1. SOLUNUM FONKSİYON
TESTLERİ
Prof. Dr. Nazan Dolu
Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi
Fizyoloji AD
dolu@erciyes.edu.tr

2. Amaç
• Solunum fonksiyonlarını değerlendirmek
• AC hacim ve kapasitelerinin ölçülerek
hastalıkların teşhisi
• Akım eğrilerinin değerlendirilmesi

3. Spirometre
Elektronik
spirometre
Sulu spirometre

4. Spirometre
ağızlık
kimograf

7. AC Hacimleri
4 AC Hacmi
belirlenmiştir;
1. Soluk hacmi (Tidal volüm) 3L
(TV): 500 ml
Her normal solunumda
AC’lere alınan veya 500 ml
çıkarılan hava hacmi
2. İnspirasyon rezervi (IR):
3000 ml
Normal soluk hacmi
üzerine alınan fazladan
soluk hacmi

8. AC Hacimleri
3. Ekspirasyon rezervi (ER):
1100 ml
Normal ekspirasyondan
sonra, zorlu
ekspirasyonla çıkarılan
hava hacmi
1100 ml
4. Rezidüel (artık) Hacim 2300 ml
(RV): 1200 ml 1200 ml
En zorlu ekspirasyondan
sonra AC’lerde kalan
hava hacmi.

9. AC Kapasiteleri
4 AC kapasitesi
tanımlanmıştır.
• İnspirasyon Kapasitesi 3000 ml
(IC): 3500 ml
IC= TV + IR
• Fonksiyonel Rezidüel
1100 ml
Kapasite (FRC): 2300 ml
Dinlenim hacmi olarak da 1200 ml
bilinir.
2300 ml, FRC= ER + RV

10. • Vital Kapasite (VC): 4600
ml
Maksimum
inspirasyondan sonra 4600 ml
maksimum ekspirasyonla
çıkarılan hava hacmi.
VC= TV + ER + IR 5800
ml
4600= 500 ml+ 1100+ 3000
• Total AC kapasitesi
(TLC): 5800 ml
TLC= VC + RV
5800= 4600+ 1200

13. Spirometreyi etkileyen AC faktörleri
• Mekanik özellikler
• Direnç faktörleri

14. Mekanik özellikler
• Kompliyans
– Basınçdaki değişiklikler AC volümlerini etkiler.
• Elastik geri çekilme
– AC akımlarını etkiler.

15. Direnç faktörleri
• Akım eğrilerini etkiler.

16. Vital kapasiteyi etkileyen faktörler
Cinsiyet farklılıkları
• Kadın: 50- 60 ml/kg
• Erkek: 70 ml/kg
20 yaşından sonra yaş ilerledikçe
• Vital kapasite azalır (200 - 250 ml /her 10
yaş için)

17. AC Hacim ve Kapasitelerinde
Cinsiyet Farklılıkları
Hacim (litre) Erkek Kadın
TV 0.5 0.5
İRV 3.3 1.9
ERV 1.0 0.7
RV 1.2 1.1
İC 3.8 2.4
FRV 2.2 1.8
VC 4.8 3.1
TAC 6.0 4.2

18. ayakta Sırtüstü yatarken

19. AC Hastalıkları
• Obstrüktif Hastalıklar: Hava yollarının
tıkanması yada daralmasından dolayı
hava akım hızı azalmıştır.
- Astım, Amfizem, Kronik Bronşit
• Restriktif Hastalıklar: AC dokusunun veya
elastikiyetinin azalmasından (fibrozis)
dolayı inhale edilen hava miktarı azalır.
• AC enfeksiyonları

20. ASTIM
• Hava yollarını çevreleyen düz kasların aralıklı
krizler şeklinde kasıldığı bir hastalıktır.
• Mukus salgısı da anormal derecede artmıştır
direnç oluşturur.
• Genellikle aşırı duyarlık reaksiyonları ile
tetiklendiği görülür.
• Başlıca nedenler sigara dumanı, soğuk hava,
çeşitli ilaçlar veya egzersize bağlı olarak
oluşan stres olarak sıralanabilir.

21. AMFİZEM
• Alveoler duvarların yıkımı
ve alveoler kapillerin
kaybıyla karakterizedir.
• Gaz değişiminin olduğu
küçük hava yollarının
sayısı giderek azalır; yani
obstrüksiyonun nedeni
düz kas kasılması değil
hava yollarının
kollapsıdır.
• Sigara içimi, hava kirliliği
ve bazı kalıtsal faktörler
ön plana çıkan
sebeplerdir.

22. Amfizemli AC
Normal AC

23. KRONİK BRONŞİT
• Bronşlarda aşırı mukus yapımı ve küçük hava
yollarında kronik enflamasyon ile seyreden bir
hastalıktır.
• Obstrüksiyonun nedeni hava yollarının
kalınlaşmasıdır.
• Nedenleri amfizem oluşturan sebeplerle aynıdır
ve sıklıkla bu iki hastalık birlikte bulunur.
(KOAH).

25. RV / TLC oranı
• RV/TLC oranı pulmoner hastalık tiplerinin
ayırt edilmesinde kullanılır.
• Normalde bu oran 0.25’den küçükdür.
• RV/TLC’de yükselme hava yolu
obstrüksiyonuna bağlı RV artışından
olabilir (obstrüktif AC hast.).
• RV/TLC’de yükselme restriktif tip AC
hast.da TLC’deki bir azalma sonucu
olabilir.

26. AC hastalıklarında volümlerdeki
değişiklikler
Ruppel GL. Manual of Pulmonary Function Testing, 8th ed., Mosby 2003

27. Statik testler
• Vital Kapasite (VC)
• Zorlu Vital Kapasite [=Forced Vital
Capacity (FVC)]

28. Zorlu vital kapasite (FVC)
• TAC’e kadar yapılan inspirasyonu takiben, zorlu,
hızlı ve derin bir ekspiryumla AC’lerden çıkarılan
hava hacmidir.
• Sağlıklı kişilerde VC’den en fazla 200 ml daha
azdır.
• Obstruktif AC hastalarında (KOAH) FVC ile VC
arasındaki fark artar.
• Sağlıklı kişilerde FVC süresi 4-6 sn.
• KOAH’lı hastalarda 20 sn’ye kadar uzayabilir.
• Bu nedenle FVC ölçümü en az 15 sn olmalıdır.
• Litre ile ölçülür.

29. Zorlu Vital kapasite (FVC)
FEV1: %66-%83
FEV2: %75-%94
FEV3: %97-%100

30. Dinamik testler
• Zorlu ekspiratuvar volüm (FEVT)
• İlk saniyedeki zorlu ekspirasyon
volümü [Forced Expiratory Volume in
first second (FEV1)]
• FEV1 /FVC (Tiffeneau indeksi)
• Maksimum ekspirasyon ortası akım
değeri [FEF 25-75]

31. Zorlu ekspiratuvar volüm (FEVT)
• FVC manevrasının başlangıcından itibaren belirli
sürede çıkarılan gaz hacmidir.
• En sık birinci saniyedeki FEV1 kullanılmaktadır
• Aslındaki akım parametresi olmakla birlikte hacim
olarak bildirilir.
• FEV1 genellikle büyük havayollarını yansıtır.
• FEV1 /FVC (Tiffeneau indeksi) daima hesaplanmalıdır.
• Bu oran sağlıklı gençlerde %80’in üzerindedir.
• Yaşlılıkda bu değer %65-75 olur.

32. FEV1
• İlk 1. snde (%66-%83)
– > % 75 Normal
– %60- % 75 Orta derecede obstrüksiyon
– % 50-59 Moderate obstrüksiyon
– < % 49 Ciddi obstrüksiyon

33. • Obstrüktif ve restriktif hastalarda FEV1
normalden düşüktür.
• FEV1 /FVC oranı restriktif hastalarda normal
yada yüksek, obstrüktif hastalarda düşüktür.

36. FVC ve FEV1’i etkileyen faktörler
• FVC ve FEV1.0 kişilerin fiziksel
karakterleri ile ilgilidir.
• Erişkinle için yaş, cinsiyet, boy gibi
(Morris veya Crapo nomogramları)
ve çocuklar için (Polgar veya
Knudson nomogramları) kullanılır.
• Erkeklerde FVC ve FEV1.0 değerleri
kadınlardan daha fazladır.
• FVC, kadın ve erkekte boy ile pozitif
ilişkilidir.
• Doğumdan 15- 20 yaşına kadar
giderek artar, 40 yaşına kadar
değişmeden kalır ve daha sonra
giderek azalır.

37. Maksimum ekspirasyon ortası akım değeri
(Forced expiratory flow) [FEF 25-75]
• 25-75% (FEF25-75)
– L/sn olarak ifade edilir
– Orta ve küçük
havayollarından gelen akımı
yansıtır

38. FEF25-75
– > % 60 Normal
– % 40-60 Orta derecede obstrüksiyon
– % 20-40 Moderate obstrüksiyon
– < % 10 Ciddi obstrüksiyon

39. Obstrüktif AC Hastalıkları
• Artmış havayolu direnci
sonucu azalan ekspiratuar
hava akım hızı
• Havayolu fonksiyon
bozukluğu
• FEV1.0/FVC 80% ‘den düşük
• FEV1.0 ve FEF 25-75%, 75%
den daha düşük
• Eğer FEV1.0 veya
FEF25-75% bir
bronkodilatatör maddenin
solunmasından sonra artarsa
obstrüksiyonun nedeni
bronkospazmdır.

40. Restriktif AC Hastalıkları
• Sınırlı AC genişlemesi
• Azalmış AC volümleri
• Azalmış ekspiratuar akım
hızı
• Gebelik
• Aşırı abdominal yağ
• Pulmoner fibrozis
• Sarkaidoz

42. Fonksiyonel rezidüel kapasite
hesaplama yöntemleri
• Gaz dilüsyon tekniği
• Vücut pletismografisi

43. 1. Helyum Dilüsyon tekniği
• Helyum insan vücudunda
bulunmaz .
• AC’lerden kana difüze
olmaz.
• Denek önce normal
ekspirasyon yapar
(AC’lerdeki hacim FRC’ye
gelir)
• Sonra hemen helyum
solumaya başlar.
• Birkaç solumadan sonra
tüpteki ve AC’lerdeki
helyum konsantrasyonu
aynı olur.

44. Helyum Dilüsyon tekniği
• C 1 . V 1 = C 2 . (V 1 + V 2)
• C1=Helyumun tüpteki başlangıç
konsant.
• C2=Helyumun tüpteki son
konsant.
• V1= Tüp başlangıç hacmi
• Denek tam olarak nefes verirken
ölçümler kaydedilirse
V2=rezidüel hacim
• Normal tidal volüm havasının
sonunda ölçülürse, V2=FRC
• RV= FRC - ERV

46. 2. Vücut pletismografisi
• Kişi kapalı hava kutusunun
içine oturur.
• Bir akış sensörüne bağlanmış
ağızlık ile solur
• Normal ekspirasyonun
sonunda ağızlık kapatılır ve
zorlu solunum yapması istenir.
• Kapalı hava yoluna karşılık
soluk verildiğinde AClerdeki
hava sıkışır, AC hacmi azalır,
kutu içi hacim artar, basınç
düşer.
• Ağız içi basınç, alveol basınca
eşitdir.
• AC volümü artarken, kutu
basıncı artar.

47. Vücut pletismografisi

48. • Boyle Kanununa göre;
Basınç X Volüm = sabitdir. (sabit sıcaklıkta)
P1= Kutu insp. önceki basınç
P2= Kutu insp. sonraki basınç
V1= Kutu insp. önceki hacim
ΔV= Kutudaki hacim değişikliği
P1 . V1 = P2. ΔV (V1-V2)
V2 = FRC

49. Ölü boşluk
• Gaz değişimine katılmayan alveol ve
havayollarının volümü
• Anatomik ölü boşluk
– İletici havayollarının volümü
– Normalde dk ventilasyonunun % 20-30’udur.
• Alveolar ölü boşluk
– Alveoller perfüze olamaz, dolayısıyla gaz değişimi
olamaz
• Fizyolojik ölü boşluk
– Anatomik + alveolar

50. Ölü Boşluk ölçümleri
• AClerdeki ölü boşluk genelde klinik olarak
ölçülmez.
• Ölü boşluk 2 yöntemle ölçülmektedir.
– Fowler’ın yöntemi: iletici hava yollarının
hacmini ölçer.
– Bohr ölü boşluk denklemi: fizyolojik ölü
boşluğu ölçer.

51. Ölü boşluk hacminin hesaplanması
Fowler’s metodu
• Solukla alınan gazın AC içindeki mevcut
gaz ile hızla seyreldiği seviyeye kadar,
iletici hava yollarının hacmini ölçer.
• Kişi hızla Xenon veya helyum gibi bir
işaretleyici ile işaretlenmiş saf O2’den
derin nefes alır.
• Sonra nitrojen kaydı yapan alete doğru tek
bir ekspirasyon yapar.

52. • I – Ölü boşluk havası
• II – Alveolar gaz ile
karışık ölü boşluk
havası IV
• III – Sadece alveolar gaz
• IV – Apeks gazı (yüksek
N2, düşük O2)
• VDS= Ölü boşluk hacmi
• VE= Total ekspirasyon
havası

54. Bohr ölü boşluk denklemi
• CO2’i uzaklaştırmayan AC hacmini yani fizyolojik ölü
boşluğu ölçer.
• Alveoler ve karma verilen gazdaki PCO2 ölçülerek yapılır.
• Alveoler gazdaki karbondioksite oranla, çıkarılan karma
gazdaki CO2 dilüsyonu ölçülür.
• İletici hava yolları havalanır ama kanlanmaz.
• Ölü boşluktaki alveoller, çıkan gazdaki CO2’ye katkıda
bulunmaz.
• Nefesle verilen gaz belli süre toplanır.
• Arteryel kandaki CO2 (alveoldeki ile aynıdır) ve toplama
torbasındaki PCO2 ölçülür.

55. • Fizyolojik ölü boşluk
– Anatomik + alveolar
– CO2 “dilüsyonu” ile ölçülen Bohr ölü boşluk
denklemi.
• VD = VT × [(PaCO2 – PeCO2)/PaCO2]
• VD fizyolojik ölü boşluk; VT tidal volüm; PaCO2
arterial PCO2; ve PeCO2 ekspirasyon havasının PCO2

56. alveol havasındaki Ekspirasyon
CO2 konsant. havasındaki CO2
konsant
(PACO2 - PECO2)
VD = VT Bohr Eşitliği
PACO2
alveol havasındaki
CO2 konsant.
VT of 0.5 L, PECO2 = 28 mm Hg ve PACO2 = 40 mm Hg.
40 - 28
VD = 0.5 L x = 0.5 x (0.3) = 0.15 L
40