Recommended
PDF
Бэлчээрийн менежмент (Төв аймгийн Сүмбэр сумын жишээн дээр)
PPT
PPTX
PPT
Resourse-байгалийн нөөц баялаг
PPT
PDF
ODP
DOCX
бодлого дасгалын хураамж №3
PPTX
DOCX
хүнсний тэжээллэг чанар бие даалт
PPTX
PPTX
Индикатор түүний хэрэглээ
PPTX
`Усны бохирдол эрүүл мэндэд нөлөөлөх нь 10 анги
DOCX
химийн тэнцвэр ба термодинамик үндэслэл
PPTX
PPTX
PPTX
Usan mandal 12_angi_d.battogtokh
PPTX
PDF
PPT
Монгол орны байгалийн бүс
PPTX
уур амьсгалд нөлөөлөх хүчин зүйл
PPT
PPTX
сарны хөдөлгөөн түүний үр дагавар
PPTX
PPTX
PPTX
Газарзүйн зургийн масштаб
PPTX
PPTX
PPTX
PPTX
Presentation for the summer school0905
More Related Content
PDF
Бэлчээрийн менежмент (Төв аймгийн Сүмбэр сумын жишээн дээр)
PPT
PPTX
PPT
Resourse-байгалийн нөөц баялаг
PPT
PDF
ODP
DOCX
бодлого дасгалын хураамж №3
What's hot
PPTX
DOCX
хүнсний тэжээллэг чанар бие даалт
PPTX
PPTX
Индикатор түүний хэрэглээ
PPTX
`Усны бохирдол эрүүл мэндэд нөлөөлөх нь 10 анги
DOCX
химийн тэнцвэр ба термодинамик үндэслэл
PPTX
PPTX
PPTX
Usan mandal 12_angi_d.battogtokh
PPTX
PDF
PPT
Монгол орны байгалийн бүс
PPTX
уур амьсгалд нөлөөлөх хүчин зүйл
PPT
PPTX
сарны хөдөлгөөн түүний үр дагавар
PPTX
PPTX
PPTX
Газарзүйн зургийн масштаб
PPTX
PPTX
Viewers also liked
PPTX
PPTX
Presentation for the summer school0905
PPTX
PPT
PPTX
0 gis-day opening-14_nov2016
PPT
Presentation the impact of forest fire on forest cover types 03-march2017
PPTX
PPTX
PPTX
PPTX
PPTX
тавдугаар сарын гео уулзалт
PPTX
PPTX
PPTX
есдүгээр сарын гео уулзалт (1)
PPTX
гуравдугаар сарын гео уулзалт
PPTX
PPTX
нэгдүгээр сарын гео уулзалт
PPTX
Presentation 20161214 (1)
PPTX
PPTX
Bayarjargal uav environmental_research_nov2015
Similar to Et 2016.12.26
PPTX
PPTX
PPTX
лекц 6 дэлхийн дулааны баланс
PDF
Усны эргэлт - The Water Cycle Budget
PPTX
PPTX
PPTX
ODP
PPT
МОНГОЛ ОРНЫ МӨНХ ЦЭВДЭГ ТАРХАЛТЫН ИРЭЭДҮЙН ХАНДЛАГA
PPTX
Geomeeting modelling biodiversity_20160420_copy_3a
PDF
PPT
З.Батжаргал "Уур амьсгалын өөрчлөлт, тогтвортой хөгжлийн асуудлууд"
PDF
уян суурь, ул хөрсний эсэргүүцлийн итгэлцлүүр1
PDF
21.02.2016 climate change of mongolia & cop21 20160221 mon
PPTX
PDF
Gis day rs env applications 20111116
PDF
11 газар тариалангийн бүс дэх хөрсний чийг, хур тундасны хамаарал - д.булган
PPTX
DOCX
7 r angi tsag agaar uur amisgal
PPTX
Geomeeting lews ea_june_2015
More from GeoMedeelel
PPTX
хиймэл дагуулын мэдээ ашиглан ойн биомассийг тооцох 12 25
PDF
Presentation 20220316 nandia
PPTX
PDF
Chcnav moblie mapping solution2
PDF
Bayanmunkh geomeeting (1)
PPTX
хиймэл дагуулын мэдээ ашиглан ойн биомассийг тооцох 12 25
PDF
Supermap gis 10i(2020) ai gis technology v1.0
PDF
Demonstration of super map ai gis technology
PPT
PDF
PDF
PDF
PPTX
PPTX
PDF
PPTX
PPTX
PPTX
PDF
Developer community -remote-sensing.pptx
PPTX
Et 2016.12.26 1. Монгол орны хээрийн бүсийн
гадаргуугийн (ургамал-хөрс)-ний
ууршилтыг хиймэл дагуулын
мэдээгээр үнэлэх нь
ДОКТОРАНТ. С.ТУЯA
ШУТИС-ХШУС
2. • Ууршилтын тодорхойлолт
• Үндэслэл
• Зорилго, зорилт
• Судалгааны талбар, ашигласан мэдээ
• Арга зүй
• Үр дүн, дүн шинжилгээ
• Дүгнэлт
Агуулга
3. Нар
Энергийн эх үүсвэр
Салхи бол масс
зөөвөрлөх
Evaporation+Transpiration=Ууршилт
Хөрсний чийг
Хур тунадас
усны эх үүсвэр
Ууршилт: “Агаар-ус-хөрс-ургамал” систем дэх
ус, энергийн солилцоог илэрхийлэх интеграл үзүүлэлт
4. Үндэслэл
Ууршилт:
Бэлчээрийн төлөв байдлыг тодорхойлох
чухал үзүүлэлт
Усны нөөц, хэрэглээ балансын
тооцооны гол үзүүлэлт
Дэлхийн дулаарал, уур амьсгалын
өөрчлөлтийн индекатор
!( !(
!(
!(
!( !(
!(
!( !(
orkhon
khalkhg
ondorhaan
Arvaiheer
Choibalsan
Baruun-Urt
Erdenesant
Mandalgovi
Bayankhongor
5. Зорилго:
Газрын гадаргуугаас уурших ууршилтын орон
зайн тархалтыг хиймэл дагуулын мэдээлэл
ашиглан түргэн шуурхай тодорхойлох энгийн
загвар гаргах
Зорилтууд:
Ууршилтыг тооцоолох онол, загвар, үзүүлэлтүүдийг
судлах, турших
Хиймэл дагуулын мэдээлэл ашиглан ууршилтыг
тооцоолох, аргачлал, загвар, технологи
боловсруулах
Ууршилтыг тооцоолох, орон зайн тархалтын зураг
хийх, динамикийг судлах;
Зорилго, зорилтууд
6. !( !(
!(
!(
!( !(
!(
!( !(
orkhon
khalkhgol
ondorhaan
Arvaiheer
Choibalsan
Baruun-Urt
Erdenesant
Mandalgovi
Bayankhongor
Монголын Дорнод талын их муж
– Дорнодын тэгш талын муж
• Хэрлэнгийн хойд тал
• Тамсагийн тал
– Халхын дундад ба Дарьгангын
талархаг муж
• Халхын дундад ухаа гүвээт тал
• Дорнод хотгор
• Дарьгангын талархаг газар
Хангай –Хэнтийн уулархаг их муж
Хангайн муж
• Хангайн өмнөд бэгэлцэг
тойрог
• Сэлэнгэ-Орхоны савын
дундаж өндөр уулс
тойргийн өмнжд хэсэг
Хээр
• Нугажуу хээр
• Хуурайвтар хээр
• Хуурай хээр
• Гандуу хээр
Ууршиц
хэмждэг станц
Судалгааны талбар: Хээрийн бүс
7. • Цаг уурын станцын мэдээ
– 2000-2003 оны 4-9 сарын мэдээ (загваруудын туршилт,
загвар гаргахад)
– 2013 оны 4-9 сарын мэдээ (загвар шалгахад)
• Хиймэл дагуулын мэдээлэл
– 2000-2003 оны MODIS мэдээ (загвар гаргахад)
– 2013 оны MODIS мэдээ (загварын үр дүнг шалгахад)
– NASA-гаас гаргасан ууршилтын мэдээ (загварын үр дүнг
харьцуулах, MODIS MOD16, 2013)
– Өндөр нарийвчлалын: Landsat 8, 2016 он 4 сар, Google
earth QuickBird (загварын үр дүнг шинжихэд)
• Сэдэвчилсэн зургууд:
– Засаг захиргааны нэгжийн зураг
– Байгалийн бүс бүслүүрийн зураг
– Газарзүйн мужлалын зураг
Ашигласан өгөгдөл, мэдээлэл
8. • Ууршилтыг тооцоолох 5 загварыг ашиглан
туршиж, үнэлгээ өгсөн;
• Хиймэл дагуулын MODIS мэдээлэл ашиглан
шинэлэг аргачлал, загвар, мэдээлэл
боловсруулалтын технологи гаргасан;
• Хээрийн бүс нутагт ууршилтыг тооцоолж
зураглаж, орон зайн тархалт, цаг хугацааны
өөрчлөлтийн судалгаа хийсэн.
Шинэлэг тал
9. 1. Hargreaves Method (1982,1985)
2. Penman-Monteith Method (FAO 56PM)
3. Pristley-Tayler Method
4. Makkink Method
5. Dalton aerodynamic Method
)(*)(*76.1 GRnET
12.0
45.2
*)(*61.0
Rs
ET
E = KEa(es – ea)
ET=0.0023*0.408Ra*(Tavg+17.8 )*TD^0.5
Ууршилтыг тооцоолох аргууд
𝐸𝑇0 =
0.408∆ 𝑅 𝑛 −𝐺 +𝛾 900
𝑇+273
𝑈2(𝑒 𝑠+𝑒 𝑎 )
∆+𝛾(1+0.34𝑈2)
10. 2000-2003 оны 4-9 сарын 10 хоногийн мэдээ
Дүгнэлт: Ууршилтыг тооцоолоход дулааны
балансын онолыг үндэслэл болгох
HS- Харгрейвис-Саманийн загвар, PM - Пенмен-Монтейсийн загвар,
PT- Приестлей-Тэйлорийн загвар, MK- Makинkийн загвар,
DA- Дальтоны масс зөөврийн загвар
Үр дүн 1: Ууршилтын туршилтын 5 загварын утга, газрын
хэмжилтийн мэдээгээр тооцсон бодит утгын хоорондын хамаарал
11. 12. Ууршилтыг тооцоо зураглал хийх, орон зай тархалт,
цаг хугаацааны өөрчлөлтийн шинжлэл
- Чийгшил ба дулаан
- Нуугдмал дулаан,
- Ууршилт
4
ET
NDVI
LST- Агаарын температур
- Хөрсний температур
- Хур тунадас
- Харьцангуй чийг
- Салхины хурд
Цаг уурын
мэдээлэл
1
Ууршилтын
загваруудыг
турших
Загвар, алгоритм
– Чийгшилийн функц,
коэффициент
– Дулааны функц,
коэффициент
– Нуугдмал дулаан
– Ууршилт
3
Ууршилтыг
тооцоолох
үзүүлэлтүүдийг
тодорхойлох
Хиймэл дагуулын
мэдээлэл
- Анхдагч боловс.
- Ургамлын индекс
- Газрын гадаргуу-
гийн температур
2
Ууршилтыг
тооцоолох
13. aasp rTTcH
H
LE
/)(
as
a
p
TT
r
c
LE
1
Дулааны нөхцөл
(агаар, хөрсний
температурын зөрөө)
)(
2
LSTTT fas
)(
1
1
NDVIf
r
c
a
p
Чийгшилийн нөхцөл
(газрын бүрхэвч,
ургамалжилт)
NDVI=(NIR-RED)/(NIR+RED)
Нуугдмал дулааныг тооцоолох загвар
14. )4.146.0(8.1)(56.0 LSTNDVILnET
Kg/m2/day=mm/day
Тайлбар: 1кг ус нь 0,001шоо м эзэлхүүнтэй.
Нэгж талбайгаас 1кг ус ууршихад (1мм ууршилт)
2,45 MJ дулаан шаардагдана (FAO,1998).
1MJ/m2/day=0.408mm/day
LEET
LSTNDVILE ff
*408.0
)(*)(
21
MJ/m2/day
Ууршилтыг тооцоолох загвар
15. Met.Stations 2001 2002 2003
1 Orkhon y = 0.6105Ln(x) + 1.8727 y = 0.694Ln(x) + 2.1296R2 = 0.8454 y = 0.4807Ln(x) + 1.633
R2 = 0.7667 R2 = 0.7603 R2 = 0.8968
2 Arvaikheer y = 0.1749Ln(x) + 1.136 y = 0.8673Ln(x) + 2.6004 y = 0.4365Ln(x) + 1.6174
R2 = 0.025 R2 = 0.6073 R2 = 0.2802
3 Erdenesant y = 0.6424Ln(x) + 1.8631 y = 0.6145Ln(x) + 1.9839 y = 0.4268Ln(x) + 1.5134
R2 = 0.8126 R2 = 0.5627 R2 = 0.6769
4 Undurkhaan y = 0.5269Ln(x) + 1.8045 y = 0.5703Ln(x) + 1.8009 y = 0.5432Ln(x) + 1.7075
R2 = 0.4762 R2 = 0.7095 R2 = 0.7663
5 Khalkhgol y = 0.6281Ln(x) + 1.9381 y = 0.6099Ln(x) + 1.8898 y = 0.4215Ln(x) + 1.5692
R2 = 0.7125 R2 = 0.8013 R2 = 0.7166
6 Choibalsan y = 0.4002Ln(x) + 1.5472 y = 0.4182Ln(x) + 1.5964 y = 0.2979Ln(x) + 1.3835
R2 = 0.6792 R2 = 0.7869 R2 = 0.5223
7 Baruun-Urt y = 0.5436Ln(x) + 1.7667 y = 0.7044Ln(x) + 1.936 y = 0.5876Ln(x) + 1.8804
R2 = 0.6879 R2 = 0.5775 R2 = 0.6545
8 Mandalgovi y = 1.3865Ln(x) + 3.5635 y = 0.6292Ln(x) + 2.1092 y = 0.795Ln(x) + 2.4104
R2 = 0.2499 R2 = 0.3468 R2 = 0.4248
1.8I)0.56Ln(NDV1 f
Үр дүн 2: Чийгшилийн нөхцөлийг тооцох томъёо
16. -0.3-0.0 0.0-0.1 0.1-0.2 0.2-0.4 0.4-.06 0.6-0.8 0.8-1.0
Үр дүн 2: Ургамалжилтын динамик 2013 оны 4-9 сарын I, II, III арав хоног
17. y = 0.459x - 1.394
R = 0.83
0
5
10
15
20
25
30
35
0 10 20 30 40 50 60 70 80
dTs(Станцийнмэдээгээр)
Гадаргуугийн температур-Ts (МОДИС мэдээгээр)
10 хоногийн дундаж температур,2000-2004 оны 4-9 сар
4.146.02 LSTf
Үр дүн 3: Агаар хөрсний температурын зөрөөг
тооцоолох томъёо
18. -20-(-10) (-10)-0.0 0.0-10 10-20 20-30 30-40 40-50 50-60C0
Үр дүн 3: Хөрсний температурын динамик 2013 оны 4-9 сарын I, II, III арав хоног
19. 4-9 сарын 10 хоног тутамын дундаж ууршилтын
нийлбэр (160-350мм)
)4.146.0(8.1)(56.0 LSTNDVILnET
4
96
8
5
7
Үр дүн 4: Ууршилт
20. Ууршилт 10 хоногийн дундаж (мм)
NDVI 10 хоногийн дундаж
Газрын гадаргуугийн температур
10 хоногийн дундаж (oC)
Үр дүн 4: Ууршилт, NDVI, LST 10 хоногийн дундаж
21. 0
2
4
6
8
10
12
14
16
10 20 30 10 20 30 10 20 30 10 20 30 10 20 30 10 20 30
4 5 6 7 8 9
Ууршилт(мм)
10 хоног, сар
Чойбалсан станц
NASA-ET
Загвар-ET
цаг уурын хэмжилтээр
тоооцоолсон-ET
Цаг уурын Чойбалсан станцын ууршилтын шинэ загвар,
“NASA” болон бодит хэмжилтийн 10 хоног тутмын
дундаж мэдээгээр тооцоолж гаргасан ууршилтын муруй
Үр дүн 4: Загварын үр дүнг шалгасан нь:
Цаг уурын Баруун-Урт станцын ууршилтын шинэ загвар, “NASA” болон
бодит хэмжилтийн 10 хоног тутмын дундаж мэдээгээр тооцоолж гаргасан
ууршилтын муруй
22. 0
2
4
6
8
10
12
14
16
18
20
0 5 10 15 20
Ууршилт(мм) Баруун-Урт станц
NASA-ET
Загвар-ET
цаг уурын хэмжилтээр
тоооцоолсон-ET
Цаг уурын Баруун-Урт станцын ууршилтын шинэ загвар, “NASA”
болон бодит хэмжилтийн 10 хоног тутмын дундаж мэдээгээр тооцоолж
гаргасан ууршилтын муруй
Үр дүн 4: Загварын үр дүнг шалгасан нь:
23. 0
2
4
6
8
10
12
14
16
18
102030102030102030102030102030102030
4 5 6 7 8 9
Ууршилт(мм)
10 хоног, сар
Өндөрхаан станц
NASA-ET
Moдел-ET
цаг уурын хэмжилтээр
тоооцоолсон-ET
Цаг уурын Өндөрхаан станцын ууршилтын шинэ загвар, “NASA”
болон бодит хэмжилтийн 10 хоног тутмын дундаж мэдээгээр
тооцоолж гаргасан ууршилтын муруй
Үр дүн 4: Загварын үр дүнг шалгасан нь:
24. 0
5
10
15
20
25
10 20 30 10 20 30 10 20 30 10 20 30 10 20 30 10 20 30
4 5 6 7 8 9
Ууршилт(мм)
10 хоног, сар
Эрдэнэсант станц
NASA-ET
Moдел-ET
цаг уурын хэмжилтээр
тоооцоолсон-ET
Цаг уурын Эрдэнэсант станцын ууршилтын шинэ загвар, “NASA” болон
бодит хэмжилтийн 10 хоног тутмын дундаж мэдээгээр тооцоолж
гаргасан ууршилтын муруй
Үр дүн 4: Загварын үр дүнг шалгасан нь:
25. 0
2
4
6
8
10
12
14
16
102030102030102030102030102030102030
4 5 6 7 8 9
Ууршилт(мм)
10 хоног, сар
Арвайхээр станц
NASA-ET
Moдел-ET
цаг уурын хэмжилтээр
тоооцоолсон-ET
Цаг уурын Арвайхээр станцын ууршилтын шинэ загвар, “NASA” болон
бодит хэмжилтийн 10 хоног тутмын дундаж мэдээгээр тооцоолж гаргасан
ууршилтын муруй
Үр дүн 4: Загварын үр дүнг шалгасан нь:
26. y = 2.0801x0.7614
R² = 0.9028
0
2
4
6
8
10
12
14
16
18
0 5 10 15
Загварынууршилт(мм)
Бодит ууршилт (мм)
Чойбалсан станц
Moдел-ET
y = 5.6707x0.4136
R² = 0.7545
0
5
10
15
20
0 5 10 15
Загварынууршилт(мм)
Бодит ууршилт (мм)
Баруун- Урт станц
Moдел-ET
y = -0.1888x2 + 5.0197x - 19.699
R² = 0.7428
0
5
10
15
20
0 5 10 15
Загварынууршилт(мм)
Бодит ууршилт (мм)
Өндөрхаан станц
Moдел-ET
y = -0.5945x2 + 13.408x - 56.868
R² = 0.7137
0
5
10
15
20
25
0 5 10 15
Загварынууршилт(мм)
Бодит ууршилт (мм)
Эрдэнэсант станц
Moдел-ET
Үр дүн 4: Шинэ загварын утга бодит утгын
хоорондын хамаарал
27. Чойбалсан Баруун-Урт Өндөрхаан Эрдэнэсант Арвайхээр
Корреляцийн
коэффициент 0.90 0.75 0.74 0.71 0.86
Дундаж
квадрат
хазайлт
0.03 0.08 0.08 0.09 0.06
Үр дүн 4: Сонгосон цаг уурын станцуудын шинэ
загварын утга, бодит утгын хоорондын хамаарал
28. ETLE *45.2
5 р сар Нуугдмад дулаан (2-41 MJ/m2)
8-р сар Нуугдмад дулаан (3-60 MJ/m2)
9-р сар Нуугдмад дулаан (2-33 MJ/m2)
MJ/m2/day
Үр дүн 5: Нуугдмал дулаан
29. № Физик газарзүйн муж, тойрог 4-9 сарын нийлбэр
ууршилт, мм
1 Хангайн өмнөд бэгэлцэг тойрог 160-215
2 Сэлэнгэ-Орхоны савын дундаж
өндөр уулс тойргийн өмнөд хэсэг
220-310
3 Хэрлэнгийн хойд тал 210-260
4 Тамсагийн тал 230-300
5 Халхын дундад ухаа гүвээт тал 200-290
6 Дорнод хотгор 230-270
7 Дарьгангын талархаг газар 200-295
Үр дүн 6: Ууршилтын орон зайн тархалт
30. Үр дүн 6: Юнатовын мужлал дахь Ууршилтын орон зайн тархалт
31. Үр дүн 6: Жилийн дундаж хур тунадас, загвараар тооцоолсон Ууршилтын орон
зайн тархалт
32. Үр дүн 7: Станц дээр хэмжигдсэн 2001-2003 оны 4-9 сарын 10
хоногийн нийлбэр хур тунадасны хэмжээ, шинэ загвараар
тодорхойлсон ууршилтын хоорондын хамаарал
0
10
20
30
40
50
60
70
102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030
4 5 6 7 8 9 4 5 6 7 8 9 4 5 6 7 8 9
2001 2002 2003
P,ET(mm)
10 хоног , сар, он
Орхон станц
P ET
0
10
20
30
40
50
60
70
102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030
4 5 6 7 8 9 4 5 6 7 8 9 4 5 6 7 8 9
2001 2002 2003
P,ET(mm)
10 хоног, сар, он
Эрдэнэсант станц
P ET
0
10
20
30
40
50
60
70
102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030
4 5 6 7 8 9 4 5 6 7 8 9 4 5 6 7 8 9
2001 2002 2003
P,ET(mm)
10 хоног, сар, он
Арвайхээр станц
P ET
0
10
20
30
40
50
60
70
10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20
4 5 6 7 8 9 4 5 6 7 8 9 4 5 6 7 8 9
2001 2002 2003
P,ET/mm/
10 хоног, сар, он
Өндөрхаан-станц
P ET
0
10
20
30
40
50
60
70
10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20
4 5 6 7 8 9 4 5 6 7 8 9 4 5 6 7 8 9
2001 2002 2003
P,ET/mm/
10 хоног, сар, он
Баруун-Урт станц
P ET
0
10
20
30
40
50
60
70
102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030102030
4 5 6 7 8 9 4 5 6 7 8 9 4 5 6 7 8 9
2001 2002 2003
P,ET(mm)
10 хоног, сар, он
Чойбалсан станц
P ET
0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
100
110
120
10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20 10 30 20
4 5 6 7 8 9 4 5 6 7 8 9 4 5 6 7 8 9
2001 2002 2003
P,ET/mm/
10 хоног, сар, он
Халх гол-станц
P ET
33. Үр дүн 8: станц дээр хэмжигдсэн 2001-2003 оны жилийн
нийлбэр хур тунадасны хэмжээ, шинэ загвараар
тодорхойлсон ууршилтын хоорондын хамаарлын график
0
50
100
150
200
250
300
350
400
2001 2002 2003
P,ET(mm)
Он
Орхон станц
P(mm)
ET(mm)
0
50
100
150
200
250
300
350
2001 2002 2003
P,ET(mm)
Он
Эрдэнэсант станц
P(mm)
ET(mm)
0
50
100
150
200
250
300
350
400
2001 2002 2003
P,ET(mm)
Он
Арвайхээр станц
P(mm)
ET(mm)
0
50
100
150
200
250
300
350
400
2001 2002 2003
P,ET(mm)
Он
Өндөрхаан
P(mm)
ET(mm)
0
50
100
150
200
250
300
350
400
2001 2002 2003
P,ET(mm)
Он
Баруун-Урт
P (mm)
ET(mm)
0
50
100
150
200
250
300
350
400
2001 2002 2003
P,ET(mm)
Он
Чойбалсан станц
P(mm)
ET(mm)
0
50
100
150
200
250
300
350
400
2001 2002 2003
P,ET(mm)
Он
Халхгол станц
P (mm)
ET(mm)
0
50
100
150
200
250
300
350
400
2001 2002 2003
P,ET(mm)
Он
Мандалговь станц
P(mm)
ET(mm)
34. Сар 4 5 6 7 8 9
Ууршилт, мм <5 5-10 10-20 20-40 10-20 5-10
Graphic max min avg
Үр дүн 8: Ууршилтын цаг хугацааны өөрчлөлт
35. 36. 1. Энэхүү судалгааны ажилд газрын гадаргуугийн ууршилтын
(Hargreaves-Samani загвар, Penman-Monteith загвар, Priestley-
Taylor загвар, Makkink загвар, Dalton mass-transfer)
загваруудыг газрын хэмжилтийн цэгэн эх үүсвэр дээр
тодорхойлох туршилт хийж, дүн шинжилгээ хийв.
Туршилтын үр дүнд Монгол орны хээрийн бүсийн
ууршилтыг тасралтгүй орон зайд тодорхойлоход дулааны
балансад үндсэлсэн загварууд болохыг тогтоов.
2. Дулааны балансын физик үндэслэл дээр тулгуурласан Bowen
ratio классик загварыг хиймэл дагуулын мэдээллийн хам
шийдлээр баяжуулан Монгол орны хээрийн бүсийн
гадаргуугийн ууршилтыг өргөн уудам нутаг дэвсгэрт
тодорхойлох боломжийг олгож байна.
Дүгнэлт
37. 3. Монгол орны хээрийн бүсэд ууршилтыг тодорхойлоход
хиймэл дагуулын үзэгдэх гэрлийн болон урт долгионы
сувгуудын MODIS мэдээгээр ургамлын нормчилсон
индекс (NDVI) болон газрын гадаргуугийн температурыг
тодорхойлж, тасралтгүй орон зайн өргөн уудам нутаг
дэвсгэрийн өгөгдлийг үүсгэн хөрсний чийгшил, дулааны
нөхцөлийг илэрхийлэх оролтын параметр болгон
ашиглав.
4. 2001-2003 оны уур амьсгалын мэдээг ашиглан ургамал
бүрхэвчээс хамааралтай хөрсний чийгшилийн нөхцөлийг
тодорхойлсон функцэд а=0,56, b=1.18, газрын
гадаргуугийн температураас хамаарсан дулааны
нөхцөлийг тодорхойлсон функцэд а=0.46, b=-1.4 гэсэн
коэффициентуудыг тус тус шинээр гаргаж тогтоов.
Дүгнэлт
38. 5. Загварын үр дүнгээр тодорхойлсон ууршилтын утга ба цаг
уурын мэдээгээр тодорхойлсон ууршилтын утгын
дундаж квадрат хазайлт нь 0.03-аас 0.09, хоорондын
хамаарлын коэффициент R2=0.71-ээс 0.90 байна. Эндээс
үзвэл, хиймэл дагуулын MODIS мэдээ ашиглан загварын
тооцоогоор тодорхойлсон ууршилтын үр дүн хангалттай
сайн байна.
6. Загвараар тооцоолсон ууршилтын тархацын хэмжээ ойт
хээрт (220-310 мм), хээрийн бүсэд (200-295 мм), цөлөрхөг
хээрт (160-215 мм) байгаа нь Монгол орны үндэсний
атласаас тоон хэлбэрт хөрвүүлэн оруулсан жилийн дундаж
хур тунадасны тархалтын хувьд ижил хандлагтай байгаа нь
Хээрийн бүсэд хиймэл дагуулын мэдээ ашиглан өргөн уудам
нутаг дэвсгэрт ууршилтыг загварын шинэ аргыг ашиглах
боломжтойг илэрхийлж байна (4.2.25 –р зураг).
Дүгнэлт
39. 7. Монгол орны хээрийн бүсийн өргөн уудам нутаг дэвсгэрт
гадаргуугийн ууршилтыг тодорхойлох арга зүй
боловсруулсан нь бэлчээрийн төлөв байдал, уур амьсгалын
өөрчлөлтийн нөлөөллийг үнэлэх, усны балансын тооцоог
бодитой хийхэд өндөр ач холбогдолтой болно.
8. Ууршилт тооцоолох энэ загварын практик хэрэглээг
тодотгох зорилгоор Улаанбаатар, Эрдэнэт хот, Ховд аймгийн
Булган сумын нутагт хийсэн байгаль орчны нөлөөллийн
судалгаа, үнэлгээ болон газрын төлөв байдал, чанарын хянан
баталгааны ажилд туршиж чийг, дулаан хангамжийн орон
зай тархалт, цаг хугацааны өөрчлөлтийг илэрхийлэх
интеграл үзүүлэлт болгон ашиглах боломжтой гэсэн дүгнэлт
гаргасан.
Дүгнэлт
40. 41. 1.1 Hargreaves Method (1985,1994)
ET=0.0023*0.408Ra*(Tavg+17.8 )*TD^0.5
Based on only mean daily maximum and daily minimum temperature
Ra - extraterrestrial radiation expressed in (MJ m-2 d-1)
Tavg – average daily temperature
TD- difference between mean daily maximum and mean
daily minimum temperature.
0.408- constant to convert the radiation to evaporation
equivalents in mm.
Kr = 0.155 in Hargreaves-Samani’s original equation E = 0.0135 * Rs * (T + 17.8) and Rs = Kr
(Tmax – Tmin)0.5 x Ra , where TD = Tmax – Tmin.
42. 1.2 Combination method
FAO Penman Monteith (2000)
Developed in the 1990’s by the United Nations Food
and Agriculture Organization
The equation looks like this:
ET0 = Reference evapotranspiration (mm/day)
Rn= net radiation at crop surface (MJ/m2/day)
G = soil heat flux density (MJ/m2/day)
psychrometric constant (kPa/oC)
T = air temperature at 2 m height (oC)
u2 = wind speed at 2 m height (m/s)
(es-ea) = saturation vapor pressure deficit (kPa)
slope vapor pressure curve (kPa/oC)
43. 44. 45. 1.5 Mass transfer approaches
The evaporation rate is controlled by two factors:
1.The saturation deficit vapor pressure
2.wind speed
E = KEa(es – ea)
E = evaporation (in/hr)
a= wind speed
KE = coefficient function of numerous factors
es = vapor pressure at evaporating surface (function of temperature)
ea = vapor pressure of overlying air (function of relative humidity and
temperature)
E = 1.26 x 10-3 a(es – ea)
Based on Dalton’s Law - Saturation Deficit Approach