Arte erromanikoari buruzko azalpena

1. GAIA ERROMANIKOA

2. Erdi Aroko Europako herrialde gehienetan kristautasuna zen erlijio hedatuena. XI-XIII.mendeen bitartean, Europako kristauaren mugak zabalduz joan ziren, iparraldetik, ekialdetik eta hegoaldetik.

3. Elizaren presentzia eguneroko bizitzan oso nabarmena zen. Elizak bizitza pribatua arautzen zuen (bataioak, ezkontzak, festak, egutegiak,…). Elizak gainditu zuen eremu erlijiosoa eta gizarte arloa eta ekonomian eta politikan esku hartzen ere hasi zen. Monasterioek eta gotzaindegiek lurralde ugari kontrolatzen zuten. Apaiz eta fraideek feudoetako jaunen jokabidea izaten zuten eta errentak kobratzen zizkieten nekazariei. Hamarrena kobratzen hasi ziren. Elizak errege-erregina kristauengan eragin politiko handia ere bazuen. Alde militarrean, kristautasunaren aldeko Gurutzadak edo Lurralde Santuak berreskuratzeko gerra erlijiosoak bultzatu zituen.

4. KRISTAUTASUNAREN HEDAPENA

5. XI-XIII.mendeen artean erresuma kristauen konkista espedizioak Helburua: Islamiarrak Lur Santuetatik botatzea eta Kristoren hilobia askatzea GURUTZADAK

6. LUR SANTUA Jesukristo jaio, bizi eta hil zeneko lurraldea GURUTZADAK

7. Israel Palestina LUR SANTUAK GAUR EGUN

8. Urbano II.a Clermont-eko kontzilioan Mendebaldean bizi diren zuen anaia-arrebek zuen laguntza behar dute lehenbailehen […]. Ondorioz, entzun duzuen bezala, turkiarrek eta arabiarrek eraso egin diete eta Erromaniako [ B izantzioko inperioa] lurretako lur zabalak konkistatu dituzte […]. Asko hil eta atzeman dituzte, eta elizak suntsitu dituzte eta inperioa hondatu dute. […] Jainkoak Kristoren heraldo izena eman dizuete […] kristau horiei laguntza azkar eman ahal izateko. […] Bidean hiltzen diren guztiak, bai itsasotik bai lurretik izan, edo paganoen aurkako batailan, bekatu guztietatik askatuko dituzte. Urbano II.a Clermont-eko kontzilioan (1095) GURUTZADEN BISIOAK (I)

9. Gurutzatuak Hain zen handia gizon haiek Jerusalen askatzeko egiten zituzten predikuak […] herrialde guztietako biztanleek […] gurutzadarako eskaini zuten euren burua. Ez zuen soilik kaleko jendeak bere burua eskaini, erregeek, dukeek, markesek, eta beste gizon boteretsu askok ere beren burua eskaini zuten; hala, Jainkoari euren leialtasuna erakusten ziotela uste zuten […] Gizonen asmoak ezberdinak ziren : b atzuk diruzaleak ziren eta mendebaldeko berriak jakin ondoren, bertara joan nahi zuten jakiteko asmoarekin. Beste batzuk txirotasunak bultzatuta joan ziren […]. Batzuk, zorrak itota, haien jaunei zor zieten zerbitzutik ihes egin nahi izan zuten . B este batzuk, egindako gauza lotsagarriak zirela eta merezi zuten zigorretik ihesi, irteera bat bilatu nahi izan zuten. Anonimoa, XII. mendea. Egokitua GURUTZADEN BISIOAK (II)

10. Jainkoa Unibertsoaren zentroa zen eta dena b ere inguruan mugitzen zen (teozentrismoa). Arte mota hau Elizak sorturiko artea zen, erlijio- a rtea da, Eliza katolikoaren zerbitzura jarritako artea . Artelanen helburu nagusia fededunak Elizara hurbiltzea da. Oso arte sinbolikoa da. Erromanikoko lanek funtzio didaktikoa dute, esanahi espirituala ERDI AROKO PENTSAMOLDEA

11. XI. mendetik aurrera, arte-estilo berria hedatu zen Mendebaldeko Europan: ERROMANIKOA. Mendebaldeko Erromatar Inperioaren desagerpenaz geroztik , lehenengo aldiz, agertu zen arte-estilo komuna Europako herrialde gehienetan KRISTAUTASUNAREN HEDAPENA ETA ERROMANIKOA E r d i A r o a Erromanikoaren garaia I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII XIII XIV XV XVI XVII XVIII XIX XX XXI

12. ARKITEKTURA ARKITEKTURA ZIBILA - HARRESIZ INGURATURIKO HIRIAK -GAZTELUAK 2.ARKITEKTURA ERLIJIOSOA - ELIZA -MONASTEGIA

13. 1. HARRESIZ INGURATURIKO HIRIA

14. 2. GAZTELUAK Loarreko gaztelua

15. 1. ELIZA ERROMANIKOA Fatxada nagusian dorre bat edo bi eraikitzen ziren, kanpandorre gisa erabiltzen zirenak . Kontrahorma . Kanoi-ganga . Besoak gurutzatzen diren lekuari gurutzadura deitzen zaio. Gurutzaduraren gainean zinborio izeneko kupula bat ezartzen zen. Gurutzearen beso luzea nabe batek edo batzuek osatzen zuten, hauek abside batean amaitzen ziren. Batzuetan alboetako nabeak luzatu eta berauek girola osatzen zuten. Honek aldare nagusia inguratzea eta bertan gordetzen ziren erlikiak ikustea ahalbidetzen zuen Kasu batzuetan solairu bat baino gehiago zeukaten. 3-5 nabe artean eduki ohi zituzten . Erdialdekoa aldeetakoak baino altuagoa zen.

16. Ekialdeko Europa guztira zabaldu zen XI. mendetik aurrera. Arte erlijiosoa da: artelanen helburua fededunak Jainkoarengana hurbiltzea zen. Arte sinbolikoa da, guztiak mezu bat erakutsi nahi du. Artistak artisau hutsak ziren. ERROMANIKOAREN EZAUGARRI OROKORRAK

17. Funtzioa : arte erlijiosoa , elizak, katedralak eta monastegiak eraikitzen ziren batez. Ezaugarriak : Materiala: harria. Elementu arkitektonikoak: kanoi-ganga, kupulak, erdi-puntuko arkuak, pareta lodiak eta kontrahormak. Tamaina txikia. Argi gutxi. Latindar gurutzedun oinplanoa. ARKITEKTURA

18. Hasierako elizak Ordura arteko elizak zurezko teilatuak zituzten eta argia tea eta kandelekin egiten zenez, sarritan erretzen ziren. Hori izan zen eraikuntza berriak lortzeko arrazoia, batez ere harrizko gangak (bobedak), estilo erromanikoaren ezaugarri bat. Harrizko ganga ARKITEKTURA

19. Berezitasunak mazizoak astunak, argitasun gutxikoak, ilunak, leiho txiki eta gutxi , baxuak ARKITEKTURA

20. HARRIA ADREILUA ZURA MARMOLA HARRI LANDUA: HARLANDUZKO HORMAK MATERIALA K

21. Transeptua Nabea Gurutzadura ELEMENTUAK

22. ERDI PUNTUKO ARKUA KONTRAHORMA ELEMENTU SOSTENGATZAILEAK

23. KONTRAHORMAK ZUTABEAK PILAREAK HORMAK ELEMENTU SOSTENGATZAILEAK

24. ZUTABEAK PILAREAK ELEMENTU SOSTENGATZAILEAK

25. KAPITEL ERROMANIKOAK ELEMENTU SOSTENGATZAILEAK

26. FAJOI-ARKUA ARKU FORMEROA Arku torala ELEMENTU SOSTENGATUAK

27. ERTZ - GANGA KANOI GANGA ELEMENTU SOSTENGATUAK

28. KUPULA ELEMENTU SOSTENGATUAK ZINBORIOA

29. FAJOI-ARKUA KANOI-GANGA Saint-Sernin (Toulouse) ARKU FORMEROA

30. ERZ-GANGA Arku toralak

31. ELEMENTU HORNITZAILEAK

32. Mainela (parteluz) Arkiboltak Tinpanoa Dintela Janbak Atea ATEA

33. HORMA SENDOAK BAO GUTXI: ILUNTASUNA HORIZONTALTASUNA

34. OINPLANOAK Veneziako Marcos Deuna Saint-Étienne (Nevers) - Saint-Sernin (Toulouse) - Sainte-Foy (Conques)

35. GIROLA DORREA NABE ZENTRALA ALBOKO NABEA GURUTZADURA ABSIDIOLOA TRANTSEPTUA ABSIDEA PEREGRINAZIO-ELIZA

36. ALBOKO PORTADA ABSIDIOLOAK ALBOKO NABEA GIROLA NABE ZENTRALA DORREAK ZINBORRIOA ABSIDEA TRANTSEPTUA

37. Cluny-ko monastegia MONASTERIOAK

38. Pobleteko monasterioa S iloseko monasterioa, Burgos MONASTERIOAK

39. Leireko monasterioa - Nafarroa MONASTERIOAK

40. MONASTEGIKO KLAUSTROA

41. EUROPAKO ARKITEKTURA ERROMANIKOAREN HEDAPENA

42. VEZELAY-KO MADELEINE FRANTZIA - BORGOÑA

43. CLUNYKO MONASTEGIA A-OSTATUA B-KLAUSTROA C-SALA “CAPITULAR”-a D-SUKALDEA ETA BILTEGIA E-JANTOKIA F-LOGELAK G-ERITEGIA FRANTZIA - BORGOÑA

44. CLUNYKO ELIZA FRANTZIA - BORGOÑA

45. ANGULEMA-KO SAINT PETER FRANTZIA - LOIRA ETA GARONA ARTEKOA: AUVERNIA ETA AKITANIA

46. PISAKO MULTZOA ITALIA

47. XI.MENDEA XII.MENDEA IBERIAR PENINTSULA

48. TAULL-EKO CLIMENT DEUNA KATALUNIAKO ERROMANIKOA RIPOLLEKO ANDRA MARI

49. RUA-KO PEDRO DEUNA

50. RUA-KO PEDRO DEUNA

51. DONEJAKUE BIDEA SANTIAGO BIDEA

52. NAFARROAKO ERREINUA EUSKAL ERROMANIKOA XI.mendea XII.mendea

54. ARKITEKTURA ZIBILA: GARESKO ZUBIA

55. ARKITEKTURA ERLIJIOSOA LEIREKO MONASTEGIAREN ELIZA

56. LEIREKO MONASTEGIAREN ELIZA

57. ARALAR-KO MIKEL DEUNA

58. EUNATEKO ANDRA MARI

59. DORREAGAKO HILOBI SANTUAREN ELIZA

60. FROMISTAKO MARTIN DEUNA HARLANDUA HORMA SENDOAK SARRERA NAGUSIA DORREAK ZINBORRIOA ALBOKO NABEA GAZTELAKO ERROMANIKOA

61. FROMISTAKO MARTIN DEUNA

62. ZAMORAKO KATEDRALA KUPULA GAILONATUA

63. COLEGIATA DEL TORO (ZAMORA)

64. SALAMANCAKO KATEDRALA “ Oilarraren dorrea”

65. COMPOSTELAKO SANTIAGO

66. COMPOSTELAKO SANTIAGO

67. Funtzioa: Arte erlijiosoa: lanek bizitza espirituala islatzen zuten, ez edertasuna. Hezteko helburua: eszenek erlijio kristauaren gertakari eta gai nagusiak erakusten zituzten. Estiloa: Eskulturak arkitekturari egokitzen zitzaizkion. Ez daukate naturalismorik. Polikromia, kolore biziekin margotzen ziren. Motak: Kokapenagatik: elizako portaleetan edo zutabeen kapiteletan. Materialengatik: harrizkoa edo egurrezkoa. Gaiagatik: Ama Birjina Umearekin, Kristo gurutziltzatua. ESKULTURA

68. ESKULTURAREN EZAUGARRIAK Arkitekturari egokitzen zaio Giza irudiek ez dute naturaltasunik Jantziak zurrunak dira eta gorputzaren gehiengoa estaltzen dute Eskulturak kolore biziekin margotuta daude

69. Ama birjina umearekin Kristo gurutziltzatua ESKULTURAREN GAI NAGUSIAK

70. Animaliak eta landareak Eszena erlijiosoak ESKULTURAREN EZAUGARRIAK

71. Egunerokotasuna ESKULTURAREN EZAUGARRIAK

72. Moissac San Pedroko portalea, Frantzia ESKULTURAREN EZAUGARRIAK Arkiboltak. Mainela. Tinpanoa.

73. TINPANOA Irudien kokapen hierarkikoa. Garrantzitsuenak erdialdean agertzen dira eta handiagoak dira . Serafina. Serafina. Kristo koroatuta dago. Eskuineko eskuarekin benedikatu egiten du eta ezkerrekoarekin Jainkoaren hitzaren liburuari eusten dio. Hogeita lau agure lurrin-kopekin eta musika-tresnekin. Guztiak erdialdeari begira. Tetramorfoak. Lau ebanjelariak irudikatzen zituzten ikurrak: Mateo (gizon hegalduna), Markos (lehoi hegalduna), Lukas (zezen hegalduna) eta Juan (arranoa) .

74. San Trófimo Arlesekoaren eliza, Frantzia Rebolledo - Burgos KAPITELAK

75. HARBURUAK

76. Gloriako portalea, Santiagoko katedrala 1. 2. Done Jakue Azken judizioa Jeseren zuhaitza Apokalipsiaren hogeita lau agure Apostoluak, patriarkak eta ebanjelariak 3. 4. 5.

77. Funtzioa: Arte erlijiosoa: lanek bizitza espirituala islatzen zuten, ez edertasuna. Hezteko helburua: eszenek erlijio kristauaren gertakari eta gai nagusiak erakusten zituzten. Estiloa: Naturaltasun eza; eskematikoa eta gogorra. Pertsonaien hierarkizazioa tamainagatik. Gai erlijiosoak. Kolore biziak. Irudiak marra beltz lodiarekin inguratzen ziren. Atzealdean ez zen paisairik jartzen. Motak: Horma pinturak: elizetako hormetan; freskoen teknika. Taula gaineko pintura: aldareen eta erretaulen aurrealdea; tenplearen teknika. Miniaturak: liburuak ilustratzeko. PINTURA - MARGOAK

78. MARGOEN EZAUGARRIAK Itxura eskematikoa eta postura gogorrak Pertsona batzuk besteak baino askoz handiagoak dira Kolore biziak Ez dago paisairik hondoan Marra beltz lodia perfilatzeko

79. Fresko-pintura: Leongo San Isidoro Taula gaineko pintura MARGO MOTAK

80. Miniaturak MARGO MOTAK

81. Taüllgo San Clementeren absidea MARGO MOTAK Lau ebanjelarien irudiek Kristo inguratzen dute Bedeinkatzen ari den eskua Pantokratoa edo Kristo Erregeren irudia Almendra mistikoa edo mandorla Liburu bat, bertan Ego sum lux mundi irakurtzen da

82. Leongo San Isidoroko errege-erreginen panteoia MARGO MOTAK Kristoren jaiotza iragartzen ari den aingerua . Landaredia. Abereak . Mendiak . Artzainak .