IKASTEKO APUNTEAK ELEKTRIZITATEARI BURUZKO HAINBAT KONTZEPTU ETA MAGNITUDE

1. NATURA ZIENTZIAK DBH 3
1
8. Gaia: ELEKTRIZITATEA
1. Karga elektrikoak
 GORPUTZAKELEKTROIAKJASOTZEN EDO GALTZEN DITUZTENEAN KARGATZEN DIRA.
◦ KARGAREN UNITATEA: COULOMB-A DA
 1C = 6,25· 1018
e
 1 mC = 10-3
C 1µC = 10-6
C
2. Definizioak
 EROALE: KARGA ELEKTRIKOEI HIGITZEN UZTEN DIETEN MATERIALEI (METALAK)
 ISOLATZAILEAK: KARGA ELEKTRIKOEI HIGITZEN UZTEN EZ DIETEN MATERIALEI
(PLASTIKOAK)
 KORRONTE ELEKTRIKOA: MODU ORDENATUAN HIGITZEN DIREN KARGA ELEKTRIKOEN
MULTZOA
 ZIRKUITU ELEKTRIKO: KARGA ELEKTRIKOAK HASIERAKO PUNTURA ITZULTZEKO
AUKERA EMATEN DIEN IBILBIDEA DA.
KARGAK MODU JARRAITUAN ZIRKUITU BATETIK HIGITU AHAL IZATEKO BEHARREZKO DA
AMAIERAN PILA BAT JARTZEA IBILBIDEARI BERRIZ EKIN DIEZAIOTEN
3. Zirkuitu elektrikoen elementuak
1. Eroalea
2. Pila
3. Erresistentzia
4. Etengailua: irekia itxita
5. Motorra
6. Sorgailua
7. Anperemetroa(korronte elektrikoarenintentsitateaneurtzekotresna)
8. Voltmetroa(potentzial-diferentzianeurtzekotresna)
9. Bonbila
4. Korronte elektrikoaren noranzkoa
 Korronte elektrikoaren noranzkoerreala
Karga elektrikoakelektroiakdira:elektroiakpolonegatibotikateraetapolopositiboradoaz
 Korronte elektrikoaren noranzkokonbentzionala.
Korronteapolopositibotikpolonegatiborajoatenda, elektroiakzeudelajakinaurretikezarri
zen.

2. 5. Zirkuitu elektrikoak: Seriean eta Paraleloan
 Serietan:elementuakelkarrensegidanjartzendira.
 Paraleloan:elementuakzirkuituarenpuntubatetikateratzendirenadarretanezartzen
dira etabeste puntubatean elkartzendira.
6. MAGNITUDE ELEKTRIKOAK
a) INTENTSITATEA = I (korronte elektrikoaren intentsitatea)
 DENBORA UNITATE BATEAN EROALEAREN SEKZIOBATETIK IGAROTZEN DEN KARGA
ELEKTRIKOA.
UNITATEA: ANPERE-a sinboloa= A
NeurtzekotresnaAnperemetroa=elementubatetikzerintentsitatepasatzenden neurtzeko
SERIEAN jarri behar da
b) POTENTZIAL-DIFERENTZIA
 ZIRKUITU BATEKO BI PUNTUREN ARTEKOTENTSIOA EDO POTENTZIAL-DIFERENTZIA
(ΔV): karga unitateakpuntubatetikbesterapasatzeanjasoedogaltzenduen
energia.
UNITATEA: VOLT-a sinboloa: V
NeurtzekotresnaVOLTMETROA PARALELOAN jarri beharda
c) ERRESISTENTZIA
 EROALE BATEN ERRESISTENTZIA (R) EROALEAKKORRONTEARIERAGITEN DION TRABA.
ERRESISTENTZIA EROALEAREN LUZERAREN, LODIERAREN ETA MATERIALAREN ARABEKOA DA
UNITATEA: OHM-a sinboloa: Ω
d) OHM-ENLEGEA: (esperimentaladamaterial batzuk ez bete arren oso erabilgarria)
Definizioa: Zirkuitobateandagoenelementubatenmuturrekoarteko potentzial-
diferentzia:elementuhorretatikigarotzendenintentsitateabidererresistentzia da
ΔV = I · R
Volt bat zera da; Ohmiobateko (1Ω) erresistentziaduenelementubatetik anpere
bateko(1 A) intentsitate bat zeharkatzean,sortzenden tentsioaedopotentzial
diferentziada.
e) ZIRKUITU ELEKTRIKO BATEN ERRESISTENTZIA
 SERIEAN KONEKTATURIKOERRESISTENTZIAK
1. Erresistentzia: Rbal= R1+R2+R3+…

3. NATURA ZIENTZIAK DBH 3
3
2. Intentsitateaberberada,seriean konektaturik daudenelementuguztietan
3. Potentzial-diferentzia: ΔVg = ΔV1 + ΔV2 + ΔV3+…
 PARALELOAN KONEKTATURIKOERRESISTENTZIAK
1. Erresistentzia: 1 / Rbal= 1/R1+1/R2+1/R3+…
2. Intetsitatea: zirkuituparalelorairistenden guztizkointentsitateaadarrenartean
banatzenda
I = I1+I2+I3…
3. Potentzial-diferentzia: (tentsioabereberadaadar guztietan)
ΔVg = ΔV1=ΔV2 =ΔV3=…
7. KORRONTE ELEKTRIKOAREN ERABILERAK
 EFEKTU TERMIKOA= korronte elektrikoaigarotzendenean,hariaberotuegitenda
elektroiekhariarenpartikulekintalkaegitendutelako.
 JOULE EFEKTUA: energiaelektrikoaenergiatermikobihurtzeada;ondoriozaireztatu
beharradago
8. KORRONTE ELEKTRIKOAREN ENERGIA
ZIRKUITOETATIKZIRKULATZEN DUTEN KARGEK KORRONTEELEKTRIKOAREN ENERGIA ( E)
DUTE. Energiahauintentsitateaeta potentzia-diferentziarenmendedago
 E = I · t · ΔV (hau da formula)
Ohm legeakdionez potentzial- difentziakhonakobaliodu
ΔV = I · R orduan E = I · t · I · R beraz...
E = I2
· t· R (formula honek ere balio du)
Energiaren unitatea : Joulea (J)
9. POTENTZIA ELEKTRIKOA
 TRESNA BATEN POTENTZIA (P)
TRESNA HORREK SOR DEZAKEEN ENERGIA ETA ENERGIA HORI SORTZEKOBEHAR DUEN
DENBORAREN ARTEKOERLAZIOA DA
P = E / t unitatea Watt-a (W) 1 watt = joule / Segundo
Hau kontutanizandaEnergiabeste moduhonenbidezkalkuladaiteke
E = I2
· t· R beraz P = I2
· R · t / t orduan P = I2
·R eta E= P · t
 Kilowatt-ordua Energiaunitateadaoso erabilia 1kwh = 3.6 · 106
J