ZA
Uploaded byZana Agushi
PPT, PDF989 views

Biznes nderkombetar Ligjerata-4

Ismet Voka

Embed presentation

Download to read offline
1 Tema VI Integrimi Ekonomik Nderkombetar
2 Objektivat e Temes : Te studiohen tipet e integrimit ekonomik ndermjet vendeve Te studiohen kostot dhe perfitimet e marreveshjeve integruese Te kuptohet struktura e Bashkimit Europian dhe nderlikimet qe ajo sjell lidhur me firmat europiane dhe ato jashte Europes Te zbulohet dalja e marreveshjeve te tjera integruese, veçanerisht ne kontinentin amerikan dhe ne Azi Te sugjeroje reagimin e korporatave ndaj perparimit te integrimit ekonomik
3 © Integrim Ekonomik Nderkombetar Procesi i integrimeve ekonomike nderkombetare- nje nder fenomenet me te rendesishme te ekonomise boterore Integrimi ekonomik më së miri mund të përshkruhet si spektër i marrëveshjeve të ndryshme integruese Niveli i integrimit definon natyrën dhe shkallën e lidhjeve ekonomike ndërmjet vendeve Qellimi kryesor : rritja e bashkepunimit ekonomik 8-6
4 © Integrim Ekonomik Nderkombetar Marreveshje midis vendeve ne nje zone te caktuar gjeografike per te ulur dhe me tej per te hequr pengesat tarifore dhe jo-tarifore per: levizjen e lire te mallrave dhe sherbimeve, me politika te pavarura tregtare - (Free Trade Area) • harmonizimin e politikave tregtare, me jo anetaret • levizjen e lire te faktoreve te prodhimit • dhe harmonizimin e politikave ekonomike, financiare e monetare shoqeruar me perdorimin e nje monedhe te vetme - (Economic Union) 8-6
5 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Nivelet e Integrimit Ekonomik Zonë e tregtise së lirë Bashkimi doganor Tregu i Përbashkët Bashkimi Ekonomik Bashkimi Politik Nivelet e integrimit EFTA, NAFTA BE 1992 Figura 4.1
6 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Zona e Tregtisë së Lirë Eshtë forma me më pak kufizime dhe me e gjere e integrimit ekonomik midis shteteve Hiqen te gjitha barrierat tregtare midis shteteve anetare Mallrat dhe sherbimet tregtohen lirisht ndermjet vendeve anetare Nuk lejohen tarifa, kuota, taksa diskriminuese apo barriera te tjera tregtare Tipari kryesor dallues eshte se cdo vend vazhdon te kete politiken e vete ndaj vendeve jo anetare, vendi vendos taksa, tarifa kuota apo kufizime te tjera ndaj vendeve jo anetare te ZTL
7 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Zona e Tregtisë së Lirë EFTA – Zona Europiane e Tregtise se Lire , 1960 NAFTA- Zona e Tregtise se Lire e Amerikes se Veriut Eshte formuar 1987 si pergjigje ndaj EFTA-s dhe perfshine SHBA-ne dhe Kanadane Qellmi : eliminon barrierat tarifore ne tregti Element tjeter jane fuqia punetore dhe marreveshjet per ambientin MERCOSUR (1988) – pakt i tregtise se lire Brazil - Argentine
8 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Bashkimi doganor Eshte nje hap me tej se ZTL ne spektrin e integrimit ekonomik Hiqen barrierat tregtare per tregtine e mallrave dhe sherbimeve midis vendeve anetare te Bashkimit Doganor Bashkimi Doganor krijon nje politike te perbashket ndaj vendeve jo anetare Kjo merr formen e nje tarife te perbashket te jashtme, sipas se ciles importet nga shtetet jo anetare, iu nenshtrohen tarifave te njejta kur shiten te cdo vend anetar Te ardhuart doganore pastaj ndahen midis anetareve sipas formulave te percaktuara
9 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Tregu i Përbashkët Ndodhet akoma me tej ne spektrin e integrimit ekonomik Nuk ka barriera tregtare midis vendeve anetare Politike te jashtme te njejte Levizin lirisht faktoret e prodhimit : puna, kapitali dhe teknologjia Kjo ben qe puna, kapitali dhe teknologjia te shfrytezohen ne variantin me produktiv Hiqen kufizimet mbi emigracionin dhe investimet nderkufitare Anetaret e tregut duhet te jene te pergatitur per te bashkepunuar ngushte ne politikat monetare, fiskale dhe te punesimit
10 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Bashkimi Ekonomik Krijimi i Bashkimit Ekonomik te vertete kerkon politika te integrimit ekonomik, pervec levizjes se lire te mallrave, sherbimeve dhe faktoreve te prodhimit ndermjet vendeve Ne nje Bashkim Ekonomik, vendet anetare duhet te harmonizojne edhe politikat monetare, te taksave dhe shpenzimeve shteterore Nga te gjithe anetaret duhet te perdoret monedhe e perbashket Kerkohet edhe me nje system kursesh kembimi fiks Shtetet duhet te pranojne humbjen e nje pjese te konsiderueshme te sovranitetit kombetar
11 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Efektet Ekonomike të Integrimit Ndërkombetar Stimulon rritjen ekonomike te vendeve anetare Perfitime nga eliminimi i kostove te transaksionit, lidhur me patrullimet kufitare, procedurat kufitare Perfitime ne forme te uljes se shpenzimeve te tregtimit midis vendeve Perfitime nga rritja e konkurences Vendet specializohen per prodhimin e atyre produkteve qe i prodhojne ne menyre me efektive Perfitime shtese nga tregtia e lire si rezultat i marreveshjeve nderkombetare te GATT dhe OBT Perfitime nga perdorimi euros, reduktim te rrezikut te monedhes, kosto te uleta transaksioni 8-2
12 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Efektet Ekonomike të Integrimit Ndërkombetar Përfitime për firmat brenda Europës Firmat mund të zgjerohen, pasi funksionimi i tyre mund të shtrihet lirisht në vendet e tjera Produktet e tyre shiten lirisht në të gjithe vendet Mundësi kontakti me më shumë konsumatore Levizja e lire e njerezve do te mundesoje qe firmat te punesojne punetore nga te gjitha vendet Do të kemi edhe ekonomi te shkallës ose rentabile Shtrirja e këtyre kompanive sigurisht do të varet edhe nga aftesia e menaxhereve 8-2
13 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Perfitimet Politike nga Integrimi Ekonomik Nderkombetar Ndervartesia ekonomike nxit kooperimin politik dhe pakeson mundesine e konfrontimeve violente dhe te forces KRIZA/LUFTA Kur jane bashke vendet kane aftesi ekonomike per te zgjeruar ne menyre konkurruese tregtine me vendet apo blloqet e tjera tregtare 8-3
14 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Pengesat e Integrimit Ekonomik Nderkombetar Mund te demtohen vende te veçanta ose grup vendesh Mundesi per humbjen ose kufizimin e sovranitetit kombetar dhe te kontrollit per çeshtjet vendase 8-4
15 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Debati Rreth Integrimit Ekonomik Nderkombetar Debati zhvillohet rreth : Integrimi eshte “krijim tregtie” ? Apo është “ndryshim tregtie” ? Efektet e integrimit mbi cmimet e importit, konkurencen, ekonomite rentabile, faktoret e prodhimit Te mirat e rajonizimit kundrejt nacionalizmit 8-4
16 Krijim Tregtie – Ndryshim Tregtie Ekonomisti Jakob Viner ishte i pari qe formuloi kostot dhe perfitimet nga integrimi ekonomik Teoria klasike predikon fitim per te gjithe vendet qe marrin pjese ne tregtine e lire Pyetja eshte : A jane te ngjashme perfitimet kur tregtia e lire kufizohet ne nje grup vendesh ? Konkluzioni ishte : mund te kemi si rezultate positive dhe negative kur nje grup vendesh bejne tregti te lire ndermjet tyre, dhe mbajne pengesa te perbashketa ndaj vendeve joanetare ©
17 Krijim Tregtie – Ndryshim Tregtie Integrimi ekonomik rajonal ka kuptim vetem atehere kur volumi i tregtise qe ai krijon tejkalon volumin e tregtise qe ai ndryshon Krijimi i tregtise eshte shume pozitiv ne tregtine e lire, ndodh atehere kur prodhuesit me kosto te ulet brenda zones se tregtise se lire zevendesojne prodhuesit lokale me kosto te larte Sjell cmime me te lira per konsumatoret brenda BE-se Ndryshimi i tregtise eshte shume negative, ndodh atehere kur furnizuesit me kosto me te larte brenda zones se tregtise se lire zevendesojne furnizuesit e jashtem me kosto me te ulet Nese krijimi i tregtise i tejkalon kostot e ndryshimit (devijimit) , atehere eshte me perfitim zgjerimi i bashkimit doganor ©
18 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Reduktimi i cmimeve te importit Kur nje vend vendos tarifa mbi importet cmimi i mallrave do te rritet, sepse tarifa eshte kosto per importuesit Rritja e cmimit redukton kerkesen per mallrat e importit Kur nje bllok vendesh vendos tarifa per importin renia e kerkeses per mallrat e importuara do te jete e konsiderueshme Vendi eksportues mund te detyrohet te ule cmimet e
19 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Reduktimi i cmimeve te importit Mundesia e uljes se cmimeve te mallrave te importit vjen si rezultat e nje fuqie tregu me te madhe te bllokut sesa te nje vendi te vetem Cdo perfitim qe mund te ndodhe ne poziten tregtare te anetareve te bllokut, shkakton humbje te pozites tregtare te vendit eksportues Situata fitim-fitim , qe eshte rezultat i tregtise se lire, zevendesohet me fitim-humbje nga nje bllok
20 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Shtimi i konkurencës dhe ekonomite rentabile Integrimi rrit madhesine e tregut, sjell nje nivel me te ulet monopoli ne prodhimin e mallrave dhe sherbimeve Kjo ndodh sepse nje treg i madh do te priret per te rritur numrin e firmave konkuruese Kjo do te coje ne uljen e cmimeve per konsumatoret Disa industry si ajo e celikut, e automobilave, kerkojne prodhim ne shkalle te gjere, per te arritur ekonomi shkalle ne prodhim Per kete aresye, disa industry nuk mund te jene ekonomike ne vendet e vogla te izoluara, ndersa zgjerimi i bllokut, zgjeron tregun Ne kete menyre mund te sigurohet ulja e kostos per njesi, qe vjen nga ekonomite e shkalles (rentabile) Kostoja me e ulet e prodhimit qe vjen si rezultat i rritjes se prodhimit quhet ekonomi rentabile
21 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Produktivitet më të lartë nga faktorët e prodhimit Kur faktoret e prodhimit levizin lirisht, pasuria e vendeve te tregut ne total rritet Levizja e lire e kapitalit dhe punes do te coje punen dhe kapitalin nga zona me produktivitet te ulet ne zonat me produktivitet me te larte Levizja e lire e fuqise punetore nxit nje nivel me te larte komunikimi midis kulturave Bashke me njerezit levizin edhe idete, aftesite e tyre, shprehite, traditat, kulturat Ne kete menyre mund te sigurohet ulja e kostos per njesi, qe vjen nga ekonomite e shkalles (rentabile)
22 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Produktivitet më të lartë nga faktorët e prodhimit Nga levizja e lire e faktoreve nuk eshte e thene te perfitojne te gjithe vendet e tregut te perbashket Nje vend i varfer mund te humbase kapitalet per investime te cilat largohen ne nje vend te pasur Nje disavatazh tjeter eshte, dukuria e largimit te trurit. Nje vend i varfer mund te humbase punonjesit e tij me te talentuar, kur ata jane te lire per te kerkuar mundesi me te mira Vendet e zhvilluara qe jane anetare te TP, mund te shqetesohen , sepse firmat e tyre mund te ikin per ne vende te tjera anetare , ku kostot e operimit mund te jene me te vogla
23 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Rajonalizimi dhe nacionalizmi Ekonomistet kane dhene argumenta te pelqyeshme ne favor te niveleve te ndryshme te integrimit ekonomik Eshte e veshtire qe keto argumenta te kthehen ne realitet, ne kushte e nje nacionalizmi te theksuar Pengesa me e madhe mbetet mungesa e deshires se shteteve per te leshuar nje pjese te autonomies se tyre Integrimi, ne thelb, kerkon dorezimin e pushtetit kombetar
24 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Harta Politike e Botes 8-5
25 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Integrimi Ekonomik Evropian Traktati i Romes Zgjerimi i BE Organizimi i BE-se Optimizem – pesimizem
26 Integrimi Ekonomik ne Europe Europa dy blloqe tregtare: BE – me 27 anetare, Kroacia e 28-ta…ne korrik 2013 EFTA (Zona Europiane e Tregtise se Lire, 1960) me 4 antare (Norvegji, Islanda, Zvicra, Lihtenshtejni) BE eshte rezultat i: pasojave te dy lufterave dhe i deshires per paqe ne Europen perendimore deshires se kombeve europiane per te patur nje peshe ne ekonomine dhe politiken boterore ©TheMcGrawHillCompanies,Inc.,2000
27 Integrimi Ekonomik ne Europe Periudha e Depresionit te Madh, 1920 deri ne Luften e Dyte Boterore u karakterizua : Izolimi, proteksionizmi dhe nacionalizmi i eger Kaosi ekonomik dhe veshtiresite politike te kesaj periudhe rezultuan ne perpjekje jo serioze per integrimin ekonomik deri ne fund te luftes © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000
28 Evolucioni i Bashkimit Evropian:1948-1980 Bashkimi Europian i Qymyrit dhe Çelikut (1952) : Gjermani, France, Itali, Belgjike, Hollande, Luksenburg Formimi i nje tregu te perbashket per qymyrin, celikun, hekurin Traktati i Romes (1957), themeloi Bashkimi Ekonomik Europian (BEE), i ndryshuar ne BE ne 1994 ©
29 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Traktati i Romes Me Traktatin e Romes, ne vitin 1957, u krijua Komuniteti Ekonomik (KEE), shkurt KE Themelues ishin shtetet : France, Gjermania Perendimore, Itali, Belgjike, Hollande dhe Luksenburg Anetaresimi ne Bashkimin Europian : 1973 : Britania e Madhe, Irlanda, Danimarka, 1981 : Greqia 1986 : Spanja, Portugalia 1995 : Austria, Finlanda, Suedia 2004 : Cekia, Cipro, Estonia, Hungari, Poloni, Slloveni, Letoni, Lituani, Malta, Sllovakia 2007 : Bullgaria, Rumania 2013 : Kroacia
30 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Traktati i Romes: Formimi i zones se tregtise se lire; eliminimi gradual i tarifave dhe barrierave te tjera ndermjet vendeve anetare Formimi i bashkimit doganor; krijimi i tarifave uniforme te zbatueshem ndaj importeve nga pjesa tjeter e botes Formimi i tregut te perbashket; heqja e barrierave per levizjen e punes, kapitalit dhe sipermarrjes se biznesit Adoptimi i politikave te perbashketa bujqesore Krijimi i nje fondi investimesh per te drejtuar kapitalin nga rajonet me te zhvilluara te rajonet me pak te zhvilluara
31 Evolucioni i Bashkimit Evropian:1948-1980 Gjate viteve 1980-te u forcua konflikti midis vendeve me te pasura me vendet me te varfera te rajonit mesdhetar Fuqia e bllokut te vendeve me te varfera, ne vitin 1980 u forcua, kur Greqia, Spanja, Portugalia u bene anetare te BE-se Nje burim tjeter veshtiresie: Zbatimi i politikes se perbashket bujqesore (PPB–CAP) Kjo politike synon rritjen e te ardhuarve te fermereve ne BE Fondet zene rreth 50% te buxhetit te BE-se, e megjithate europianet vazhdojne braktisjen e tokave Shumica e shteteve te zhvilluara: SHBA, Japoni, Kanada, adaptuan nje nderhyrje qeveritare me subvensione per bujqesine subvensioniminebujqesiseneshkalletegjere
32 Evolucioni i Bashkimit Evropian:1948-1980 BE i zbatoi politikat per bujqesine ne nivel komuniteti: Nderhyrje ne treg nga qeveria per te mbajtur brenda nje niveli te caktuar cmimet e produkteve bujqesore (cmimet dysheme) Subvensionim te drejteperdrejt per fermeret Rimbursim per fermeret qe eksportojne, ose qe kane rene dakord t,i magazinojne produktet bujqesore sesa t,i shesin brenda komunitetit PPB-ja ka shkaktuar probleme edhe Brenda BE-se edhe ne marredheniet me jo anetaret: Brenda BE-se vendet e industrializuara nuk e pelqejne subvensionimin ne shkalle te gjere te bujqesise Nga bashkepunetoret e jashtem te BE-se, SHBA-ja i quan te padrejta keto praktika ne bujqesi subvensioniminebujqesiseneshkalletegjere
33 Evolucioni i Bashkimit Evropian: pas vitit 1980 Shtimi i pakenaqesive me progresin e integrimit, si dhe kercenimi nga konkurenca globale prej Japonise dhe SHBA-se nxiti europianet te hidhen ne veprim Ne vitin 1985 u publikua nje document politikash (tani njihet si Dokumenti i Bardhe i vitit 1992) : Dokumenti radhiste 282 masa specifike qe duheshin marre qe “kater lirite” levizja e mallrave, sherbimeve, njerezve dhe kapitaleve, te beheshin realitet Zbatimi i ketyre politikave te Dokumentit te Bardhe filloi ne vitin 1987 me miratimin e Aktit te Vetem Europian subvensioniminebujqesiseneshkalletegjere
34 Akti i Vetëm Europian Akti i Vetem Europian (1987) i angazhonte vendet e BE-se per te punuar drejt nje tregu te vetem deri ne vitin 1992 Akti propozonte: heqjen e kontrolleve doganore ndermjet vendeve te BE-se aplikimin e parimit te njohjes se ndersjellte te standardeve te produkteve qe eksportohen etj. © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000
35 Zgjerimi i BE Aplikantet nga Evropa Lindore BE me 27 anetare, 450 milion banore, GDP - €11 trillion 2007, Bullgaria, Rumania 2013..Kroacia Turqia ?...Jo (te drejtat e njeriut) © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000
36 ECU - EURO Traktati i Maastricht (Hollande,1991) 12 anetaret e BE nenshkruan nje traktat ku Komuniteti Europian (KE) u zevendesua nga Bashkimi Europian (BE) Ky traktat mbahet mend per krijimin e bashkimit monetary Vendet u zotuan te pershtasin monedhen e vetme ECU - EURO Vendet anetare kane rene dakord te konvergjojne politikat e tyre monetare Ne vitin 1999 krijohet eurozona, zona monetare me e madhe ne bote pas asaj te USD Ne vitin 2002 dalin kartemonedhat euro Sot 18 vende te BE-se perdorin euro Britania, Danimarka dhe Suedia jane jashte eurozones
37 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Etapat per tu Pranuar ne BE Marreveshje Partneriteti Marreveshje Stabilizim asocimi Statusi i Kandidatit Negociatat e pranimit Traktati i pranimit Aprovimi dhe ratifikimi nga vendet anetare
38 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Europa / Bashkimi Europian Bashkimi Europian Europa
39 Evolucioni i BE: Antaret e BE, 2010 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000
40 Qeverisja e Bashkimit Europian
41 Organizimi i BE-se Komisioni Europian - organi ekzekutiv, me seli ne Bruksel Perbehet nga 28 komisionere Komisioneret mbikeqyrin me shume se 30 departamente si sektore politike, marredheniet me jashte dhe sherbimet e brendshme Komisioneret propozohen nga shtetet anetare dhe miratohen nga parlamenti europian me nje mandat pesevjecar Komisioneret nuk punojne per llogari te vendit te vete, por duhet te angazhohen per interesin e Komunitetit Mbeshteten nga rreth 24.000 nepunes te organizuar ne Drejtori Komisioni drejtohet nga Presidenti i Komisionit
42 Organizimi i BE-se Parlamenti Europian : Përbëhet nga 750 deputete Zgjidhen me votim të drejtpërdrejte nga qytetarët e shteteve anëtare Zgjedhjet parlamentare mbahen një herë në pesë vjet dhe të drejtën e votës e gëzon çdo qytetar evropian që është regjistruar si votues Ushtron tre funksione kryesore: Ushtron pushtetin legjislativ në bashkëpunim me Këshillin Këshilli i BE-së dhe Komisioni Evropian janë të detyruara të kërkojnë mendimin e Parlamentit, përpara se të adoptojnë një akt legjislativ, sa herë që Traktatet e parashikojnë shprehimisht një gjë të tillë. Konsultime të tilla mund të jenë edhe opsionale Parlamenti ushtron kontroll demokratik mbi të gjitha institucionet e BE-së, veçanërisht mbi Komisionin
43 Gjykata Europiane e Drejtësisë Eshtë krijuar në vitin 1952 me Traktatin e Komunitetit Evropian të Qymyrit dhe Çelikut Detyre e saj është të sigurojë që e drejta e BE-se të zbatohet në mënyre uniforme në të gjitha shtetet anëtare Ka pushtetin e zgjidhjes së mosmarrëveshjeve gjyqësore ndermjet shteteve anëtare, institucioneve të BE-se, personave fizike dhe juridike Gjykata është e përberë nga një gjyqtar prej secilit shtet anëtar, duke siguruar, në këtë mënyre, përfaqësimin e sistemeve ligjore të të gjithë shteteve anëtare të BE-se Gjykata ndihmohet nga tetë “avokate të përgjithshëm”, të cilët kanë për detyrë të japin mendimin e tyre për çështjet që shtrohen për zgjidhje përpara gjykatës
44 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 NAFTA Marrëveshje e Tregtisë së Lirë e Amerikës së Veriut U themelua me Janar 1994 (SHBA, Kanada, Meksike) Per nje periudhe 15 vjeçare: jane ulur tarifat (99% e produkteve te tregtuara) jane ulur barrierat jo-tarifore jane rritur mundesite e investimeve Mbrojtja e pronesise intelektuale Aplikimi i standardeve kombetare te mjedisit Traktate te veçanta per mjaft industri 8-18
45 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Harta 8.2 8-17
46 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 PAKTI i ANDEVE
47 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 ANCOM – Pakti i Andeve Bolivia, Colombia, Ecuador, Peru, Venezuela bazuar ne modelin evropian (BE) Marrëveshja e Kartagjenës, 1969…një nga organizatat më të vjetra integruese që jeton ende Popullsia: 97 milion banore GNP: 122.6 miliard USD Kaluar nga ZTL (FTA) në Bashkim Doganor, në vitin 1992 8-23
48 Pakti i Andeve Marreveshja ishte ne prag te deshtimit ne mesin e viteve – 80-te Ne fundin e viteve ’80-te, qeverite e vendeve te Amerikes Latine filluan te pershtasin politikat ekonomike te tregut te lire Ne vitin 1990, Pakti i Andeve u ridimensionua…tani operon si Bashkim Doganor 2003, firmoset marreveshja me MERCOSUR per rifillimin e negociatave per ZTL Aktualisht antare Bolivia, Ecuador, Peru dhe Columbia
49 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Mercosur
50 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Marrëveshja Mercosur Tregu i Perbashket Jugor Qellimi: Te promovoje tregti te lire, konvergjence ekonomike te ngjashme me ato te BE-se (inflacioni, borxhi public, deficit fiscal) 1988: Argjentina, Brazili 1990: Paraguaj, Uruguaj 1995: Rane dakord te kalojne ne bashkimin e plote doganor Popullsia: 256 milion (27% e hemisferes) U dyfishua tregtia brenda tre viteve te para 8-26
51 MERCOSUR - Histori MERCOSUR (1988) - pakt i tregtise se lire Brazil- Argjentine 1990, zgjerimi me Paraguaj dhe Uruguaj 2012, Venezuela MERCOSUR, kritikohet per ndryshim tregtie dhe per faktin se firmat vendase po investojne ne industri pa perspektiva konkurrueshmerie boterore Anetare aktuale Brazil, Argentina, Paraguaj, Uruguaj dhe Venezuela © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000
52 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Aleanca te Tjera te Ekonomike CACM, Tregu i Perbashket i Amerikes Qendrore (1960) OPEC, Organizata e Shteteve Eksportuese te Naftes (1960) CARICOM (1973), bashkim doganor midis vendeve anglishtfolese te Karaibeve ASEAN (1967) Shoqata e Vendeve te Azise Juglindore APEC (1990), Bashkepunimi Ekonomik midis Azise dhe Paqesorit 8-28
53 Aleanca te Tjera Ekonomike: CACM dhe CAFTA Dy pakte tregtare amerikane te tjera: 1. Tregu i Perbashket i Amerikes Qendrore (Central American Common Market, CACM) • Kosta Rika, El Salvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua, dhe Republika Dominicane 2. Ne vitin 2003, vendet e mesiperme te CACM se bashku me SHBA per te krijuar Marreveshjen e Tregtise se Lire ( Central American Free Trade Agreement (CAFTA) © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000
54 Aleanca te Tjera Ekonomike: OPEC OPEC , Organization of the Petroleum Exporting Countries U themelua 1960 ne Bagdat (Irak) Antarët e themelues ishin Irani, Iraku, Kuvajti, Arabia Saudite dhe Venezuela Më vonë ju bashkangjitën edhe Katari, Indonezia, Libia, Emiratet e Bashkuara Arabe, Algjeria dhe Nigeria, Ekuadori, Venezuela U formua per te rakorduar cmimin dhe sasine e prodhimit te naftes Qe nga viti 1965 e ka qendren ne Vjene   Shtetet e OPEC-ut prodhojnë 40% të naftës në mbarë botën dhe zotërojnë 3/4 e rezervave të naftës botërore © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000
55 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Shoqata e Vendeve te Azise Juglindore (ASEAN) ASEAN, Association of Southeast Asian Nations (1967) Synoi lehtesimin e tregtise midis antareve dhe kooperimin per politikat industriale te tyre Brunei, Indonezia, Malajzia, Filipinet, Singapori, Tailanda, Vietnami, Mijanmar, Laosi dhe Kamboxhia 400 milion banore Kooperim ekonomik, politik dhe social 8-30
56 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000 Map 8.3 8-34
57 APEC Bashkepunimi Ekonomik midis Azise dhe Paqesorit (Asian Pacific Economic Cooperation) , 1990 : Liberalizimin e tregtise Per te rritur kooperimin multilateral Per ngritjen ekonomike te vendeve te Paqesorit Rritjen e ndervartesise ne rajon APEC ka aktualisht 21 antare, perfshire edhe SHBA, Japonine dhe Kinen dhe 44% te tregtise boterore © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000
58 Integrimi ne Afrike Ka patur disa perpjekje per integrim ekonomik rajonal…suksesi i kufizuar 9 blloqe tregtare ne Kontinetin afrikan Progresi i kufizuar dhe i ngadalshem Disa blloqe jane jo active, shkak kaosi i brendshem politik ne vendet e tyre Mbrojtja e industrive te tyre nga konkurrenca e padrejte e huaj eshte nje instikt me i forte dhe e veshtireson marreveshjet per ZTL apo Bashkim doganor
59 Faleminderit !

More Related Content

DOCX
Biznesi nerkombetar 2
byMenaxherat
 
DOCX
Tregtia nderkombetare dhe e drejta investive
byValmir Istogu
 
PDF
Biznes nderkombetar Pr. Petrit Gashi
byFidan Haliti
 
PDF
Marrëveshja e Tregtisë së Lirë (CEFTA)
byfatonbajrami1
 
PDF
MARKETINGU - Dr. Hykmete Bajrami (Pyetje dhe përgjigje)
byfatonbajrami1
 
DOCX
Sjellje organizative
byJozef Nokaj
 
DOCX
Analiza e pasqyrave financiare pyetje me pergjigjje
byMuhamet Sopa
 
PPT
Politika e produktit Ligjerat-4
byZana Agushi
 
Biznesi nerkombetar 2
byMenaxherat
 
Tregtia nderkombetare dhe e drejta investive
byValmir Istogu
 
Biznes nderkombetar Pr. Petrit Gashi
byFidan Haliti
 
Marrëveshja e Tregtisë së Lirë (CEFTA)
byfatonbajrami1
 
MARKETINGU - Dr. Hykmete Bajrami (Pyetje dhe përgjigje)
byfatonbajrami1
 
Sjellje organizative
byJozef Nokaj
 
Analiza e pasqyrave financiare pyetje me pergjigjje
byMuhamet Sopa
 
Politika e produktit Ligjerat-4
byZana Agushi
 

What's hot

PPT
Planifikimi Strategjik
byMenaxherat
 
PDF
Strategjite Marketingu2
byBesart Krasniqi
 
DOCX
Vendosje ne biznes
byGazmend Tolaj
 
PDF
Menaxhmenti Hyrje
byMenaxherat
 
PDF
MENAXHMENTI - Dr. Berim Ramosaj (Pyetje dhe përgjigje)
byfatonbajrami1
 
PPT
Planifikimi si funksion i menaxhimit
byMenaxherat
 
PPT
Marketing - Përmbledhje
byJozef Nokaj
 
PDF
Mikroekonomi 1
byErmon Cërvadiku
 
DOC
Ekonomia
byMenaxherat
 
PPT
Manaxhimi strategjik dhe ndryshimet organizacionale 18.11.2011
byMenaxherat
 
PPT
Tregu devizor
byShpejtim Rudi
 
PDF
MENAXHIMI I BURIMEVE NJERËZORE - Dr. Ymer Havolli (Pyetje dhe përgjigje)
byfatonbajrami1
 
DOC
Shitja personale
byVilma Hoxha
 
PDF
Tregjet dhe institucionet financare
byFisnik Morina
 
PPT
Analiza e Mjedisit te Brendshem
byAneida Bajraktari Bicja
 
PPT
Bilanci
bygueste47644
 
PDF
Treguesit e lokalizimit dhe te variacionit
byMenaxherat
 
PDF
Menaxhimi i BVM-së (Sllajdet e ushtrimeve - Ass. Lura Rexhepi)
byfatonbajrami1
 
PPTX
Doganat
byLandmark Communications Tirana
 
PPT
Analiza e portofolit dhe planet strategjike te tregut
byAneida Bajraktari Bicja
 
Planifikimi Strategjik
byMenaxherat
 
Strategjite Marketingu2
byBesart Krasniqi
 
Vendosje ne biznes
byGazmend Tolaj
 
Menaxhmenti Hyrje
byMenaxherat
 
MENAXHMENTI - Dr. Berim Ramosaj (Pyetje dhe përgjigje)
byfatonbajrami1
 
Planifikimi si funksion i menaxhimit
byMenaxherat
 
Marketing - Përmbledhje
byJozef Nokaj
 
Mikroekonomi 1
byErmon Cërvadiku
 
Ekonomia
byMenaxherat
 
Manaxhimi strategjik dhe ndryshimet organizacionale 18.11.2011
byMenaxherat
 
Tregu devizor
byShpejtim Rudi
 
MENAXHIMI I BURIMEVE NJERËZORE - Dr. Ymer Havolli (Pyetje dhe përgjigje)
byfatonbajrami1
 
Shitja personale
byVilma Hoxha
 
Tregjet dhe institucionet financare
byFisnik Morina
 
Analiza e Mjedisit te Brendshem
byAneida Bajraktari Bicja
 
Bilanci
bygueste47644
 
Treguesit e lokalizimit dhe te variacionit
byMenaxherat
 
Menaxhimi i BVM-së (Sllajdet e ushtrimeve - Ass. Lura Rexhepi)
byfatonbajrami1
 
Doganat
byLandmark Communications Tirana
 
Analiza e portofolit dhe planet strategjike te tregut
byAneida Bajraktari Bicja
 

Similar to Biznes nderkombetar Ligjerata-4

DOCX
Integrimi ekonomik nderkombetare
byLandmark Communications Tirana
 
PPT
Inegrimet Ekononike
byMenaxherat
 
DOCX
Integrimi ekonomik, perfitimet dhe sfidat
byAnita Dogani
 
PPT
Integrimet Ekonomike Europiane
byMenaxherat
 
PDF
BIZNESI NDËRKOMBËTAR - Dr. Besim Beqaj (Pyetje dhe përgjigje)
byfatonbajrami1
 
PPTX
Integrimet Ekonomike Evropiane
byFerit Sadullahi
 
PDF
Ekonomia e kosoves dhe be s kapitulli 10
byMenaxherat
 
PPTX
Tregtia nderkombetare
byLandmark Communications Tirana
 
PPTX
Roli I Marrëveshjeve të tregtisë se Lirë në zhvillimin ekonomik
byDiana Rama
 
PPTX
Tregetia kombetare.pptx
byJetmiraYmeralilaj
 
PPT
Biznes nderkombetar Ligjerata-2
byZana Agushi
 
PDF
Ekonomia e kosoves dhe be s kapitulli 5
byMenaxherat
 
PPTX
2 tranzicioni dhe ndryshimet
byValdet Shala
 
PPT
3. integrimi i tregut
byekonomia
 
DOCX
Biznesi nderkombetar
byMenaxherat
 
PPT
Institucionet dhe mjedisi i biznesit ndërkombëtar
bydushihajdar
 
PDF
Biznesi Ndërkombëtar - Dr. Petrit Gashi (Sllajdet e ligjëratave)
byfatonbajrami1
 
PPTX
Armend Muja: Tregtia nderkombetare dhe perparesia konkurruese
byArmend Muja
 
PPTX
Integrimi ekonomik i shqiperise
byornela rama
 
PDF
BIZNESI NDËRKOMBËTAR - Dr. Besim Beqaj (Sllajdet e ligjëratave)
byfatonbajrami1
 
Integrimi ekonomik nderkombetare
byLandmark Communications Tirana
 
Inegrimet Ekononike
byMenaxherat
 
Integrimi ekonomik, perfitimet dhe sfidat
byAnita Dogani
 
Integrimet Ekonomike Europiane
byMenaxherat
 
BIZNESI NDËRKOMBËTAR - Dr. Besim Beqaj (Pyetje dhe përgjigje)
byfatonbajrami1
 
Integrimet Ekonomike Evropiane
byFerit Sadullahi
 
Ekonomia e kosoves dhe be s kapitulli 10
byMenaxherat
 
Tregtia nderkombetare
byLandmark Communications Tirana
 
Roli I Marrëveshjeve të tregtisë se Lirë në zhvillimin ekonomik
byDiana Rama
 
Tregetia kombetare.pptx
byJetmiraYmeralilaj
 
Biznes nderkombetar Ligjerata-2
byZana Agushi
 
Ekonomia e kosoves dhe be s kapitulli 5
byMenaxherat
 
2 tranzicioni dhe ndryshimet
byValdet Shala
 
3. integrimi i tregut
byekonomia
 
Biznesi nderkombetar
byMenaxherat
 
Institucionet dhe mjedisi i biznesit ndërkombëtar
bydushihajdar
 
Biznesi Ndërkombëtar - Dr. Petrit Gashi (Sllajdet e ligjëratave)
byfatonbajrami1
 
Armend Muja: Tregtia nderkombetare dhe perparesia konkurruese
byArmend Muja
 
Integrimi ekonomik i shqiperise
byornela rama
 
BIZNESI NDËRKOMBËTAR - Dr. Besim Beqaj (Sllajdet e ligjëratave)
byfatonbajrami1
 

More from Zana Agushi

PPTX
Ligj. nr. 9, tregtia elektronike
byZana Agushi
 
PPTX
Ligj. nr. 7, financimi i bizneseve te vogla
byZana Agushi
 
PPTX
Ligj. nr. 4, franshiza dhe biznesi i vogel
byZana Agushi
 
PPTX
Biznesi familjar
byZana Agushi
 
PPTX
Ligj. nr. 2, qasje te fillimit te nje biznesi te vogel
byZana Agushi
 
PPT
Biznes nderkombetar Ligjerata -4
byZana Agushi
 
PPT
Planifikimi
byZana Agushi
 
PPT
Polika e promocionit x
byZana Agushi
 
PPT
Politika e distribucionit 9
byZana Agushi
 
PPT
L 6dhe 7 - metoda e formimit te qmimit
byZana Agushi
 
PPT
Kerkimet e tregut Ligjerata-3
byZana Agushi
 
PPTX
Segmentimi i tregut Ligjerata-2
byZana Agushi
 
PPTX
Kuptimi i Marketingut Ligjerata-1
byZana Agushi
 
Ligj. nr. 9, tregtia elektronike
byZana Agushi
 
Ligj. nr. 7, financimi i bizneseve te vogla
byZana Agushi
 
Ligj. nr. 4, franshiza dhe biznesi i vogel
byZana Agushi
 
Biznesi familjar
byZana Agushi
 
Ligj. nr. 2, qasje te fillimit te nje biznesi te vogel
byZana Agushi
 
Biznes nderkombetar Ligjerata -4
byZana Agushi
 
Planifikimi
byZana Agushi
 
Polika e promocionit x
byZana Agushi
 
Politika e distribucionit 9
byZana Agushi
 
L 6dhe 7 - metoda e formimit te qmimit
byZana Agushi
 
Kerkimet e tregut Ligjerata-3
byZana Agushi
 
Segmentimi i tregut Ligjerata-2
byZana Agushi
 
Kuptimi i Marketingut Ligjerata-1
byZana Agushi
 

Biznes nderkombetar Ligjerata-4

  • 1.
  • 2.
    2 Objektivat e Temes: Te studiohen tipet e integrimit ekonomik ndermjet vendeve Te studiohen kostot dhe perfitimet e marreveshjeve integruese Te kuptohet struktura e Bashkimit Europian dhe nderlikimet qe ajo sjell lidhur me firmat europiane dhe ato jashte Europes Te zbulohet dalja e marreveshjeve te tjera integruese, veçanerisht ne kontinentin amerikan dhe ne Azi Te sugjeroje reagimin e korporatave ndaj perparimit te integrimit ekonomik
  • 3.
    3 © Integrim Ekonomik Nderkombetar Procesii integrimeve ekonomike nderkombetare- nje nder fenomenet me te rendesishme te ekonomise boterore Integrimi ekonomik më së miri mund të përshkruhet si spektër i marrëveshjeve të ndryshme integruese Niveli i integrimit definon natyrën dhe shkallën e lidhjeve ekonomike ndërmjet vendeve Qellimi kryesor : rritja e bashkepunimit ekonomik 8-6
  • 4.
    4 © Integrim Ekonomik Nderkombetar Marreveshjemidis vendeve ne nje zone te caktuar gjeografike per te ulur dhe me tej per te hequr pengesat tarifore dhe jo-tarifore per: levizjen e lire te mallrave dhe sherbimeve, me politika te pavarura tregtare - (Free Trade Area) • harmonizimin e politikave tregtare, me jo anetaret • levizjen e lire te faktoreve te prodhimit • dhe harmonizimin e politikave ekonomike, financiare e monetare shoqeruar me perdorimin e nje monedhe te vetme - (Economic Union) 8-6
  • 5.
    5 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Nivelet e Integrimit Ekonomik Zonë e tregtise së lirë Bashkimi doganor Tregu i Përbashkët Bashkimi Ekonomik Bashkimi Politik Nivelet e integrimit EFTA, NAFTA BE 1992 Figura 4.1
  • 6.
    6 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Zona e Tregtisë së Lirë Eshtë forma me më pak kufizime dhe me e gjere e integrimit ekonomik midis shteteve Hiqen te gjitha barrierat tregtare midis shteteve anetare Mallrat dhe sherbimet tregtohen lirisht ndermjet vendeve anetare Nuk lejohen tarifa, kuota, taksa diskriminuese apo barriera te tjera tregtare Tipari kryesor dallues eshte se cdo vend vazhdon te kete politiken e vete ndaj vendeve jo anetare, vendi vendos taksa, tarifa kuota apo kufizime te tjera ndaj vendeve jo anetare te ZTL
  • 7.
    7 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Zona e Tregtisë së Lirë EFTA – Zona Europiane e Tregtise se Lire , 1960 NAFTA- Zona e Tregtise se Lire e Amerikes se Veriut Eshte formuar 1987 si pergjigje ndaj EFTA-s dhe perfshine SHBA-ne dhe Kanadane Qellmi : eliminon barrierat tarifore ne tregti Element tjeter jane fuqia punetore dhe marreveshjet per ambientin MERCOSUR (1988) – pakt i tregtise se lire Brazil - Argentine
  • 8.
    8 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Bashkimi doganor Eshte nje hap me tej se ZTL ne spektrin e integrimit ekonomik Hiqen barrierat tregtare per tregtine e mallrave dhe sherbimeve midis vendeve anetare te Bashkimit Doganor Bashkimi Doganor krijon nje politike te perbashket ndaj vendeve jo anetare Kjo merr formen e nje tarife te perbashket te jashtme, sipas se ciles importet nga shtetet jo anetare, iu nenshtrohen tarifave te njejta kur shiten te cdo vend anetar Te ardhuart doganore pastaj ndahen midis anetareve sipas formulave te percaktuara
  • 9.
    9 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Tregu i Përbashkët Ndodhet akoma me tej ne spektrin e integrimit ekonomik Nuk ka barriera tregtare midis vendeve anetare Politike te jashtme te njejte Levizin lirisht faktoret e prodhimit : puna, kapitali dhe teknologjia Kjo ben qe puna, kapitali dhe teknologjia te shfrytezohen ne variantin me produktiv Hiqen kufizimet mbi emigracionin dhe investimet nderkufitare Anetaret e tregut duhet te jene te pergatitur per te bashkepunuar ngushte ne politikat monetare, fiskale dhe te punesimit
  • 10.
    10 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Bashkimi Ekonomik Krijimi i Bashkimit Ekonomik te vertete kerkon politika te integrimit ekonomik, pervec levizjes se lire te mallrave, sherbimeve dhe faktoreve te prodhimit ndermjet vendeve Ne nje Bashkim Ekonomik, vendet anetare duhet te harmonizojne edhe politikat monetare, te taksave dhe shpenzimeve shteterore Nga te gjithe anetaret duhet te perdoret monedhe e perbashket Kerkohet edhe me nje system kursesh kembimi fiks Shtetet duhet te pranojne humbjen e nje pjese te konsiderueshme te sovranitetit kombetar
  • 11.
    11 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Efektet Ekonomike të Integrimit Ndërkombetar Stimulon rritjen ekonomike te vendeve anetare Perfitime nga eliminimi i kostove te transaksionit, lidhur me patrullimet kufitare, procedurat kufitare Perfitime ne forme te uljes se shpenzimeve te tregtimit midis vendeve Perfitime nga rritja e konkurences Vendet specializohen per prodhimin e atyre produkteve qe i prodhojne ne menyre me efektive Perfitime shtese nga tregtia e lire si rezultat i marreveshjeve nderkombetare te GATT dhe OBT Perfitime nga perdorimi euros, reduktim te rrezikut te monedhes, kosto te uleta transaksioni 8-2
  • 12.
    12 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Efektet Ekonomike të Integrimit Ndërkombetar Përfitime për firmat brenda Europës Firmat mund të zgjerohen, pasi funksionimi i tyre mund të shtrihet lirisht në vendet e tjera Produktet e tyre shiten lirisht në të gjithe vendet Mundësi kontakti me më shumë konsumatore Levizja e lire e njerezve do te mundesoje qe firmat te punesojne punetore nga te gjitha vendet Do të kemi edhe ekonomi te shkallës ose rentabile Shtrirja e këtyre kompanive sigurisht do të varet edhe nga aftesia e menaxhereve 8-2
  • 13.
    13 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Perfitimet Politike nga Integrimi Ekonomik Nderkombetar Ndervartesia ekonomike nxit kooperimin politik dhe pakeson mundesine e konfrontimeve violente dhe te forces KRIZA/LUFTA Kur jane bashke vendet kane aftesi ekonomike per te zgjeruar ne menyre konkurruese tregtine me vendet apo blloqet e tjera tregtare 8-3
  • 14.
    14 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Pengesat e Integrimit Ekonomik Nderkombetar Mund te demtohen vende te veçanta ose grup vendesh Mundesi per humbjen ose kufizimin e sovranitetit kombetar dhe te kontrollit per çeshtjet vendase 8-4
  • 15.
    15 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Debati Rreth Integrimit Ekonomik Nderkombetar Debati zhvillohet rreth : Integrimi eshte “krijim tregtie” ? Apo është “ndryshim tregtie” ? Efektet e integrimit mbi cmimet e importit, konkurencen, ekonomite rentabile, faktoret e prodhimit Te mirat e rajonizimit kundrejt nacionalizmit 8-4
  • 16.
    16 Krijim Tregtie –Ndryshim Tregtie Ekonomisti Jakob Viner ishte i pari qe formuloi kostot dhe perfitimet nga integrimi ekonomik Teoria klasike predikon fitim per te gjithe vendet qe marrin pjese ne tregtine e lire Pyetja eshte : A jane te ngjashme perfitimet kur tregtia e lire kufizohet ne nje grup vendesh ? Konkluzioni ishte : mund te kemi si rezultate positive dhe negative kur nje grup vendesh bejne tregti te lire ndermjet tyre, dhe mbajne pengesa te perbashketa ndaj vendeve joanetare ©
  • 17.
    17 Krijim Tregtie –Ndryshim Tregtie Integrimi ekonomik rajonal ka kuptim vetem atehere kur volumi i tregtise qe ai krijon tejkalon volumin e tregtise qe ai ndryshon Krijimi i tregtise eshte shume pozitiv ne tregtine e lire, ndodh atehere kur prodhuesit me kosto te ulet brenda zones se tregtise se lire zevendesojne prodhuesit lokale me kosto te larte Sjell cmime me te lira per konsumatoret brenda BE-se Ndryshimi i tregtise eshte shume negative, ndodh atehere kur furnizuesit me kosto me te larte brenda zones se tregtise se lire zevendesojne furnizuesit e jashtem me kosto me te ulet Nese krijimi i tregtise i tejkalon kostot e ndryshimit (devijimit) , atehere eshte me perfitim zgjerimi i bashkimit doganor ©
  • 18.
    18 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Reduktimi i cmimeve te importit Kur nje vend vendos tarifa mbi importet cmimi i mallrave do te rritet, sepse tarifa eshte kosto per importuesit Rritja e cmimit redukton kerkesen per mallrat e importit Kur nje bllok vendesh vendos tarifa per importin renia e kerkeses per mallrat e importuara do te jete e konsiderueshme Vendi eksportues mund te detyrohet te ule cmimet e
  • 19.
    19 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Reduktimi i cmimeve te importit Mundesia e uljes se cmimeve te mallrave te importit vjen si rezultat e nje fuqie tregu me te madhe te bllokut sesa te nje vendi te vetem Cdo perfitim qe mund te ndodhe ne poziten tregtare te anetareve te bllokut, shkakton humbje te pozites tregtare te vendit eksportues Situata fitim-fitim , qe eshte rezultat i tregtise se lire, zevendesohet me fitim-humbje nga nje bllok
  • 20.
    20 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Shtimi i konkurencës dhe ekonomite rentabile Integrimi rrit madhesine e tregut, sjell nje nivel me te ulet monopoli ne prodhimin e mallrave dhe sherbimeve Kjo ndodh sepse nje treg i madh do te priret per te rritur numrin e firmave konkuruese Kjo do te coje ne uljen e cmimeve per konsumatoret Disa industry si ajo e celikut, e automobilave, kerkojne prodhim ne shkalle te gjere, per te arritur ekonomi shkalle ne prodhim Per kete aresye, disa industry nuk mund te jene ekonomike ne vendet e vogla te izoluara, ndersa zgjerimi i bllokut, zgjeron tregun Ne kete menyre mund te sigurohet ulja e kostos per njesi, qe vjen nga ekonomite e shkalles (rentabile) Kostoja me e ulet e prodhimit qe vjen si rezultat i rritjes se prodhimit quhet ekonomi rentabile
  • 21.
    21 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Produktivitet më të lartë nga faktorët e prodhimit Kur faktoret e prodhimit levizin lirisht, pasuria e vendeve te tregut ne total rritet Levizja e lire e kapitalit dhe punes do te coje punen dhe kapitalin nga zona me produktivitet te ulet ne zonat me produktivitet me te larte Levizja e lire e fuqise punetore nxit nje nivel me te larte komunikimi midis kulturave Bashke me njerezit levizin edhe idete, aftesite e tyre, shprehite, traditat, kulturat Ne kete menyre mund te sigurohet ulja e kostos per njesi, qe vjen nga ekonomite e shkalles (rentabile)
  • 22.
    22 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Produktivitet më të lartë nga faktorët e prodhimit Nga levizja e lire e faktoreve nuk eshte e thene te perfitojne te gjithe vendet e tregut te perbashket Nje vend i varfer mund te humbase kapitalet per investime te cilat largohen ne nje vend te pasur Nje disavatazh tjeter eshte, dukuria e largimit te trurit. Nje vend i varfer mund te humbase punonjesit e tij me te talentuar, kur ata jane te lire per te kerkuar mundesi me te mira Vendet e zhvilluara qe jane anetare te TP, mund te shqetesohen , sepse firmat e tyre mund te ikin per ne vende te tjera anetare , ku kostot e operimit mund te jene me te vogla
  • 23.
    23 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Rajonalizimi dhe nacionalizmi Ekonomistet kane dhene argumenta te pelqyeshme ne favor te niveleve te ndryshme te integrimit ekonomik Eshte e veshtire qe keto argumenta te kthehen ne realitet, ne kushte e nje nacionalizmi te theksuar Pengesa me e madhe mbetet mungesa e deshires se shteteve per te leshuar nje pjese te autonomies se tyre Integrimi, ne thelb, kerkon dorezimin e pushtetit kombetar
  • 24.
    24 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Harta Politike e Botes 8-5
  • 25.
    25 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Integrimi Ekonomik Evropian Traktati i Romes Zgjerimi i BE Organizimi i BE-se Optimizem – pesimizem
  • 26.
    26 Integrimi Ekonomik neEurope Europa dy blloqe tregtare: BE – me 27 anetare, Kroacia e 28-ta…ne korrik 2013 EFTA (Zona Europiane e Tregtise se Lire, 1960) me 4 antare (Norvegji, Islanda, Zvicra, Lihtenshtejni) BE eshte rezultat i: pasojave te dy lufterave dhe i deshires per paqe ne Europen perendimore deshires se kombeve europiane per te patur nje peshe ne ekonomine dhe politiken boterore ©TheMcGrawHillCompanies,Inc.,2000
  • 27.
    27 Integrimi Ekonomik neEurope Periudha e Depresionit te Madh, 1920 deri ne Luften e Dyte Boterore u karakterizua : Izolimi, proteksionizmi dhe nacionalizmi i eger Kaosi ekonomik dhe veshtiresite politike te kesaj periudhe rezultuan ne perpjekje jo serioze per integrimin ekonomik deri ne fund te luftes © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000
  • 28.
    28 Evolucioni i BashkimitEvropian:1948-1980 Bashkimi Europian i Qymyrit dhe Çelikut (1952) : Gjermani, France, Itali, Belgjike, Hollande, Luksenburg Formimi i nje tregu te perbashket per qymyrin, celikun, hekurin Traktati i Romes (1957), themeloi Bashkimi Ekonomik Europian (BEE), i ndryshuar ne BE ne 1994 ©
  • 29.
    29 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Traktati i Romes Me Traktatin e Romes, ne vitin 1957, u krijua Komuniteti Ekonomik (KEE), shkurt KE Themelues ishin shtetet : France, Gjermania Perendimore, Itali, Belgjike, Hollande dhe Luksenburg Anetaresimi ne Bashkimin Europian : 1973 : Britania e Madhe, Irlanda, Danimarka, 1981 : Greqia 1986 : Spanja, Portugalia 1995 : Austria, Finlanda, Suedia 2004 : Cekia, Cipro, Estonia, Hungari, Poloni, Slloveni, Letoni, Lituani, Malta, Sllovakia 2007 : Bullgaria, Rumania 2013 : Kroacia
  • 30.
    30 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Traktati i Romes: Formimi i zones se tregtise se lire; eliminimi gradual i tarifave dhe barrierave te tjera ndermjet vendeve anetare Formimi i bashkimit doganor; krijimi i tarifave uniforme te zbatueshem ndaj importeve nga pjesa tjeter e botes Formimi i tregut te perbashket; heqja e barrierave per levizjen e punes, kapitalit dhe sipermarrjes se biznesit Adoptimi i politikave te perbashketa bujqesore Krijimi i nje fondi investimesh per te drejtuar kapitalin nga rajonet me te zhvilluara te rajonet me pak te zhvilluara
  • 31.
    31 Evolucioni i BashkimitEvropian:1948-1980 Gjate viteve 1980-te u forcua konflikti midis vendeve me te pasura me vendet me te varfera te rajonit mesdhetar Fuqia e bllokut te vendeve me te varfera, ne vitin 1980 u forcua, kur Greqia, Spanja, Portugalia u bene anetare te BE-se Nje burim tjeter veshtiresie: Zbatimi i politikes se perbashket bujqesore (PPB–CAP) Kjo politike synon rritjen e te ardhuarve te fermereve ne BE Fondet zene rreth 50% te buxhetit te BE-se, e megjithate europianet vazhdojne braktisjen e tokave Shumica e shteteve te zhvilluara: SHBA, Japoni, Kanada, adaptuan nje nderhyrje qeveritare me subvensione per bujqesine subvensioniminebujqesiseneshkalletegjere
  • 32.
    32 Evolucioni i BashkimitEvropian:1948-1980 BE i zbatoi politikat per bujqesine ne nivel komuniteti: Nderhyrje ne treg nga qeveria per te mbajtur brenda nje niveli te caktuar cmimet e produkteve bujqesore (cmimet dysheme) Subvensionim te drejteperdrejt per fermeret Rimbursim per fermeret qe eksportojne, ose qe kane rene dakord t,i magazinojne produktet bujqesore sesa t,i shesin brenda komunitetit PPB-ja ka shkaktuar probleme edhe Brenda BE-se edhe ne marredheniet me jo anetaret: Brenda BE-se vendet e industrializuara nuk e pelqejne subvensionimin ne shkalle te gjere te bujqesise Nga bashkepunetoret e jashtem te BE-se, SHBA-ja i quan te padrejta keto praktika ne bujqesi subvensioniminebujqesiseneshkalletegjere
  • 33.
    33 Evolucioni i BashkimitEvropian: pas vitit 1980 Shtimi i pakenaqesive me progresin e integrimit, si dhe kercenimi nga konkurenca globale prej Japonise dhe SHBA-se nxiti europianet te hidhen ne veprim Ne vitin 1985 u publikua nje document politikash (tani njihet si Dokumenti i Bardhe i vitit 1992) : Dokumenti radhiste 282 masa specifike qe duheshin marre qe “kater lirite” levizja e mallrave, sherbimeve, njerezve dhe kapitaleve, te beheshin realitet Zbatimi i ketyre politikave te Dokumentit te Bardhe filloi ne vitin 1987 me miratimin e Aktit te Vetem Europian subvensioniminebujqesiseneshkalletegjere
  • 34.
    34 Akti i VetëmEuropian Akti i Vetem Europian (1987) i angazhonte vendet e BE-se per te punuar drejt nje tregu te vetem deri ne vitin 1992 Akti propozonte: heqjen e kontrolleve doganore ndermjet vendeve te BE-se aplikimin e parimit te njohjes se ndersjellte te standardeve te produkteve qe eksportohen etj. © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000
  • 35.
    35 Zgjerimi i BE Aplikantetnga Evropa Lindore BE me 27 anetare, 450 milion banore, GDP - €11 trillion 2007, Bullgaria, Rumania 2013..Kroacia Turqia ?...Jo (te drejtat e njeriut) © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000
  • 36.
    36 ECU - EURO Traktatii Maastricht (Hollande,1991) 12 anetaret e BE nenshkruan nje traktat ku Komuniteti Europian (KE) u zevendesua nga Bashkimi Europian (BE) Ky traktat mbahet mend per krijimin e bashkimit monetary Vendet u zotuan te pershtasin monedhen e vetme ECU - EURO Vendet anetare kane rene dakord te konvergjojne politikat e tyre monetare Ne vitin 1999 krijohet eurozona, zona monetare me e madhe ne bote pas asaj te USD Ne vitin 2002 dalin kartemonedhat euro Sot 18 vende te BE-se perdorin euro Britania, Danimarka dhe Suedia jane jashte eurozones
  • 37.
    37 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Etapat per tu Pranuar ne BE Marreveshje Partneriteti Marreveshje Stabilizim asocimi Statusi i Kandidatit Negociatat e pranimit Traktati i pranimit Aprovimi dhe ratifikimi nga vendet anetare
  • 38.
    38 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Europa / Bashkimi Europian Bashkimi Europian Europa
  • 39.
    39 Evolucioni i BE:Antaret e BE, 2010 © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000
  • 40.
  • 41.
    41 Organizimi i BE-se KomisioniEuropian - organi ekzekutiv, me seli ne Bruksel Perbehet nga 28 komisionere Komisioneret mbikeqyrin me shume se 30 departamente si sektore politike, marredheniet me jashte dhe sherbimet e brendshme Komisioneret propozohen nga shtetet anetare dhe miratohen nga parlamenti europian me nje mandat pesevjecar Komisioneret nuk punojne per llogari te vendit te vete, por duhet te angazhohen per interesin e Komunitetit Mbeshteten nga rreth 24.000 nepunes te organizuar ne Drejtori Komisioni drejtohet nga Presidenti i Komisionit
  • 42.
    42 Organizimi i BE-se ParlamentiEuropian : Përbëhet nga 750 deputete Zgjidhen me votim të drejtpërdrejte nga qytetarët e shteteve anëtare Zgjedhjet parlamentare mbahen një herë në pesë vjet dhe të drejtën e votës e gëzon çdo qytetar evropian që është regjistruar si votues Ushtron tre funksione kryesore: Ushtron pushtetin legjislativ në bashkëpunim me Këshillin Këshilli i BE-së dhe Komisioni Evropian janë të detyruara të kërkojnë mendimin e Parlamentit, përpara se të adoptojnë një akt legjislativ, sa herë që Traktatet e parashikojnë shprehimisht një gjë të tillë. Konsultime të tilla mund të jenë edhe opsionale Parlamenti ushtron kontroll demokratik mbi të gjitha institucionet e BE-së, veçanërisht mbi Komisionin
  • 43.
    43 Gjykata Europiane eDrejtësisë Eshtë krijuar në vitin 1952 me Traktatin e Komunitetit Evropian të Qymyrit dhe Çelikut Detyre e saj është të sigurojë që e drejta e BE-se të zbatohet në mënyre uniforme në të gjitha shtetet anëtare Ka pushtetin e zgjidhjes së mosmarrëveshjeve gjyqësore ndermjet shteteve anëtare, institucioneve të BE-se, personave fizike dhe juridike Gjykata është e përberë nga një gjyqtar prej secilit shtet anëtar, duke siguruar, në këtë mënyre, përfaqësimin e sistemeve ligjore të të gjithë shteteve anëtare të BE-se Gjykata ndihmohet nga tetë “avokate të përgjithshëm”, të cilët kanë për detyrë të japin mendimin e tyre për çështjet që shtrohen për zgjidhje përpara gjykatës
  • 44.
    44 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 NAFTA Marrëveshje e Tregtisë së Lirë e Amerikës së Veriut U themelua me Janar 1994 (SHBA, Kanada, Meksike) Per nje periudhe 15 vjeçare: jane ulur tarifat (99% e produkteve te tregtuara) jane ulur barrierat jo-tarifore jane rritur mundesite e investimeve Mbrojtja e pronesise intelektuale Aplikimi i standardeve kombetare te mjedisit Traktate te veçanta per mjaft industri 8-18
  • 45.
    45 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Harta 8.2 8-17
  • 46.
    46 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 PAKTI i ANDEVE
  • 47.
    47 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 ANCOM – Pakti i Andeve Bolivia, Colombia, Ecuador, Peru, Venezuela bazuar ne modelin evropian (BE) Marrëveshja e Kartagjenës, 1969…një nga organizatat më të vjetra integruese që jeton ende Popullsia: 97 milion banore GNP: 122.6 miliard USD Kaluar nga ZTL (FTA) në Bashkim Doganor, në vitin 1992 8-23
  • 48.
    48 Pakti i Andeve Marreveshjaishte ne prag te deshtimit ne mesin e viteve – 80-te Ne fundin e viteve ’80-te, qeverite e vendeve te Amerikes Latine filluan te pershtasin politikat ekonomike te tregut te lire Ne vitin 1990, Pakti i Andeve u ridimensionua…tani operon si Bashkim Doganor 2003, firmoset marreveshja me MERCOSUR per rifillimin e negociatave per ZTL Aktualisht antare Bolivia, Ecuador, Peru dhe Columbia
  • 49.
    49 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Mercosur
  • 50.
    50 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Marrëveshja Mercosur Tregu i Perbashket Jugor Qellimi: Te promovoje tregti te lire, konvergjence ekonomike te ngjashme me ato te BE-se (inflacioni, borxhi public, deficit fiscal) 1988: Argjentina, Brazili 1990: Paraguaj, Uruguaj 1995: Rane dakord te kalojne ne bashkimin e plote doganor Popullsia: 256 milion (27% e hemisferes) U dyfishua tregtia brenda tre viteve te para 8-26
  • 51.
    51 MERCOSUR - Histori MERCOSUR(1988) - pakt i tregtise se lire Brazil- Argjentine 1990, zgjerimi me Paraguaj dhe Uruguaj 2012, Venezuela MERCOSUR, kritikohet per ndryshim tregtie dhe per faktin se firmat vendase po investojne ne industri pa perspektiva konkurrueshmerie boterore Anetare aktuale Brazil, Argentina, Paraguaj, Uruguaj dhe Venezuela © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000
  • 52.
    52 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Aleanca te Tjera te Ekonomike CACM, Tregu i Perbashket i Amerikes Qendrore (1960) OPEC, Organizata e Shteteve Eksportuese te Naftes (1960) CARICOM (1973), bashkim doganor midis vendeve anglishtfolese te Karaibeve ASEAN (1967) Shoqata e Vendeve te Azise Juglindore APEC (1990), Bashkepunimi Ekonomik midis Azise dhe Paqesorit 8-28
  • 53.
    53 Aleanca te TjeraEkonomike: CACM dhe CAFTA Dy pakte tregtare amerikane te tjera: 1. Tregu i Perbashket i Amerikes Qendrore (Central American Common Market, CACM) • Kosta Rika, El Salvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua, dhe Republika Dominicane 2. Ne vitin 2003, vendet e mesiperme te CACM se bashku me SHBA per te krijuar Marreveshjen e Tregtise se Lire ( Central American Free Trade Agreement (CAFTA) © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000
  • 54.
    54 Aleanca te TjeraEkonomike: OPEC OPEC , Organization of the Petroleum Exporting Countries U themelua 1960 ne Bagdat (Irak) Antarët e themelues ishin Irani, Iraku, Kuvajti, Arabia Saudite dhe Venezuela Më vonë ju bashkangjitën edhe Katari, Indonezia, Libia, Emiratet e Bashkuara Arabe, Algjeria dhe Nigeria, Ekuadori, Venezuela U formua per te rakorduar cmimin dhe sasine e prodhimit te naftes Qe nga viti 1965 e ka qendren ne Vjene   Shtetet e OPEC-ut prodhojnë 40% të naftës në mbarë botën dhe zotërojnë 3/4 e rezervave të naftës botërore © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000
  • 55.
    55 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Shoqata e Vendeve te Azise Juglindore (ASEAN) ASEAN, Association of Southeast Asian Nations (1967) Synoi lehtesimin e tregtise midis antareve dhe kooperimin per politikat industriale te tyre Brunei, Indonezia, Malajzia, Filipinet, Singapori, Tailanda, Vietnami, Mijanmar, Laosi dhe Kamboxhia 400 milion banore Kooperim ekonomik, politik dhe social 8-30
  • 56.
    56 © The McGrawHill Companies, Inc., 2000 Map 8.3 8-34
  • 57.
    57 APEC Bashkepunimi Ekonomik midisAzise dhe Paqesorit (Asian Pacific Economic Cooperation) , 1990 : Liberalizimin e tregtise Per te rritur kooperimin multilateral Per ngritjen ekonomike te vendeve te Paqesorit Rritjen e ndervartesise ne rajon APEC ka aktualisht 21 antare, perfshire edhe SHBA, Japonine dhe Kinen dhe 44% te tregtise boterore © The McGraw Hill Companies, Inc., 2000
  • 58.
    58 Integrimi ne Afrike Kapatur disa perpjekje per integrim ekonomik rajonal…suksesi i kufizuar 9 blloqe tregtare ne Kontinetin afrikan Progresi i kufizuar dhe i ngadalshem Disa blloqe jane jo active, shkak kaosi i brendshem politik ne vendet e tyre Mbrojtja e industrive te tyre nga konkurrenca e padrejte e huaj eshte nje instikt me i forte dhe e veshtireson marreveshjet per ZTL apo Bashkim doganor
  • 59.