historiaurrea ariketak

1. 1
HISTORIAURREA. Lehen arte adierazpideak.
ARDATZ KRONOLOGIKOA: Kokatu kronologia kontutan izanik ondorengo kontzeptuak
beheko lerroan; horretarako, lehenik, gutxi – gorabeherako data kokatu kontzeptu bakoitzaren
ondoren:
 GOI PALEOLITOA
 EPIPALEOLITOA/MESOLITOA
 NEOLITOA
 METALAROA
 ESKOLA FRANKO-KANTAURIARRA
 LEBANTIAR ESKOLA
 ARTE ESKEMATIKOA
 MEGALITISMOA

2. 2
HISTORIAURREKO ARTE ADIERAZPIDEAK: Historiaurreko artean, zertan oinarritzen
da gizakia arte sormenean?
ABSTRAKZIOA
→ 4 mota:
GARDENTASUNA
ALDIBEREKOTASUNA
MUGIMENDUA
• Naturan agertzen ez diren forma abstraktuen erabilpena (zirkuluak, kupulak …)
• Animalien formen sinplifikazioa
• Gai natural - sinbolo abstraktuen nahasketa
• Oinarri naturaletik → abstrakziora: jatorrizko formekin identifika ezina
o Irudiaren analisia + ikuspegi desberdinak batuz
o Forma kontzentratuz, sinplifikatuz
o Zati bat bakarrik eginez nahikoa
o Irudikapenaren oinarria: silueta (+ koloreztatu)
o Irudikapena - begirada 2 mundu ezberdin
pentsamendu sinbolikoa:
• begietatik sartzen den informazioa analizatu eta buruak ematen duen
informazioaren adierazpidea da.
Irudiak gardenak + gainjarriak + lerroak garrantzia
• Gorputz-formen lerroak gainjarriz:
o azpian dagoena ezabatu gabe
o Ez aurrean-atzean: gainean + elkarrekin (espazio-denbora
linealaren kontzepturik ez)
o Toki eza?
• Irudi berak barrukoa-kanpokoa ikusten utziz
o zaldia haurdun, zaldikumea ere agertuz; bihotza…
ehiztariaren magia?
Animalien mugimenduan interesa (erakargarria) → irudikapena
• Hormen formen arabera irudia osatuz, siluetaren bidez
• Suaren, suzirien … bidez, piztu-itzaliekin, mugimendua
• Denboraren kontzeptua: GAUR (oraina)
• Denbora bakarra: hildakoak orainaldi berean “izan” ziren
(jakiak hildakoei)

3. 3

4. 4
SINBOLIZAZIOA. Paleolitoko artean sinbologia adibide esanguratsuenak:
ESKUAK
FORMA ZIRKULARRAK
ERNALKORTASUNAREN SINBOLOAK
SINBOLO ABSTRAKTU HANDIAK
• Bakarrak edo taldeak (gehienetan ezkerrekoa)
• Positiboan zein negatiboan (gehiago)
• Batzuetan falangeak falta dira
• Sarritan esku txikiak (ume/gaztetxoenak)
• Gorriz (gehienetan) zein beltzez pintatuta; kobazuloan barneragotuz, gorriak
areagotuz.
kupulak
harrizko bolak
Zulaketak
kolorezko disko /puntuak
• Biziraupen motza → ugalkortasunak
garrantzia: pertsonak + animaliak
(janaria) → espeziearen iraupena
zakila
alua
bi -sexualtasuna
bularra
• Esanahia ezezaguna
• Gehienetan kobetako leku ezkutuetan
• Ia gehienak gorriz pintatuak
• Lehenengo forma erregularra + forma ugariena
(eguzkia/ilargia?)
• Gizakiak landutakoak
• Banaka zein pilatuta
• zulo semiesferikoak
• harri borobilak zirkuluerdi formako zuloekin
• Emetasunarekin lotzen dira (menhir-ak hartasunarekin; elkarketaz
ernalkortasunaren mitoa: bi sexuen elkarketa)
• Gorriak (gehiago) edo beltzak
• Animaliekin konbinatuta
• Era ia ordenatuan kokatuta
• Eguzkiaren formarekin zerikusia? / ilargia?
• gehienetan arte mugikorrean, orokorrean makila zulo batekin (bi
sexuen elkarketa)
• teknika: zulaketak bi aldetatik hasi + erdian elkartuz
• bi kupulen elkarketa
• herri primitiboetan ernalkortasunaren sinboloa?
• Ernalkortasunaren sinbolorik nagusiena
• Normalean beste sinbolo batzuekin / animaliekin nahastuta
• Gutxitan agertzen da
• Hezurrezko makiletan, arte mugikorrean
• Luma / arrai hezur itxura
• Oso gutxitan bakarrik
• Sarritan bular serieak
• Haitzaren forma naturala aprobetxatuz
• 2 sexuak batuz ernalkortasunaren indarra ↑
• Normalean tresnetan
• Irudikapen desberdinak: zakila eta zuloa batzen dituzten tresnak
(gehienak hezurrez) …

5. 5
ESPAZIOAREN KONTZEPZIOA: Paleolitoko artean espazioaren kontzepzioa.
• Konposizioak: ez dira osoak, beteak, autonomoak, mugatuak
• Antolatua (ez kaotikoa)
• Ardatz / norabide guztiak baliagarriak
• Espazio unibertsala: 360 ⁰
• Irudiak biziak + espazio kontzeptu desberdina
• Hormen erliebeek baldintzatua askotan
• Tokia vs. euskarria: tokia nagusi

6. 6
PINTURA: Zein eskoletakoak dira?
 Bete ondorengo taula behean dagoen informazioarekin:
TEKNIKA GAIAK INTERPRETAZIOA
FRANKO -
KANTAURIARRA
LEVANTEKO
ESKOLA
PINTURA
ESKEMATIKOA
TEKNIKA GAIAK INTERPRETAZIOA
GRABATUA
ERLIEBEA
PINTURA
GRABATUA
PINTURA
LEVANTEKO
ARTETIK
GARATUA
ANIMALIAK
FIGURA
ANTROPOMORFOAK
ESKUAK
SINBOLO ABSTRAKTUAK
FIGURA TXIKI ESTILIZATUAK
ESKEMATIZAZIO JOERA
ARTE NARRATIBOA:
ESZENAK
PIKTOGRAFIAK
ZOOMORFOAK
ANTROPOMORFOAK
ERRITUAL MAGIKO -ERLIJIOSOAK:
 ERNALKORTASUNA AREAGOTZEKO
 EHIZA ERRAZTEKO?
 TOTEMISMOA
 XAMANISMOA
OROIPENEZKO ARTEA
MAGIKO -ERLIJIOSOA?
LEVANTEKO ARTETIK GARATUA

7. 7
ESKULTURA: ARTE MUGIGARRIA
 Zeri deitzen zaio arte mugigarria?
 Ze materialetakoak izan ohi dira?
 Ze artelan mota ezagutzen dira arte mugigarri moduan?
 Ze artelan mota da hau? Zeintzuk dira arte adierazpide mota honen ezaugarri orokorrak?

8. 8
MEGALITISMOA: Izendatu eta irudikatu eraikuntza megalitiko nagusiak:
 Ze ezaugarri orokor dituzte? Ze zentzu zuten, ze funtzio betetzen zuten?