8

1. Монгол орны хүн амын нягтшил,
угсаатны бүтэц

2. Агуулга
Суралцахуйн зорилт:
ГЗ8.3а. Хүн амын тоон
өөрчлөлтийг төрөл бүрийн
аргаар дүрсэлж, шалтгааныг
тайлбарлах
ГЗ8. 3б Угсаатны онцлог ба
газар зүйн тархалтыг ялган
тодорхойлох
Түлхүүр үг
• Хүн амын тоо
• Хүн амын өсөлт
• Хүн амын нягтшил
• Угсаатны бүрэлдэхүүн
• Зан заншил, соёлын
ялгаа

4. Газарзүйн асуулт гаргаарай
Асуулт
гаргах
Хаана, Юу?
Яагаад?
Хэрхэн, Яаж?
Хэрэв?
Ердийн өсөлт хэдий үед
хамгийн их байсан бэ?
Хүн амын тоо
өөрчлөгдөхөд юу
нөлөөлдөг вэ?
Хүн амын нягтшилыг
хэрхэн тооцоолдог вэ?

5. Монгол улсын хүн амын цаг
• Монгол улсын хүн амын тоо 2020 оны 5-р сарын 26-ны
Мягмар гарагийн 3,272,806 байна.
• НҮБ-ын мэдээллээр Монгол 2020 оны хагас жилийн
байдлаар 3,278,290 хүн амтай байна.
• Монгол улсын хүн ам дэлхийн нийт хүн амын 0.04 хувьтай
тэнцэж байна.
• Манай улс хүн амын тоогоороо дэлхийн улс орнуудын
жагсаалтад 136-р байранд ордог.
• Монгол улсын хүн амын нягтшил нь 1 км2 тутамд 2,1 хүн
байна.
• Хүн амын 67,2% нь хотын статустай байна (2020 онд
2,203,469 хүн)

6. Өмнөговь аймгийн хүн амын тооны өсөлтийг ашиглан
шугаман график байгуулаарай
Он 1935 1944 1956 1963 1969 1979 1990 2000 2010 2015
Өмнөговь 33900 20300 20200 22800 26400 32900 43900 47900 51500 60500
Алхам 1. Тэнхлэгээ сонгох. “х” тэнхлэгт хугацаа, “у” тэнхлэгт тоог
авна.
Алхам 2. Тэнхлэгийн хуваарийг тодорхойлох. Тооны хамгийн их ба
бага утгыг харгалзана.
Алхам 3. Графикаа байгуулах
Алхам 4. Хүн амын тооны өсөлтийг харьцуулах
Алхам 5. Дүгнэх
Эх сурвалж: Статистикийн мэдээллийн сан, 2016 он

7. Өмнөговь аймгийн хүн амын тооны
өсөлт
0
10000
20000
30000
40000
50000
60000
70000
1935 1944 1956 1963 1969 1979 1990 2000 2010 2015
Хүн амын тоо
Хүн амын тоо

8. Хүн амын өсөлт
Ердийн өсөлт Механик өсөлт
Тодорхой хугацаанд төрсөн ба
нас барсан хүний тооны
харьцаагаар
Хүн амын шилжилт
хөдөлгөөнөөр

9. Зургийг ажиглаарай

10. Хүн амын нягтшил
Хүн амын тархалтыг илэрхийлэх энгийн арга нь тухайн нутаг дэвсгэрт
оршин суух хүний тоог талбайд нь харьцуулсан харьцаа
Хүн амын нягтшилд:
 Байгалийн нөхцөл
 Уур амьсгал
 Усан хангамж
Хүн амын нягтшил=Хүн амын тоо/ газар нутгийн хэмжээ

11. Хүн амын нягтшилыг тооцоолоорой
Аймаг Хүн ам
(мян)
S(мян км2) Нягтшил Аймаг Хүн ам
(мян)
S(мян
км2)
Нягтшил
Архангай 92 55,3 1,7 Орхон 101 0,9 112.2
Баян-Өлгий 100 45,7 2,2 Өвөрхангай 112 62,9 1,8
Баянхонгор 84 116 0,7 Өмнөговь 62 165,4 0,4
Булган 60 48,7 1,2 Сүхбаатар 59 82,3 0,7
Говь-Алтай 56 141 0,4 Сэлэнгэ 106 41,2 2,6
Говьсүмбэр 17 0,6 28,3 Төв 90 74.0 1,2
Дархан-Уул 101 3,28 30,7 Увс 81 69.5 1.2
Дорноговь 65 109,5 0,6 Ховд 84 76.0 1,1
Дорнод 76 123,6 0,6 Хөвсгөл 128 100.6 1,3
Дундговь 44 74,7 0,6 Хэнтий 73 80.3 0,9
Завхан 70 82,5 0,8 Улаанбаатар 1,396 4.7 297
Эх сурвалж: Статистикийн мэдээллийн сан, 2016 он

12. Нягтшлын мэдээг ашиглан зураглал хийгээрэй
0.0-0.5
0.6-1
1.1-1.5
1.6-2
2.1-2.9
Таних
тэмдэг
Зураглалын арга: Картограмм арга)

13. Хүн амын нягтшил

14. Сурагчдын бүтээл

15. Хүн амын нягтшилд нөлөөлдөг хүчин зүйлсийг дэвтэртээ
нөхөж бичээрэй
Байгалийн хүчин зүйл
Эерэг
Таатай
уур
амьсгал
...
Сөрөг
Газар
тариалан
эрхэлэхэд
тохиромжгүй
...
Нийгмийн хүчин зүйл
Эерэг
Дэд бүтэц
сайн
хөгжсөн
...
Сөрөг
Хязгаар
байрлал
...

16. Угсаатны онцлог (зан заншил, соёл)
Түүх, хэл, соёл, амьдрал ахуйн хувьд бие биетэйгээ
ойр төрөл, нэгэн угсаа гаралтай хүмүүсийг
угсаатан гэнэ.
Угсаатны үндсэн 3 хэлбэр байдаг.
Угсаатан
Овог аймаг Ястан Үндэстэн

17. Угсаатны бүрэлдэхүүн
Манай улсын хүн амын 95 хувийг эзлэх халхчууд болон 20-иод угсаатны бүлэг
Монгол үндэстэнд хамаарна.
Халх
25%
Захчин
25%
Казах
11%
Торгууд
8%
Урианхай
8%
Өөлд
7%
Дөрвөд
6%
Мянгад
5%
Бусад
5%
Ховд аймаг
Олон угсаатны өлгий нутаг

18. Монгол орны угсаатны бүлгүүд
Зураглалын арга: Өнгөт дэвсгэр

19. Угсаатнуудыг нэрлэж бичээрэй
ХАЛХ (хүн амын 95%)
БАЯД, ТОРГУУД
КАЗАК (хүн амын 4%) БУРИАД
БАРГА ДӨРВӨД

20. Цаатан
Хөвсгөл аймгийн Цагааннуур
сумын баруун, зүүн тайгад
нутагладаг.
Тува хэлтэй, бөө мөргөлийн
шашинтай, жилийн 4 улирлын
турш цаа буга маллаж, ан
гөрөө, загасны аж ахуй
эрхэлж, урцанд амьдардаг

21. Дүгнэлт хийцгээе
Улс орны хөгжил хэтийн төлөвийг тодорхойлоход хүн
амын өсөлтийг тооцох, судлах шаардлагатай байдаг.
Дэлхийн улсуудаас хүн амын нягтшил хамгийн
багатай нь Монгол улс бөгөөд байгаль, нийгмийн
хүчин зүйлсээс хамааран аймгуудаар хүн амын
нягтшил ялгаатай байна.
20-иод угсаатны бүлэг нийлж Монгол үндэстнийг
бүрдүүлдэг.

22. Бие даан хөгжих цаг: Орон нутгийнхаа угсаатны бүтцийг харуулсан
танилцуулга бэлтгээрэй
Биет соёлын өв
Эртний амьтан, ургамлын
чулуужсан олдвор, ул
мөр,онгон, буган хөшөө
болон хүн чулуу, гэрэлт
хөшөө
Биет бус соёлын өв
Эх хэл болон аман уламжлал,
ардын язгуур урлаг
-Үндэсний уламжлалт зан үйл
-Баяр наадам, ардын
уламжлалт гар урлал
-Байгалийн болон сав
ертөнцийн тухай мэдлэг
-Уламжлалт арга технологи

23. Анхаарал хандуулсанд баярлалаа