Πολυπολιτισμικό Νηπιαγωγείο: Η εκπαίδευση ως μέσο επιβεβαίωσης, αναπαραγωγής και διεύρυνσης των κοινωνικών ανισοτήτων ή μέσο για την υλοποίηση ενός ρεαλιστικού πολιτισμικού πλουραλισμού.

1. Πολυπολιτισμικό Νηπιαγωγείο
Η εκπαίδευση ως μέσο επιβεβαίωσης, αναπαραγωγής και
διεύρυνσης των κοινωνικών ανισοτήτων ή μέσο για την
υλοποίηση ενός ρεαλιστικού πολιτισμικού πλουραλισμού.

2. 1
Πολυπολιτισμικότητα και
διαπολιτισμικότητα
Συστημικός Ρατσισμός
Διαπολιτισμική εκπαίδευση: ορισμός
Επίπεδα εστίασης
Συντηρητική προσέγγιση
Προοδευτική προσέγγιση
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού
Θέματα διδασκαλίας
Συμπεράσματα

3. Πολυπολιτισμικότητα και διαπολτισμικότητα
2
συνύπαρξη
διαφορετικών
πολιτισμών
εποικοδομητική αλληλεπίδραση
μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών
ανταλλαγή πολιτισμικών
χαρακτηριστικών
πολιτισμός 1 πολιτισμός 2
πολιτισμός 5 πολιτισμός 3
πολιτισμός 4
πολιτισμός 1 πολιτισμός 2
πολιτισμός 5 πολιτισμός 3
πολιτισμός 4

4. Πολυπολιτισμικότητα και διαπολτισμικότητα
2
πολιτισμός 1 πολιτισμός 2
πολιτισμός 5 πολιτισμός 3
πολιτισμός 4
πολιτισμός 3
πολιτισμός 4
πολιτισμός 2
πολιτισμός 1
πολιτισμός 5
συνύπαρξη
διαφορετικών
πολιτισμών
εποικοδομητική αλληλεπίδραση
μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών
ανταλλαγή πολιτισμικών
χαρακτηριστικών

5. Συστημικός Ρατσισμός
3
Βασικό στοιχείο της
υπόστασης των
δυτικών πολιτισμών
αποτελεί η
ομοιογένεια
(εθνική, κοινωνική,
πολιτική, πολιτισμική,
θρησκευτική).
• Η διαφορετικότητα τείνει να εκλαμβάνεται ως «απειλή».
• Επιστρατεύονται ρατσιστικές/ξενοφοβικές πολιτικές.
Οι ομάδες που θεωρούνται «απειλητικές»:
αποκλείονται εκτός
των συνόρων
αφομοιώνονται στα
εθνικά/πολιτισμικά πρότυπα
Είτε: Είτε:
ΣΥΣΤΗΜΙΚΟΣ
ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ:
Εξέλιξη του κοινωνικού σώματος μέσω του
αποκλεισμού αυτών που θεωρούνται «απειλές»
για την ομαλή αναπαραγωγή του κοινωνικού
συστήματος (Foucault, 2003).
Kατηγοριοποίηση των ατόμων σε ομάδες, στις οποίες
επιβάλλεται η αλληλεπίδραση μέσω σχέσεων εξουσίας
και ιεραρχίας (Bonilla-Silva, 1997).
Συστημικά λιγότερες ευκαιρίες
για την «κατώτερη ομάδα».
Συστημικά προνόμια για
την «ανώτερη ομάδα».

6. 4
Η διαπολιτισμική εκπαίδευση είναι το μεταρρυθμιστικό
εργαλείο μιας κοινωνίας που ως στόχο έχει:
Την εξάλειψη των
ρατσιστικών/ξενοφοβικών
αντιλήψεων που
δημιουργούν το φαινόμενο
του κοινωνικού
αποκλεισμού.
2
1
Την αξιοποίηση της
συνύπαρξης
ανομοιογενών
πολιτισμικά ατόμων για
τη δημιουργία υβριδικών
ταυτοτήτων.
Διαπολιτισμική εκπαίδευση:
Ορισμός
εστιασμένα στο
συγκεκριμένο
χώρο δράσης
στο σύνολο της
πρακτικής
καθημερινότητας

7. 5
μικρο-επίπεδο
μεσο-επίπεδο
μακρο-επίπεδο
Διαπολιτισμική εκπαίδευση:
Επίπεδαεστίασης
μικρο-επίπεδο
σχολική τάξη
μικρο-επίπεδο
μεσο-επίπεδο
σχολική τάξη
σχολείο
μικρο-επίπεδο
μεσο-επίπεδο
μακρο-επίπεδο
σχολείο
σχολική τάξη
κοινωνία/κάθε χώρος δράσης

8. Διαπολιτισμική εκπαίδευση:
συντηρητικήπροσέγγιση
6
Αφομοιωτικό μοντέλο Μοντέλο ενσωμάτωσης
Άσκηση πίεσης στους-
στις μετανάστες-τριες,
την υιοθέτηση/αποδοχή
των χαρακτηριστικών της
κουλτούρας της χώρας
υποδοχής.
Αναγνώριση και νομιμοποίηση της
διαφορετικότητας από τους-τις
πλειονοτικούς-ές,
α) της κατωτερότητας (μετά από νοητή
σύγκριση) του «άλλου» πολιτισμού και
β) της χρήσης του μόνο σε ιδιωτικό
επίπεδο.

9. Διαπολιτισμική εκπαίδευση:
προοδευτικήπροσέγγιση
7
Αλλαγή ιδεολογικού
προσανατολισμού
Αλλαγή
εκπαιδευτικής
στάσης
Αλλαγή κοινωνικο-
πολιτικών
στερεοτύπων
Από τη χλιαρή και
υποτιθέμενη προσωπική
εμπάθεια και την
πολιτική κακοποιητική
συμπεριφορά
στη διεύρυνση του
«πολιτισμικού
κεφαλαίου» (Bourdieu, 1997)
Από τη
μονοπολιτισμική
εκπαιδευτική
οπτική
στη συγκρότηση
πολυπολιτισμικών
προσωπικοτήτων.
Από την
«καθαρότητα» της
παράδοσης και τη
συντήρηση της
εξουσίας του
οικοδεσπότη
στην ποικιλόμορφη
κοινωνία.
(Derrida, 2000)

10. Διαπολιτισμική εκπαίδευση:
ο ρόλοςτου εκπαιδευτικού(1/2)
8
Απόρριψη της
διαδικασίας της
αναπαραγωγής
της κυρίαρχης
ιδεολογίας.
Ριζοσπαστική
ρητορική και
αμφισβήτηση
απέναντι
στον
αυταρχισμό
της
ομοιογένειας.
Δημιουργία ίσων
ευκαιριών για
τους-τις μαθητές-
τριες, μέσω της
αποδόμησης των
προνομίων των
πλεινοτικών
μαθητών-τριών.
1 2 3

11. Διαπολιτισμική εκπαίδευση:
ο ρόλοςτου εκπαιδευτικού(1/2)
8
Απόρριψη της
διαδικασίας της
αναπαραγωγής
της κυρίαρχης
ιδεολογίας.
Ριζοσπαστική
ρητορική και
αμφισβήτηση
απέναντι
στον
αυταρχισμό
της
ομοιογένειας.
Δημιουργία ίσων
ευκαιριών για
τους-τις μαθητές-
τριες, μέσω της
αποδόμησης των
προνομίων των
πλεινοτικών
μαθητών-τριών.
1 2 3

12. Διαπολιτισμική εκπαίδευση:
ο ρόλοςτου εκπαιδευτικού(1/2)
8
Απόρριψη της
διαδικασίας της
αναπαραγωγής
της κυρίαρχης
ιδεολογίας.
Ριζοσπαστική
ρητορική και
αμφισβήτηση
απέναντι
στον
αυταρχισμό
της
ομοιογένειας.
Δημιουργία ίσων
ευκαιριών για
τους-τις μαθητές-
τριες, μέσω της
αποδόμησης των
προνομίων των
πλεινοτικών
μαθητών-τριών.
1 2 3

13. Διαπολιτισμική εκπαίδευση:
ο ρόλοςτου εκπαιδευτικού(1/2)
8
Απόρριψη της
διαδικασίας της
αναπαραγωγής
της κυρίαρχης
ιδεολογίας.
Ριζοσπαστική
ρητορική και
αμφισβήτηση
απέναντι
στον
αυταρχισμό
της
ομοιογένειας.
Δημιουργία ίσων
ευκαιριών για
τους-τις μαθητές-
τριες, μέσω της
αποδόμησης των
προνομίων των
πλεινοτικών
μαθητών-τριών.
1 2 3

14. Διαπολιτισμική εκπαίδευση:
ο ρόλοςτου εκπαιδευτικού(2/2)
9
Προτροπή για
ανάπτυξη
ουσιαστικών
επικοινωνιακών
δεσμών, όχι
μόνο εντός της
τάξης.
Αποδοχή των «άλλων»,
όχι με όρους ανεκτικής
συνύπαρξης ή/και
εργαλειοποίησης του
προφίλ τους, αλλά
μέσω μιας ουσιαστικής
ανταλλαγής
πληροφοριών, στο
πλαίσιο μιας
διαπροσωπικής
κοινωνικής
συμβίωσης.
4 5 6
Διείσδυση
στην
κουλτούρα
των μαθητών-
τριών από
άλλες χώρες.

15. Διαπολιτισμική εκπαίδευση:
ο ρόλοςτου εκπαιδευτικού(2/2)
9
Προτροπή για
ανάπτυξη
ουσιαστικών
επικοινωνιακών
δεσμών, όχι
μόνο εντός της
τάξης.
Αποδοχή των «άλλων»,
όχι με όρους ανεκτικής
συνύπαρξης ή/και
εργαλειοποίησης του
προφίλ τους, αλλά
μέσω μιας ουσιαστικής
ανταλλαγής
πληροφοριών, στο
πλαίσιο μιας
διαπροσωπικής
κοινωνικής
συμβίωσης.
4 5 6
Διείσδυση
στην
κουλτούρα
των μαθητών-
τριών από
άλλες χώρες.

16. Διαπολιτισμική εκπαίδευση:
ο ρόλοςτου εκπαιδευτικού(2/2)
9
Προτροπή για
ανάπτυξη
ουσιαστικών
επικοινωνιακών
δεσμών, όχι
μόνο εντός της
τάξης.
Αποδοχή των «άλλων»,
όχι με όρους ανεκτικής
συνύπαρξης ή/και
εργαλειοποίησης του
προφίλ τους, αλλά
μέσω μιας ουσιαστικής
ανταλλαγής
πληροφοριών, στο
πλαίσιο μιας
διαπροσωπικής
κοινωνικής
συμβίωσης.
4 5 6
Διείσδυση
στην
κουλτούρα
των μαθητών-
τριών από
άλλες χώρες.

17. Διαπολιτισμική εκπαίδευση:
ο ρόλοςτου εκπαιδευτικού(2/2)
9
Προτροπή για
ανάπτυξη
ουσιαστικών
επικοινωνιακών
δεσμών, όχι
μόνο εντός της
τάξης.
Αποδοχή των «άλλων»,
όχι με όρους ανεκτικής
συνύπαρξης ή/και
εργαλειοποίησης του
προφίλ τους, αλλά
μέσω μιας ουσιαστικής
ανταλλαγής
πληροφοριών, στο
πλαίσιο μιας
διαπροσωπικής
κοινωνικής
συμβίωσης.
4 5 6
Διείσδυση
στην
κουλτούρα
των μαθητών-
τριών από
άλλες χώρες.

18. Διαπολιτισμική εκπαίδευση:
θέματαδιδασκαλίας
10
Μουσική
Παραμύθι
Θεατρικό
παιχνίδι
Χορευτικό
παιχνίδι
Εικαστική
αγωγή
γνωριμία
και ενασχόληση με
συνθέσεις και μουσικά
όργανα διαφόρων χωρών
παραμύθια
από άλλες χώρες
καλλιτέχνες,
έργα και τεχνοτροπίες
από χώρες του κόσμου
χοροί από
διάφορα μέρη
του κόσμου
αναπαράσταση
καθημερινών στιγμών,
με βάση τον πολιτισμό
διαφόρων χωρών

19. Συμπεράσματα
Στόχοι της
διαπολιτισμικής
εκπαίδευσης:
Η εκπαίδευση και η εμπλοκή των πλειονοτικών
μαθητών-τριών σε διαδικασίες ορατότητας,
ριζοσπαστικής αμφισβήτησης και αποδόμησης
των προνομιακών τους θέσεων.
11
Αξιοποίηση κάθε διαθέσιμου πολιτισμικού
στοιχείου.
Διεύρυνση του πολιτισμικού κεφαλαίου των
μαθητών-τριών, αλλά και του-της
εκπαιδευτικού.
Κατάργηση της έννοιας του έθνους.
Οικοδόμηση πολυπολιτισμικών ταυτοτήτων,
προς μια ποικιλόμορφη κοινωνία.

20. Ενδεικτική βιβλιογραφία
12
• Bonilla-Silva, E. (1997). Rethinking racism: toward a structural interpretation. American
Sociological Review.
• Bourdieu, P. & Passeron, J. C. (1977). Cultural Reproduction and Social Reproduction.
• Derrida, J. & Dufourmantelle, A. (2000). Of Hospitality. Μετάφραση: R. Bowlby.
• Foucault, M. (2003). ‘Society must be defended’: Lectures at the Collége de France 1975-
76. Μετάφραση: D. Macey.
• Γκότοβος, Α. (2002). Εκπαίδευση και ετερότητα. Ζητήματα Διαπολιτισμικής
Παιδαγωγικής.
• Κεσίδου, Α. (2004). «Διαπολιτισμική εκπαίδευση: στόχοι και πρακτικές». Στο: Εταιρεία
Επιστημών Αγωγής Δράμας (επιμ.) Προγράμματα Διδασκαλίας στην Εκπαίδευση των
Βαλκανικών Χωρών, Πρακτικά 1ου Βαλκανικού Συνεδρίου, 75-83
• Κουκουλιάντα, Ν. (2017). Ο ρόλος της ανώτατης εκπαίδευσης στην κοινωνική
αναπαραγωγή, όπως παρουσιάζεται στη θεωρία του πολιτισμικού κεφαλαίου του Pierre
Bourdieu.
• Μανιάτης, Π. (2006). Κριτική, Δημιουργική, Διαλεκτική Σκέψη στην Εκπαίδευση: Θεωρία
και Πράξη. Πρακτικά του Ελληνικού Ινστιτούτου Εφαρμοσμένης Παιδαγωγικής και
Εκπαίδευσης (ΕΛΛ.Ι. Ε. Π. ΕΚ.), 3ο Πανελλήνιο Συνέδριο (Αθήνα, 13-14 Μαΐου 2006).
• Παπαναούμ, Ζ. (επιμ.) 2008. Οδηγός επιμόρφωσης: Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και
Αγωγή.
• Τσιάκαλος, Γ. (2000). Οδηγός αντιρατσιστικής εκπαίδευσης.
• Χατζησωτηρίου, Χ., Ξενοφώντος, Κ. (επιμ.) 2014. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση:
προκλήσεις, παιδαγωγικές θεωρήσεις και εισηγήσεις.

21. Ευχαριστώ
Μιχάλης Κατσιγιάννης