BATXI

1. ERROMA

2. Aintzinateko botere
militar + politiko
boteretsuena
Izan zen
Konkistatu
zituen
Fundatu
zituzten
Sortu
zuen
Garatu
zituen
Izan zituen
Lurralde anitz
Europa
Afrika Iparraldean
Ekialde hurbilean
Hiriak
Ziren
Gizarte eredua
Zeri
esker?
Gobernatzeko
modu
desberdinak
Ejertzito handi +
disziplinatua
Funtzionario
gobernariak lurralde
konkistatuetan
Kontrol politikorako zentruak
Kultura, komertzio, finantza zentruak
Oinarri
zuena
Berdintasun eza:
Estratifikazioa/esklabuak
Eraikuntza teknika aurreratuak
Zibilizazio
komuna inperio
osoan zehar
Zeren
bidez?
Hizkuntza bat: latina
Eskubide/zuzenbide komuna
Bizimodu/ohitura berak

3.  Artzaintza herrialde xume izatetik
→ inperio izatera
 Denbora / azalera hedapen handia
 Sistema politiko ezberdinak
k.a. 753
k.a. 509
k.a. 27
Erromaren
fundazioa
MONARKIA
k.o. 396
k.o. 476
Zesar Augusto
ERREPUBLIKA
INPERIOA
INBASIOAK

5. E
R
R
O
M
A
T
A
R
A
R
T
E
A

6. • Inguruko herriengandik eragina
→ Etruria / Grezia
• Nortasun berezia

7. A
R
K
I
T
E
K
T
U
R
A

8. KOLOMA
OROIGARRIAK
GARAIPEN
ARKUA
MAUSOLEOAK
ESTOLDERIAK
FOSAK
ARKITEKTURA
AKUEDUKTUAK
GALTZADAK
ZUBIAK
TENPLUAK
FORUAK
ANFITEATROAK
ZIRKUAK
ANTZOKIAK
ETXEA
TERMAK
BASILIKAK

9. • Aparteko miresmena greziarren kulturarako + haren
ondorengotzat zuten euren kultura
• Greziarren arkitektura → erlijiosoa ↑
Erromatarrena → zibila + militarra ↑
• Greziar elementuak / nortasun propioa + ekarpenak
–
–
–
–
–
Ordena
Planifikazioa
Kolosalismoa
Erregulartasuna
Simetria …
• Erabilgarritasuna helburu (hiriko bizitza atseginagoa …)
→ funtzionala + aurrerapen teknikoak
– Originaltasuna, erabilgarritasuna, perfekzioa

10. Eraikuntza ludikoak
ANFITEATROAK
• Oinplano obalatuak ↑ (2 antzoki eszena batzearen ondorio)
• Piztien arteko / piztia-gizakien arteko borrokak
ERROMAKO KOLISEOA
Anfiteatroek ikuskizun odoltsuak eskaintzen zituzten (gladiadoreen borrokak …)

11. ANTZOKIAK
• Grekoen adaptazioa + desberdintasunak
–Harmailak + orchestra erdizirkularrak
–Alboetako sarrerak (tunel gangatuak)
–Klase sozial desberdinak bereizteko hesiak
–Prosceniumaren hondoan kolomak …
Erromako Pompeyo
antzokiaren planoa
Meridako Pompeyo antzokia

13. Antzezpen batean bi lan eskaintzen zituzten.Lehenengo, tragedia bat, antzerki
efektuekin eta musikarekin.Denak triste ipintzen zirenez, bigarren lana komedia
bat izaten zen.
Aktoreek maskarak eramaten zituzten aurpegiko espresioak handituz.

14. ZIRKOAK
• Hipodromo bezala ezagunak (zaldi – koadriga lasterketak)
• Eliptikoa + ardatz zentrala (spina) → lasterketa bideak bereiziz
• Helmuga → harri borobil bat
• Lasterketak maiz + jendetsuak
ERROMAKO
ZIRKO MAXIMOA
MERIDAKO
EMERITA AUGUSTA ZIRKOA

15. Spina
ZIRKUS
MAXIMUX
Zirkuetan gurdi lasterketan ospatzen ziren (arrakastatsuenak)
• Aurigak parte hartzen zutenak ziren
• Normalean 4 gurdi + zazpi buelta eman behar zituzten

16. Oroigarrizko eraikuntzak
KOLOMA OROIGARRIAK
• Propaganda + kanpaina militarren oroigarri
• Basa + koloma
• Sarritan garaipen narrazioa erliebez

17. TRAJANOREN KOLOMA

18. GARAIPEN ARKUAK
• Propaganda
–Goraipatzen zen gertaera gogoratzen zuten eszenekin apainduak
• Egurrezkotik → harrizkora
• Arku 1 / 3
CONSTANTINOREN
GARAIPEN ARKUA

19. SEPTIMO SEVEROREN GARAIPEN ARKUA
Garaipen handien oroimenez, garaipen arkuak eraikitzen zituzten, gudan
gertatutako irudiz apaindurik. Arku hauek inperio osoan eraiki zituzten .

20. TITOREN GARAIPEN
ARKUA

21. *ARA PACIS (bakearen altarea)
Hispania eta Galian Augustok lortutako garaipenen eta ondorengo bakearen omenez
eraiki zuten ara pacis. Estalkirik ez du, eta eskaintzatarako aldarea du.
Eskultura lan aipagarria du. Barruan erliebeak girlandak eta loreak dira. Kanpoaldean
zokaloak, alegoriak, prozesioak …

22. Eraikuntza publikoa
eta ingeniaritza lanak
• Gaitasun praktikoaren adierazpide nagusi
• Baliabideen orijinaltasuna
– arkua + beste elementuak
• Materialen perfekzioa

23. TERMAK
Hiri bakoitzak bainuetxe publiko bat zeukan gutxienez
Merkeak
Oso gustuko
bainu publikoak
Emakumezkoak
+ gizonezkoak
nork bere gelak
Ur berotan bainu
luzearen ostean
→ ur hotzetan
igeri
Garrantzia sozial handia.
Batzarleku + tertuliarako
egoitza. Bainua hartzeaz
gain lagunekin egon hitz
egin, kirola egin, masajeak
hartu...
Frigidarium (ur hotzeko igerilekuak)
Tepidarium (erlaxatzeko egoitza)
Caldarium (ur beroko egoitzak)
Apodyterium (aldagela)
…

24. C T
A E
R R
A M
C A
A K
L
L
A
R
E
N

25. Charles Robert Cockerell,
Caracallaren termak

26. Estadioa
Caldarium /
bainu beroa
Tepidarium / aire
epeleko gela
Frigidarium /
ur hotza
Palestra /
gimnasioa
Natatio /
igerilekuak
CARACALLA ENPERADOREAREN TERMAK
(k.o.206-217)
Lauki forma dute eta barruan bainurako gelak, igerilekuak,
liburutegiak, batzar gelak … daude
arkupea

27. 1.
2.
3.
4.
5.
6.
LORATEGIETARA SARRERA
NATATIO
ERDIKO NABEA
TEPIDARIUM
CALDARIUM
PALESTRAK

28. TRAJANOREN TERMAK
berreraikuntza

29. BASILIKA
Funtzio anizdun eraikina
Laukizuzen itxura
koloma
lerroengandik 3
nabetan banatuta
Komertzio burtsa
Batzarleku
Administraziorako egoitza
Tribunalak
…
Erdiko nabea altuagoa

30. MAJENCIO eta CONSTANTINOREN BASILIKA

31. berreraikuntza

33. ULPIA BASILIKA

34. berreraikuntza

35. FOROA
Hirien zentrua
greziarren plaza
(agora)
eraikin publikoak +
erlijiosoak biltzen ditu
*Kuria: senatuaren eraikuntza
*Tabularium: artxiboa
*Macellum: merkatu estalia
*Liburutegiak

36. E Z A E
R E U R
R N Z A
O T O I
M R A K
A O K I
K K
N
O O E A
T K
A

37. ERROMATAR FORU ERREPUBLIKARRA (berreraikuntza)

39. FORU INPERIALAK

40. TRAJANOREN FORUA ULPIA BASILIKATIK (berreraikuntza)

41. JULIA KURIA FORU
ERREPUBLIKARREAN
TRAJANOREN
MERKATUAK
TRAJANOREN
FORUAN

42. TRAJANOREN
LIBURUTEGIA
TRAJANOREN
FORUAN

43. ZUBIA
Komunikazio sareen zati
Ibai garrantzitsuenak
zeharkatzeko
Eraikitako lurzorua
moldatua
Arkuen erabilera

44. ALCANTARAKO ZUBIA, CACERESEN

45. GALTZADA
Inperioaren bizkarrezurra
Funtzio militarra:
ejertzitoa azkarrago
mugituz + inbasioak
erraztuz
Erromanizazioa:
kultura +
erromatar
inperioa hedatuz
Funtzio ekonomikoa:
Merkantzia azkarrago
garraiatuz

47. Inguru zingiratsua
gainditzeko teknika
ERROMAKO VIA APIA
GALTZADA SAREAK

48. AKUEDUKTUA
Hirietara ura eramateko helburua dute
Erdi puntuko arkua
(etruriarrengandik)
haranak ez izorratzeko
Harlandua erabili ohi
zuten

49. SEGOVIAKO AKUEDUKTUA

50. Pilareetako erlaitzak

51. Planta eta altxatua

52. ESTOLDERIA
Higienea + osasungarritasuna
Greziarrei esker
estolderia ezagutzen
dute, baina
lurperatuko dute
Komun publikoak +
irolak

53. MERIDAKO
ANTZOKIKO
KOMUN
PUBLIKOAK
ASTORGAKO
ESTOLDERIA
ERROMATARRA

54. Eraikuntza erlijiosoak
TENPLUAK
• Etruriarren egitura
•Eredu grekoak + aldaketa minimoak
–Laukizuzenak ↑ (zirkularrak gutxiago)
–Podium gainean
–Aurrez- aurreko harmailak
–Korintiar ordenako / ordena konposatuko kolomak
–Frontoia …

55. NIMESEKO MAISON CARRÉ

56. ERROMAKO FORTUNA VIRIL

57. ERROMAKO AGRIPA PANTEOIA

59. Heriotza erritu eraikuntzak
• Konkistatutako herrien hilobiratze
moduen asimilazioa
– lurperatze + erretzeari zegozkionak ↑ …
• Formula ezberdinak:
– fosa sinpletatik mausoleo erraldoietara

60. Katakonbak
Kolunbarioa
Zista
Fosa komuna

61. AUGUSTOREN MAUSOLEOA

62. ADRIANOREN MAUSOLEOA

63. Etxea (eraikin zibila)
• Domus (etxe patrizioa) eta insula ziren
erromatarren etxe tipikoenak.
• Domus etxea bizpahiru patioren inguruan antolatzen
ziren gelek eta aretoek osatzen zuten; harrera-patio
txikia (atrioa; inguruan bezeroei harrera egiten zitzaien
gelak) eta barrurago beste patio handiago bat edo bi
(peristiloak) izan ohi zituen (inguruan gela pribatuak).
Etxe helenistikoen estiloaren garapena azalduko zuten.
• Insula egungo etxebizitza-blokeen aurrekoa genuke.

64. A
Atrium
Sarrera formala
Al
Ala
Atriumean irekiguneak
C
Cubiculum
Gela txikia; logela
Cu Culina
Sukaldea
E
Exedra
Lorategi gela
P
Peristylum
Kolomadun lorategia
T
Taberna
Denda
Ta
Tablinum
Estudioa
Tri
Triclinium
Jangela
V
Vestibulum
Sarrera hall-a

65. Kanpoaldetik leunak izaten ziren
domus etxeak, apaingarririk gabeak,
kareztatuak, baina barnealdean askotan
mosaikoak eta freskoak izaten zituzten.
Askotan iturririk ere izaten zuten
patioetan. Berotze sistema ere izan ohi
zuten.
Etxebizitza-blokeek dendak,
saltokiak izan ohi zituen
behealdean. Klase ertaineko
familiak bizi ohi ziren lehen
solairuan; maila ekonomiko
apalagoko familiak goialdeko
etxebizitzetan (txarragoak izan ohi
ziren). Saneamendurako
instalazioez hornituak izaten ziren.

66. E
S
K
U
L
T
U
R
A

67. • Greziar eragin bortitza
→ greziar eskulturen kopiak ↑
• + nortasun propioa
→ greziarrek idealizazioa ↑
→ erromatarrek bereizgarri indibidualak ↑

68. Erretratua
2 tradiziori lotuta
Grezia
Obra
greziarren
moda
Eskultore
heleniarrak/esklaboak
kontratatuta
Erromara eramatea
Etruria
Errealismo
handiaren
erabilera
Heriotzaren
gaia

69. Lucio Junio Bruto (k.a. 300)
Eros Cesar Augustoren oinetan (kopia, k.o. 14)

70. Eskulturaren gaia gizakia
Gizaki
errealista
Teknika
garatua
Inperio garaian
propaganda izaera
(enperadoreak…)
Erretratua
Errealismo
handia +
naturalismoa
Bustoak
Barne
psikologiaren
errealismoa
Hildakoei
kokatutako
maskarak
Igeltsua
/zera
Etruriar
ohitura

71. Bustoa + zutikako /eseritako /zaldizko …
eskulturak
Brontzean
Marmolean

72. Erliebea
 Oroitzapen /goraipamen eraikuntzei lotuta ↑
–Koloma oroigarriak, garaipen arkuak …
 Zentzu narratiboa ↑
 Artisten maisutasuna
–Xehetasunetarako/modelaturako
–Errealismo perfektua
–Perspektiba
 Erritmo/ mugikortasun/ keinuen aberastasuna

73. ARA PACIS-EN ERLIEBEA

74. TITOREN
GARAIPEN
ARKUAREN
ERLIEBEA
k.o. I . mendean Jerusalengo judutarrak erromatarren kontra matxinatu ziren.
Erreboltak 7 urte iraun zuen. Erliebe honetan erromatarren irabaziaren
ondorengo lapurreta ikusten da. Soldaduak judutarren tenplu batera sartu ziren
eta beraien altxorrak hartu zituzten.

75. P
I
N
T
U
R
A

76.  Ponpeiako freskoak dira ezagunenak
–Greziar kopiak / dekorazio elementuak (kupidoak,
txoriak, zintak, loreak …)
 Teknika
–Orbanak (pintzelada soltean + zehaztasunik gabe)
+ argi-itzal efektuak
 Gai desberdinak:
–Historikoak
–Mitologikoak
–Itsasokoak, paisaiak maiz
–Arkitektonikoak
–Erretratuak, karikaturak
Errealtasunerako joera:

77. SENAR-EMAZTEA
“Okina eta bere emaztea”
I. mendean egindako pintura hau
Ponpeiako etxe bateko pareta
batekoa da.
Batzuen ustetan, berez ez omen
zen okina, abokatua baizik
(ogibideari buruz zalantzak daude
beraz) soinean dituzten togak,
eskuetan
daramatzaten
kulturarekin
erlazionatutako
elementuak … direla eta.
Nortasunak igartzen dira. Senarra
gazte, serio, guri begira dago.
Emaztea pentsakor, arlo pribatuan
emakumeek
zuten
rol
eraginkorraren
isla,
erabaki
garrantzitsuetan ere eraginez.

78. Mosaikoak ere aipagarriak dira