1. LEHEN ZIBILIZAZIOAK Antzinako Grezia “ Helas edo Helade”

2. Zein garaitan gaude? Noiztik nora ? Zenbat mendeko iraupena ? Garai berdineko beste zibilizazio batzuk ? 2000 1000 K.a. 2000 K.a. 168

3. Gaur eguneko Grezia-Atlas Itsaso Joniarra Egeo itsasoa Europako hegoaldean, Egeo eta Joniar itsasoaren tartean kokatzen da. Irla ugari , sargune ugari kostan. Itsas portuak egitea erraza da. Lehorreko lurrak menditsuak dira eta ibar estuak daude Lehorreko komunikazioa zaila zelako, errazena itsasoz komunikatzea zen.

4. Grezia Munduko mapan

5. Antzinako Grezia Metropolia handia egiten zenean, beste kolonia bat sortzen zuten. Kolonia: Estatu batek bere mugez kanpo duen beste lurraldea Metropoli: Estatua edo hiria, kanpoan menpe dituen lurraldeekiko

6. Koloniak

7. Mediterraneoan sortu zituzten hiriak MILETO Metropolia EMPORIOM Kolonia

8. Metropoli - Kolonia Amerika eta Afrika europarren koloniak izan dira

9. Mediterraneoan sortu zituzten hiriak Hela s edo Helade deitzen zioten bere lurraldeari

10. Hiri estatuen sorrera Esmima (K.a.800) Greziako lurralde malkartsuak hiri-estatu independienteak sortzea eragin zuen, soroak inguruan zituztelarik. 10-15 metro zabalerako harresia zuten.

11. Antzinako Grezia Polisak

12. Greziako mapa – Irlaz josita

13. Aitzindariak K.a. 2000-1425 K.a. 1600 - 1150

14. Knosos (Kreta) K.a. 2000 - 1425

15. Micenas – K.a. 1600 - 1150

16. Aro iluna (K.a. 1150 – VII. m.)

18. Aro Arkaikoa (Zaharra) K.a. VIII – 500 “ Polis”-en sorrera (Polis = hiria) Koloniak

19. Aro Klasikoa K.a. 500 - 338 Akropolia Hizlaria Zaindaria Aldarea klepsidra Eskribak Hiritarrak Atenas - Eredu demokratikoaren eredu

20. Hiriak Gudak Guda Mediar gerrak

21. Marathon Termopilas Salamina

22. Aro Helenistikoa K.a. 338 - 168 Aro Helenis tikoa

24. G R E Z I A Ekonomia Gizartea Egitura politikoa Kultura Artea

25. Zein garaitan gaude? Noiztik nora ? Zenbat mendeko iraupena ? Garai berdineko beste zibilizazio batzuk ? 2000 1000 K.a. 2000 K.a. 168

26. Ekonomia

27. Ekonomia - Merkataritza

28. Ekonomia - Garia

29. Ekonomia - Ardoa

30. Ekonomia - Olioa

31. Ekonomia - Artisautza

32. Ekonomia - Merkataritza

33. Txanponak Merkataritzak ondorioak ekarri zituen, tanponaren garapena. Hiri bakoitzak bere txanpona zuen. Ezagunena Atenaseko drakma izan zen. Tetradrakma Atenaseko drakma

34. Gizartea

35. Egitura politikoa Polis: hiria Bata besteengandik independientea Ez zegoen botere politiko bateraturik Baina denek zuten “greziar”kontzientzia Gobernatzeko era desberdinak zeuden, baina ezagunena Atenaseko “demokrazia”

37. Kultura - Erlijioa

38. Atenas eko Partenoian zegoen Palas Atenea jainkosaren estatua Olinpia hiriko Zeus jainkoaren estatua, Fidias eskultoreak egina

39. Joku olinpikoak Non sortu ziren ? Nolakoak ziren? Nortzuk hartzen zuten parte ? Eta euren artean gerran zeudenean ? Zer irabazten zuten? Zer joko mota egiten zuten?

40. Antzinako Grezia-Olimpia Joku olinpikoen egoitzan jainkoei eraikitako tenpluak eta eraikuntzak zeuden. Zeremonia eta jainkoei sakrifizioekin hasten ziren. Olinpiako estadiorako sarbidea Exeda edo jesarlekuak Estadioa

41. Antzinako Grezia-Maratoia Ma r atoi l asterketak Maraton eta Atenasen artean dagoen aldea , distantzia gogoratzen du. K.a. 490. urtean greziar soldadu batek arineketan egin zuen greziarrek pertsiarren kontrako guda irabazi zutela aldarrikatzeko. Olinpiadetako azken froga izaten da.

42. Joku olinpikoak Pierre de Coubertin baroia izan zen Joku Olinpikoak berpizt u zituena. 1894. urtean , 14 herrialdeko ordezka r iekin Komite Olinpikoa antolatu zuen eta bera izan zen presidentea 1896tik 1925era arte.

43. Greziarren egutegia Joku Olinpikoen arabera Aro olinpikoa Greziarrek ospaturiko lehen olinpiada duena abiapuntutzat. K.a. 776. urteari dagokio. K.a. 772 . urtea, II.Olinpiada urtea K.a. 770. urtea, II Olinpiadetako 2. Urtea K.a. 698. urtea, III. Olinpiada urtea K.a. 695. urtea, III.Olinpiadetako 3. urtea

44. Filosofia eta Zientzia Sokrates Sokrates (K.a. 470-399), greziar filosofoa. Filosofia moralaren aitzindaritzat hartzen dute. Mendebaldeko pentsakeran eragin handia izan du .

45. Filosofia eta Zientzia Platón Platon, antzinako Greziako filosoforik famatuenetarikoa. Filosofia hitza lehen aldiz erabili zuena, bere esanahia “jakinduria maitatzea” delarik. K.a. 428an jaio zen eta liburu ugari idatzi zituen: Solasaldiak, Sokratesen apologia, Politeia edo Errepublika, Legeak, Timeo, ...

46. Filosofia eta Zientzia Aristoteles Platonen ikaslea, bere maisuarekin bat zetorren jakintzari buruzko arlo askotan baina ideia batzuk aldatu egin zituen, behaketa eta esperientzian oinarritutako metodoak finkatuz. Etika, logika, politika, biologia eta fisikari buruzko liburuak idatzi zituen. Europako pentsamoldean eraginik handiena izan duena izan da.

47. Tales Miletokoa (K.a. 639 – K.a. 547 ) Unibertsoaren ikertzaile arrazionala. Horregatik filosofiaren aita bezala hartzen da. Greziako 7 jakintsu-enetariko bat izan zen (Jakintsu astronomoa), eta Pitagoras matematikaria bere ikaslea izan zen. Filosofia eta Zientzia

48. Jakinduria-Pitagoras (K.a.582-500) Pitagorasen teoremari ezker triangeluaren aldeen neurriak lor ditzakegu beste bien neurriak jakinez gero. Horrela, hipotenusa kalkula dezakegu bi katetoen neurriak jakinez gero: h 2 = c 2 + c 2

49. Antzinako Grezia-Herodoto Herodoto, K.a.V. mendeko historiagile greziarra. Antzinako Grezia, Ipar Afrika eta Ekialde Hurbilari buruzko informazioa jaso zuen. “ Historiaren aita” bezala hartzen da. Bere jakinduria eta ikusitakoa “Historiak” deituriko liburuan bildu zituen.

50. Antzinako Grezia-Arkimides Arkimidesek aportazio handia egin zion Matematika teorikoari. Zientzia matematikoa eguneroko bizitzan aplikatu zuen. Bainatzen zegoela asmatu ei zuen bere izena daraman printzipioa: “Arkimidesen printzipioa”. Beste makina batzuk ere garatu zituen : palanka, torniloa ... eta erabilera militarrerako eta irrigazio hobetzeko erabili zituen.

51. Arkimides Arkmidesen printzipioa. Likido batean murgildutako gorputz batek goranzko indarra jasaten du eta indar horren balioa gorputzak bertan hartzen duen tokiari dagokion likido-bolumenaren pisua adinakoa da. Hidrostatikan oinarrizko legeetako bat da.

52. Arkimides Torloju hau ere Arkimidesen asmakuntza da

53. Hipokrates Medikuntzaren aita Hipokratesek zalantzan jarri zuen ordura arte pentsatzen zena, gaixotasuna jainkoek bidalia zela. Gaixotasunak eta bizi baldintzen arteko erlazioa ikusi zuen, dietaren garrantzia osasunean eta abar... Medikuntzaren aita bezala hartzen da, behaketa klinikoak egiteko ahalmenagatik aurre medikuntzaren kontzeptuaren asmatzailea.

54. Homero Homero - (K.a. IX) Tradizioak IIiada eta Odisea poemen egiletzat jotzen du. Herriz herri bertsoak kantatzen zituen agure itsu moduan aurkezten dute. Bere poemak jai nagusietan errezitatu eta haurrei irakasten zizkieten grekoek. Eragin handia izan dute filosofo nahiz idazleengan eta toki berezia izan dute Europako kultura klasikoan.

55. Etxebizitzak

56. Emakumea Atenasko emakumeak ez ziren joaten eskolara, akademietan formazio filosofikoa ere ez zuten hartzen, kirola egitera ere ez ziren joaten “palestrara”. Ezkondu ondoren ia ez ziren ateratzen etxetik, etxeko lanetara dedikatzen zirelarik soilik.

57. Emakumea

58. Antzinako Grezia-Tenpluak

59. Greziar tenplu baten eskema

60. Antzinako Grezia-Tenpluak

61. 3 ordenak - Koloma motak

62. Antzinako Grezia-Koloma

63. Estiloaren eragina gaur egun

64. Antzinako Grezia - Tenplua

65. Atenasko akropolisa Atenasko akropolisa : marrazkia eta gaur egun

66. Antzinako Grezia - Eragina Antzinako greziarren ideiak arteari, arkitekturari filosofiari, antze r kigintzari eta matematikari buruz eragin izugarria izan dute ekialdeko zibilizazioarengan, gugan . .

67. Antzinako Grezia-Antzokia

68. Antzinako Grezia-Antzerkia Greziar tragediak (antzerki mota) antzerkigintza egiturako eta forma eman zioten. Geroago William Shakespeare eta beste ant z erkigile europarrentzat greziarrak izan ziren eredu.

69. Eskultura 1 Eskultura gehienak arkitekturaren menpe zeuden. Edertasun idealaren “ kanona ” asmatu zuten, hau da gorputzaren zatien proportzioa

70. Antzinako Grezia-Eskulturak 2

71. Antzinako Grezia-Eskulturak 3

72. Antzinako Grezia-Eskulturak 4 Samotraziako garaipena - Victoria de Samotracia (K.a.190 - Louvre, París). Greziarren obrarik garrantzitsuenetarikoa.

73. Eskultura 5

74. Antzinako Grezia-Demokrazia-1

75. Antzinako Grezia Demokrazia-2

76. Antzinako Grezia-Perikles

77. Antzinako Grezia-Mitologia-1 Greziako erlijioarentzat jainkoak gizakiaren formakoak ziren. Mito asko asmatu zituzten jainkoei buruz. Hain erakargarriak izan direnez, Europako pinturan, eskulturan, literaturan eta abarretan eragin handia izan dute.

78. Mitologia

79. Antzinako Grezia-Zeus Zeruko jainkoa eta Olinpoko jainkoen subiranoa

80. Antzinako Grezia-Atenea Arte eta ofizioen jainkosa, eta gerrarena, heroien laguntzailea. Geroagoko erromatarren mitologian arrazoiaren jainkosa.

81. Antzinako Grezia-Atenea Artearen, ofizioen eta gerraren jainkosa Antzinako graziar lorontzi hau Pariseko Louvre Museoan dago eta Atenea jainkoasren jaiotza adierazten du.

82. Antzinako Grezia-Apolo Profeziaren, medikuntzaren eta arkeriaren jainkosa Erromatarrentza t Febo, Eguzkiaren jainkoa

83. Antzinako Grezia-Artemis Ehizaren jainkosa Geroago Ilargiaren jainkosa.

84. Antzinako Grezia-Afrodita Edertasunaren eta sexu-grinaren jainkosa Hortik dator afrodisiako hitza. “ Afrodisiakoa” : “Desio sexuala handiagotzen duen substantzia” Erroman Venus, soroen eta lorategien jainkosa.

85. Antzinako Grezia Hermes con Dioniso Hermes : Jainkoen mezularia; bidaiarien, lapurren eta merkatarien babeslea Hermes Dioniso umearekin. (K.a. 330) Dioniso : ardoaren eta landarediaren jainkoa.

86. Antzinako Grezia-Poseidon Itsaso eta lurrikaren jainkoa Askotan tridente batekin irudikatzen da kuadro honetan bezala. XVI. Mendeko italiar margolaria zen Il Bronzinorena. Milango Brera Pinakotekan dago.

87. Antzinako Grezia -Iberiar penintsulan eragina

88. Antzinako Grezia-Mediterraneoa Mediterraneoan zehar izan zuten eragina

89. Antzinako Grezia-Gainbeherakada - 1 Mediar gerrak: greziar polisak izan zuten gerra pertsiarren kontra. Bi bataila entzunak: Maraton lehorrean eta Salamina itsasoan. Ondoren Delosko Liga eratu zuten erasoengandik babesteko Atenas buru zelarik. Baina ez ziren euren artean konpondu eta Esparta eta beste aliatu batzuk Atenasen kontra altxatu ziren. Orduan Atenasek hegemonia galdu zuen.

90. Antzinako Grezia-Gainbeherakada-2 Alejandro III, Alejandro Handia, Filipo II mazedoniakoaren semea zen. Grezia, Egipto eta Pertsiar Inperioaren kontrako gerretan bere armada gidatu zuen. K.a. 323. urtean hil zenean, 33 urterekin, mundu klasiko osoa menperatzen zuen.

91. Antzinako Grezia-Gainbeherakada-3 Lurralde handiak konkistatu zituen, Indus ibaira i no heldu zen. Pertsiako erregea, Egiptoko faraoia... izendatu zen.

92. Antzinako Grezia-Gainbeherakada-4 Inperio guztiak erortzen dira. Azkenean, 33 urtekin hil zenean, bere jeneralek inperioa banatu egin zuten estatu berriak sortuz: Mazedonia-Grezia, Siria, Egipto...

93. Ondarea egunero erabiltzen dugu Filosofia Paleontologia Psikiatria Gerontologia Antropologia Psikologia Pedagogia Ginekologia Biologia Fonologia Arkeologia Andrologia Logopedia

94. Eguneroko ondarea Kronometro Policia Piromano Kaligrafia Eutanasia Gimnasia Automobil Zefalea Polifazetiko Antibiotiko Telefono Teleskopio Semaforo Barbaro Metropoli

95. Eskema Balkanetako penintsulan Mediterraneoaren kostaldera Asia eta Egipto alderantz Alejandro Handia Klasikoa Helenistikoa Atenas 3 arkitektura ordenak Korintiarra Joniarra Doriarra Arkaikoa Arquimides Perikles Greziar ospetsuak Mediarra Peloponesokoa Atenas eta Espartak Greziarrak eta Pertiarrak Hiri estatuak ahuldu Pertsiarrek Grezia ez konkistatzea

96. Helade Meteto Pedagogo Filosofo Mito Ginezeo Andron Agora Akropoli Barbaro Metropoli Kolonia Polis Esklabo Tirania Anarkia Aristokrazia Oligarkia Diktadura Hegemonia Gainbeherakada Demokrazia Untziteri Ostrazismo Helenismo Magistratu

97. G R E Z I A Artea Ondarea

98. Tenplua Tenpluak definitzen ditu ondoen greziar arkitekturaren ezaugarriak. Berezitasunak Eraikin isolatua, leku guztietatik ikusteko pentsatua. Ez dago hiriaren barruan, erlijio esparruan baizik. (Akropolis), ez du parte hartzen hiriaren bizitzan. . Garrantzitsuena bere kanpoko itsura da : proportzioak, dekorazio elementuak eta koloreak. Jainkoaren egoitza zen. Barruan ez zen egiten zeremoniarik, jainko edo jainkosaren irudia jartzen zen bakarrik. Zeremoniak kanpoan, tenpluaren aurrean egiten ziren, aldare bat jartzen zelarik. Greziar panteoiko ( pan=asko / teos = jainkoa ) 12 ziren eta garrantzitsuenak "Zeus", "Hera" eta “ Atenea".

99. Atenas eko Partenoian zegoen Palas Atenea jainkosaren estatua Olinpia hiriko Zeus jainkoaren estatua, Fidias eskultoreak egina

100. Partenoia

101. Tenplu motak Hipetro: s abairik gabekoa Prostiloa: a urreko aldean , atarian 4 koloma ditu. Peripteroa: Inguruan kolomak ditu eta tamaina handikoa da. Era honetakoak dira tenplurik gehienak, % 90.

102. Tenplu motak

103. A rkitektura -Tenpluak

104. A rkitektura -Tenpluak

105. Greziar tenplu baten eskema

106. Antzinako Grezia-Tenpluak

107. 3 ordenak Koloma motak Harroina

108. Antzinako Grezia-Koloma

109. Atenasko akropolisa Atenasko akropolisa : marrazkia eta gaur egun

110. Estiloaren eragina gaur egun

111. Antzokiak

112. Grezia-Antzerkia Greziar tragediak (antzerki mota) antzerkigintza egiturako eta forma eman zioten. Geroago William Shakespeare eta beste ant z erkigile europarrentzat greziarrak izan ziren eredu.

113. Eskultura 1 Eskultura gehienak arkitekturaren menpe zeuden. Ezaugarririk handiena, gorputzaren irudikapena zen. Edertasun idealaren eredua, “ kanon ” edo proportzioa asmatu zuten : “burua gorputzaren zazpirena zen, 1/7”. Polikleto (K.a.V.m)

114. Venus Milo-rena Dikoboloa Miron-ena Samotzaziako garaipena Palas Atenea Fidias-ena Eskultura 2

115. Eskultura 3

116. Pintura

117. Antzinako Grezia - Eragina Antzinako greziarren ideiak arteari, arkitekturari filosofiari, antze r kigintzari eta matematikari buruz eragin izugarria izan dute ekialdeko zibilizazioarengan, gugan . .

118. Antzinako Grezia Demokrazia-2

119. Mitologia

120. Ondarea egunero erabiltzen dugu Filosofia Paleontologia Psikiatria Gerontologia Antropologia Psikologia Pedagogia Ginekologia Biologia Fonologia Arkeologia Andrologia Logopedia

121. Eguneroko ondarea Kronometro Policia Piromano Kaligrafia Eutanasia Gimnasia Automobil Zefalea Polifazetiko Antibiotiko Telefono Teleskopio Semaforo Barbaro Metropoli

122. Helade Meteto Pedagogo Filosofo Mito Ginezeo Andron Agora Akropoli Barbaro Metropoli Kolonia Polis Esklabo Tirania Anarkia Aristokrazia Oligarkia Diktadura Meteko Ekklesia Demokrazia Helenismo Magistratu

123. Eskema Balkanetako penintsulan Mediterraneoaren kostaldera Asia eta Egipto alderantz Alejandro Handia Klasikoa Helenistikoa Atenas 3 arkitektura ordenak Korintiarra Joniarra Doriarra Arkaikoa Arquimides Perikles Greziar ospetsuak Mediarra Peloponesokoa Atenas eta Espartak Greziarrak eta Pertsiarrak Hiri estatuak ahuldu Pertsiarrek Grezia ez konkistatzea

124. ... eta halan bazan edo ez bazan... sartu daittela kalabazan eta urten daiela Bitorixako plazan !