1. OPŠTA ANATOMIJA
1

2. Anatomija
 Anatomija čoveka - nauka koja proučava oblik, građu
i sastav čovečjeg tela.
 Naziv anatomije - grčkog porekla
• ανατομία (anatomia)
• ανατέμνω (anatemno) ili ανατέμνειν (anatemnein)
rezati, seći, otvarati sečenjem.
 Seciranje, disekcija (lat. dissecare – seći) - najstariji
metod u proučavanju građe tela.
2

3. Značaj anatomije
 Osnova za razumevanje:
• funkcije organa i sistema
• patoloških procesa koji dovode do oboljenja.
 Neophodna za dijagnostiku oboljenja i klasičnim
ili savremenim metodama.
3

4. Učenje anatomije
 Osnovne tehnike učenja u anatomiji:
• posmatranje
• vizuelno predstavljanje (vizualizacija - zamišljanje,
trodimenzionalno predstavljanje) položaja struktura i
njihovih odnosa u telu
• memorisanje latinskih naziva
 Metode učenja:
• disekcija
• na prethodno preparisanim modelima
• korišćenjem ANATOMSKIH ATLASA
• korišćenje multimedijalnih sredstava (posebni
kompjuterski programi)
• savremena dijagnostička sredstva (CT, MR, PET, UZ)
4

5. Prema načinu i svrsi rada anatomija se deli na:
1.
2.
3.
4.
5.
sistematsku
topografsku
plastičnu
rendgensku
kliničku anatomiju.
5

6. Sistematska anatomija
 Opisuje oblik i građu organa po funkcionalnim
sistemima.
 Sistemi tela su:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
koštani (systema skeletale)
zglobni (systema articulare)
mišićni (systema musculare)
za varenje (systema digestorium)
za disanje (systema respiratorium)
mokraćni (systema urinarium)
polni (systemata genitalia)
endokrini (glandulae endocrinae)
kardiovaskularni (systema cardiovasculare)
limfni (systema lymphoideum)
nervni (systema nervosum)
čulni (organa sensuum).
6

7. Topografska anatomija



Proučava odnose organa i opisuje mesto gde se organ
nalazi.
Odnosi:
1. holotopske - odnos prema celom telu
2. skeletotopske - odnos prema skeletu
3. sintopski - odnose prema organima
Prikazuje:
• delove organizma (npr. glavu, trbuh)
• regije (npr. dlan)
7

8. Plastična ili površinska anatomija
 Proučava spoljašnji oblik, tj. izgled čovečijeg
tela u raznim položajima.
8

9. Rendgenska anatomija
 Proučava građu tela pomoću rendgenskog
aparata.
 Prednost - građa se izučava na živom
organizmu.
 Nova dijagnostičke metode:
•
•
•
•
magnetna rezonanca (MR)
kompjuterizovana tomografija (CT)
ultrazvuk (UZ)
pozitron emisiona tomografija (PET)
9

10. Rendgenska anatomija
10

11. Magnetna rezonanca MR
11

12. Kompjuterizovana tomografija CT
12

13. Ultrazvučna dijagnostika
13

14. Pozitron emisiona tomografija PET
14

15. Klinička anatomija
 Proučava odnose između anatomskih struktura
i funkcije, koji su značajni za praktičnu
medicinu.
15

16. ANATOMSKI POLOŽAJ
 Standardni referentni položaj tela opisuje se položaj struktura.
 Anatomski položaj:
• telo u uspravnom stavu,
• glava i oči usmerene napred,
• ruke su prislonjene uz telo s
dlanovima okrenutim napred,
• noge približene jedna drugoj.
16

17. Anatomske ravni

Zamišljene ravni omogućavaju:
• određivanje odnosa, položaja i smera organa;
• opisivanje preseka predela tela.

Ravni:
1. frontalna
2. sagitalna
3. horizontalna

Preseci:
1. transverzalna
2. longitudinalni
3. kosi
17

18. Frontalna ravan
 Vertikalna, paralelna sa čelom
 Deli telo u prednji i zadnji deo
 Plana frontalia seu plana
coronalia
18

19. Sagitalna ravan




Vertikalna
Pruža se od napred prema nazad
Deli telo na desni i levi deo
Planum medianum - ravan simterije
• mediosagitalna ravan
 Plana paramediana
• parasagitalne ravni
19

20. Horizontalna ravan
 Horizontalna
 Deli telo na gornji i donji deo
 Plana horizontalia
20

21. Preseci
 Transverzalni
• Preseci normalni na osovinu organa
 Longitudinalni
• Preseci koji prate uzdužno osovinu organa
 Kosi
21

22. Orijentacione linije


Za određivanja položaja i smera organa
Vertikalne orijentacione linije
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Linea mediana anterior (prednja srednja linija)
Linea medioclavicularis (srednja ključna linija)
Linea mamillaris (bradavična linija)
Linea axillaris anterior, media et posterior (prednja, srednja
i zadnja pazušna linija)
Linea scapularis (lopatična linija)
Linea mediana posterior (zadnja srednja linija)
22

23. ANATOMSKA NOMENKLATURA
 Nazivi na latinskom jeziku - latinska nomenklatura
 Nomina Anatomica - anatomski rečnik
 U Bazelu, na kongresu anatoma 1895. godine - (BNA)
 U Jeni 1935. godine - (INA)
 U Parizu 1955. godine - (PNA).
 Terminologia Anatomica - poslednja revizija Pariska
nomenklature, 1998. g..
23

24. Način dobijanja naziva
 na osnovu naziva u starim jezicima (grčkom i latinskom)
• npr. oesophagus
 na osnovu doslovnih tj. bukvalnih opisa
• npr. dvanaestopalačno crevo (duodenum)
 prema funkciji
• npr. m. levator scapulae
 na osnovu izgleda
• npr. appendix vermiformis
 na osnovu položaja u telu
• npr. mm. intercostales
 prema imenu
• iz mitologije - tendo calcaneus -Achillis
• osobe koja je prva opisala neku strukturu - circulus arteriosus
cerebri - Willisi
24

25. Eponimi
 Naziv koji je dobijen po nekome ili nečemu.
 Najčešće - po autorima koji su prvi opisali strukturu
 U kliničkoj praksi često.
 Primer: Varolijev most (pons Varolii).
Constantin Varolius (XVI vek) - profesor
anatomije u Bolonji, proučavao mozak.
25

26. Oznake položaja ili smera

superior = gornji
inferior = donji

cranialis = gornji (u glavi i trupu)
caudalis = donji (u glavi i trupu)

anterior = prednji
posterior = zadnji

ventralis = prednji (u glavi i trupu)
dorsalis = zadnji (u glavi i trupu)
26

27. Oznake položaja ili smera
 medialis = bliži ravni simetrije, unutrašnji
lateralis = udaljeniji od ravni simetrije, spoljašnji
 medianus = u središnjoj ravni
 dexter = desni
sinister = levi
 externus = spoljašnji
internus = unutrašnji
 superficialis = površni
profundus = duboki
27

28. Oznake položaja ili smera
 ipsilateralis = istostrani (na istoj strani tela)
contralateralis = suprotni (na suprotnim stranama tela)
 proximalis = bliži izvorištu tj. korenu (u ekstremitetima
ili grane krvnih sudova i živaca)
 distalis = udaljeniji od izvorišta tj. korena udova
28

29. Uobičajene skraćenice
- za strukture 1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
a. - arteria; aa. - arteriae = arterija, arterije
art. - articulatio; artt. - articulationes = zglob, zglobovi.
lig. - ligamentum; ligg. - ligamenta = veza, veze
m. - musculus; mm. - musculi = mišić, mišići
n. - nervus; nn. - nervi = živac, živci
r. - ramus; rr. - rami = grana, grane
v. - vena; vv. - venae = vena, vene
29

30. Uobičajene skraćenice
- za pravac i položaj ant. - anterior = napred
post. - posterior = nazad
dex. - dexter = desno
sin. - sinister = levo
sup. - superior = gore
inf. - inferior = dole
lat. - lateralis = spoljašnji
med. - medialis = unutrašnji
int. - internus = unutra
ext. - externus = spolja
prof. - profundus = dubok
superf.-superficialis=površan
30

31. Uobičajene skraćenice
 s. = seu, sive – (ili) – više naziva za istu strukturu
• a. splenica s. a. lienalis
 var. = varijanta, varijetet
31