1. Το κόμμα των Φιλελευθέρων.pdf

Γ. ΔΙΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ (1880-1909)
1.ΤΟ ΚΟΜΜΑ ΤΩΝ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΩΝ
Μπακάλης Κώστας: history-logotexnia.blogspot.com
1
 https://www.venizelos-foundation.gr/el/1910-1920-o-
venizelos-stin-elliniki-kai-diethni-skini/

Οι εκλογές της 8ης
Αυγούστου 1910
Το εκσυγχρονιστικό
πρόγραμμα του
Ελευθερίου
Βενιζέλου
2
 Το κείμενο του σχολικού βιβλίου με πλαγιότιτλους
Πηγή: http://www.venetokleio.gr/Παναγιώτης Αθανασόπουλος
Πριν από τις εκλογές της 8ης Αυγούστου 1910 δεν είχε συγκροτηθεί κανένα νέο μεγάλο κόμμα που να
υποστηρίζει τις μεταρρυθμίσεις οι οποίες προτάθηκαν το 1909/1910. Φορείς των νέων ιδεών υπήρξαν
ανεξάρτητοι υποψήφιοι, οι οποίοι είτε κατά μόνας είτε μαζί με άλλους, σε ανεξάρτητα ψηφοδέλτια,
διεκδικούσαν τις ψήφους των δυσαρεστημένων με τα παλαιά κόμματα εκλογέων. Αυτοί οι
ανεξάρτητοι πολιτικοί, με το γενικό σύνθημα της «ανόρθωσης», ανάλογα με την περιοχή που ήταν
υποψήφιοι και τον πληθυσμό στον οποίο απευθύνονταν, εννοούσαν είτε την υλοποίηση των
αιτημάτων των συντεχνιών, όπως εκφράστηκαν στα συλλαλητήρια του 1909, είτε την επίλυση του
αγροτικού ζητήματος, με την παροχή γης στους ακτήμονες. Σε κάποιες εκλογικές περιφέρειες έθεσαν
υποψηφιότητα σοσιαλιστές και για πρώτη φορά εμφανίστηκε η σοσιαλδημοκρατική* «Κοινωνιολογική
Εταιρεία». Τα παλαιά κόμματα συμμετείχαν στις εκλογές ως συνασπισμός και τελικά κέρδισαν τις
περισσότερες έδρες στη Βουλή. Από τις 362 έδρες εξασφάλισαν 211, ενώ 29 έδρες κέρδισαν
ανεξάρτητοι που ανήκαν στον πολιτικό χώρο των παλαιών κομμάτων και 122 ανεξάρτητοι
εκσυγχρονιστές.
Οι εκσυγχρονιστές συσπειρώθηκαν γύρω από το πρόσωπο του κρητικού ηγέτη Ελευθερίου Βενιζέλου,
ο οποίος εξελέγη χωρίς να συμμετέχει στην προεκλογική αναμέτρηση. Η πρώτη δημόσια εμφάνιση
του Βενιζέλου ως ελλαδίτη πολιτικού έγινε στις 5 Σεπτεμβρίου 1910 με μία ομιλία στην πλατεία
Συντάγματος22, στην οποία έκανε προγραμματικές δηλώσεις, με τις οποίες υποστήριξε μετριοπαθείς
μεταρρυθμίσεις.
Στόχευε σε εκσυγχρονισμό του πολιτικού συστήματος, με την εξισορρόπηση των συμφερόντων όλων
των κοινωνικών στρωμάτων. Βασικές θέσεις του προγράμματος του ήταν η κοινωνική γαλήνη, η
ελάφρυνση των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων, ο εκσυγχρονισμός του κρατικού μηχανισμού, με
σκοπό την αποτελεσματικότερη λειτουργία του, και στρατιωτικοί εξοπλισμοί για την πραγματοποίηση
των εθνικών διεκδικήσεων. Επίσης, παρά την πίεση των οπαδών του, υποστήριξε την αναθεώρηση
του υπάρχοντος συντάγματος και όχι την ψήφιση νέου. Πολιτειακό ζήτημα δεν έθεσε. Προανήγγειλε
την ίδρυση ενός κόμματος αρχών, το οποίο θα ήταν φορέας των μεταρρυθμίσεων. Το κόμμα ιδρύθηκε
και τυπικά στις 22 Αυγούστου 1910, από μέλη της Εθνοσυνέλευσης.

Ο Βενιζέλος πήρε εντολή σχηματισμού κυβέρνησης μετά την παραίτηση της Κυβέρνησης
Δραγούμη (6 Οκτωβρίου 1910). Επειδή, όμως, αντιμετώπιζε προβλήματα με την εξασφάλιση
ψήφου εμπιστοσύνης, σε συνεννόηση με το βασιλιά Γεώργιο Α' προχώρησε σε διάλυση της
Βουλής και προκήρυξη νέων εκλογών. Αυτό το διάβημα αναστάτωσε τα παλαιά κόμματα τα
οποία, θεωρώντας αντισυνταγματική την κίνηση του βασιλιά, αποφάσισαν να μη συμμετάσχουν
στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1910. Σ' αυτές οι Φιλελεύθεροι κέρδισαν τη συντριπτική
πλειονότητα των εδρών: 307, σε σύνολο 362. Ο Βενιζέλος ήταν πλέον ελεύθερος να προχωρήσει
στο μεταρρυθμιστικότου έργο.
Το πρώτο εξάμηνο του 1911 ψηφίστηκαν από τη Βουλή 53 τροποποιήσεις μη θεμελιωδών
διατάξεων του συντάγματος. Δεν έγιναν ριζικές αλλαγές, αλλά αντίθετα, ενισχύθηκε η θέση της
μοναρχίας και επετράπη στον βασιλιά, παρά τη συνταγματική απαγόρευση, να συμμετάσχει στη
διαδικασία της αναθεώρησης. Οι σπουδαιότερες τροποποιήσεις αφορούσαν τη διασφάλιση της
διάκρισης των εξουσιών, το ασυμβίβαστο μεταξύ στρατιωτικής και δημοσιοϋπαλληλικής
ιδιότητας αφ' ενός και βουλευτικού αξιώματος αφ' ετέρου, και τη μονιμότητα των δικαστικών
και των δημοσίων υπαλλήλων.
Η κυβέρνηση Βενιζέλου ψήφισε επίσης 337 νέους νόμους, οι οποίοι εισήγαγαν μεταρρυθμίσεις
που αφορούσαν όλο το φάσμα του δημόσιου και ιδιωτικού βίου: π.χ. διορισμός δημοσίων
υπαλλήλων με δημόσιους διαγωνισμούς, καθιέρωση κανονισμών εργασίας σε βιοτεχνίες και
βιομηχανίες, διανομή γης στη Θεσσαλία, αναδιοργάνωση της τοπικής αυτοδιοίκησης, βελτίωση
της διαδικασίας απονομής της δικαιοσύνης, αναθεώρηση του κανονισμού της Βουλής με σκοπό
να διαθέτουνοι υπουργοί περισσότεροχρόνο για κοινοβουλευτικέςσυζητήσειςκ.λπ.
Ο Βενιζέλος στην
πρωθυπουργία (6/10/1910)
και η διάλυση τηςΒουλής
Οι εκλογές τουΝοεμβρίου
1910
Η αναθεώρηση του
Συντάγματος (1911)
Τονομοθετικό έργο της
πρώτης κυβέρνησης
Βενιζέλου
3

Το ρεύμα που είχε το κόμμα του Βενιζέλου φάνηκε και στις επόμενες εκλογές του
Μαρτίου του 1912, στις οποίες πήραν μέρος όλες οι πολιτικές δυνάμεις. Ανέδειξε 146
βουλευτές, ενώ τα άλλα κόμματα μόνο 36. Σ' αυτές τις εκλογές φάνηκε ότι η
πλειοψηφία των ψηφοφόρων τάχθηκε υπέρ του κόμματος των Φιλελευθέρων,
επειδή οι καινοτομίες που είχαν εισηγηθεί γέννησαν την ελπίδα για την επίλυση
σημαντικών κοινωνικών προβλημάτων.
Όσον αφορά τη δομή του βενιζελικού κόμματος, αυτό ήταν σε μεγάλο βαθμό
προσωποπαγές. Ο Βενιζέλος, με ισχυρή θέση στο Κοινοβούλιο και μεγάλο κύρος,
είχε τα πάντα υπό τον έλεγχο του, όπως και ο Τρικούπης. Οι σύνδεσμοι
Φιλελευθέρων που είχαν ιδρυθεί δεν έπαιζαν κάποιον ιδιαίτερο ρόλο στη
διαμόρφωση της πολιτικής του κόμματος και δεν διέφεραν σημαντικά από τις
τοπικές ομάδες φίλων που σχημάτιζαν τα παραδοσιακά κόμματα. Το 1912 άρχισε να
αναδιοργανώνεται το κόμμα, με την ίδρυση Λέσχης Φιλελευθέρων στην Αθήνα και
σε ορισμένες άλλες εκλογικές περιφέρειες. Οι βενιζελικοί είχαν πλάσει στο νου τους
ένα ιδεατό κόμμα, χωρίς τις μικρότητες και τις διχόνοιες της παλιάς πολιτικής ελίτ,
όμως αυτό δεν είχε σχέση με την πραγματικότητα. Η ηγεσία έπρεπε αναγκαστικά να
λαμβάνει υπόψη κοινωνικά και τοπικά συμφέροντα καθώς και αντιπαλότητες
ανάμεσα σε στελέχη, όπως συνέβαινε και σε κάθε άλλο κόμμα.
Οι εκλογές του
Μαρτίου 1912
Η δομή του
κόμματος των
Φιλελευθέρων
4

5
Ο Ι Ε Κ Λ Ο Γ Ε Σ Τ Η Σ 8 Η Σ Α Υ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Υ 1 9 1 0

Ν Ε Ε Σ Π Ο Λ Ι Τ Ι Κ Ε Σ Δ Υ Ν Α Μ Ε Ι Σ
Π Α Λ Α Ι Α
Κ Ο Μ Μ Α Τ Α
υποστηρίζει τις μεταρρυθμίσεις οι οποίες προτάθηκαν το 1909/1910.
ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΤΕΣΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΕΣ -
«ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ»
Φορείς των νέων ιδεών υπήρξαν ανεξάρτητοι υποψήφιοι, οι οποίοι:
▪ είτε κατά μόνας είτε μαζί με άλλους,
▪ σε ανεξάρτητα ψηφοδέλτια, διεκδικούσαν τις ψήφους των
δυσαρεστημένων με τα παλαιά κόμματα εκλογέων.
Αυτοί οι ανεξάρτητοι πολιτικοί, με το γενικό σύνθημα της
«αν όρθωσης »,
▪ ανάλογα με την περιοχή που ήταν υποψήφιοι και τον πληθυσμό
στον οποίο απευθύνονταν, εννοούσαν
✓ είτε την υλοποίηση των αιτημάτων των συντεχνιών,
όπως εκφράστηκαν στα συλλαλητήρια του 1909,
✓ είτε την επίλυση του αγροτικού ζητήματος, με την παροχή
γης στους ακτήμονες.
▪ Σε κάποιες εκλογικές
περιφέρειες έθεσαν
υποψηφιότητα
σοσιαλιστές
▪ και για πρώτη φορά
εμφανίστηκε η
Σοσιαλδημοκρατική
«Κοινωνιολογική Εταιρεία». +
σ.93
➔ εξελέγησαν και 122ανεξάρτητοι εκσυγχρονιστές.
Οι εκσυγχρονιστές συσπειρώθηκαν γύρω από το πρόσωπο του
κρητικού ηγέτη Ελευθερίου Βενιζέλου, ο οποίος εξελέγη χωρίς να
συμμετέχει στην προεκλογική αναμέτρηση. 6
➢ Να αναφερθείτε στην εκλογική αναμέτρηση του Αυγούστου του 1910 στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στις πολιτικές
δυνάμεις που αναμετρήθηκαν, τις επιδιώξεις τους και το εκλογικό αποτέλεσμα.
▪ Τα παλαιά κόμματα
συμμετείχαν στις
εκλογές 
ως συνασπισμός και
τελικά κέρδισαν τις
περισσότερες έδρες στη
Βουλή.
▪ Από τις 362 έδρες
⁻ εξασφάλισαν 211,
⁻ ενώ 29 έδρες κέρδισαν
 ανεξάρτητοι που
ανήκαν στον πολιτικό
χώρο των παλαιών
κομμάτων

Ν Ε Ε Σ Π Ο Λ Ι Τ Ι Κ Ε Σ Δ Υ Ν Α Μ Ε Ι Σ
Π Α Λ Α Ι Α
Κ Ο Μ Μ Α Τ Α
υποστηρίζει τις μεταρρυθμίσεις οι οποίες προτάθηκαν το 1909/1910.
ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΤΕΣΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΕΣ -
«ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ»
Φορείς των νέων ιδεών υπήρξαν ανεξάρτητοι υποψήφιοι, οι οποίοι:
▪ είτε κατά μόνας είτε μαζί με άλλους,
▪ σε ανεξάρτητα ψηφοδέλτια, διεκδικούσαν τις ψήφους των
δυσαρεστημένων με τα παλαιά κόμματα εκλογέων.
Αυτοί οι ανεξάρτητοι πολιτικοί, με το γενικό σύνθημα της
«ανόρθωσης»,
▪ ανάλογα με την περιοχή που ήταν υποψήφιοι και τον πληθυσμό
στον οποίο απευθύνονταν, εννοούσαν
✓ είτε την υλοποίηση των αιτημάτων των συντεχνιών,
όπως εκφράστηκαν στα συλλαλητήρια του 1909,
✓ είτε την επίλυση του αγροτικού ζητήματος, με την παροχή
γης στους ακτήμονες.
▪ Σε κάποιες εκλογικές
περιφέρειες έθεσαν
υποψηφιότητα
σοσιαλιστές
▪ και για πρώτη φορά
εμφανίστηκε η
Σοσιαλδημοκρατική
«Κοινωνιολογική Εταιρεία». +
σ.93
➔ εξελέγησαν και 122 ανεξάρτητοι εκσυγχρονιστές.
Οι εκσυγχρονιστές συσπειρώθηκαν γύρω από το πρόσωπο του
κρητικού ηγέτη Ελευθερίου Βενιζέλου, ο οποίος εξελέγη χωρίς να
συμμετέχει στην προεκλογική αναμέτρηση. 7
➢ Να αναφερθείτε στην εκλογική αναμέτρηση του Αυγούστου του 1910 στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στις πολιτικές
δυνάμεις που αναμετρήθηκαν, τις επιδιώξεις τους και το εκλογικό αποτέλεσμα.
▪ Τα παλαιά κόμματα
συμμετείχαν στις
εκλογές 
ως συνασπισμός και
τελικά κέρδισαν τις
περισσότερες έδρες στη
Βουλή.
▪ Από τις 362 έδρες
⁻ εξασφάλισαν 211,
⁻ ενώ 29 έδρες κέρδισαν
 ανεξάρτητοι που
ανήκαν στον πολιτικό
χώρο των παλαιών
κομμάτων

8
http://anemourion.blogspot.gr/2015/11/1910-1912.html

9
Π Ρ Ω Τ Ο Ε Μ Φ Α Ν Ι Σ Η
Ε Κ Σ Υ Γ Χ Ρ Ο Ν Ι Σ Τ Ι Κ Ο Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Ε . Β Ε Ν Ι Ζ Ε Λ Ο Υ

10
➢ Ποιες ήταν οι κύριες θέσεις του προγράμματός του Βενιζέλου όπως παρουσιάστηκαν στην πρώτη δημόσια
εμφάνισή του ως ελλαδίτη πολιτικού;
Τ Ο Ε Κ Σ Υ Γ Χ Ρ Ο Ν Ι Σ Τ Ι Κ Ο Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Ο Υ Ε Λ Ε Υ Θ Ε Ρ Ι Ο Υ Β Ε Ν Ι Ζ Ε Λ Ο Υ
✔ ο οποίος εξελέγη χωρίς να συμμετέχει στην προεκλογική αναμέτρηση.
▪ Η πρώτη δημόσια εμφάνιση του Βενιζέλου ως ελλαδίτη πολιτικού έγινε στις 5 Σεπτεμβρίου 1910 με μία ομιλία στην πλατεία
Συντάγματος, στην οποία έκανε προγραμματικές δηλώσεις, με τις οποίες υποστήριξε μετριοπαθείς μεταρρυθμίσεις.
ΣΤΟΧΟΙ Στόχευε: ➔ σε εκσυγχρονισμό του πολιτικού συστήματος,
✔ με την εξισορρόπηση των συμφερόντων όλων των κοινωνικών στρωμάτων.
ΒΑΣΙΚΕΣ
ΘΕΣΕΙΣ
Βασικές θέσεις του προγράμματος του ήταν:
1. η κοινωνική γαλήνη,
2. η ελάφρυνση των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων,
3. ο εκσυγχρονισμός του κρατικού μηχανισμού, με σκοπό την αποτελεσματικότερη λειτουργία του,
4. και στρατιωτικοί εξοπλισμοί για την πραγματοποίηση των εθνικών διεκδικήσεων.
5. Επίσης, παρά την πίεση των οπαδών του, υποστήριξε την αναθεώρηση του υπάρχοντος
συντάγματος και όχι την ψήφιση νέου.
6. Πολιτειακό ζήτημα δεν έθεσε.
ΙΔΡΥΣΗ
ΚΟΜΜΑΤΟΣ
Προανήγγειλε την ίδρυση ενός κόμματος αρχών, το οποίο θα ήταν φορέας των μεταρρυθμίσεων. Το κόμμα
ιδρύθηκε και τυπικά στις 22 Αυγούστου 1910, από μέλη της Εθνοσυνέλευσης.

11
➢ Ποιες ήταν οι κύριες θέσεις του προγράμματός του Βενιζέλου όπως παρουσιάστηκαν στην πρώτη δημόσια
εμφάνισή του ως ελλαδίτη πολιτικού;
Τ Ο Ε Κ Σ Υ Γ Χ Ρ Ο Ν Ι Σ Τ Ι Κ Ο Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Ο Υ Ε Λ Ε Υ Θ Ε Ρ Ι Ο Υ Β Ε Ν Ι Ζ Ε Λ Ο Υ
✔ ο οποίος εξελέγη χωρίς να συμμετέχει στην προεκλογική αναμέτρηση.
▪ Η πρώτη δημόσια εμφάνιση του Βενιζέλου ως ελλαδίτη πολιτικού έγινε στις 5 Σεπτεμβρίου 1910 με μία ομιλία στην πλατεία
Συντάγματος, στην οποία έκανε προγραμματικές δηλώσεις, με τις οποίες υποστήριξε μετριοπαθείς μεταρρυθμίσεις.
ΣΤΟΧΟΙ Στόχευε: ➔ σε εκσυγχρονισμό του πολιτικού συστήματος,
✔ με την εξισορρόπηση των συμφερόντων όλων των κοινωνικών στρωμάτων.
ΒΑΣΙΚΕΣ
ΘΕΣΕΙΣ
Βασικές θέσεις του προγράμματος του ήταν:
1. η κοινωνική γαλήνη,
2. η ελάφρυνση των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων,
3. ο εκσυγχρονισμός του κρατικού μηχανισμού, με σκοπό την αποτελεσματικότερη λειτουργία του,
4. και στρατιωτικοί εξοπλισμοί για την πραγματοποίηση των εθνικών διεκδικήσεων.
5. Επίσης, παρά την πίεση των οπαδών του, υποστήριξε την αναθεώρηση του υπάρχοντος
συντάγματος και όχι την ψήφιση νέου.
6. Πολιτειακό ζήτημα δεν έθεσε.
ΙΔΡΥΣΗ
ΚΟΜΜΑΤΟΣ
Προανήγγειλε την ίδρυση ενός κόμματος αρχών, το οποίο θα ήταν φορέας των μεταρρυθμίσεων. Το κόμμα
ιδρύθηκε και τυπικά στις 22 Αυγούστου 1910, από μέλη της Εθνοσυνέλευσης.

«Όχι, δεν είναι ώρα για
περιπέτειες και διχασμούς.
Αναθεωρητική είπα.Τέλος»
12
«ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ
ΝΑ ΦΥΓΟΥΝ ΟΙ
ΓΛΥΞΜΠΟΥΡΓΚ»
Από το λόγο τον Βενιζέλου στις 5-9-1910 στην πλατεία
Συντάγματος.
«Συμπολίται, Γνωρίζετε ποία υπήρξαν τα αίτια, τα οποία
προεκάλεσαν την εξέγερσιν του Αυγούστου παρελθόντος έτους,
επομένως δεν έχω ανάγκην να υπομνήσω αυτά εις υμάς δια
μακρών... Αστική δικαιοσύνη εφαρμόζουσα προς ρύθμισιν των
σχέσεων του συγχρόνου βίου νομοθεσίαν χρονολογουμένην από
15 και 20 αιώνων... Εμπορική νομοθεσία χρονο- λογουμένη
από ενός αιώνος... Ποινική διαδικασία ήτις... κινείται
βραδύτατα... Δημοσία εκπαίδευσις, ήτις... εκτρέφει δι'
ανεπαρκούς άλλως τε μορφώσεως τροφίμους του
προϋπολογισμού ανικάνους διά κάθε άλλο πλουτοπαραγωγόν
επάγγελμα. Εκκλησία... περιοριζομένη εις ξηρούς τύπους... Σύστημα
δημοτικόν στηριζόμενον επί δήμου, ο οποίος... απέβη... εις
όργανον καταδυναστεύσεως εις τας χείρας των φατριών.
Διοίκησις φατριάζουσα, διαιωνίζουσα και μετά την
απελευθέρωσιν του Ελληνικού λαού από του ξενικού ζυγού την
τυραννίαν, με μόνην την διαφοράν ότι, αύτη ασκείται ήδη εκ
περιτροπής, οτέ μεν επί του ημίσεος, οτέ δε επί του ετέρου
ημίσεος αυτού. Έλλειψις αγροτικής ασφαλείας... Αδιαφορία
εντελής προς τας εργατικός και αγροτικός τάξεις... Ανικανότης προς
παρασκευήν αναλόγου προς τους πόρους της χώρας αλλά
φερεγγύου και ετοιμοπολέμου πάντοτε στρατιωτικής δυνάμεως... Η
εκ των εκλογών της 8ης Αυγούστου προελθούσα λαϊκή
αντιπροσωπεία αποστολήν έχει όπως αναθεωρήση ωρισμένας
διατάξεις του Συντάγματος. Αλλά θα παρεγνώριζέ τις προφανή
αλήθειαν, εάν δεν ανεγνώριζεν, ότι εύρυνσις του κύκλου των
εργασιών αυτής, όπως αναθεωρηθώσι και άλλαι διατάξεις του
Συντάγματος, μη θίγουσαι ούτε την μορφήν της Πολιτείας, ούτε την
εξουσίαν ή το πρόσωπον του Βασιλέως, ούτε την τάξιν της διαδοχής,
ανταποκρίνεταιπρος ισχυράν αξίωσιν της Κοινής Γνώμης.»

13
«Ο ηγέτης καλείται από τις κοινωνικές δυνάμεις που
εκπροσωπεί ή συγκινεί να δώσει λύσεις σε προβλήματα, να
ικανοποιήσει αιτήματα, να αντιμετωπίσεις κινδύνους, να
ανταποκριθεί στις επιδιώξεις, στα οράματα, στους
ανεκπλήρωτους πόθους της κοινότητας. Ο ηγέτης μπορεί να
έχει το χάρισμα να ηλεκτρίζει, να παρασύρει, να είναι
κατά την έκφραση του Max Weber χαρισματικός ηγέτης. Ο
ηγέτης μπορεί να εκφράσει με επιτυχία ή όχι την εποχή
του, να εκμεταλλευτεί λιγότερο ή περισσότερο την
ευνοϊκή συγκυρία, δεν μπορεί όμως να ξεπεράσει κάποιο
όριο. Ο Βενιζέλος ως ηγέτης υπήρξε αποτέλεσμα μιας
φάσης κυοφορίας».
ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ, Γ. Γιαννόπουλου, Ξ.
Οικονομόπουλου, Θ. Κατσουλάκου, σελ.54-55
Τι σημαίνει ο όρος χαρισματικός ηγέτης;

14
Ο Β Ε Ν Ι Ζ Ε Λ Ο Σ Σ Τ Η Ν Ε Ξ Ο Υ Σ Ι Α ( 1 9 1 0 - 1 9 1 2 ) :
Ε Κ Λ Ο Γ Ε Σ , Μ Ε Τ Α Ρ Ρ Υ Θ Μ Ι Σ Ε Ι Σ
Κ Α Ι Σ Υ Ν Τ Α Γ Μ Α Τ Ι Κ Η Α Ν Α Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η

15
➢ Ποιες εξελίξεις προκάλεσαν τη διάλυση της Βουλής και την προκήρυξη εκλογών τον Νοέμβριο του 1910 και
ποιο ήταν το εκλογικό τους αποτέλεσμα;
Ο ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΙΑ (6/10/1910) ΚΑΙ Η ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ- ΟΙ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1910
Ο Β ε ν ι ζ έ λ ο ς π ή ρ ε ε ν τ ο λ ή σ χ η μ α τ ι σ μ ο ύ κ υ β έ ρ ν η σ η ς
✔ μετά την παραίτηση της Κυβέρνησης Δραγούμη (6 Οκτωβρίου 1910).
✔ Επειδή, όμως, αντιμετώπιζε προβλήματα με την εξασφάλιση ψήφου εμπιστοσύνης, σε συνεννόηση με το βασιλιά
Γεώργιο Α’ ➔ προχώρησε σε δ ι ά λ υ σ η τ η ς Β ο υ λ ή ς κ α ι π ρ ο κ ή ρ υ ξ η ν έ ω ν ε κ λ ο γ ώ ν .
Αυτό το διάβημα αναστάτωσε τα παλαιά κόμματα
✓τα οποία, θεωρώντας αντισυνταγματική την κίνηση του βασιλιά,
✓αποφάσισαν να μη συμμετάσχουν στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1910.
Σ' αυτές οι Φιλελεύθεροι
✔ κέρδισαν τη συντριπτική πλειονότητα των εδρών: 307, σε σύνολο 362.
✔ ΟΒενιζέλος ήταν πλέον ελεύθερος ➔ να προχωρήσει στο μεταρρυθμιστικό του έργο.

16
➢ Ποιες εξελίξεις προκάλεσαν τη διάλυση της Βουλής και την προκήρυξη εκλογών τον Νοέμβριο του 1910 και
ποιο ήταν το εκλογικό τους αποτέλεσμα;
Ο ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΙΑ (6/10/1910) ΚΑΙ Η ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ- ΟΙ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1910
Ο Β ε ν ι ζ έ λ ο ς π ή ρ ε ε ν τ ο λ ή σ χ η μ α τ ι σ μ ο ύ κ υ β έ ρ ν η σ η ς
✔ μετά την παραίτηση της Κυβέρνησης Δραγούμη (6 Οκτωβρίου 1910).
✔ Επειδή, όμως, αντιμετώπιζε προβλήματα με την εξασφάλιση ψήφου εμπιστοσύνης, σε συνεννόηση με το βασιλιά
Γεώργιο Α’ ➔ προχώρησε σε διάλυση τ η ς Β ο υ λ ή ς κ α ι προκήρυξη ν έ ω ν ε κ λ ο γ ώ ν .
Αυτό το διάβημα αναστάτωσε τα παλαιά κόμματα
✓τα οποία, θεωρώντας αντισυνταγματική την κίνηση του βασιλιά,
✓αποφάσισαν να μη συμμετάσχουν στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1910.
Σ' αυτές οι Φιλελεύθεροι
✔ κέρδισαν τη συντριπτική πλειονότητα των εδρών: 307, σε σύνολο 362.
✔ ΟΒενιζέλος ήταν πλέον ελεύθερος ➔ να προχωρήσει στο μεταρρυθμιστικό του έργο.

17
➢ Ποιες συνταγματικές τροποποιήσεις ψήφισε η Ελληνική Βουλή το 1911 και ποιους νόμους η κυβέρνηση Βενιζέλου
στο ίδιο χρονικό διάστημα;
Η ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ (1911) - ΤΟ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ
Τοπρώτο εξάμηνοτου 1911
ψηφίστηκαν από τη Βουλή 53 τροποποιήσεις μη θεμελιωδών διατάξεων του συντάγματος.
Δεν έγιναν ριζικές αλλαγές, αλλά αντίθετα, ενισχύθηκε η θέση της μοναρχίας
✓ και επετράπη στον βασιλιά, παρά τη συνταγματική απαγόρευση, να συμμετάσχει στη διαδικασία της αναθεώρησης.
Οι σπουδαιότερες τροποποιήσεις αφορούσαν:
1 . τ η δ ι α σ φ ά λ ι σ η τ η ς δ ι ά κ ρ ι σ η ς τ ω ν ε ξ ο υ σ ι ώ ν ,
2 . τ ο α σ υ μ β ί β α σ τ ο μ ε τ α ξ ύ σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ή ς κ α ι δ η μ ο σ ι ο ϋ π α λ λ η λ ι κ ή ς ι δ ι ό τ η τ α ς α φ ' ε ν ό ς
κ α ι β ο υ λ ε υ τ ι κ ο ύ α ξ ι ώ μ α τ ο ς α φ ' ε τ έ ρ ο υ ,
3 . κ α ι τ η μ ο ν ι μ ό τ η τ α τ ω ν δ ι κ α σ τ ι κ ώ ν κ α ι τ ω ν δ η μ ο σ ί ω ν υ π α λ λ ή λ ω ν .
Η κυβέρνηση Βενιζέλου ψήφισε επίσης 337 νέους νόμους, οι οποίοι εισήγαγαν μεταρρυθμίσεις που
αφορούσαν όλο το φάσμα του δημόσιου και ιδιωτικού βίου: π.χ
☺ δ ι ο ρ ι σ μ ό ς δ η μ ο σ ί ω ν υ π α λ λ ή λ ω ν μ ε δ η μ ό σ ι ο υ ς δ ι α γ ω ν ι σ μ ο ύ ς ,
☺ κ α θ ι έ ρ ω σ η κ α ν ο ν ι σ μ ώ ν ε ρ γ α σ ί α ς σ ε β ι ο τ ε χ ν ί ε ς κ α ι β ι ο μ η χ α ν ί ε ς ,
☺ δ ι α ν ο μ ή γ η ς σ τ η Θ ε σ σ α λ ί α ,
☺ α ν α δ ι ο ρ γ ά ν ω σ η τ η ς τ ο π ι κ ή ς α υ τ ο δ ι ο ί κ η σ η ς ,
☺ β ε λ τ ί ω σ η τ η ς δ ι α δ ι κ α σ ί α ς α π ο ν ο μ ή ς τ η ς δ ι κ α ι ο σ ύ ν η ς ,
☺ α ν α θ ε ώ ρ η σ η τ ο υ κ α ν ο ν ι σ μ ο ύ τ η ς Β ο υ λ ή ς μ ε σ κ ο π ό ν α δ ι α θ έ τ ο υ ν ο ι
υ π ο υ ρ γ ο ί π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο χ ρ ό ν ο γ ι α κ ο ι ν ο β ο υ λ ε υ τ ι κ έ ς σ υ ζ η τ ή σ ε ι ς κ . λ π

18
➢ Ποιες συνταγματικές τροποποιήσεις ψήφισε η Ελληνική Βουλή το 1911 και ποιους νόμους η κυβέρνηση Βενιζέλου
στο ίδιο χρονικό διάστημα;
Η ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ (1911) - ΤΟ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ
Τοπρώτο εξάμηνοτου 1911
ψηφίστηκαν από τη Βουλή 53 τροποποιήσεις μη θεμελιωδών διατάξεων του συντάγματος.
Δεν έγιναν ριζικές αλλαγές, αλλά αντίθετα, ενισχύθηκε η θέση της μοναρχίας
✓ και επετράπη στον βασιλιά, παρά τη συνταγματική απαγόρευση, να συμμετάσχει στη διαδικασία της αναθεώρησης.
Οι σπουδαιότερες τροποποιήσεις αφορούσαν:
1 . τ η δ ι α σ φ ά λ ι σ η τ η ς δ ι ά κ ρ ι σ η ς τ ω ν ε ξ ο υ σ ι ώ ν ,
2 . τ ο α σ υ μ β ί β α σ τ ο μ ε τ α ξ ύ σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ή ς κ α ι δ η μ ο σ ι ο ϋ π α λ λ η λ ι κ ή ς ι δ ι ό τ η τ α ς α φ ' ε ν ό ς
κ α ι β ο υ λ ε υ τ ι κ ο ύ α ξ ι ώ μ α τ ο ς α φ ' ε τ έ ρ ο υ ,
3 . κ α ι τ η μ ο ν ι μ ό τ η τ α τ ω ν δ ι κ α σ τ ι κ ώ ν κ α ι τ ω ν δ η μ ο σ ί ω ν υ π α λ λ ή λ ω ν .
Η κυβέρνηση Βενιζέλου ψήφισε επίσης 337 νέους νόμους, οι οποίοι εισήγαγαν μεταρρυθμίσεις που
αφορούσαν όλο το φάσμα του δημόσιου και ιδιωτικού βίου: π.χ
☺ δ ι ο ρ ι σ μ ό ς δ η μ ο σ ί ω ν υ π α λ λ ή λ ω ν μ ε δ η μ ό σ ι ο υ ς δ ι α γ ω ν ι σ μ ο ύ ς ,
☺ κ α θ ι έ ρ ω σ η κ α ν ο ν ι σ μ ώ ν ε ρ γ α σ ί α ς σ ε β ι ο τ ε χ ν ί ε ς κ α ι β ι ο μ η χ α ν ί ε ς ,
☺ δ ι α ν ο μ ή γ η ς σ τ η Θ ε σ σ α λ ί α ,
☺ α ν α δ ι ο ρ γ ά ν ω σ η τ η ς τ ο π ι κ ή ς α υ τ ο δ ι ο ί κ η σ η ς ,
☺ β ε λ τ ί ω σ η τ η ς δ ι α δ ι κ α σ ί α ς α π ο ν ο μ ή ς τ η ς δ ι κ α ι ο σ ύ ν η ς ,
☺ α ν α θ ε ώ ρ η σ η τ ο υ κ α ν ο ν ι σ μ ο ύ τ η ς Β ο υ λ ή ς μ ε σ κ ο π ό ν α δ ι α θ έ τ ο υ ν ο ι
υ π ο υ ρ γ ο ί π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο χ ρ ό ν ο γ ι α κ ο ι ν ο β ο υ λ ε υ τ ι κ έ ς σ υ ζ η τ ή σ ε ι ς κ . λ π

➢ Πώς αποτυπώθηκε η ισχυρή απήχηση
του κόμματος των Φιλελευθέρων στις
εκλογές του Μαρτίου 1912 και τι έδειξε
αυτή για τις προσδοκίες των
ψηφοφόρων;
ΟΙ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ ΜΑΡΤΙΟΥ 1912
Το ρεύμα που είχε το κόμμα του
Βενιζέλου φάνηκε και στις επόμενες
εκλογές του Μαρτίου του 1912,
✔ στις οποίες πήραν μέρος όλες οι
πολιτικές δυνάμεις.
✔ Ανέδειξε 146 βουλευτές, ενώ τα άλλα
κόμματα μόνο 36.
Σ' αυτές τις εκλογές φάνηκε ότι η
πλειοψηφία των ψηφοφόρων τάχθηκε
υπέρ του κόμματος των Φιλελευθέρων,
✔ επειδή οι καινοτομίες που είχαν
εισηγηθεί γέννησαν  την ελπίδα για
την επίλυση σημαντικών κοινωνικών
προβλημάτων.
19
 Ο Ελευθέριος Βενιζέλος σε
πίνακα του διάσημου Γάλλου
ζωγράφου Blauche.
http://anemourion.blogspot.gr
/2015/03/1864-1936.html

➢ Πώς αποτυπώθηκε η ισχυρή απήχηση
του κόμματος των Φιλελευθέρων στις
εκλογές του Μαρτίου 1912 και τι έδειξε
αυτή για τις προσδοκίες των
ψηφοφόρων;
ΟΙ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ ΜΑΡΤΙΟΥ 1912
Το ρεύμα που είχε το κόμμα του
Βενιζέλου φάνηκε και στις επόμενες
εκλογές του Μαρτίου του 1912,
✔ στις οποίες πήραν μέρος όλες οι
πολιτικές δυνάμεις.
✔ Ανέδειξε 146 βουλευτές, ενώ τα άλλα
κόμματα μόνο 36.
Σ' αυτές τις εκλογές φάνηκε ότι η
πλειοψηφία των ψηφοφόρων τάχθηκε
υπέρ του κόμματος των Φιλελευθέρων,
✔ επειδή οι καινοτομίες που είχαν
εισηγηθεί γέννησαν  την ελπίδα για
την επίλυση σημαντικών κοινωνικών
προβλημάτων.
20
 Ο Ελευθέριος Βενιζέλος σε
πίνακα του διάσημου Γάλλου
ζωγράφου Blauche.
http://anemourion.blogspot.gr
/2015/03/1864-1936.html

21
Η Δ Ο Μ Η Τ Ο Υ Κ Ο Μ Μ Α Τ Ο Σ Τ Ω Ν Φ Ι Λ Ε Λ Ε Υ Θ Ε Ρ Ω Ν

➢ Ποια χαρακτηριστικά παρουσίαζε η δομή του βενιζελικού κόμματος και σε ποιον βαθμό ανταποκρινόταν στην
ιδεατή εικόνα που είχαν διαμορφώσει οι οπαδοί του;
Κόμμα
Προσωποπαγές
•Όσον αφορά τη
δομή του
βενιζελικού
κόμματος, αυτό
ήταν σε μεγάλο
βαθμό
προσωποπαγές.
• Ο Βενιζέλος,
✓με ισχυρή θέση
στο Κοινοβούλιο
✓και μεγάλο κύρος,
➔ είχε τα πάντα
υπό τον έλεγχο του,
όπως και ο
Τρικούπης.
Οι σύνδεσμοι
•που είχαν ιδρυθεί
 δεν έπαιζαν
κάποιον ιδιαίτερο
ρόλο στη
διαμόρφωση της
πολιτικής του
Κόμματος
 και δεν διέφεραν
σημαντικά από τις
τοπικές ομάδες
φίλων που
σχημάτιζαν τα
παραδοσιακά
κόμματα.
Αναδιοργάνωση
Κόμματος
•Το 1912 άρχισε να
αναδιοργανώνεται
το κόμμα,
•με την ίδρυση
Λέσχης
στην Αθήνα και σε
ορισμένες άλλες
εκλογικές
περιφέρειες.
Ιδεατό κόμμα
•Οι βενιζελικοί είχαν πλάσει στο
νου τους ένα ιδεατό κόμμα,
- χωρίς τις μικρότητες
- και τις διχόνοιες της παλιάς
πολιτικής ελίτ,
•όμως αυτό δεν είχε σχέση με
την πραγματικότητα.
•Ηηγεσία έπρεπε αναγκαστικά
να λαμβάνει υπόψη
- κοινωνικά και τοπικά
συμφέροντα
- καθώς και αντιπαλότητες
ανάμεσα σε στελέχη, όπως
συνέβαινε και σε κάθε άλλο
κόμμα.
22

➢ Ποια χαρακτηριστικά παρουσίαζε η δομή του βενιζελικού κόμματος και σε ποιον βαθμό ανταποκρινόταν στην
ιδεατή εικόνα που είχαν διαμορφώσει οι οπαδοί του;
Κόμμα
Προσωποπαγές
•Όσον αφορά τη
δομή του
βενιζελικού
κόμματος, αυτό
ήταν σε μεγάλο
βαθμό
προσωποπαγές.
• Ο Βενιζέλος,
✓με ισχυρή θέση
στο Κοινοβούλιο
✓και μεγάλο κύρος,
➔ είχε τα πάντα
υπό τον έλεγχο του,
όπως και ο
Τρικούπης.
Οι σύνδεσμοι
•που είχαν ιδρυθεί
 δεν έπαιζαν
κάποιον ιδιαίτερο
ρόλο στη
διαμόρφωση της
πολιτικής του
Κόμματος
 και δεν διέφεραν
σημαντικά από τις
τοπικές ομάδες
φίλων που
σχημάτιζαν τα
παραδοσιακά
κόμματα.
Αναδιοργάνωση
Κόμματος
•Το 1912 άρχισε να
αναδιοργανώνεται
το κόμμα,
•με την ίδρυση
Λέσχης
στην Αθήνα και σε
ορισμένες άλλες
εκλογικές
περιφέρειες.
Ιδεατό κόμμα
•Οι βενιζελικοί είχαν πλάσει στο
νου τους ένα ιδεατό κόμμα,
- χωρίς τις μικρότητες
- και τις διχόνοιες της παλιάς
πολιτικής ελίτ,
•όμως αυτό δεν είχε σχέση με
την πραγματικότητα.
•Ηηγεσία έπρεπε αναγκαστικά
να λαμβάνει υπόψη
- κοινωνικά και τοπικά
συμφέροντα
- καθώς και αντιπαλότητες
ανάμεσα σε στελέχη, όπως
συνέβαινε και σε κάθε άλλο
κόμμα.
23

24
ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος αμέσως μετά τη νίκη του στις εκλογές (Νοέμβριος 1910) προχώρησε σε ριζικές αλλαγές, όπως οι
53 τροποποιήσεις θεμελιωδών διατάξεων του συντάγματος. 30905
Λ
Οι 337 νόμοι της κυβέρνησης Βενιζέλου (1911) εισήγαγαν μεταρρυθμίσεις που αφορούσαν όλο το φάσμα αποκλειστικά του
δημόσιου βίου. 29981
Λ
Με τις 53 τροποποιήσεις που ψηφίστηκαν από τη Βουλή το πρώτο εξάμηνο του 1911 περιορίστηκε η θέση της μοναρχίας. 29980
Λ
Το πρώτο εξάμηνο του 1911 ψηφίστηκαν από τη Βουλή 53 τροποποιήσεις μη θεμελιωδών διατάξεων του συντάγματος. 28585
Σ
Η Λέσχη Φιλελευθέρων ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1911. 28583
Λ
Η Λέσχη των Φιλελευθέρων ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1912. 28582
Σ
Οι συνταγματικές μεταρρυθμίσεις του 1911-1912 συνέβαλαν: 32487
α. στην αποδυνάμωση της θέσης της μοναρχίας
β. στην καθιέρωση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων
γ. στην κατοχύρωση του δικαιώματος των εν ενεργεία αξιωματικών των ενόπλων δυνάμεων να εκλέγονται βουλευτές
δ. στη μετατροπή του πολιτεύματος από συνταγματική μοναρχία σε βασιλευόμενη δημοκρατία
β

25
Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β.Ένα στοιχείο της στήλης Β περισσεύει. 27385
Α Β
1. Σύνταγμα 1844
3. Σύνταγμα Κρητικής
Πολιτείας (1899)
α. ως πολίτευμα ορίστηκε η αβασίλευτη
δημοκρατία
β. διασφάλισε τη μονιμότητα των δημοσίων
υπαλλήλων
γ. ως πολίτευμα ορίστηκε η βασιλευόμενη
δημοκρατία
δ. προέβλεπε την έκδοση νομίσματος, της
κρητικής δραχμής
ε. ως πολίτευμα ορίστηκε η συνταγματική
μοναρχία
στ. συντάχθηκε κατά το πρότυπο του
συντάγματος του 1864
1ε, 2γ, 3στ, 4β, 5α
Να τοποθετήσετε τα ακόλουθα ιστορικά γεγονότα στη σωστή χρονολογική σειρά,
αρχίζοντας από το αρχαιότερο και καταλήγοντας στο πιο πρόσφατο: 26874
α. Ίδρυση της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδος
β. Καθιέρωση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων
γ. Διπλή παραίτηση της κυβέρνησης του Ελ. Βενιζέλου
δ. Κατασκευή τεχνητής λίμνης και φράγματος Μαραθώνα
ε. Διχοτόμηση του χαρτονομίσματος
β, γ, α, ε, δ

ΘΕΜΑΤΑ
ΑΠΟ ΤΟ Κ.Ε.Ε.
26

ΘΕΜΑ 1.Λαμβάνοντας υπόψη σας το κείμενο, το παράθεμα αρ. 22 του βιβλίου σας, και το περιεχόμενο των πηγών:
α) Να τεκμηριώσετε, με συγκεκριμένα στοιχεία, την άποψη ότι ο Βενιζέλος δεν ήταν αντιδυναστικός.
β) Να εξηγήσετε τους λόγους οι οποίοι συντέλεσαν στη διαφορετική στάση του Ελ. Βενιζέλου απέναντι στο θεσμό της
μοναρχίας από το 1915. (συνδυαστική).
ΠΗΓΗ 1
Απόσπασμα από τον πρώτο λόγο του Ε. Βενιζέλου
που εκφώνησεστις 5.9.1910 στοΣύνταγμα
... Ισχυρότατον παράγοντα, όπως συνέχη την Πολιτείαν από πάσης παρεκτροπής, το Συνταγματικόν Πολίτευμα τάσσει τον Βασιλέα.
Ιστάμενος ούτος επί της κορυφής της πολιτικής και κοινωνικής πυραμίδος, ανώτερος των μεταβαλλομένων συμφερόντων της
εκάστοτε στιγμής, έχων τα συμφέροντα τα καλώς εννοούμενα του Βασιλικού Οίκου εντελώς αλληλένδετα προς τα υψηλότερα και
γενικώτερα συμφέροντα του Έθνους, περιβαλλόμενος δια του πολιτεύματος με τόσα προνόμια έχει μεν εις χείρας αυτού μεγάλην
πάντοτε δύναμιν, όπως πράττει το αγαθόν, αλλά έχει κολοσσιαίαν αυτόχρημα δύναμιν, όπως επιτρέπη το κακόν, συνέχων τας
Κυβερνήσεις αυτού από των παρεκτροπών, εις τας οποίας οδηγεί η παραβίασις των Νόμων.
Ατυχώς το Στέμμα δεν έσχε τοιαύτην την αντίληψιν της θέσεως αυτού εν των Συνταγματικώ Πολιτεύματι... (Μπράβο, Μπράβο). Και
δια τούτο έκρινα ότι η Βασιλική Αρχή εν τω παρελθόντι δεν ησκήθη κατά τον συμφωνότερον προς τα αληθή συμφέροντα και
τουΒασιλικού Οίκου και του Έθνους τρόπον, και την γνώμην ταύτην δεν εδίστασα να εκδηλώσω, διότι οι πολιτικοί άνδρες πρέπει να
έχωσι πάντοτε το θάρρος της γνώμης αυτών, εκ τούτου δε προεκλήθη η κατ’ εμού κατηγορία, ότι είμαι Αντιδυναστικός. Αλλ’ η
κατηγορία αύτη είναι ασύστατος. Καίπερ βαθέως εμφορουμένος από τας δημοκρατικάς αρχάς της φυλής μας έχω ακράδαντον την
πεποίθησιν, ότι η Βασιλευομένη Δημοκρατία, οποίον είναι κατ’ ουσίαν το πολίτευμα ημών, είναι ο τύπος του πολιτεύματος, όστις
προσαρμόζεται άριστα προς την πολιτικήν μόρφωσιν του Ελληνικού Λαού και εξυπηρετεί προσφορότερον.
ΠΗΓΗ 2
Η θέση του αρχηγού του Στρατιωτικού Συνδέσμου Ν. Ζορμπά,
του Αλ. Παπαναστασίου και του Ελ. Βενιζέλου στο πρόβλημα της επαναφοράς των μελών της βασιλικής οικογένειας στη
διοίκηση του στρατεύματος
... Σας εξορκίζω, κύριε Πρόεδρε, (απευθύνεται στον Ελ. Βενιζέλο) να μη επιμένητε εις το ζήτημα των πριγκήπων καί του Επιτελείου.
Εάν τους επαναφέρετε θερμαίνετε εις τους κόλπους σας εχίδνας· μόλις αναζωογονη-θούν θα δαγκάσουν πρώτον υμάς, τον ζωοδότην
και ευεργέτην των. Εύχομαι να διαψευσθώ ίνα μη ευρίσκωμαι εν ζωή δια να ίδω τα θλιβερά αποτελέσματα, τα οποία η μακρά πείρα
μου με κάμνει να προβλέπω: Μη παραγνωρίζετε, κύριε Πρόεδρε, την μακράν πείραν 50 ετών την οποιαν απεκτήσαμεν, συζώντες με
τους ανθρώπους αυτούς εν Ελλάδι. Φοβούμαι μήπως μίαν ημέραν δαγκάσουν όχι μόνον υμάς, αλλά και τα ζωτικότερα συμφέροντα
της χώρας αυτής. Εύχομαι οΘεός να σας οδηγήση εις την λύσιν προς το συμφέροντης Ελλάδος.
Αναφέρεται από τον Θ. Πάγκαλο, Απομνημονεύματα (1897-1947),
τόμ.Α΄, σσ. 139-140, (1950)
27

ΠΗΓΗ 3
Η στάση του Βενιζέλου απέναντι στο πολιτειακό το 1917
Παρά την επιφυλακτικότητα του Βενιζέλου να τηρήσει θαρραλέα στάση για μια ριζοσπαστική αντιμετώπιση του
πολιτειακού ζητήματος –που de facto είχε τεθεί από το 1915- οι εκδηλώσεις υπέρ της Δημοκρατίας φούντωναν
τώρα στη Θεσσαλονίκη. Στα συλλαλητήρια που πραγματοποιήθηκαν εκεί τον Απρίλιο του 1917, θα συνταχθούν
ψηφίσματα που κήρυσσαν έκπτωτο τον Κωνσταντίνο, ζητώντας την επίσημη ανακήρυξη της Δημοκρατίας. Ο
Βενιζέλος όμως, δέσμιος των βρετανικών υποδείξεων (για την παγίωση της συνταγματικής βασιλείας και του
βασιλικούθεσμού στην Ελλάδα) εξακολουθούσενα τηρείστάση αναμονής.
Οι θέσεις του αρχηγού των Φιλελευθέρων στο πολιτειακό ζήτημα, εκείνες τις κρίσιμες στιγμές, προκύπτουν από
μια απόρρητη έκθεση του υπουργού των Εξωτερικών της προσωρινής κυβέρνησης Ν. Πολίτη προς τον Άθω
Ρωμάνο στο Παρίσι (τον Απρίλιο του 1917), που περιείχε εκμυστηρεύσεις του Βενιζέλου προς τον Πολίτη: «... ως εκ
των δηλώσεων ας εκάμαμεν εν αρχή του κινήματος ότι τούτο δεν έχει χαρακτήρα αντιδυναστικόν, δεν δυνάμεθα
σήμερον να δηλώσωμεν επισήμως εις τας φίλας· κυβερνήσεις ότι αποκρούομεν πάσαν λύσιν εντός της σημερινής
δυναστείας. Βέβαιον εν τούτοις είναι ότι πάσα ρύθμισις των καθ’ ημάς πραγμάτων, ήτις δεν θ’ απεμάκρυνεν
οριστικώς την σημερινήν δυναστείαν, θα ήτο λύσις νόθος ήτις δυσκόλως θα επέτρεπεν εις το Έθνος να επιτύχη την
ψυχολογικήν εκείνην κάθαρσιν, άνευ της οποίας δύσκολον θα είνε να ορμήση η Ελλάς μετά την παρούσαν
δοκιμασίαν εις νέον πολιτικόνβίον ικανόν να επιτύχητην ανάπλασιντης.
Δυστυχώς... εν Αγγλία φαίνονται δυσφόρως έχοντες προς την ιδέαν ριζικής μεταβολής εν Ελλάδι. Εάν δε σήμερον
ο βασιλεύς απεφάσιζε να παραιτηθή του θρόνου, εγκαταλείπων διαρκώς την Ελλάδα και αφήνων τον υιόν του να
εφαρμόση την εθνικήν πολιτικήν, φοβούμαι ότι τοιαύτη λύσις θα εθεωρείτο παραδεκτή εν Αγγλία και δυσκόλως
θα ηδυνάμεθα να την αποκρουσωμεν ημείς. Ελπίζω μόνον ότι ο βασιλεύς δεν θα κάμη εγκαίρως τοιούτο διάβημα
και όταν τυχόν αποφασίση να το κάμη θα είναι πλέον αργά και θα έχη ήδη ωριμάσει η ιδέα της καταλύσεως της
όλης δυναστείας. Καίτοι δε η εν Ρωσία επανάστασις με κάμνει να αποκρούω ολιγώτερον δημοκρατικόν πολίτευμα
ουδένα θα παρουσιάζη δι’ ημάς κίνδυνον η αποδοχή της δημοκρατικής μορφής του πολιτεύματος, εξακολουθώ
ούχ ήττον φρονών ότι αρίστη δια τα συμφέροντα μας λύσις θα ήτο η διατήρησις του σημερινού πολιτεύματος με
βασιλέα λαμβανόμενον εκ του βασιλικού οίκου της Αγγλίας. Αλλ’ εάν τούτο δεν είναι δυνατόν, τότε δεν νομίζω ότι
υπολείπεται άλλη λύσις παρά την δημοκρατίαν, δια την οποίαν θεωρώ ώριμον τον Ελληνικόν λαόν και την οποίαν
εκ διεθνών μόνον λόγων απέστεργα εφ’ όσον πάσαι αι Μεγάλαι Δυνάμεις πλην μιας είχον μοναρχικήν μορφήν
πολιτεύματος». Π. Πετρίδη,ό.π., σσ. 114-115
28

ΟΙ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΗΣ 28ΗΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1910
Η Β΄ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΒΟΥΛΗ. ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΟΙ
Τα παλαιά κόμματα πήραν την απόφαση να μην πάρουν μέρος στις εκλογές της 28 Ν/βρη 1910. Εισηγητής της αποχής ήταν ο Γ.
Θεοτόκης. Μαζί τους συμφώνησε και ο Δημ. Γούναρης. Όταν οι φίλοι του διαφώνησαν για την απόφασή του αυτή, απάντησε: «Ποίον
κύρος δύναται να έχη το νέον Σύνταγμα όταν ψηφισθή από Βουλήν της οποίας δεν μετέχουν ο Θεοτόκης, ο Ράλλης και όλοι οι
σοβαροί κοινοβουλευτικοί άνδρες του τόπου;»
Είπε μια βλακεία που ήταν ίση με το μπόι του. Τα συντάγματα έχουν κύρος όχι όταν ψηφιστούν από τους Θεοτόκηδες και Ράλληδες,
αλλά όταν αντικαθρεφτίζουν τη θέληση της πλειοψηφίας του λαού. Ο Γούναρης είχε τώρα περάσει χωρίς προσχήματα στην
αντίδραση και γι’ αυτόμωρολογούσε.
Αντίθετα από το Γούναρη που διάψευσε τις ελπίδες που στήριξαν σ’ αυτόν οι Πατρινοί, καθώς και πολλοί νεοϊδεάτες, οι
κοινωνιολόγοι, με επικεφαλής τονΑλεξ. Παπαναστασίου, άρχισαν να κινούνται.
Όχι μόνο όταν έγινε το στρατιωτικό κίνημα, ο Παπαναστασίου σαν αντιπρόσωπος της «Κοινωνιολογικής Εταιρείας», σύνταξε
ολόκληρο πρόγραμμα με τον τίτλο: «Τι πρέπει να γίνη» και το έδωκε στον αρχηγό του Σ.Σ. Ν. Ζορμπά, αλλά προσπάθησε να
οργανώσει νέο κόμμα έχοντας σύμφωνουςτους κοινωνιολόγους.
Κατά τα μέσα του 1910 την πολιτική τους ομάδα οι κοινωνιολόγοι την ονομάσανε «Λαϊκόν Κόμμα». Δημοσίεψαν μάλιστα και το
πολιτικόπρόγραμμά τους που το είχε συντάξει ο Παπαναστασίου.
Όμως, όπως ξέρουμε, οι προσπάθειές τους αυτές δε βρήκαν απήχηση στα πλατιά στρώματα του λαού. Οι κοινωνιολόγοι ήταν
γνωστοί σε πολύ μικρούς κύκλους.Δεν είχαν λοιπόν το απαιτούμενοκύρος και αίγλη για να τους προσέξουν οι λαϊκές μάζες.
Εξάλλου στην περίοδο αυτή είχε ανατείλει το άστρο του Βενιζέλου που όλο και ανέβαινε στο πολιτικό στερέωμα της Ελλάδας.
Ενώ λοιπόν οι κοινωνιολόγοι αγωνίζονταν να ξυπνήσουν τις μάζες, προβάλλοντας μελετημένο πρόγραμμα, ο Γούναρης και οι
παλαιοκομματικοί παράτησαν τον εκλογικό αγώνα και κάλεσαν τον ελληνικό λαό να μην πάει και ψηφίσει την ημέρα των εκλογών.
Βγήκαν όμως γελασμένοι, γιατί οι λαϊκές μάζες ψήφισαν και με φανατισμό μάλιστα τους βενιζελικούς και τους ανεξάρτητους
υποψήφιους. Κι’ ακόμα πολλοί πρώην και τέως βουλευτές που ανήκανε στα παλιά κόμματα καθώς και ανεξάρτητοι, δήλωσαν φιλία
στο Βενιζέλο. Από τη μια άκρη της Ελλάδας στην άλλη, το νέο κόμμα, το κόμμα των φιλελευθέρων, με έμβλημα του την Άγκυρα, είχε
τραβήξει στην προεκλογική του εξόρμηση τη μεγάλη πλειοψηφία του λαού.
Ο Βενιζέλος από μήνες πριν είχε επισημάνει τη Θεσσαλία σαν την επαρχία όπου φυσούσε πιο πολύ ο ανορθωτικός άνεμος. Η
αγροτική εξέγερση δεν τον άφησε ασυγκίνητο. Επίσης και ο απεργιακός σάλος και τα σοσιαλιστικά κηρύγματα, που ακούονταν στην
πόλη αυτή, δεν τον άφησαν αδιάφορο. Γι’ αυτό αποφάσισε να εκφωνήσει τον πρώτο προεκλογικό του λόγο στον οποίο θα έκανε
ανάπτυξητου προγράμματός του, στη Λάρισα για ν’ ακουστεί σ’ όλη τηΘεσσαλία.
Εξάλλου, αν και ο παλαιοκομματισμός ήταν μικρή μειοψηφία, οι Θεσσαλοί αγρότες και εργάτες έδειξαν ότι μένανε πιστοί στην
αγροτική και εργατική ιδέα.49 Εγκαινίασε λοιπόν την εκλογική του εξόρμηση από τη Θεσσαλία ελπίζοντας να καταχτήσει τη μεγάλη
μάζα του θεσσαλικού λαού. Γι’ αυτό σύνταξε το λόγο του με προσοχή. Έδινε υποσχέσεις και χάραζε σε όλα τα φλέγοντα ζητήματα νέα
πολιτική.
Γ.Κορδάτου, ό.π. σσ. 226-227
29

ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ2001
Με βάση τις δύο πηγές που σας δίνονται και τις ιστορικές σας γνώσεις για την τροποποίηση του Συντάγματος και το νομοθετικό έργο
της κυβέρνησης Ελευθερίου Βενιζέλου το 1911, να αποτιμήσετε κατά πόσο οι αλλαγές που επέφερε τότε ο Ε. Βενιζέλος
ανταποκρίνονταν στα αιτήματα του κινήματος στο Γουδί (1909).
α. Προκήρυξη τουΣτρατιωτικούΣυνδέσμου την ημέρα του κινήματος, 15 Αυγούστου 1909:
«Προς τηνΑ.Μ. τον Βασιλέα,την Κυβέρνησιν και τον ΕλληνικόνΛαόν.
... Ο Σύνδεσμος των αξιωματικών του Εθνικού Στρατού της Ξηράς και του Ναυτικού ... προβαίνει εις την υποβολήν
ιεράς παρακλήσεως προς τον Βασιλέα ... και προς την Κυβέρνησίν του, όπως ολοψύχως επιδοθώσιν εις την
άμεσον και ταχείανανόρθωσιντων κακώςεν γένει εχόντων, ιδία δε των τουΣτρατούκαι του Ναυτικού...
... Ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος ποθεί ... όπως η Διοίκησις της Χώρας καταστή χρηστή και έντιμος, όπως η
Δικαιοσύνη απονέμηται ταχέως μετ’ αμεροληψίας και ισότητος προς άπαντας εν γένει τους πολίτας αδιακρίτως
τάξεως, όπως η Εκπαίδευσις του Λαού καταστή λυσιτελής δια τον πρακτικόν βίον και τας στρατιωτικάς ανάγκας
της Χώρας, όπως η ζωή, η τιμή και η περιουσία των πολιτών εξασφαλισθώσιν, και τέλος όπως τα οικονομικά
ανορθωθώσι». Γιάννης Κορδάτος: Ιστορία της νεώτερης Ελλάδας, Ε΄, σ. 114-117.
β. Απότο λόγο του Ελευθερίου Βενιζέλου στις 5.9.1910 στην πλατείαΣυντάγματος:
«Συμπολίται,
Γνωρίζετε ποία υπήρξαν τα αίτια, τα οποία προεκάλεσαν την εξέγερσιν του Αυγούστου παρελθόντος έτους,
επομένως δεν έχω ανάγκην να υπομνήσω αυτά εις υμάς δια μακρών ... Αστική δικαιοσύνη εφαρμόζουσα προς
ρύθμισιν των σχέσεων του συγχρόνου βίου νομοθεσίαν χρονολογουμένην από 15 και 20 αιώνων ... Εμπορική
νομοθεσία χρονολογουμένη από ενός αιώνος ... Ποινική διαδικασία ήτις ... κινείται βραδύτατα ... Δημοσία
εκπαίδευσις, ήτις ... εκτρέφει δι’ ανεπαρκούς άλλως τε μορφώσεως τροφίμους του προϋπολογισμού ανικάνους
δια κάθε άλλο πλουτοπαραγωγόν επάγγελμα... ... Η Διοίκησις φατριάζουσα ... ... Έλλειψις αγροτικής ασφαλείας ...
Αδιαφορία εντελής προς τας εργατικάς και αγροτικάς τάξεις ... Ανικανότης προς παρασκευήν αναλόγου προς τους
πόρους της χώρας αλλά φερεγγύου και ετοιμοπολέμου πάντοτε στρατιωτικής δυνάμεως ... Η εκ των εκλογών της
8ης Αυγούστου προελθούσα λαϊκή αντιπροσωπεία αποστολήν έχει όπως αναθεωρήση ωρισμένας διατάξεις του
Συντάγματος. Αλλά θα παρεγνώριζέ τις προφανή αλήθειαν, εάν δεν ανεγνώριζεν, ότι εύρυνσις του κύκλου των
εργασιών αυτής, όπως αναθεωρηθώσι και άλλαι διατάξεις του Συντάγματος, μη θίγουσαι ούτε την μορφήν της
Πολιτείας, ούτε την εξουσίαν ή το πρόσωπον του Βασιλέως, ούτε την τάξιν της διαδοχής, ανταποκρίνεται προς
ισχυράν αξίωσιντης Κοινής Γνώμης».
Γιάννης Κορδάτος: Ιστορία της νεώτερης Ελλάδας, Ε΄ σ. 210-215. 30

ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ 2004
Λαμβάνοντας στοιχεία από το κείμενο που ακολουθεί και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις, να απαντήσετε
στα παρακάτωερωτήματα:
α. Ποιες ήταν οι βασικές θέσεις του προγράμματοςτου Βενιζέλου και του κόμματοςτωνΦιλελευθέρων;
Μονάδες 10
β. «... εις πάσαν περίστασιν θα είμαι το ασφαλέστερον έρεισμα της τάξεως και του κοινωνικούκαθεστώτος».
Τιεννοούσε ο Βενιζέλοςμε τη συγκεκριμένηαποστροφή του λόγου του;
Μονάδες 5
γ. Με ποιους νόμους επιχειρήθηκε το 1911 η μεταρρύθμιση του δημόσιου και ιδιωτικού βίου;
Μονάδες 10
Κείμενο
«... Εγώ εις πάσαν περίστασιν – και το εγώ αυτό παρακαλώ να το σημειώσητε ως εκδηλούν την έννοιαν του
κόμματος των Φιλελευθέρων και την Κυβέρνησιν, η οποία έχει την τιμήν να διευθύνει τας τύχας της Χώρας – εις
πάσαν περίστασινθα είμαι το ασφαλέστερονέρεισμα1της τάξεωςκαι του κοινωνικού καθεστώτος.
Αλλά δεν θέλω το καθεστώς τούτο ακινητούν, δεν το θέλω μένον υπό την παλαιάν αυτού διαρρύθμισιν, όπως
σωρευθή αιφνιδίως εις ερείπια, αλλά το θέλω ακολουθούν την πρόοδον, προσαρμοζόμενον προς τας καθ’ ημέραν
περιστάσεις,ίνα κατορθώση να βοηθήση το Κράτος τούτονα επιτελέσητην υψηλήν αυτού αποστολήν».
1. έ ρ ε ι σμα : σ τ ή ρ ι γμα
Απόσπασμααπό το λόγο που εκφώνησε ο Ελ. Βενιζέλος στη Βουλή στις 19.3.1911
31

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ2009
Συνδυάζοντας τις ιστορικές γνώσεις σας και τις πληροφορίες των παραθεμάτων που σας δίνονται, να αναφερθείτε:
α. στο αναθεωρητικό έργο του Ελευθερίου Βενιζέλου, κατά το πρώτο εξάμηνο του 1911 (ΚείμενοΑ) Μονάδες 12
β. στον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας του κόμματος τωνΦιλελευθέρων (Κείμενο Β) Μονάδες 13
ΚΕΙΜΕΝΟ Α
Το Σύνταγμα του 1911, ενώ συνέθετε τη νομική έκφραση της συντελεσθείσας πολιτικής ανόδου της αστικής τάξης, απέφυγε (όπως
και στο παρελθόν) να ταυτιστεί με αποφασιστικές τομές που είχαν διεκδικηθεί από τους επαναστάτες του 1909 και η όλη
αναθεωρητική διαδικασία διοχετεύτηκε στην εδραίωση της εγκαθίδρυσης «κράτους δικαίου» που συμβάδιζε με τις θέσεις του
Βενιζέλου για συστηματική αναδιοργάνωση και λειτουργία της κρατικής μηχανής σύμφωνα προς τα πρότυπα των προηγμένων
δυτικοευρωπαϊκών κρατών. Η αναθεώρηση του 1911 προσπάθησε να εκφράσει και να ρυθμίσει ένα νέο συσχετισμό δυνάμεων στο
συνασπισμό της εξουσίας αφήνοντας άθικτες όμως τις εξουσίες του βασιλιά και συναρτώντας τη συνταγματική διασφάλιση των
βασιλικών προνομίων από τη μη καθιέρωση, με ρητή συνταγματική διάταξη, της «δεδηλωμένης».
Παύλος Β. Πετρίδης, Πολιτικές Δυνάμεις και Συνταγματικοί Θεσμοί στη Νεώτερη Ελλάδα (1844 έως 1940), εκδ. Σάκκουλα,
Θεσσαλονίκη 1992, σ. 95.
ΚΕΙΜΕΝΟ Β
Το Κόμμα των Φιλελευθέρων ήταν το μόνο ελληνικό κόμμα, ιδίως κατά τη δεκαετία του 1910, που διέθετε κάποιες οργανώσεις βάσης
(τις «Λέσχες των Φιλελευθέρων») των οποίων η δραστηριότητα εξακολουθούσε ακόμα και κατά τις μη προεκλογικές περιόδους. Η
δύναμη, βέβαια, και η παρέμβαση αυτών των οργανώσεων στη λειτουργία του κόμματος υπήρξαν περιορισμένες και η
δραστηριότητά τους εμβρυακή. Το Κόμμα των Φιλελευθέρων, εξάλλου, δεν κατόρθωσε ποτέ να γίνει κόμμα μαζών, ούτε να
οργανώσει το συνέδριό του. Ο δε συγκεντρωτικός χαρακτήρας της διεύθυνσής του ήταν, πέρα από κάθε αμφιβολία, απόλυτος. Η
μονοκρατορία του Βενιζέλου αδιαφιλονίκητη.
Η αδυναμία του Κόμματος των Φιλελευθέρων να γίνει ένα δημοκρατικά οργανωμένο και με έντονη εσωτερική ζωή κόμμα μαζών
μπορεί να αποδοθεί σε παράγοντες που έχουν σχέση τόσο με τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού κοινωνικού χώρου, όσο και στο
χαρακτήρα αυτού του κόμματος που αντικατοπτρίζει επίσης τις ιδιαίτερες συνθήκες γέννησής του. Η αντίσταση, πρώτ’ απ’ όλα, των
τοπικών κομμάτων συνέβαλε σε αυτό κατά πολύ.
Η προσωπικότητα του Βενιζέλου καθώς και η θέση που καταλάμβανε στους κόλπους του κόμματος δεν άφηναν και πολλές ευκαιρίες
σε ένα ενδεχόμενο κομματικό μηχανισμό, είτε για να φθάσει σε μια δημοκρατική λειτουργία, είτε για να πάρει σοβαρές
πρωτοβουλίες. Με τον ίδιο τρόπο που η παρουσία του στο κέντρο του ελληνικού πολιτικού συστήματος, στο σύνολό του,
προκαλούσε ένα είδος εξάρθρωσής του, [...] έτσι, και για ένα παραπάνω λόγο, ο οργανωτικός μηχανισμός του κόμματός του δύσκολα
θα μπορούσε να αναπνεύσει αυτόνομα δίπλα στον Βενιζέλο. Περίπτωση επεξεργασίας συλλογικής κομματικής βούλησης γινόταν
αδιανόητη. Ο Βενιζέλος γινόταν υποκατάστατο σκέψης και δράσης των βενιζελικών.
Θανάσης Διαμαντόπουλος, Ο Βενιζελισμός της Ανόρθωσης, εκδ. Σάκκουλα,Αθήνα 1985, σσ. 57-58, 71-72
32

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2011
ΘΕΜΑ Γ1
Αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις και αντλώντας στοιχεία από τα δύο αποσπάσματα της ομιλίας του Ελευθερίου Βενιζέλου
στην πλατείαΣυντάγματος (5 Σεπτεμβρίου1910), να αναφερθείτε στις βασικές θέσεις του πολιτικού του προγράμματος.
Μονάδες 25
Κείμενο Α
«Συμπολίται,
Γνωρίζετε ποία υπήρξαν τα αίτια, τα οποία προεκάλεσαν την εξέγερσιν του Αυγούστου παρελθόντος έτους, επομένως δεν έχω
ανάγκην να υπομνήσω αυτά εις υμάς δια μακρών... Αστική δικαιοσύνη εφαρμόζουσα προς ρύθμισιν των σχέσεων του συγχρόνου
βίου νομοθεσίαν χρονολογουμένην από 15 και 20 αιώνων... Εμπορική νομοθεσία χρονολογουμένη από ενός αιώνος... Ποινική
διαδικασία ήτις... κινείται βραδύτατα... Δημοσία εκπαίδευσις, ήτις... εκτρέφει δι’ ανεπαρκούς άλλως τε μορφώσεως τροφίμους του
προϋπολογισμού ανικάνους διά κάθε άλλο πλουτοπαραγωγόν επάγγελμα. Εκκλησία... περιοριζομένη εις ξηρούς τύπους... Έλλειψις
αγροτικής ασφαλείας... Αδιαφορία εντελής προς τας εργατικάς και αγροτικάς τάξεις... Ανικανότης προς παρασκευήν αναλόγου προς
τους πόρους της χώρας αλλά φερεγγύου και ετοιμοπολέμου πάντοτε στρατιωτικής δυνάμεως...».
Γιάννης Κορδάτος, Ιστορία της νεώτερης Ελλάδας, τ. Ε΄, σσ. 210 κ. ε., στο: Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας, Γ΄ Τάξη Γενικού Λυκείου
(Θεωρητική Κατεύθυνση), Αθήνα: ΟΕΔΒ, 2010, σ. 90.
Κείμενο Β
[...] Δέν ἔρχομαι ἐνταῦθα ὡς ἀρχηγός νέου καί ἐσχηματισμένου κόμματος. Ἔρχομαι ἁπλῶς σημαιοφόρος νέων πολιτικῶν ἰδεῶν καί
ὑπό τήν σημαίαν ταύτην καλῶ πάντας ἐκείνους, οἵτινες συμμερίζονται τάς ἰδέας ταύτας, ἐμπνέονται ἀπό τόν ἱερόν πόθον ν’
ἀφιερώσωσι πάσας τάς δυνάμεις τῆς ψυχῆς καί τοῦ σώματος, νά συντελέσωσιν εἰς τήν ἐπιτυχίαντῶν ἰδεῶν τούτων.
[…] Δεν παραγνωρίζω, συμπολῖται, τάς δυσχερείας κατά τῶν ὁποίων ἔχει νά παλαίσῃ ὁ ἀνορθωτικός ἀγών διά νά στεφθῇ ὑπό
πλήρους ἐπιτυχίας. Ἀλλά πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι παρά την φθοράν τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων, ἥν ἀπειργάσθη τόσον μακρά
κακοδιοίκησις, οἱ ὑλικοί καί ἠθικοί πόροι τοῦ Ἔθνους εἶναι ἀκόμη τοσοῦτοι, ὥστε εἰς χεῖρας ἐμπνευσμένων ἐργατῶν τῆς
ἀνορθώσεως να ἀρκέσωσιν εἰς ἀναδημιουργίαν Ἑλλάδος ἀνταποκρινομένης πρός τάς ἀξιώσεις τοῦ σημερινοῦ πολιτισμοῦ, ἱκανῆς νά
ἐπισπάσῃ τήν ἐκτίμησιν τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου καί νά καταλάβῃ ἐντιμοτάτην θέσιν ἐν τῇ Οἰκογενείᾳ τῶν πεπολιτισμένων λαῶν,
δυναμένης δέ τέλος, ὅταν γίνῃ καί ἠθικῶς καί ὑλικῶς ἰσχυρά, νά συντελέσῃ πρός ἐξασφάλισιν τῆς Ἀνατολικῆς Εἰρήνης ὑπό ὅρους
ἀσφαλίζοντας εἰς πάντας τούς κατοικοῦντας τήν Ἀνατολήν λαούς τήν πρόοδον καί την εὐημερίαν. (Ζητωκραυγαί καί παρατεταμένα
χειροκροτήματα).
Γιῶργος Θ. Μαυρογορδάτος, Μελέτες καί Κείμενα γιά τήν περίοδο 1909 - 1940, Ἀθήνα - Κομοτηνή: «Ἐκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα», χ.χ.,
σσ. 81-83.
33

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
1. Οι εκλογές της 8ης Αυγούστου 1910 : οι
ανεξάρτητοι υποψήφιοι, η Κοινωνιολογική
Εταιρεία, τα αποτελέσματα των εκλογών.
2. Να ορίσετε το περιεχόμενο της
«ανόρθωσης» όπως το αντιλαμβάνονταν οι
ανεξάρτητοι πολιτικοί μετά το 1910.
3. Ποιοι οι βασικοί στόχοι του προγράμματος
του Βενιζέλου και ποιες οι βασικές του
θέσεις.
4. Ποια στάση τήρησε ο Βενιζέλος στο
πολιτειακό ζήτημα;
5. Η διάλυση της Βουλής και οι εκλογές του
Νοεμβρίου 1910.
6. Οι τροποποιήσεις του Συντάγματος (1911) .
7. Το νομοθετικό έργο της κυβέρνησης
Βενιζέλου.
8. Τα αποτελέσματα των εκλογών του
Μαρτίου 1912.
9. Ο χαρακτήρας και η δομή του κόμματος
των φιλελευθέρων.
34

1. Το κόμμα των Φιλελευθέρων.pdf

More Related Content

Similar to 1. Το κόμμα των Φιλελευθέρων.pdf

More from Kvarnalis75