1. Ä.Íàöàãäîðæ
Íàìòàð, óðàí á¿òýýë
“Öàãààí ñàð áà 5
#Слайд
õàð íóëèìñ”

2. Çîðèëãî:
Ñóðàëöàã÷äàä ¿ãèéí óðëàãèéí
á¿òýýëèéã òàíèëöóóëàõ,
ñàíàë áîäëîî ÷ºëººòýé
èëýðõèéëýõ, àëèâàà àñóóäàëä
áèå
äààí ø¿¿ìæëýëòýé õàíäàæ, õ¿íëýã
ýíýðýíã¿é ¿çýëòýé

3. Áîðæèãîí Äàøäîðæèéí Íàöàãäîðæ
(1906-1937)
Çîõèîë÷
…×èõðèéí
öààñàí äýýð ø¿ëãýý
áè÷èæ áàéæýý…
#Слайд 5

4. Îíóóä: 1906, 1925, 1926
Ãàçàð îðîí: Ò¿øýýò õàí àéìãèéí Äàðõàí ÷èí âàíãèéí
õîøóó (Îäîîãèéí Òºâ àéìãèéí Áàÿíäýëãýð
ñóì) Îðîñûí Ëåíèíãðàä õîò, Ãåðìàíû
Ëåéïöèã õîò
Íàñ: 9, 15, 17, 31
Ñóðãóóëü: Àëòàíãýðýë áàãøèéí øàâü, Öýðãèéí
àêàäåìè, Ñýòã¿¿ë÷èéí ñóðãóóëü
Á¿òýýëýýñ: “Öýíõýðëýí õàðàãäàíà”,
“Á¿õèé îëîí áàãà÷óóä”,
“Ìèíèé íóòàã”, “ĺðâºí öàã”, “Ýð¿¿ë áà
æàðãàë”, “Îä”, “Ñàð àà”, “Ñýõýýòýí”, “Õóó÷èí
õ¿¿”, “Öàãààí ñàð áà õàð íóëèìñ”, “Ó÷èðòàé
ãóðâàí òîëãîé”, “Èõ àâõàé” ãýõ ìýò
Ä¿ãíýëò: ÌÕÇÝ-èéí øàãíàë íýõýí îëãîñîí.
Ìîíãîëûí îð÷èí ¿åèéí óðàí çîõèîëûã
¿íäýñëýã÷äèéí íýã.

5. Èõ çîõèîë÷ Ä.Íàöàãäîðæèéí
ìýíäýëñýí íóòàã

6. Òºëºâëºãºº:
Öýðìàà àéëä çàðöëàãäàí óéòãàðëàæ áàéãàà òóõàé
•
Äàãäàíãèéí ýõíýð, Öýðìààã óóðëàí çîäîæ áàéãàà áàéäàë
•
Öàãààí ñàðûí ºìíºõºí Ìÿäàãìàà, çàðö Öýðìàà õî¸ðûí áàéæ áàéñàí
•
áàéäëûí òóõàé
Öýðìàà ׿ëòýì õî¸ðûí õàéð äóðëàëûí òóõàé
•
Öýðìàà Äàãäàíãèéí ýõíýðèéí ¿ãèéã äàãàëã¿é ׿ëòýìòýé ñóóñàí
•

9. Öàãààí ºíãº
Öàñàí öàãààí, ìºíãºí öàãààí, ñ¿¿í öàãààí ãýõ÷ëýí öàãààí ºíãºíèé
8 õóâèëáàð áèé. Á¿õ ºíãèéí íýãäýë þì. Ýëáýã äýëáýã,
øèíý ñýðãýã, ñýòãýë õàíãàëóóí, æàðãàë öýíãýëòýé, õèð áóðòàã
¿ã¿é àðèóí ñàéõíû áýëýã òýìäýã áºãººä õ¿ì¿¿ñò àìðàëò,
òàéòãàðàë, àðèóí öýâýð, èëýí äàëàíã¿é áàéäëûã àâ÷èðäàã ãýæ
ñýòãýë ç¿é÷èä ¿çäýã.
Öàãààí ºíãºíä äóðëàã÷èä èõ ìºðººäºìòãèé, á¿õíèéã öýâýð
ñàéõíààð òºñººëäºã, ìºí ñýòãýë õºäëºõ íü õîâîð õ¿éòýí õºíäèé,
àëèâààä øèéäìýã áóñ áàéäàã ãýíý.
Ýì÷ íàð, òàìèð÷èä, öàðàéëàã, ãàíãàí çàëóóñ, õàíãàëóóí
àìüäðàëòàé õ¿ì¿¿ñèéí õóâöàñíû ºíãº. Äàí öàãààí õóâöàñ
ºìññºí õ¿í õýçýý ÷ ÿìàð ÷ õ¿íèé àíõààðàëä ºðòºæ ÷àäíà.
Öàãààíûã õàð, õàð õºõ, õàð ñààðàë, õàð íîãîîí ìýòèéí
áàðààí ºíãºòýé õîñëóóëàí ºìñâºë äýãæèí, ýðõ ìýäýëòýé, ¸ñîðõîã
áàéäëûã èëòãýíý. Åð íü öàãààí ºíãºòýé îãò çîõèäîãã¿é ºíãº
áàéõã¿é.
Õÿòàä çýðýã Àçè, Àôðèêèéí õýä õýäýí îðîíä ãàøóóäëûí ºíãº
ãýäýã áîë çàðèì îðîíä øàøíû ¿éë àæèëëàãààíä öàãààí õóâöàñ
ºìñäºã.

10. Õàð ºíãº
 Õàð ºíãèéí 5 õóâèëáàð áèé. Èõ õ¿íä ºí㺠þì.
Õàðàíõóé, àéìøèãòàé, ìóó, ìóóõàé, ñýòãýëä çîõèñã¿é
ç¿éëèéã áèä õàðààð òºñººëäºã. Ñýòãýëä þóíû ò¿ð¿¿í
óéòãàð ãóíèã, àìüäðàëûí áàÿð áàÿñãàëàíã¿é, ãýðýë
ãýãýýã¿é, õóó÷íûã áàðèìòëàã÷, õýò àëáàðõóó, ¸ñîðõîã,
óóð óöààðòàé áàéäëûã èëýðõèéëäýã ãýæ ñýòãýë ç¿é÷èä
¿çäýã
 Òóñãàé àëáàíûõàí, òàãíóóëûíõàí, ìºí “õàð”
àæèë÷äûí õóâöàñíû ºí㺠áºãººä áîð, áàðààí öàðàéòàé
õ¿ì¿¿ñ õàð ºíãèéí õóâöñûã áàãà ºìñºõ íü ç¿éòýé.
 Õàðèí áàãà íàñíû õ¿¿õýäòýé àæèëëàäàã õ¿í,
öýöýðëýã ÿñëèéí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷, ñóðãóóëèéí áàãà àíãèéí
áàãø íàð, ñóðãàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷èä èéì ºíãèéí õóâöñûã
àæèëäàà ºìñºõººñ àëü áîëîõ òàòãàëçàõ íü ç¿éòýé. Õàð
ºìñãºëòýé õ¿íä ñýòãýë ñàíààãàà íýýæ îéðòîõ íü òóí
áàãà áàéäãèéã ñóäëàà÷èä òîãòîîæýý.
 Çàðèì óëñ îðîíä øàøíû ¿éë àæèëëàãààíä õàð
õóâöàñ ºìñºíº. Ìîíãîë÷óóä öàãààí ñàðûí ¿åýð ìºí
á¿ñã¿é õ¿í õóðèìàíäàà õàð ºíãèéí õóâöàñ ºìñäºãã¿é
çàíøèëòàé.

11. Ä¿ãíýëò:
• Õóâüñãàëûí ºìíº ÿäóó õ¿í àìüäðàõûí ýðõýýð áóñäàä
çàðöëàãäàæ àìü òýæýýäýã áàéñàí òóõàé
• Çàðö ÿäóó õ¿ì¿¿ñèéã áèå ìàõáîä, ñýòãýë ñàíààíû
òàëààð äàðëàæ áàéñàí íü
• Áàÿí ÿäóóãèéí àìüäðàëûí ÿëãààã õàðüöóóëàí ¿ç¿¿ëýõ
• ßäóó õ¿íèé æèíõýíý íºõºð áîë ÿäóó õ¿í áàéäàã
• Õóâüñãàëûí à÷ààð åðèéí õ¿íèé ñýòãýë ñàíàà õóâèð÷,
õóó÷èí ¸ñ ººð÷ëºãäºâ