Greziako arkitekturako errebisioa.

1. Greziar Arkitektura Errepasoa

2. Sarrera Arte klasikoa Mendebaldeko arteko oinarri formal eta estetikotzat hartzen da. Arte hau Grezian jaio zen eta ondoren Erromatar Inperioan jarraitu zuen. Greziar arteko kronologia da: Garai Arkaikoa: k.a. VIII. mendetik k.a. VI. mendera Garai Klasikoa: k.a. V. eta IV. mendeak Garai Helenistikoa: k.a. IV. mendetik k.a. II. mendera

3. Sarrera Garai Arkaikoa: Formazio garaia da Bertako oinarriei beste eraginak gehitu zitzaizkien: Kretako zibilizazioa Mizenako zibilizazioa Ekialdeko eraginak, bereziki Egiptokoak Artea abstrakziotik naturaltasun espresibora bilakatu zen.

4. Sarrera Garai klasikoa: Arte honetako gailurra da Manifestazio artistiko guztiak haien gorenera iritsi ziren Polisetako zabalkuntza politiko, ekonomiko eta kultural garaia da, bereziki Atenasekoa. Demokraziako garaia da Egoera hau mantendu zen Peloponesoko Gerrak arte, hauen eraginez krisi garai bat hasi baitzen.

5. Sarrera Garai Helenistikoa: Greziako kulturak eraldaketa sakona jasan zuen Alexander Handiak Greziar kultura zabaldu zuen Kulturarekin batera, Artea zabaldu zen ere: Forma artistikoak Konponketa teknikoak Grezia arteko erreferentea bilakatu zen Mediterraneo osoan.

6. Espazio geografikoa Grezia gune nagusia bada ere, zibilizazio hau beste zonaldetatik zabaldu zen ere arrazoi hauengatik: Greziar kolonizazioa (komunikatzeko barne arazoak bultzatua –orografia zaila, politikoki banatua polis desberdinetan-) Italiako Hegoaldea eta Sizilia (Magna Grezia) Mediterraneoko Ekialdeko kostaldeak (Turkia, Ekialde Hurbila) Mediterraneoko beste kostaldeak. Zabalkuntza Helenistikoa (Alexanderrekin).

7. Greziar zibilizazioa Ideologikoki: Askatasuna eta norberaren independentzia Isodomia: berdintasuna gizon libreen artean Pertsona haien kulturaren erdia da: dena egiten da gizakiaren neurrian. Mitologia eta erlijio aberatsak: Jainkoak edertasun ideala espresatzeko erabiltzen ziren. Arrazoia, obserbazioa eta esperientzia errealitateko oinarriak dira: Filosofia eta beste Zientziak garatu ziren.

8. Arkitektura: Oinarriak Greziarrek lan orekatuak eta proportzionalak sortu zituzten. Ikusia izateko arkitektura bat da (tenplua) Balio eskultorikoak, bolumenak Eraikuntza eskultura bat bezala hartzen da Edertasuna= proportzioa eta neurria: Gizakiaren ikuspuntutik hartzen da Kolosalismoaren aurkakoa da.

9. Arkitektura: Oinarriak Polisaren antolakuntzak ez zuen lagundu jauregiak garatzen. Tenplua oinarrizko eraikuntza da, jainkoaren erresidentzia, ez da toki bat jendearentzat Beste eraikuntzek konbinatzen zituzten edertasuna eta konponbide praktikoak: Antzokiak Santuarioak Gimnasioak Urbanismoko garrantzia: Miletoko Hipodamus oinplano ortogonala sortu zuen.

10. Eraikitzeko sistemak Dinteldua da eta lasaia eta orekatua bezala agertzen da. Lerro nagusiak horizontalak eta bertikalak dira. Oinarrizko elementua zutabea da. Materialak: kareharria eta marmol zuria. Hormak silare erregularrez egiten dira, zementurik gabe ( soga y tizón ). Eraikuntzak polikromatzen ziren. Neurriak ez dira finkoak, horregatik orden desberdinak daude.

11. Ordenak Dorikoa: Zutabeak Oinarririk gabe Ertz biziko fustea Kapitel sinplea, dekoraziorik gabe Taulamendua Frisoa banatua Metopak Triglifoak Erlaitza Hiruki formako frontoia

12. Greziar hiru zutabe motetatik Doriarra sinpleena da. Kapitelean zirkulu bat dago eta honen gainean lauki bat. Fustea sinplea da eta 20 ildaska ditu. Oinarririk ez dago. Sinplea izan arren, diseinu sendokoa da. Lerro horizontala dominantea da eta ondo egokitzen da Greziar eraikuntzetan. Zutabe gaineko zonaldea, friso izenekoa, era errez batean banatzen da: zutabeen gainean metopak eta triglifoak daude. Metopak triglifoen arteko espazioak dira eta dekoratzen ziren. Triglifoak hiru banda bertikalak dira. Doriar eraikuntzako eredu bezala daude: Atenaseko Partenoia, Segestako Tenplua, Agrigentoko Tenpluen bailarakoak. Greziar elementuak Berpizkundean eta Neoklasizismoan erabili ziren.

13. Ordenak Joniarra: Zutabeak: Oinarriarekin Ertz kamutseko fustea Kiribildun kapitela Taulamendua Hiru banda, dekoraziorik gabe Friso jarraitua (dekoratua) Erlaitza Hiruki formako frontoia

14. Joniar fusteak Doriarrak baino altuagoak ziren, horregatik zutabeak argalagoak ematen dute. Ildaskak dituzte ere. Fustean entasia agertzen da, hau da, zutabea pixka bat lodiagoa da erdian, distantziatik ikusten denean oker optikoak zuzendu ahal izateko. Frisoa sinplea da. Oinarria dauka eta honetan zirkulu desberdinak agertzen dira. Kapitelak kiribilduak ditu. Joniar estiloa Doriarra baino dekoratuagoa da. Adibidea: Atenea Nike.

15. Ordenak Korintiarra: Zutabeak: Oinarriekin Ertz kamutseko fustea Kapitela akanto hostoz eta kiribildu txikiaz dekoratua Taulamendua: Hiru banda dekoraziorik gabe Friso jarraituz Erlaitza Hiruki formako frontoia

16. Orden korintiarra dekoratuena da. Korintiar estiloak entasia dauka ere zutabeak zuzenak bezala agertzeko. Kapitelak hostoak ditu eta baita kiribildu txikiak ere. Fusteak Joniarraren antzeko ildaskak ditu. Erlaitzak nahiko sinpleak dira, baina dekorazio geometrikoa izaten dute.

17. Idealizazioaren bila Grekoek bisualki perfektuak ziren eraikuntzak egin nahi zituzten. Distortsio optikoak zuzentzeko errekurtso desberdinez baliatzen ziren: Taulamendua eta stilobatoa kurboak Zutabeak barrurantz okertuak Entasia: zutabeak lodiagoak erdian Izkinetako zutabeak lodiagoak dira Zutabeen arteko espazio desberdina Deformazio hauek guztiek akats optikoak zuzentzen zituzten eta eraikuntza perfektua izango balitz bezala ikusten da.

18. Greziar tenplua Helenismo aurreko megaronean oinarrituta. Egitura: Oinplano errektangeluarra Ardatz longitudinala Tenplu zirkularrak: Tholos Barne banaketa: gela batetik hirura Pronaos : Sarrera irekia Naos edo cella : jainkoaren irudia gordetzeko gela Opistodomos : tenpluko altxorra gordetzeko gela

21. Greziar tenplua Kokapena: isolatua edo toki sakratuetan Ospakizunak kanpoan egiten ziren, portikoen aurrean. Eskaileradun oinarri baten gainean eraikitzen da ( crepis izenekoa), hezetasuna saihesteko. Azkeneko eskailerak stilobato izena dauka. Fatxada orden arkitektonikoak garatzeko gune nagusia da, eta hauek barruan ere ager daitezke.

22. Tenpluaren tipologia Portikoko zutabeen banaketaren arabera izan daiteke: In antis : alboetako pilareak hormatik nabarmentzen dira Prostiloa : zutabeak bakarrik fatxada batean Anfiprostiloa : zutabeak bi fatxadetan Peripteroa : zutabeak eraikuntzaren inguruan Dipteroa : eraikuntza inguruko zutabetako bi hilada Monopteroa : zirkularra

23. Tenpluaren tipologia Zutabeen kopuruaren arabera izan daiteke: Tetrastiloa : lau zutabe Hexastiloa : sei zutabe Oktastiloa : zortzi zutabe Tholos : tenplu zirkularra

24. Eraikuntza erlijioso gehienak Akropolietan edo hiritik gertuko gune altu batean eraikitako harresitutako esparruan zeuden. (Hemengo hau Atenaseko Akropolia da)

25. Arkitektura publikoa Propileoak edo portiko monumentalak temenos edo esparru sakratuan sartzeko Iturriak Stoak : eraikuntza luzeak, zutabetako ilara ireki batekin, erakusketako guneak izaten ziren Agora: hiriko merkatal gunea Palestra edo gimnasioa, gizonezkoentzako sozial bilgunea Bouleterion edo kontseiluko ganbara

27. egend: 17: Ex-voto of Achaeans 18: Ex-voto of Mikythos 19: Nike of Paionios 20: Gymnasion 21: Palaestra 22: Theokoleon 23: Heroon 24: Phidias' workshop and paleochristian basilica 25: Baths of Kladeos 26: Greek baths 27 and 28: Hostels 29: Leonidaion 30: South baths 31: Bouleuterion 32: South stoa 33: Villa of Nero 1: NE Propylon 2: Prytaneion 3: Philippeion 4: Heraion 5: Pelopion 6: Nympheum of Herodes Atticus 7: Metroon 8: Zanes 9: Crypt (arched way to the stadium) 10: Stadium 11: Echo stoa 12: Building of Ptolemy II and Arsinoe 13: Hestia stoa 14: Hellenistic building 15: Temple of Zeus 16: Altar of Zeus

28. Eraikuntza publikoak Antzokia: Antzerkiko emanaldietarako Parte desberdinak zituen: Skene : errepresentazioa egiteko, zirkularra zen Orchestra: eserlekuen lehenengo ilara, kororako gunea Harmaila: bloketan banaturik mugimendua errazteko Biltegiak ( skena ren atzean) Mendixka baten maldan eraikitzen ziren Kokapenari esker akustiko perfektua dute Poesiarako antzoki txikiagoak zeuden, odeon izenekoak.