1. ERROMA Bilakaera Ekonomia Gizartea Egitura politikoa Erlijioa Kultura Ekarpenak Hirigintza eta artea Inperioaren amaiera Hispaniaren eta Galiaren konkista Iberiar penintsulan aurkitu zutena Erromanizazioa Euskal lurraldean Galtzadak 1

2. Noiztik nora ? Noiztik nora ? Zenbat mendeko iraupena ? Garai berdineko beste zibilizazio batzuk ? 476. urtean Erroma barbaroak konkistatzen dute 753ean datatzen da Erromaren sorrera

3. Kokapena

4. Erromatarren zibilizazioa-Europa

5. Erromatarren zibilizazioa-Mediterraneoa

6. Erromaren sorreraren kondaira Romulo eta Remo, bi anai ziren, bikiak, Martitz jainkoaren eta emakume hilkor baten semeak. Baina errege bat beldur zen, bikiak hazten zirenean erregetza tronua kenduko ziotela eta Tiber ibaira bota zituen. Otso eme batek uretatik atera zituen eta bere esneaz elikatu zituen. Gero artzain batek jaso eta hazi zituen. Urte batzuk geroago Romulo eta Remok ibai-ertzean hiria eraiki zuten. Romulok anaia borroka batean hil eta bere burua errege izendatu zuen, eta hiriari ERROMA izena eman zion.

7. Erromaren bilakaera

8. Erromako hiria

9. Erromatarren hedakuntza 1

10. Erromatarren hedakuntza 1

11. Erromatarren hedakuntza 2

12. Erromatarren hedakuntza-3

13. Erromaren hedakuntza - 4

14. Erroma K.a. VIII. mendean artzain eta nekazari herria zen, Tiber ibaiaren ezkerraldeko 7 muinoetan kokatua. INPERIOAREN SORRERA

15. Leku lasaia ematen du honek. Zuekin geratuko gara eta babesa emango dizuegu... Ordaintzeko, zuek jaten emango diguzue Menderatu gaituzte K.a. VII. mendean ETRUSKOEK mendean hartu zituzten jende haiek

16. K.a. VI. mendean erromatarrek errege etruskoak bidali egin zituzten eta ERREPUBLIKA eratu zuten. MONARKIA hautsi eta ERREPUBLIKA eratu! Arrotzak kanpora! Gora errepublika!

17. K.a. III. mendean Erromak Italiako penintsulako erdialde osoa bere menpe hartu zuen. Ordua heldu da ERROMAK bere mugak zabaldu eta inguruko herriak menpean har ditzan !

18. Baina Mediterraneoan bazegoen beste hiri boteretsu bat, KARTAGO (gaur egungo Tunisian). Hiri honek lehia eta borroka gogorrak izan zituen lehenengo greziarrekin eta geroago erromatarrekin Mediterraneoko merkataritza kontrolatu nahian . Kartagotarrei irabazi nahi badiegu, itsasuntziak egin eta nabigatzen ikasi beharko dugu ...

19. Erromatarren eta Kartagotarren arteko borrokak (GERRA PUNIKOAK) K.a. 264. urtean hasi ziren eta bdenbora luzez iraun zuten Itsasoan trebetasuna hartzen badugu, inork ez gaitu irabaziko ... Itsasoa “geurea” izango da. Mare Nostrum !

20. Borroka hedatu egin zen pixkanaka-pixkanaka Mediterraneoko mendebalde guztira Ez diegu arnasa hartzen ere utziko. Alde guztietatik ekingo diogu erasoari !

21. Erromaren bilakaera Agintari nagusia: ERREGEA Atenastarren demokraziaren antzekoa, hiritarrek aukeratzen zituzten agintariak : Kontsulak, magistratuak, ... Agintari nagusia: “Kontsula” Agintari nagusia: ENPERADOREA

22. Monarkia garaia

23. Errepublika garaia

24. Errepublika garaia I Gerra Punikoa Lehen Gerra Punikoa K. a. 264 eta K. a. 241 iraun zuen gerra izan zen, Kartago eta Erromaren artekoa. Arrazoia, Mediterraneoko mendebaldea menderatzea zen, Siziliako irla berezizki.. 23 urtez borrokatu ostean, Erroma atera zen garaile, eta oso baldintza gogorrak inposatu zizkion Kartagori bakearen trukean.

25. Errepublika garaia II Gerra Punikoa Bigarren Gerra Puniko an Kartago eta Erromak borrokatu zuten K. a. 218tik K. a. 202 arte. Puniko izena erromatarrek eman zioten, katagotarrak punici deitzen baitzioten. Anibal-ek Hispaniatik abiatuta Italia zeharkatzen du hainbat bataila irabaziz, baina azkenean Escipionek menperatzen du. Sagunto II Gerra Punikoa

26. Errepublika garaia III Gerra Punikoa Baina II. gerraren galdu eta Erromaren zigorrak gainditu ondoren, Kartago berriro errekuperatu zuen bere ekonomia, aberastasuna eta armada. Erromatarrak beldurtu egin ziren eta beste gerra bat sortu zen. III Gerra Punikoa

27. Errepublika garaia Julio Cesar

28. Inperio garaia Enperadorea : inperio baten buru edo agintari nagusia Inperio : Enperadoreak agintzen duen lurralde oso handia Lehenago “ inperator”: Legionarioek, (soldaduak) jeneral ausartenei emandako goitizena “ Pax romana” jarri zuen, derrigortuta, zapalketen bidez lortutako bakea. Inperioak lurralde gehiago konkistatu zituen. Armadaren boterea oso handia zen Estatu golpeak eta gerra zibilak jeneralen artean ugariak izan ziren 395. urtean inperioa zatitu: Mendebaldeko Inperioa, hiriburua Erroma; Ekialdeko Inperioa, hiriburua Bizantzio (Konstantinopla, Istanbul) Barbaroen inbasioak (hunoak, bisigodoak, ...) izan zituzten eta 476. urtean Ordoriko errege barbaroak Erroma konkistatu zuen eta Mendebaldeko Erromako Inperioa hausten da Mendebaldeko Inperioa, Bizantzio hiriburua zuenak 1.453. urtera arte jarraitu zuen Octavio Augusto I. enperadorea

29. Ekonomia 1 - NEKAZARITZA Ekonomiaren oinarria Lana esklaboek egiten zuten Latifundioetan (lursail oso handiak) garia, oliba eta mahatsa Landetako etxea, “villae” izenekoa, sotoa, biltegia, ikuikuak, ardoa eta olioa egiteko prentsak... Zituzten Lurraren jabetza: hasieran nekazari txikiena eta “ager publicus” (herri lurrak). Konkistei esker, Galian, Hispanian latifundioz bete ziren Tresneria berria: ureztatze sistemak (akueduktuak), goldea, 9 Villae Hiritar aberatsen etxeak: (etxebizitza + baserria )

30. Ekonomia ? ? ? ? ? ? ? ? ? ?

31. Ekonomia 2 a - ARTISAUTZA Hiriak denda eta lantegi txikiz beteta: zapatariak, bitxigileak, zeramikagileak, okinak, harakinak... Eraikuntzan, igeltseroak, arotzak, iturginak, margolariak, harginak, ... Zapatariak Harakinak Zeramikagileak Okinak Arotzak Iturginak Margolariak Igeltseroak Harginak Bitxigileak

32. Ekonomia 2 b – LANBIDE LIBREAK Lanbide libreetan ere jende kopuru handia aritzen zen: medikuak, irakasleak, bankariak, ... eta zer esanik ez, merkatariak Medikuak Irakasleak Bankariak 3 – MERKATARITZA Elikagaiena oso garrantzitsua Mare Nostrum

33. Ekonomia - Galtzada sarea MERKATARITZARAKO ARMADAREN JOAN-ETORRIAK ERRAZTEKO

34. Gizartea Hiritar eta ez hiritar bereizketa hori, hala ere, K.a. III. mendearen hasieran desagertu egin zen eta erromatar aske guztiak Erromatar hiritarrak bilakatu ziren

35. Gizarte hierarkizatua Enperadorea Patrizioak Plebeioak Esklabuak Erromako jatorrizko biztanleak Armada, politikako karguak Lurjabe handiak Aberatsak Soldatapeko nekazariak edo artisauak Nekazari txikiak Merkatari txikiak Artisautzako langileak Libertoak Jabearen propietatea ziren Ez zuten inolako eskubiderik, erosi eta saldu zitezkeen Lan gogorrak: meatzetan, eraikuntzan Maisu, idazkari, mediku, suhiltzaile, ur garraiolari, ...... ?

36. Gizartea - Emakumeak Grezian baino gehiago errespatatzen ziren Etxetik bakarrik atera zitekeen Jaietan senarrarekin agertzeko eskubidea zuen Ikasteko eskubidea zuen Lehen eginbeharra, etxeko andrea izatea: haurrak hazi, esklaboen lana bideratu... Dibortziatzeko eskubidea zuen Ez zuen boto eskubiderik ezta hautagai izaterik Beti gizonezkoen menpe zegoen, aitaren menpetik, senarraren menpera

37. Gizartea – Kolonoen sorrera KOLONOAK III. mendetik aurrera, aldakuntzak, ezberdintasunak handitu egin ziren eta … Lurjabe handiak , gero eta gutxiago ziren baina gero eta boteretsuago bilakatu ziren: honestiores. Beste guztiak , humiliores , gero eta txiroagoak (pobreagoak), zergak ordaindu behar, … Colonus edo morroi bihurtu ziren, jauntxoen lurrak landuz, (esklaboak gero eta gutxiago zeudelako, ez zelako lurralderik konkistatzen)