1. გაკვეთილი N 53
შემოწმება:
საშინაო დავალების შემოწმება:
2. HClO3 + NaOH → NaClO3 + H2O
H+ + ClO3- + Na+ + OH- → Na+ + ClO3- + H2O
H+ + OH- → H2O
HMnO4 + KOH → KMnO4 + H2O
H+ + MnO4- + K+ + OH- → K+ + MnO4- + H2O
H+ + OH- → H2O
H2SO4 + 2LiOH → Li2SO4 + 2H2O
2H+ + SO42- + 2Li+ + 2OH- → 2Li+ + SO42- +2H2O
2H+ +2OH- →2H2O
H+ +OH- →H2O
2KOH + CuSO4 → Cu(OH)2↓ + K2SO4
2K+ + 2OH- + Cu2+ + SO42- → Cu(OH)2 + 2K+ + SO42-
Cu2+ + 2OH-→ Cu(OH)2
6NaOH + Fe2(SO4)3 → 2Fe(OH)3↓ + 3Na2SO4
6Na+ + 6OH- + 2Fe3+ + 3SO42- → 2Fe(OH)3 + 6Na+ +3SO42-
6OH- + 2Fe3+→ 2Fe(OH)3
Fe3+ + 3OH- → Fe(OH)3
2Na3PO4 + 3CaCl2 → Ca3(PO4)2↓ + 6NaCl
6Na+ + 2PO43- + 3Ca2+ + 6Cl- → Ca3(PO4)2 + 6Na+ + 6Cl-
2PO43- + 3Ca2+- → Ca3(PO4)2

2. Cu(OH)2 + 2HCl → CuCl2 + 2H2O
Cu(OH)2 + 2H+ + 2Cl- → Cu2+ + 2Cl- + 2H2O
Cu(OH)2 + 2H+→ Cu2+ +2H2O
3AgNO3 + K3PO4 → Ag3PO4↓ +3KNO3
3Ag+ + 3NO3- + 3K+ + PO43- → Ag3PO4 + 3K++ 3NO3-
3Ag+ + PO43- → Ag3PO4
3AgNO3 + AlCl3 → 3AgCl↓ + Al(NO3)3
3Ag+ + 3NO3- + Al3+ + 3Cl- → 3AgCl + Al3+ +3NO3-
3Ag+ + 3Cl- → 3AgCl
Ag+ + Cl- → AgCl
K2S + Pb(NO3)2 → PbS↓ + 2KNO3
2K+ + S2- + Pb2+ + 2NO3- → PbS + 2K+ +2NO3-
Pb2+ + S2-→ PbS
Na2SO3 + 2HCl 2NaCl + H2SO3
H2O + SO2
2Na+ + SO32- + 2H+ + 2Cl- → 2Na+ + 2Cl- + H2O + SO2↑
SO32- + 2H+ → H2O + SO2
CaCO3 + 2HNO3 Ca(NO3)2 + H2CO3
H2O + CO2
CaCO3 + 2H+ + 2NO3- → Ca2+ + 2NO3- + H2O + CO2↑
CaCO3 + 2H+- → Ca2+ + H2O + CO2↑

3. Na2S + H2SO4 → Na2SO4 + H2S↑
2Na+ + S2- + 2H+- + SO42- → 2Na+ + SO42- + H2S
S2- + 2H+- → H2S
FeS + 2HCl → FeCl2 + H2S↑
FeS + 2H+ + 2Cl- → Fe2+ +2Cl- + H2S
FeS + 2H+ → Fe2+ + H2S
2KOH + SO2 → K2SO3 + H2O
2K+ + 2OH- + SO2 → 2K+ + SO3 + H2O
2OH- + SO2 → SO3 + H2O
3. AgNO3 + KCl → AgCl↓ + KNO3
Ag+ + NO3- + K+ + Cl- → AgCl + K+ + NO3-
Ag+ ++ Cl- → AgCl
Ag2SO4 + 2NaCl → 2AgCl↓ + Na2SO4
2Ag+ + SO42- + 2Na+ + 2Cl- → 2AgCl + 2Na+ + SO42-
2Ag+ + 2Cl- → 2AgCl
Ag+ + Cl- → AgCl

4. ელექტროლიზი
თუ ელექტროლიტის ხსნარში (ან ნალღობში) ჩავუშვებთ ელექტროდებს და მათ
მივაერთებთ მუდმივი დენის წყაროსთან, ელექტროდებზე ჟანგვა-აღდგენითი
რეაქციები დაიწყება. ელექტროდები შეიძლება დამზადდეს როგორც მეტალებისგან,
ასევე ნახშირისგან. ამ მოვლენას ელექტროლიზი ქვია. (სიტყვა-სიტყვით
ელექტროლიზი – “ელექტრობით დაშლა”) განვიხილოთ რა ხდება მაშინ, როცა
სპილენძის ქლორიდის ხსნარში ვატარებთ ელექტრულ დენს.
წყალში გახსნისას სპილენძის ქლორიდი (CuCl2) დისოცირდება:
CuCl2 Cu2+ + 2Cl-
ელექტრული დენის გატარებისას სპილენძის კათიონები (Cu2+) მიემართებიან
კათოდისკენ და იერთებენ ელექტრონებს, ანუ აღდგებიან, ხოლო ქლორის ანიონები
(Cl-) მიემართებიან ანოდისკენ, გასცემენ ელექტრონებს, ანუ იჟანგებიან:
კათოდზე Cu2+ + 2e → Cu0
ანოდზე 2Cl- -2e →Cl20
შეჯამებულად CuCl2 → Cu + Cl2
ე.ი. კათოდზე დაილექება სუფთა მეტალი სპილენძი, ანოდზე კი გამოიყოფა აირი –
ქლორი.
განსხვავებული პროცესი მიმდინარეობს კათოდზე, როცა ვატარებთ ნატრიუმის
ქლორიდის ელექტროლიზს.
წყალში გახსნისას
NaCl Na+ + Cl-
დენის გატარებისას კათოდისაკენ წარიმართებიან Na+ კათიონები, მაგრამ
ელექტრონებს იერთებენ არა Na+ კათიონები, არამედ წყლის მოლეკულები.
2HOH + 2e → H2 + 2OH-
ანოდზე წინა შემთხვევის ანალოგიურად.
2Cl- - 2e → Cl20
ჩავწეროთ მთელი პროცესის მსვლელობა:
+ -
წყალში გახსნისას NaCl Na + Cl
კათოდზე (2Na+) + 2H2O + 2e → H2 + 2OH- + (2Na+)
ანოდზე 2Cl- - 2e → Cl20
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
შევაჯამოთ 2Na+ + 2Cl- + 2H2O + 2e – 2e → H2 + 2Na+ + 2OH- + Cl2
2NaCl + 2H2O → H2 + Cl2 + 2NaOH
კათოდზე ანოდზე ხსნარში
როგორც ვხედავთ მარილების ელექტროლიზის დროს კათოდზე ორი სხვადასხვა
პროცესი მიმდინარეობს, რომლის შედეგად კათოდზე ან მეტალი მიიღება ან
წყალბადი.
a) Men+ + ne → Me0

5. b) 2HOH + 2e → H2 + 2OH-
ჩვენთვის უკვე ცნობილი მეტალთა აქტივობის მწკრივი შეიძლება დაიყოს 3
სეგმენტად:
Li K .......... Al Zn (H) Cu
I II III
როცა III სეგმენტის მეტალთა მარილების ელექტროლიზი მიმდინარეობს, მაშინ
კათოდზე მეტალი გამოიყოფა ანუ მიმდინარეობს (ა) პროცესი.
როცა I სეგმენტის მეტალთა მარილების ან ჰიდროქსიდების ელექტროლიზი
მიმდინარეობს, მაშინ კათოდზე გამოიყოფა წყალბადი ანუ მიმდინარეობს (ბ)
პროცესი.
როცა II სეგმენტის მეტალთა მარილების ელექტროლიზი მიმდინარეობს, მაშინ
პირობების მიხედვით შეიძლება გამოიყოს მეტალი (ა პროცესი) ან წყალბადი (ბ
პროცესი) ან ორივე პროდუქტი ერთდროულად.
როდესაც უჟანგბადო მჟავათა მარილების ელექტროლიზი მიმდინარეობს ანოდზე
გამოიყოფა არამეტალი (გამონაკლისია ფტორიდები).
მაგ: 2Cl- - 2e → Cl20
ან S2- -2e → S0
მეტალთა ჰიდროქსიდების, აგრეთვე ფტორიდებისა და ჟანგბადიანი მჟავების
მარილების ელექტროლიზისას ანოდზე გამოიყოფა ჟანგბადი.
მაგ: 4OH- – 4e → 2H2O + O2
ან 2H2O – 4e → 4H+ + O2
თუ ვატარებთ Na2SO4-ის წყალხსნარის ელექტროლიზს, მაშინ:
Na2SO4 2Na+ + SO42-
წყალში გახსნისას
კათოდზე (2Na+) + (2H2O + 2e → H2 + 2OH-) . 2
ანოდზე (SO42-) (2H2O – 4e → O2 + 4H+)
როგორც ვხედავთ, პროცესში მარილის შემადგენელი იონები არ მონაწილეობენ.
რომ შევძლოთ ორივე პროცესის შესაბამისი ტოლობის შეკრება საჭიროა ზედა
ტოლობის გაორკეცება. მაშინ ორივე პროცესში 4 - 4 ელექტრონი მონაწილეობს.
4H2O
4H2O + 2H2O + 4e - 4e 2H2 + 4OH- + O 2
4H+
2H2O → 2H2 + O2
ე.ი. პრაქტიკულად ადგილი აქვს წყლის ელექტროლიზს. მარილი კი მხოლოდ
ხსნარისთვის ელექტროგამტარობის მისანიჭებლადაა საჭირო.
ყოველგვარი გართულების გარეშე მიდის მარილთა ნალღობების ელექტროლიზი.
მაგ:

6. NaCl-ის ნალღობის ელექტროლიზი:
+ -
გალღობისას NaCl Na + Cl
კათოდზე Na+ + e → Na0
ანოდზე 2Cl- - 2e → Cl20
––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
ანუ 2NaCl → 2Na + Cl2
კათოდზე ანოდზე
ელექტროლიზის მოვლენას სწავლობდა ინგლისელი მეცნიერი ფარადეი. მის მიერ
აღმოჩენილი კანონზომიერებები შეიძლება გაერთიანდეს ერთ ფორმულაში:
m = ЭIt/96500
სადაც m ელექტროლიზის დროს ელექტროდზე გამოყოფილი ნივთიერების მასაა.
Э მოლი ეკვივალენტია და უდრის მოლი/n. n ელემენტის ვალენტობაა.
მაგ: ჟანგბადისთვის ეკვივალენტის მასაა 16/2 = 8 გრამი
რკინისთვის – 56 / 2 = 28გ. როცა Fe2+ შესაბამისი ნაერთის ელექტროლიზი ტარდება
და 56 / 3 = 18,67გ, როცა Fe3+ შესაბამისი ნაერთის ელექტროლიზი ტარდება.
I დენის ძალაა ამპერებში
t ელექტროლიზის დროა წამებში.
96500 ფარადეის რიცხვია. სწორედ 96500 კულონმა ელექტროობამ უნდა გაიაროს
წყალხსნარში ან ნალღობში, რომ ელექტროდებზე 1 ეკვივალენტი ნივთიერება
გამოიყოს.
ამოცანა:
ამოცანა: რამდენი გრამი ვერცხლისწყალი გამოიყოფა კათოდზე ვერცხლისწყლის
სულფატის ელექტროლიზისას, თუ დენის ძალაა 100 ამპ, ხოლო ელექტროლიზი 10
სთ მიმდინარეობს.
ამოხსნა:
ამოხსნა:
მოც:
მოც: I = 100 ამპ
t = 10 სთ
––––––––––––––––––––––
უ.გ. m (Hg) = ?
10 სთ = 10 . 60 . 60 = 36000წმ
M (Hg) = 201გ/მოლი
Э (Hg) = 201/2 = 100,5გ
ჩავსვათ ფორმულაში m = ЭIt/96500 შესაბამისი მნიშვნელობები:
100,5 x 100 x 36000
m= = 3749 g
96500
პასუხი:
პასუხი: m (Hg) = 3749გ

7. თუ სპილენძის სულფატის ხსნარში ჩავუშვებთ ანოდს, რომელიც სპილენძისაგანაა
დამზადებული და ჩავატარებთ ელექტროლიზს, მაშინ ანოდიდან ხსნარში გადადიან
სპილენძის იონები, რომლებიც მიემართებიან კათოდისაკენ და განიცდიან აღდგენას. .
ამ პროცესს ეწოდება “ელექტროლიზი ხსნადი ანოდით”
ანოდზე: Cuo- 2 e → Cu+2
კათოდზე: Cu+2+ 2 e → Cuo
ამ გზით ნედლი (მინარევების შემცველი) სპილენძი “იხსნება” და შემდეგ სუფთა
სახით “ილექება” კათოდზე. ანალოგიურად ახდენენ სხვა ფერადი მეტალების
გასუფთავებასაც (რაფინირება)
დავალება:
საშინაო დავალება:
1. რა გამოიყოფა კათოდზე და ანოდზე HgCl2-ის წყალხსნარის
ელექტროლიზისას? პასუხი დაასაბუთეთ.
2. ვერცხლის ნიტრატის წყალხსნარის ელექტროლიზის დროს კათოდზე
ვერცხლი, ხოლო ანოდზე ჟანგბადი გამოიყოფა. გამოთვალეთ ამ
ნივთიერებათა მასა, თუ I = 50 ამპ, t = 1 სთ.