Downloaded 2,339 times
Uploaded byFanera Jeffery
Konsep dan prinsip perkembangan kanak-kanak
Dokumen ini membincangkan perkembangan individu, khususnya perkembangan kanak-kanak yang meliputi aspek biologi, kognitif, dan sosioemosi. Proses ini dipengaruhi oleh faktor genetik dan persekitaran, yang mempengaruhi pertumbuhan dan kemahiran kognitif kanak-kanak melalui interaksi sosial. Teori perkembangan kognitif oleh Jean Piaget menyatakan bahawa kanak-kanak secara aktif membina pengetahuan melalui pengalaman dan interaksi dengan persekitaran.
Konsep dan prinsip perkembangan kanak-kanak
- 1. 1 1.0PENGENALAN Perkembangan seseorang individuberlaku secara berterusan.Namun, proses perkembangan setiap individu adalah berbeza-beza mengikut umur.Komponen perkembangan kognitif adalah menjadi fokus utama dalam pendidikan awal kanak-kanak kerana keupayaan kognitif amat mempengaruhi semua aktiviti pembelajaran.Selain memupuk sifat positif, penguasaan asas kemahiran ini amat penting bagi mereka memahami sesuatu konsep. Kemahiran kognitif merangkumi daripada kemahiran pengelasan, konsep ruang, konsep nombor, proses sains dan cara untuk menyelesaikan sesuatu masalah. Penyelesaian masalah adalah kedudukan yang paling tinggi dalam kemahiran kognitif.Semua ini bergantung pada keputusan berasaskan naluri dan sebab yang dapat diterima dan menilai keputusan yang seharusnya diambil. Oleh kerana kanak-kanak sedang mengalami proses perkembangan, penguasaan kemahiran kognitif adalah lebih berkesan dengan melalui interaksi sebenar dengan menggunakan bahan maujud atau konkrit yang mudah didapati di sekeliling mereka serta mampu memahami dan menimba pengalaman dalam pembelajaran.
- 2. 2 2.0KONSEP DAN PRINSIPPERKEMBANGAN KANAK-KANAK 2.1Konsep Perkembangan Kanak-kanak Santrock (2008) dalam Haliza Hamzah dan Joy N. Samuel mentafsirkan perkembangan sebagai perubahan dalam corak biologi, kognitif dan sosioemosi individu yang bermula daripada peringkat percambahan sehingga ke akhir hayat. Menurut Dr. Ragbir Kaur (2008), perkembangan boleh didenifnisikan sebagai perubahan-perubahan sistematik yang berterusan dalam seseorang daripada tarikh lahir hinggalah kematiannya. Perubahan- perubahan ini adalah perubahan kualitatif yang berlaku secara progresif dalam diri manusia. Mengikut Mok Soon Sang (2009), perkembangan merupakan satu proses yang berterusan daripada peringkat lahir hingga peringkat kematangan. Konsep perkembangan pada asasnya ialah perubahan tingkah laku mental. Gesell (1949) menyatakan, walaupun tidak ada dua individu yang benar-benar serupa, secara global semua kanak-kanak yang normal cenderung mengikut susunan pertumbuhan yang biasa dilalui oleh kanak- kanak. Berdasarkan pencarian saya dalam laman sesawang http://www.scribd.com/doc/14682336/Perkembangan-kanakkanak, terdapat juga beberapa orang tokoh yang mengemukakan pandangan mereka tentang perkembangan kanak-kanak. Antaranya ialah:
- 3. 3 Menurut Crow danCrow pula dalam laman sesawang, perkembangan merupakan perubahan secara kualitatif serta cenderung ke arah yang lebih baik dari segi pemikiran, rohani, moral dan sosial. Manakala dalam laman ini juga turut mengemukakan pandangan Karl E. Garrison dengan menyatakan bahawa perkembangan terhasil daripada tindakan yang saling berkait antara perkembangan jasmani dan pembelajaran Semua perkembangan, sama ada berbentuk struktur, kemahiran satu siri tingkahlaku ataupun keseluruhan sahsiah, adalah mengikut beberapa aturan semula jadi dan sifat-sifat yang sejagat. Secara ringkas, perkembangan boleh disifatkan sebagai pengaliran yang saling berkait antara perubahan kuantitatif dan perubahan kualitatif yang menuju ke arah tertentu dan yang dijangkakan. Selain itu, D.S. Wright dan Ann Taylor turut mentakrifkan perkembangan sebagai perubahan yang berlaku dalam warisan hayat (baka) dan organisasi kepada struktur organism dalam keadaan yang saling berkait serta berhubung dengan pertambahan umur. Menurut Atan Long pula, perkembangan ialah perubahan kualitatif.Ia tidak dapat diukur secara kuantitatif tetapi jelas dilihat perubahan telah berlaku kerana sifat baru berlainan daripada peringkat yang lebih awal. Tambahan pula, perkembangan sentiasa berlaku secara berterusan dari permulaan percambahanhingga ke akhir hayat organisma.Ini bermakna, perkembangan bukan sahaja membawa sesuatu organism ke peringkat matang, tetapi perkembangan berterusan berlaku walaupun peringkat kematangan dilampaui. Kesimpulannya perkembangan dapat ditakrifkan sebagai satu perubahan kualitatif dari awal hingga akhir hayat sesuatu organisma dan berlaku secara berterusan meliputi aspek biologi, kognitif dan sosioemosi.
- 4. 4 2.2 Prinsip PerkembanganKanak-kanak Menurut Mok Soon Sang (2009), pertumbuhan berlaku dalam dua arah iaitu dari atas ke bawah dan dari tepi ke tengah. Pertumbuhan struktur fizikal akanmendahului kemahiran fungsinya dan berlaku secara menyeluruh. Selain itu, corak pertumbuhan dan perkembangan adalah sama tetapi kadarnyaadalah berbeza pada setiap individu. Pertumbuhan berlaku hingga satu tahap dan akan berhenti apabila mencapai tahap tertentu, tetapi perkembangan berlakusecara berterusan hingga akhir hayat. Pertumbuhan dan perkembangan setiap individu saling berinteraksi antara satu sama lain. Pertumbuhan jasmani yang kurang sihat pulaboleh menjejaskan perkembangan rohani,emosi dan sosial. Antara ciri-ciri pertumbuhan dan perkembangan boleh ditentukan mengikutperingkat-peringkat berikut: Peringkat Umur Peringkat pralahir (prenatal) (dalam kandung 9 bulan) Peringkat bayi (0-2 tahun) Peringkat awal kanak-kanak (2-6 tahun) Peringkat pertengahan kanak-kanak (6-9 tahun) Peringkat akhir kanak-kanak (9-11 tahun) Peringkat awal remaja (11-15 tahun) Peringkat pertengahan remaja (16-18 tahun) Peringkat akhir remaja (18-21 tahun) Peringkat dewasa (21-60 tahun) Peringkat tua (60 tahun ke atas) Rajah 1.2: Ciri-ciri pertumbuhan dan perkembangan boleh ditentukan mengikut peringkat-peringkat berkut. Manakala perkembangan mental bermula daripada konkrit kepada abstrak.
- 5. 5 Mengikut Dr. RagbirKaur (2008),Perkembangan fizikal, kognitif dan sosial manusia berlaku pada kadar yang berlainan disebabkan oleh pertumbuhandan kematangan. Kematangan adalah perubahan dalam tingkah laku manusia yang berlakusecara semulajadi spontan dan tidak berada dalam kawalanmanusia.Manakala pertumbuhan ialah perubahan fizikal yang boleh dilihat seperti ketinggiandan pertumbuhan rambut.Pertumbuhan berlaku daripada umum kepada terperinci.Selain itu, pertumbuhan dan perkembangan menunjukkan pertambahan dalamkompleksiti organ dan sistem saraf manusia dan berlaku dalam satu susunan yang boleh diramal serta berlaku secara perlahan-lahan. Manakala Haliza Hamzah dan Joy N. Samuel (2009) berpendapat bahawa prinsip-prinsippertumbuhan dan perkembangan berlaku mengikut aturan. Contohnya, seseorang bayi pada peringkat awal boleh duduk dengan bantuan, kemudian merangkak diikuti dengan kebolehan berdiri dan seterusnya berjalan.Perkembangan juga bermula daripada konkrit kapada abstrak.Hal ini dapat dilihat khususnya dalam perkembangan kognitif dan bahasa.Selain itu, pertumbuhan dan perkembangan juga berubah daripada umum kepada yang lebih spesifik. Misalnya, seorang bayi akan terlebih dahulu menggenggam objek sebelum belajar menggunakan jari tangan. Di samping itu juga, perkembangan dari segi kemahiran dalam diri seorang kanak-kanak juga akan bertambah. Mereka sememangnya mempunyai kemahiran asas yang sedia ada dan kemahiran tersebut akan digunakan oleh mereka untuk mencapai kemahiran-kemahiran baru. Walaupun corak dan aturan perkembangan adalah hampir sama tetapi terdapat perbezaan pada kadar perkembangan manusia bagi setiap individu. Oleh itu, tidak semua kanak-kanakmencapai titik perkembangan yang sama pada umur yang sama Contohnya, ada sesetengah kanak-
- 6. 6 kanak dapat berjalanpada umur 10 bulan dan ada sesetengah pada umur 18 bulan. Menurut Haliza Hamzah dan Joy N. Samuel,perkembangan juga adalah hasil interaksi di antara kematangan dan pembelajaran.Kematangan adalah kemunculan potensi yang sedia adadalam seseorang individu, misalnya merangkak, duduk, berjalan dankemudian berlari.Ia dipengaruhi oleh faktor-faktor genetik. Manakala pembelajaranadalah hasil daripada latihan, proses peniruan atau identifikasi danmemerlukan usaha.Potensi yang sedia ada dalam diri kanak-kanak mampu dikembangkan melalui proses pembelajaran. Misalnya jika seseorang itu mampu bermain alat muzik, mereka boleh bermain dengan baik dan sempurna sekiranya mendapat latihan yang baik atau meniru cara-cara bermain alat muzik.
- 7. 7 3.0 FAKTOR-FAKTOR YANGMEMPENGARUHI PERKEMBANGAN KANAK- KANAK Mengikut kajian ahli psikologi, perkembangan kanak-kanak dipecahkan kepada 5 aspek iaitu aspek jasmani, kognitif, emosi, sosial dan rohani.Kelima- lima aspek ini pula adalah berasaskan kepada 2 faktor yang utama iaitu dipengaruhi oleh faktor baka dan faktor persekitaran.Faktor baka terdiri daripada pengaruh genetik, perbezaan fizikal,perbezaan kognitif dan perbezaan emosi dalam diri manusia. Manakala faktor persekitaran pula terdiri daripada keluarga, rakan sebaya, budaya,teknologi, guru dan sekolah, media massa serta masyarakat. Faktor keluarga terdiri daripada faktor suasana rumah, pemakanan dantaraf status ekonomi serta kebudayaan keluarga tersebut.Kedua-dua faktor baka dan persekitaran adalah penting dalam membentukpertumbuhan dan perkembangan seseorang individu. 3.1Baka Baka atau keturunan merupakan ciri-ciri biologi dan perwarisan yang dimiliki anak-anak melalui ibu bapa mereka.Ciri-ciri tersebut termasuklah warna kulit, warna mata, serta saiz fizikal.Baka yang diperturunkan adalah melalui gen-gen ibu bapa kepada anak-anak mereka dan boleh menguasai penyuburan fizikal dan mental. Baka yang diwarisi juga akan menentukan had keupayaan seseorang individu termasuklah kemampuan mental sama ada pandai atau tidak pandai. Faktor baka atau pengaruh genetik ini dikenali sebagai gen yang terdiri daripada nukleoprotein yang menentukan baka atau ciri keturunan Nukleoprotein terletak di atas lokus kromosom, ia merupakan benang halus yang terdapat dalam nukleus sel sperma (jantan) juga sel ovum (betina). Menurut kajian, kromosom mengandungi bahan DNA dan RNA dan masing-masing membawa gen-gen yang mengandungi sifat-sifat
- 8. 8 baka.Perkembangan manusia dikuasaioleh gen dan gen ini juga akan memberikan sifat unik kepada setiap manusia Setiap individu mempunyai kecerdasan dan intelek yang berbeza.Perbezaan kecerdasan diantara individu boleh diperhatikan melalui prestasi pelajar dalam sesuatu kelas.Kajian ahli-ahli psikologi sering mengaitkan perbezaan kecerdasan individu dengan kecerdasan ibu bapa mereka. Biasanya, ibu bapa yang bijak pandai akan melahirkan anak-anak yang juga bijak pandai. Selain itu, emosi seseorang juga diwarisi daripada baka ibu bapa. Misalnya, ibu bapa yang mempunyai emosi yang kurang stabil dan bersifat pemarah akan melahirkan anak yang agresif dan autokratik. 3.2Persekitaran Faktor kedua pula ialah persekitaran. Faktor ini merujuk kepada keadaan semasa proses perkembangan kanak-kanak. Ini termasuklah pengalaman sebelum dan selepas lahir. Keadaan sebelum lahir merujuk kepada corak pemakanan, gaya hidup dan kesihatan si ibu. Keadaan selepas lahir pula adalah dipengaruhi oleh cara pemakanan, sosio ekonomi, tahap pendidikan, keluarga, rakan-rakan, amalan, media massa dan persekitaran dunia. Terdapat lima jenis sistem ekologi yang mempengaruhi dalam perkembangan kanak-kanak iaitu mikrosistem, mesosistem, ekosistem, makrosistem, dan kronosistem. Mikrosistem merujuk kepada persekitaran terdekat dimana kanak- kanak lebih banyak menghabiskan masa dan interaksi secara langsung di
- 9. 9 dalam persekitaran itu.Sebagaicontoh hubungan interaksi secara langsung antara kanak-kanak dengan ibu bapa, guru dan rakan-rakan. Mesosistem pula merujuk kepada kaitan antara perhubungan dengan dua mikrosistem. Hal ini bermaksud satu mikrosistem boleh mempengaruhi interaksi dengan mikrosistem yang lain. Misalnya keadaan yang berlaku di rumah boleh mempengaruhi sikap atau tingkah laku di sekolah dan sebaliknya.Oleh itu, kanak-kanak yang diberikan galakan untuk berinteraksi dan berkomunikasi dalam mesosistem ini menunjukkan prestasi yang lebih baik berbanding kanak-kanak yang tidak diberikan galakan. Ekosistem merupakan pengalaman dengan persekitaran yang tidak melibatkan kanak-kanak secara langsung tetapi keputusan yang diambil dalam persekitaran tersebut memberi kesan kepada kanak-kanak tersebut. Misalnya, kita boleh melihat bagaimana kanak-kanak didedahkan dengan jiran tetangga, tempat kerja ibu bapa, rakan-rakan ibu bapa dan institusi sosial lain. Makrosistem pula merujuk kepada pengaruh hubungan kanak-kanak dengan persekitaran yang jauh lebih besar. Hubungan ini termasuklah sistem nilai sosial, perubahan sejarah, polisi sosial dan media massa. Menurut Bronfenbrenner dalam laman sesawang http://notapismp .blogspot.com/2009/04/konsep-dan-prinsipperkembangan-kanak.html, teori yang dikemukakan oleh beliau bersandarkan tanggapan bahawa faktor persekitaran tidak sepenuhnya memainkan peranan kepada perkembangan kanak-kanak tetapi antara keduanya saling berkait rapat.Kanak-kanak tidak lari daripada berhadapan dengan persekitaran sosial mereka setiap hari yang mana ini secara tidak langsung dapat mempengaruhi perkembangan mereka.
- 10. 10 Kronosistem pula melibatkanperubahan perkembangan dalam suatu tempoh masa.Sebagai contoh, kita dapat melihat bahawa perkembangan zaman kanak-kanak pada ketika dahulu lebih gemar bermain di persekitaran rumah berbanding kanak-kanak pada masa ini yang lebih berfokus kepada permainan-permainan komputer. Secara keseluruhannya, kelima-lima aspek ini adalah saling berinteraksi antara satu sama lain dan tahap perkembangan setiap induvidu yang berbeza-beza adalah dipengaruhi oleh setiap unsur-unsur ini.
- 11. 11 4.0PERKEMBANGAN KOGNITIF KANAK-KANAK HalizaHamzah dan Joy N. Samuel (2009) menyatakan bahawa kemahiran kognitifmerupakan kebolehan individu berfikir, memberi pendapat memahami, mengingatiperkara-perkara yang berlaku di persekitaran masing-masing. Ia melibatkan aktivit imental seperti ingatan, merancang, menaakul, menyelesaikan masalah,mencipta, berimaginasi dan lain-lain. Kemahiran kognitif penting untuk kelangsunganhidup seseorang individu. Mok Soon Sang (2009) pula menyatakan, maksud kognitif adalah berkait rapatdengan kognisi, iaitu aktiviti atau proses memperolehi ilmu secara taakulan ataupemikiran melalui deria. Maka perkembangan kognitif kanak-kanak adalah berkait rapat dengan perkembangan otaknya serta interaksi sosial, khasnya dengan rakansebaya yang lebih berpengalaman. Dengan perkataan lain, perkembangan kognitifkanak-kanak adalah bergantung kepada perkembangan otak atau sensorimotor (fizikal)serta interaksi dengan orang yang lebih berpengalaman, iaitu perkembangan sosial. Menurut Nani Menon dan Prof. Madya Dr. Rohani Abdullah (2004) dalam bukunya “Panduan Kognitif Kanak-kanak Prasekolah”, terdapat seorang tokoh yang bernama Spodek menyatakan bahawa perkembangan kognitif menfokuskan cara kanak-kanak belajar dan memproses maklumat. Dengan kata lain ia adalah suatu proses memperkembangkan daya fikir atau membina pengetahuan kanak- kanak. Kesimpulannya, perkembangan kognitif kanak-kanak adalah perkembangan pemikiran kanak-kanak tersebut dalam mengenal,membanding beza dan berfikir tentang sesuatu.
- 12. 12 4.1 Teori PerkembanganKognitif Jean Piaget Berdasarkan laman sesawang http://ipgmkdriprasekolah.blogspot.com /2010/01/ perkembangan-kognitif-kanak-kanak.html, Jean Piaget ( 1896- 1980) telah menjelaskan tentang kaedah manusia mempersepsi ilmu dan membina hipotesis. Beliau juga menjelaskan bagaimana minda manusia membentuk skemata dan melaksanakan proses akomodasi dan asimilasi dalam membina ilmu. Piaget berpendapat proses pemikiran individu dipengaruhi empat faktor yang saling berkaitan antaranya adalah kematangan biologi iaitu proses pemikiran yang dipengaruhi oleh faktor baka atau genetik. Kedua adalah interaksi individu dengan persekitaran yang juga merupakan salah satu proses yang dilalui oleh manusia untuk memahami perkara-perkara yang berlaku.Ketiga adalah pengalaman sosial yang juga merupakan perkembangan kognitif yang dipengaruhi oleh individu dalam pergaulan dengan orang-orang di sekelilingnya. Manakala keempat adalah keseimbangan iaitu satu cara yang digunakan oleh individu untuk mengadaptasi dengan situasi yang baru dialami. Menurut Jean Piaget, kanak-kanak akan melaluiperingkat-peringkat perkembangan kognitif yang samatetapi pada usia yang berbeza-beza. Beliau berpendapatpersekitaran tidak membentuk kognitif kanak- kanak,sebaliknya, kanak-kanak membina pengetahuan merekasecara aktif untuk memahami persekitarannya. Keadaanini berlaku melalui pelbagai proses penerokaan,manipulasi dan menilai persekitaran fizikalnya. Oleh itu, Piaget memperkenalkan empat konsep utama iaitu Skema (Schema), Penyerapan(Assimilation), pengubahsuaian (Accomodation) dan keseimbangan(Equilibrium).
- 13. 13 Skema merupakan strukturkognitif atau mental yang membolehkan individu mengurusdan menyesuaikan diri dengan keadaan persekitaran.Apabilaseorang bayi dilahirkan, bayi tersebut mempunyai skema umum dan semakin bayi itu membesar, skema yang diperoleh semakin meningkat dan skema itu semakin diperhalusi. Skemaadalah proses mencipta, memperhalus, membuat perubahan, menyusun danmengurus. Asimilasi merupakan proses kognitif iaitu seseorang menyatukanmaklumat-maklumat baru atau pengalaman-pengalaman baru ke dalam skema yang sedia ada. Asimilasi berlaku sepanjang masa kerana manusia sentiasa menerimapelbagai maklumat dan pengalaman. Akomodasi merujuk kepada penyesuaian diri dan menghasilkan perubahan kualitatif serta perkembangan skema. Segala maklumat akan diserap ke dalam skema sekiranya maklumat yang diterima itu bersesuaian dengan skema yang ada. Manakala maklumat akan diubah suai atau ditolak sekiranya tidak bersesuaian dengan skema yang ada. Oleh itu, skema yang sedia ada diubah suaiuntuk digabungkan dengan maklumat-maklumat atau pengalaman-pengalaman baru.bagi meningkatkan tahap skema sedia ada.Proses ini berlaku secara berterusan sehingga seseorang itu mencapai tahappemahaman yang stabil dan mantap bagi satu-satu kemahiran tertentu. Keseimbangan merupakan proses meyeimbangkan proses penyerapan dan pengubahsuaian. Misalnya seorang kanak-kanak akan menyerapkan maklumat baru ke dalam skema mereka. Sekiranya mereka tidak mencapai proses keseimbangan, maka maklumat itu akan diubahsuai atau mencipta skema yang baru. Proses ini berlaku secara berterusan bermula daribayi sehingga dewasa.
- 14. 14 Menurut Nani Menondan Prof. Madya Dr. Rohani Abdullah (2004), dalam buku mereka yang bertajuk “ Panduan Kognitif Kanak-kanak Prasekolah”, melalui kajian dan pemerhatian Piaget,beliau mendapati bahawa perkembangan kognitifmanusia berlaku dalam peringkat turutan yang ketara. Piaget membahagikan empat peringkat ini sebagai peringkatsensori motor, praoperasi, operasi konkrit dan operasi formal. 4.2Peringkat-Peringkat Perkembangan Kognitif a) Peringkat Sensori Motor(0-2 tahun) Perkembangan kognitif kanak-kanak bermula pada peringkat ini.Pemahaman bayi pada dunia adalah berasaskan dengan pergerakan spontan tanpa mempelajarinya seperti memegang, melihat dan menghisap.Piaget berpendapat bahawa bentuk pemikiran bayi adalah berdasarkan aktiviti sensori dan motor. Pengalaman- pengalaman yang dikesan melalui lima deria merupakan aktiviti sensori. Manakala aktiviti motor merupakan hasil tindak balas fizikal terhadap objek iaitu pengalaman semasa bermain. b) Peringkat Pra Operasi (2-7 tahun) Pada peringkat ini perkembangan kognitif kanak-kanak bermula apabila mereka menggunakan skima berasaskan penggunaan bahasa dan bentuk-bentuk perwakilan symbol yang lainserta mampu menyelesaikannnya. Walau bagaimanapun, Piaget berpendapat bahawa pemahaman kanak-kanak pada ketika in masih lemah dan tidak dapat menguasai konsep kekekalan yang melibatkan jisim, isi padu, dan nombor.Walaupun bentuk sesuatu jasad itu berubah, namun kuantiti sesuatu jasad itu masih kekal sama. Hal ini adalah kerana pemikiran mereka dipengaruhi oleh apa yang mereka lihat.
- 15. 15 c) Peringkat OperasiKonkrit (7-11 tahun) Walaupun pemikiran kanak-kanak masih terikat dengan situasi yang konkrit namun, mereka sudah mampu berfikir secara logik. Selain itu, mereka juga mulai menguasai proses pengelasan iaitu mampu mengklasifikasikan sesuatu objek dalam sesuatu kumpulan dan boleh menguasai proseskebalikan dan akhirnya mengamati prosessongsangan. Namun, mereka masih tidakmempunyai kebolehan untuk berfikir secara abstrak dan tidak dapat menyelesaikan masalah yang sukar. d) Peringkat Operasi Formal (11 tahun ke atas) Kanak-kanak pada peringkat ini sudah boleh melakukan proses mental dan membuat andaian berdasarkan fakta serta mampu berfikir secara abstrak dan boleh membuat hipotesis. Selain itu, apabila mereka mula tertumpu kepada idea dan pemikiran mereka sendiri, egosentrik mereka akan mula muncul. Oleh itu, mereka susah untuk menerima pendapat orang lain.
- 16. 16 5.0UJIAN KONSERVASI PIAGET Piagettelah menjalankan pelbagai ujian untuk memahami keupayaan kognitif dan perspektif kanak-kanak. Berdasarkan Ujian Konservasi Piaget, kami telah menjalankan kajian terhadap kanak-kanak yang berumur dalam lingkungan empat dan tujuh tahun bagi menilai keupayaan kanak-kanak memahami pengekalan ciri-ciri bahan yang terdiri daripada: a) Pengekalan kuantiti atau bilangan Soalan pada rajah 1: Adakah sama bilangan duit di setiap baris? Soalan pada rajah 2: Sekarang adakah bilangan duit masih sama ataupun ada yang lebih banyak? A B A C 1 2
- 17. 17 b) Pengekalan ruang Soalanpada rajah 1: Adakah setiap lembu memakan jumlah rumput yang sama? Soalan pada rajah 2: Mana satu jumlah rumput yang banyak dimakan lembu? c) Pengekalan isipadu Soalan rajah 1: Adakah kedua-dua air di dalam bekas adalah sama? Soalan rajah 2: Sekarang adakah jumlah air di dalam bekas masih sama atau salah satunya lebih banyak? A B A C A AB C 1 2 1 2
- 18. 18 d) Pengekalan berat Soalanrajah 1: Adakah jumlah plastisin pada setiap bola adalah sama? Soalan rajah 2: Adakah jumlah plastisin masih sama atau salah satunya lebih? Kami telah menjalankan kajian terhadap kanak-kanak bernama Nurshafiqah Binti Hussein yang berumur 4 tahun dan Danishah Leong yang berumur 7 tahun.Manakala pasangan seterusnya adalah berumur 4 tahun iaitu Wong Jing Yee dan Chuah Poh Wei yang berumur 7 tahun. Respon mereka adalah seperti berikut: Ujian Nama Nombor Kawasan Cecair Jisim Syiling Rumput Air Plastisin Nursyafiqah (4) Tidak sama. Baris C lebih banyak. Lembu C makan lebih banyak rumput. Tidak sama,air dalam A lebih banyak. Tidak sama. Plastisin C lebih berat. Danishah (7) Tidak sama. Baris C lebih banyak. Lembu C makan lebih banyak rumput. Tidak sama, air dalam C lebih banyak. Tidak sama. Plastisin A lebih berat. Wong Jing Yee Tidak sama. Lembu Tidak Tidak sama. A B C A 1 2
- 19. 19 (4) Baris Clebih banyak. Cmakan lebih banyak rumput. sama,airdalam A lebih banyak. Palastisin C lebih berat. Chuah Poh Wei (7) Tidak sama. Baris C lebih banyak Lembu C makan lebih banyak rumput. Tidak sama,air dalam A lebih banyak. Tidak sama. Plastisin A lebih berat. Jadual 5.0 : Respon kanak-kanak terhadap kajian yang dilakukan. Berdasarkan kajian tentang pengekalan nombor iaitu syiling, kesemua kanak-kanak memilih baris C lebih banyak sedangkan jumlah syiling pada kedua-dua baris A dan B adalah sama. Manakala dari segi pengekalan ruang iaitu rumput, kesemua kanak-kanak memilih lembu Cmemakan lebih banyak rumput. Hal ini menunjukkan bahawa pemikiran mereka hanya dipengaruhi oleh apa yang mereka lihat dengan mata kasar. Berdasarkan kajian yang kami jalankan mengenai pengekalan kuantiti terhadap syiling, kedua-dua pasangan menyatakan bahawa dalam rajah 1 jumlah syiling adalah sama. Setelah menunjukkan mereka seperti dalam rajah 2, kesemua mereka menyatakan bahawa jumlah syiling yang ada pada baris C lebih banyak.Manakala berdasarkan ujian terhadap pengekalan ruang, kesemua kanak- kanak menyatakan bahawa lembu C makan lebih banyak rumput.Kemudian adalah ujian pengekalan isipadu terhadap air. Pada pasangan pertama, Nurshafiqah (4 tahun) menyatakan bahawa air dalam A dan B adalah tidak sama dan menyatakan air dalam A lebih banyak. Manakala Danishah (7 tahun) pula menyatakan bahawa air dalam A adalah lebih banyak. Pasangan kedua iaitu Wong Jing Yee (4 tahun) dan Chuah Poh Wei (7 tahun) juga berpendapat bahawa jumlah air tersebut tidak sama dan menyatakan bahawa air dalam A lebih banyak. Ujian yang terakhir adalah mengenai pengekalan jisim.Kedua-dua kanak-kanak yang berumur 4 tahun menyatakan plastisin B lebih berat. Namum berbeza pula bagi kedua kanak-kanak yang berumur 7 tahun yang menyatakan bahawa plastisin A lebih berat.
- 20. 20 Menurut Piaget, kanak-kanakpada peringkat praoperasi masih tidak dapat menguasai konsep kekekalan yang melibatkan jisim, isi padu dan nombor. Contohnya dalam ujian yang dijalankan, dua botol mengandungi air yang sama isipadunya ( A dan B ). Kemudian, air dalam botol B dituangkan ke dalam bekas C. Seorang kanak-kanak menjawab bahawa air dalam bekas C lebih banyak manakala kanak-kanak yang lain menjawab pada botol A kerana kelihatan tinggi. Berdasarkan ujian tersebut, saya mendapati bahawa ketiga-tiga kanak-kanak ini lebih menumpukan perhatian kepada air yang berada dalam botol daripada kualiti yang kurang nyata seperti dalam bekas C. Sebenarnya, isi padu air pada kedua-dua bekas dalam botol A dan bekas C adalah sama. Mereka gagal menjawab persoalan ini kerana lebih cenderung menumpukan perhatian kepada satu ciri masalah dan tidak tidak menghiraukan aspek lain. Selain itu, kanak-kanak ini juga tidak mampu menukar balikan sesuatu tingkah laku secara mental. Mereka tidak mampu berfikir bahawa apa yang akan terjadi sekiranya air dalam bekas C dituangkan semula pada bekas B. Manakala ujian terhadap plastisin pula, kanak-kanak berumur 4 tahun menyatakan plastisin yang tidak dibujurkan lebih berat manakala kanak-kanak yang berumur 7 tahun pula menyatakan bahawa plastisin yang telah diuli adalah lebih berat.Setiap kanak-kanak ini adalah egosentrik dan hanya menerima pendapat mereka sendiri. Kanak-kanak yang berumur 7 tahun telah melihat dengan mata mereka sendiri bahawa plastisin B telah dibujurkan dan berpendapat bahawa plastisin yang dibujurkan adalah lebih berat maka mereka berpegang kepada kenyataan ini walaupun sebenarnya plastisin A dan plastisin C mempunyai berat yang sama. Di sini saya dapat merumuskan bahawa kanak-kank ini tidak dapat menyelesaikan konsep kekekalan disebabkan oleh pemusatan iaitu kecenderungan hanya menumpukan perhatian pada satu-satu perkara tanpa menghiraukan aspek lain, ketidakbolehbalikan dan egosentrik.
- 21. 21 6.0IMPLIKASI PERKEMBANGAN KOGNITIFKANAK-KANAK KE ATAS PROSESPENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN. Seseorang kanak-kanak belajar sangat bergantung kepada personaliti dan keadaan sekelilingnya kerana setiap mereka adalah unik dan mempunyai ciri-ciri tertentu.Mengikut teori pembelajaran Kognitif Piaget, isi pelajaran hendaklahdisusun mengikut peringkat perkembangan kognitif kanak-kanak iaitu daripadakonkrit kepada abstrak, daripada dekat kepada jauh, daripada pengalaman yangsedia ada kepada pengalaman baru dan daripada kasar kepada halus mengikutperkembangan fizikal individu.Oleh kerana itu, gaya pembelajaran yang berkesan bagi guru tidak semestinya sesuai untuk murid yang lain. Justeru, guru harus mengenalpasti gaya pembelajaran kanak-kanak dan tidak memaksa mereka belajar dengan satu-satu cara yang ditetapkan. Berdasarkan kajian yang telah saya lakukan, saya berpendapat bahawa guru mampu mengajar murid-murid mengikut tahap kemampuan mereka.Seperti yang kita sedia maklum, kognitif kanak-kanak pada ketika ini sedang berkembang. Oleh hal yang demikian, guru seharusnya tidak mengajar atau mendedahkan mereka tentang sesuatu yang kompleks atau jauh dari akal pemikiran mereka. Berdasarkan teori Piaget tentang menguasai konsep kekekalan yang melibatkan jisim, isi padu, dan nombor masih lemah.Oleh itu, guru boleh menggunakan bahan-bahan maujud atau konkrit berbanding dengan pengajaran yang hanya tertumpu kepada papan tulis bagi mengilustrasikan sesuatu yang kompleks agar kanak-kanak mampu memahami dengan lebih baik dan berkesan.Walau bagaimanapun, bahan tersebut adalah tidak asing bagi kanak- kanak. Sebagai contoh, dalam pengajaran subjek matematik mengenai nombor lima, guru boleh menggunakan bahan-bahan yang 3-dimensi untuk menunjukkan nombor lima berbanding dengan hanya menulis nombor lima di papan tulis. Hal ini mampu memberi peluang kepada kanak-kanak untuk menimba pengalaman agar bersedia
- 22. 22 kearah pembelajaran yanglebih kompleks.Kebiasaannya kanak-kanak pada peringkat praoperasi susah memahamisesuatu perkara dari sudut pandangan orang lain. Sewaktu di sekolah, guru harus berhati-hati dengan menggunakan perkataan. Kanak-kanak pada peringkat ini kerana kadang-kala menganggap sesuatu perkataan tersebutmembawa makna yang lain atau sesuatu perkataan boleh membawa pelbagaimakna. Pada peringkat ini, guru perlumemberi arahan yang pendek dan memberi contoh kepada murid seperti arahanuntuk beratur di luar kelas atau bagaimana untuk menjalankan sesuatu aktivitidiberi dengan menggunakan ayat yang mudah dan jelas. Di samping itu, guru juga bolehmelakukan demonstrasi sebelum menyuruh kanak-kanak memcuba sesuatu. Selain itu, guru boleh menggalakan pelajar dengan melakukan aktiviti yang memberikan mereka peluang untuk mencari altenatif dalam menyelesaikan sesuatu masalah dan membuat hipotesis sendiri. Sebagai contoh, guru memberikan peluang kepada murid-murid menghasilkan sesuatu berdasarkan doh yang diberi, kemudian mereka akan menggunakan kreativiti dan teknik mereka sendiri untuk menghasilkan sesuatu daripada doh tersebut. Di samping itu, implikasi pembelajaran kognitif yang lain ialah isi-isi pelajaran hendaklah disusun mengikut peringkat perkembangan kanak-kanak.Hal ini demikian kerana, pengetahuan dan kebolehan kanak-kanak berbeza mengikutumur atau pun tahap masing-masing. Contohnya,di prasekolah ia lebih kepada bermain sambil belajar serta cenderung kepada pengetahuan asas tentang kemahiran 3M dengan itu guru hendaklah mengajar murid-murid tersebut mengikut peringkat perkembangan mereka dan bukannya mengajar mereka dengan menggunakan sukatan pelajaran sekolah rendah. Pada peringkat operasi formal iaitu berumur 11 tahun dan keatas,pembelajaran mereka telah meningkat dari senang ke tahap yang susah. Kanak-kanak pada tahap ini akan memahami pelajarannya apabila guru menggunakanbahan yang konkrit untuk mengilustrasikan konsep yang lebih
- 23. 23 kompleks sepertimenggunakan bahan3D, model, carta, rajah, pengalaman pelajar sendirisebagai permulaan kepada pengajaran yang lebih kompleks. Dalam kelas, guru-guru harus memberi peluang kepada pelajar untuk meneroka jalan penyelesaian dan membuat hipotesis dalam menyelesaikan masalah sertamemberi sebab kepada penyelesaian yang dikemukakan. Dalam pengajaran,guru digalakkan mengemukakan konsep yang luas dan tidak hanya terikatdengan fakta-fakta dan biarkan pelajar meneroka dan mengkaji sendiri konseptersebut Selain itu, implikasi teori pembelajaran kognitif yang seterusnya dalam proses pengajarandan pembelajaran murid-murid iaiah membantu murid-murid mengingat semula. Olehkerana pembelajaran kognitif ini menekankan kepada perubahan-perubahan yang berlakudalam cara manusia berfikir dari peringkat bayi sehingga ia dewasa. Maka mereka akan belajar mengkut tahap kemampuan mereka dan bergantung kepada bagaimana kanak-kanak tersebut memperolehi pengetahuan mereka. Misalnya, kanak-kanak tadika memperolehi pengetahuan melalui persepsi mereka sendiri berkaitan dengan dunia. Dengan itu, apabila kanak- kanak tersebut melalui zaman persekolahan ia akan membantu murid-murid semula tentang apayang mereka telah pelajari selama ini terutama sekali pengetahuan yang mereka milikiketika di prasekolah. Kesimpulannya, setiap guru atau bakal guru perlu menerokai dan mempelajarai kepentingan perkembangan kanak-kanak agar mampu menghasilkan pengajaran dan pembelajaran yang menarik dan mudah difahami sesuai dengan kefahaman dan tahap pemikiran kanak-kanak.
- 24. 24 7.0RUMUSAN DAN CADANGAN Perkembanganadalah aspek perubahan yang dialami individu dan bersifatkualitatif namun jelas berubah melalui peredaran masa.Tingkah laku seseorang juga akan berubah berlaku secara berterusan mengikut peringkat- peringkat kematangan dan mengikut keadaan di persekitarannya. Baka dan persekitaran merupakan antara faktor yang mempengaruhi perkembangan seseorang.Baka menentukan had perkembangan manakala persekitaran akanmembantu individu mencapai tahap perkembangan yang maksimum. Corak perkembangan berbeza-beza di mana semua kanak-kanak mencapai titik perkembangan yang sama pada umuryang sama. Perkembangan berlaku mengikut peringkat iaitu peringkat belum lahir, bayi,kanak-kanak, remaja, dewasa dan seterusnya. Oleh itu, pertumbuhan dan perkembangan fizikal dan kognitif kanak- kanak sememangnyaharus diberi tumpuan utama kerana kanak-kanak pada peringkat ini mudahmenerima dan menginterpretasikan sesuatu perkara dengan cepat. Piaget telah menyatakan bahawa tahap-tahap kognitif kanak-kanak termasuklah sensori motor, tahap praoperasi, tahap operasi konkrit dan formal.Justeru, ibu bapa dan guru merupakan orang yang paling dekat dengan kanak-kanak dan seharusnya membimbing mereka untuk membantu mereka meningkatkan lagi perkembangan kognitif dan pemikiran mereka.Proses kognitif juga adalah termasuk persepsi, perhatian, ingatan dan menguji hipotesis yang saling berkait di dalam proses pengembangan bahasa khususnya kemahiran membaca. Teori perkembangan intelektual memberi inspirasi dan panduan berguna kepada pendidik kerana memberikan gambaran yang menakjubkan berkenaan dunia pemikiran murid.Sekiranya guru dapat mengesan dan membantu murid untuk mengatasi kekurangan atau kelemahan di dalam perkembangan pemikiran mereka, maka proses pengajaran dan pembelajaran
- 25. 25 menjadi lebih berkesan.Teori Jean Piaget dapat membantu guru mengembangkan konsep pemprosesan maklumat kerana perkembangan kognitif individu dapat digambarkan sebagai suatu proses perkembangan yang berterusan. Kecemerlangan kognitif kanak-kanak bukan sahaja dapat dilihat dalam bentuk hitungan nombor sahaja, malah tetap diperlukan di dalam bidang sastera, budaya dan sosial serta lebih banyak berkaitan dengan kreativiti. Oleh yang demikian, untuk memastikankesinambungan pertumbuhan dan perkembangan kanak-kanak, persekitaran yangpositif adalah amat penting untuk melahirkan insan yang cemerlang, gemilang danterbilang.Maka, guru haruslah sentiasa bersedia dan membuat perancangan yang teliti terutamanya dalam menyediakan bahan yang ingin digunakan untuk sesuatu aktiviti kerana perancangan yang baik membantu kelancaran pengajaran dan pembelajaran.