн тогорууДорнодын мэлхийИдлэг шонхорТул загас© B.Lkhagvasuren© B.Lkhagvasuren

33. Цагаан зээр(Procarpa gutturosa) Тоо толгойнбайдал НүүдлийнУрьдчилан таашгүй тархалтДорнод талТоо толгойнхэмжээ1.13 сая (+/- 250,000)Тоо толгойнНягтшил15 зээр/kм2 (хамгийн оновчтой)

34. Цагаан зээр: Биологийн ландшафтЗуны улирал дахь амьдрах орчны боломжит чадамжNDVI-ийн мэдээлэл (5 жилийн дундаж): өндөр онооУргамалжилтыг зөв сонгосноор билчээрийн “чанар”-ыг нэмэгдүүлэх (сонгино)Шавьжнаас шалтгаалан бэлчээрийн “чанар” буурсанОйн бүс нутгыг тооцоонд оруулаагүй

35. Attaching a Density of 15 gazelles/km2 to this map, where the habitat quality is 100.Цагаан зээр (Procarpa gutturosa): Биологийн ландшафтAssuming a linear relationship between habitat quality and density, results in a Potential Abundance across the whole map of 2.75 million gazelle.

36. Цагаан зээр (Procarpa gutturosa) : БэрхшээлүүдАн агнуур (Төв суурин болон хөдөө орон нутгаас)Мал сүргийн байдалМалын халдварт өвчинЦаашид: Уул уурхайн болон газрын тосны олборлолт, дэд бүтцийн хөгжил

37. Хүний үйл ажиллагааны ландшафт: Ан ангуурНөмрөг, Монгол Дагуур, Хан хэнтийн Дархан цаазат газруудад ангийн эрсдлийг 50%-иар багасгасан.

38. Бэлчээрийн төлөөх өрсөлдөөнЭнэхүү зураглал багын түвшнийг мэдээллүүдийг хуучин багын хилийн мэдээлэл тулгуурлан оруулсан учир бага зэргийн зөрөөтэй байгаа.

39. Халдварт өвчний нөлөөШүлхий өвчний вирусыг цагаан зээр далд хэлбрээр агуулж байдаг.

40. Бэрхшээлүүдийн нийлбэрБэрхшээлүүдийн нөлөөг:мал сүргийн байдал: 100%, хот суурин газрын ан ангуур : 25%, хөдөө орон нутгийн агнуур: 20%, халдварт өвчин: 10%-иар тус тус тооцож үзсэн.

41. Цагаан зээр (Procarpa gutturosa) : Ландшафтын хамгаалалТоо толгойн зорилт: 2 сая (тогтвортой хэрэглээ)Үзэл баримтлалЗүүн бүсийн экосистемүүдийн нэгдлийг хадгалахАн агнуурыг багасгахБэлчээрийн өрсөлдөөн, халдварт өвчлөлийг бууруулах

42. Цагаан зээр (Procarpa gutturosa): Ландшафтын хамгаалалУлсын хэмжээндГазар ашиглах төлөвлөгөөХууль эрх зүйн шинэчлэлт (Ан агнуурын тухай хууль)Тусгай Хамгаалалттай ГазарЗэрлэг амьтдыг хамгаалах хамтын ажиллагаа: Хууль хэрэгжүүлэгч байгууллагууд, шийдвэр гаргагчдыг чадавхижуулж байлагийн нөөц баялагийг зөв зохицтой хэрэглэх, хэрэглээг хянах арганд сургах замаар хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхТХГ-уудын статусыг нэмэгдүүлэх болон шинээр авхаар төлөвлөж буй газруудын талаар сурталчилгаа хийх

43. Цагаан зээр (Procarpa gutturosa) : Ландшафтын хамгаалалЗорилт: Хууль ёсны агнуурт хязгаарлалт тавих (улирал, зөвшөөрөл олголт ба хязгаарлалт)Аймгийн төвүүдБайгаль Орчны АлбаУлсын Мэргэжлийн Хяналтын АлбаСумын төвүүдБайгаль Хамгаалах байцаагч нар: зөвшөөрөл, хуулийн хэрэгжилт ба хяналт шинжилгээНөхөрлөлүүдНөхөрлөлийн байгаль хамгаалагч нар/бүлгүүд (зэрлэг амьтдын мониторинг ба хууль хэрэгжүүлэх сургалт)Хуулийн дагуу хийгдсэн ангийн тайлан (сумаас тусламж авах)Нөхөрлөлийн ашиг тус: хүнсний аюулгүй байдал, нүүдэлчин ахуй ба байгаль хамгаалах уламжлалаа хадгалах

44. Цагаан зээр (Procarpa gutturosa) : Ландшафтын хамгаалал

45. Цагаан зээр (Procarpa gutturosa) : Ландшафтын хамгаалалМалын вакцинжуулалтыг сурталчилахШүлхий өвчинг урьдчилан сэргийлэх, ажиглалт хийхМал аж ахуйн салбарыг дэмжих зорилгоор вакцинжуулалтын санг бий болгохЗэрлэг амьтдад энэхүү санд хамрагдах зөв стратегийг боловсруулахЦагаан зээр, мал хоёрын хоорондох өвчлөлийн давтамжийг судлах

46. Идлэг шонхор (Falco cherrug)Тоо толгойн хэмжээ1200-2800 үржлийн хос (2003)Зүүн бүс нутагт ойролцоогоор 240-560 хосТоо толгойн нягтшил (Тал хээр)0.0028 хос/шоо.кмФото: Simon Busittil/RSPB

47. Идлэг шонхор (Falco cherrug)Үлийн цагаан оготнын тоо болон тархацаас шууд хамааралтайИдлэг шонхорын үүр нь дараахь хэлбэрүүдтэй байж болноБайгалийнЗохиомол

48. Идлэг шонхор (Falco cherrug):Биологийн ландшафтҮлийн цагааны нягтшилтай холбоотой байршил нутгийн чанар (NDVI-ийн мэдээллийг үндэслэв)Өндөр чанартай байршил нутаг нь 30-130 ммөндөртэй өвс нийт талбайн 40-60% эзэлсэн (NDVI-ийнбиомассын үнэлгээ нь 5-20)Үүрнүүдийн хоорондох зайХадархаг мөргөцөг ба хясааОйн зурвасҮүрнүүдийн хоорондхи тохиромжтой зай <5600 mОйн бүс нутгыг тооцоонд оруулаагүй

49. Идлэг шонхор (Falco cherrug):Биологийн ландшафтНэгж талбайд 0.0028 хос/шоо.км байна гэж үзвэл Зүүн бүс нутагт 593 хос Идлэг шонхор шувуу байна.

50. Идлэг шонхор (Falco cherrug):БэрхшээлүүдГол бэрхшээл бол “Үүрийг нь сүйтгэх” Үүрнээс нь барих300 (залуу эмэгчин) магадгүй жил бүр гадаад уруу гаргадаг“Үүрийг нь сүйтгэх” = Агнах бэрхшээл (сумын ба хөдөөгийн); хоюулаа дундаж© МУИС,Фото: С.Гомбобаатар

51. Хүний үйл ажиллагааны ландшафт: Ан ангуур

52. Идлэг шонхор (Falco cherrug):Ландшафтын хамгаалалТоо толгойн зорилт (тогтвортой ашиглалт)Аймаг бүрт 50 үржлийн хосыг нэмэгдүүлэх (нийт = 150)[593 боломжит – 229 өнөөгийн = 364 зөрүү]Үзэл баримтлалТөсвийн хуваарилалтанд суулгах ($10,000/шувуу) Нөхөрлөл, сум, аймагАлбан ёсны Менежментийн Тогтолцоо (CITES-ийншаардлагаар)Тоо толгойн хэмжээ (Дорнод талын бүс)Урт хугацааны мониторинг: ангилал, судалгаа болон бусадХяналт шинжилгээний нөлөөлөл ба эрх зүйн арга хэмжээг тодорхойлохМенежмент, Мониторингтой холбоо бүхий квотАлбан ёсоор барих болон Экспортын төлөвлөгөө

53. Идлэг шонхор (Falco cherrug):Ландшафтын хамгаалалУлс, аймаг болон сумИдлэг шонхорын худалдаа ба менежментийн хуулийн хэрэгжилтГазрын менежмент: Байгалийн үүрнүүдийг хадгалан хамгаалахЦахилгааны шугамын менежмент (зохиомол үүр)Сүйтгэгдсэн үүрнүүдийн оронд өөр хувилбар бий болгохШугам тавих ажлыг ангаахайлахаас өмнө үед хийхНөхөрлөлНөхөрлөлүүдийн үүр хамгаалах үйл ажиллагааҮүр сүйтгэхийг зогсоох: “Үүр болон ангаахайнуудыг ажиглах”Байгалийн суулт газрыг хадгалан хамгаалахОйн зурвас ба хад чулуурхаг газруудИдэш тэжээлийн амьтадМэрэгчдийн эсрэг хор хэрэглэхэд тавьсан хоригийг үргэлжлүүлэхБэлчээрийн газрын мониторинг ба менежмент

54. Идлэг шонхор (Falco cherrug):Ландшафтын хамгаалал

55. Цэн тогоруу (Grus vipio)Нийт Зүүн бүс нутагт ойролцоогоор 400 үржлийн хос (2006); 3.3BP/kм2 хүртэл нягтшилтайгаар хамгаалалттай нутгийн хойд болон зүүн хэсгүүдийн голын эрэг, ус намгархаг газруудад үрждэгУсны ойролцоо болон өндөр өвстэй газрыг сонгоноPhoto credit: Gombobaatar/NUM

56. Цэн тогоруу (Grus vipio):Биологийн ландшафтУсны мэдээлэлд үндэслэсэн байршил нутгийн чанарГол & нуурууд: байнгын/үгүй (топографын зураг)Голын дагуу/ус намгархаг газрын ургамалжилтын амьдрах орчинУс намгархаг газар (сэдэвчилсэн газрын зураг)Байнгын нөөцийн өндөр үнэлгээNDVI-ийн мэдээллүүдийн нийлбэрӨндөр өвсөрхөг газрыг товлохОйн бүс нутгыг тооцоонд оруулаагүй

57. Цэн тогоруу (Grus vipio):Биологийн ландшафтОйролцоогоор 662 хос Цэн тогоруу байна.

58. Цэн тогоруу (Grus vipio):БэрхшээлүүдБэлчээрийн төлөөх өрсөлдөөнҮүр/байршилыг сүйтгэхМалын нягтшилТүймрийн нөлөөТүймрийн давтагдлын мэдээлэл (1996-2006 он)Бэрхшээлүүдийн нөлөөгмалын өрсөлдөөн: 80%, гал: 50%-иар тус тус тооцож үзсэн.ИрээдүйдУсны алдагдалаас болж ус намгархаг газрууд устах (хуурайшилт, гольдорилийн өөрчлөлт, цаг агаарын өөрчлөлт)

59. Бэлчээрийн төлөөх өрсөлдөөн

60. Түймрийн нөлөө

61. Цэн тогоруу (Grus vipio):Ландшафтын хамгаалалТоо толгойн зорилт (аялал жуулчлал)“Хамгийн таатай орчин”-д нягтшилыг нэмэгдүүлхийн тулд 0.6-2.0 үржлийн хосийг kм2 = 100 хувь өсгөх[662 боломжит – 450 өнөөгийн = 212 зөрүү]Үзэл баримтлал---Нөхөрлөлд хандсанБайршил газрын сэргээн олгох/тогорууны менежментийг боловсруул (тогорууны орогнох газрын санал) Боломж: Шувуу ажиглах аялал жуулчлалМалчдад шувууд үүрлэдэг болон үрждэг газруудад малын тоог бууруулах болон газар чөлөөлөх асуудлаар хөшүүргэ хийх

62. Цэн тогоруу (Grus vipio):Ландшафтын хамгаалалУлс, аймаг болон сумГазар ашиглах төлөвлөгөөМалчдын нөхөрлөлүүдМалчдын нөхөрлөлийн экологийн боловсролыг дээшүүлэхТусгай Хамгаалалттай Газруудын сүлжээ ба Шувуудад Чухал НутагУрт хугацааны мониторингийн боломж: ангилал,судалгаа ба бусад.Олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдөхАялал жуулчлалын салбар/ЯамЭко ба нөхөрлөлд тулгуурласан аялал жуулчлал“Хариуцлагатай аялал жуулчлал”

63. Цэн тогоруу (Grus vipio):Ландшафтын хамгаалал