Παρουσίαση των βασικών ενστάσεων εναντίον της ηθικής σκέψης

1. ΑΠΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΕΝΣΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ
ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΗΘΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ
ΚΑΙ ΠΡΑΞΗΣ
1Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΝΕΙΣ ΗΘΙΚΟΣ;
2Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

3. Μπορείτε να σκεφτείτε μερικά
επιχειρήματα εναντίον της ηθικής;
Έχει νόημα να είναι κανείς ηθικός;
Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ 3

4. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
1. Μεταηθικές θεωρίες: η ηθική είναι ζήτημα καθαρά
υποκειμενικών, συναισθηματικών αντιδράσεων.
2. Ηθικός σχετικισμός: δεν υπάρχει κοινό, οικουμενικό και
υπερχρονικό κριτήριο ηθικής.
3. Ανθρώπινος εγωισμός: οι άνθρωποι από τη φύση τους είναι
τελείως εγωιστικά όντα και δεν μπορούν να συμπεριφερθούν
ηθικά σωστά.
4. Ντετερμινισμός: δεν είμαστε ούτε ελεύθεροι ούτε ηθικά
υπεύθυνοι για τις αποφάσεις και τις πράξεις μας.
4Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

5. ΜΕΤΑΗΘΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ
Ας δούμε μερικές «ηθικές» διατυπώσεις:
- Είναι κακό να κλέβεις!
- Είναι καλό να βοηθάμε τους συνανθρώπους μας που έχουν
ανάγκη!
Τι προσθέτουν οι παραπάνω διατυπώσεις στο κυριολεκτικό νόημα
των φράσεων;
→ Ηθική αποδοκιμασία ή αποδοκιμασία, έκφραση απλώς ηθικών
προσωπικών συναισθημάτων που δεν μπορούν να ελεγχθούν και
να υποστηριχθούν ορθολογικά.
5Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

6. Ας σκεφτούμε μερικά αντεπιχειρήματα
(με τη βοήθεια των πηγών)
6Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

7. [Η συμπάθεια] είναι εκείνη η αρχή που
μας βγάζει τόσο πολύ από τον εαυτό
μας, ώστε να μας δημιουργήσει την ίδια
ευχαρίστηση ή την ίδια ανησυχία που
υπάρχει σε κάποιον άλλο χαρακτήρα,
σαν αυτές να είχαν την τάση να μας
ωφελούν ή να μας ζημιώνουν».
(Ντέιβιντ Χιουμ Πραγματεία για την
ανθρώπινη φύση)
7Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

8. • Η συναισθηματική βάση της ηθικής σκέψης και πράξης δεν
είναι τελικά τόσο υποκειμενική όσο φαίνεται – στοιχειώδης
ευαισθησία, ένα συναίσθημα συμπάθειας για τους
συνανθρώπους μας.
• Η καθημερινή υπεράσπιση των ηθικών πεποιθήσεων με
περίπλοκα και πειστικά επιχειρήματα.
8Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

9. ΗΘΙΚΟΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΜΟΣ
• Διαφοροποίηση ηθικών
πεποιθήσεων ανά τους αιώνες,
ανάλογα με την κοινωνία ή την
πολιτισμική και θρησκευτική
κοινότητα
• Ανυπαρξία καθολικών αξιών και
αρχών, ανεξάρτητα από την
εποχή και τον τόπο εφαρμογής
τους.
9Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

10. Προσπάθειες αναίρεσης
1. Οι αντιτιθέμενες πεποιθήσεις υπόκεινται σε ανάλογες αρχές
– ωφέλεια του συνόλου, αποδοχή της δίκαιης οργάνωσης
της κοινωνίας.
2. Η ηθική ενδιαφέρεται για το τι θα έπρεπε να συμβεί
μακροπρόθεσμα – αποδεκτά κριτήρια ηθικής ορθότητας –
ορθολογισμός – ρυθμιστικό ιδεώδες.
3. Η αυτοαναίρεση του ηθικού σχετικισμού.
10Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

11. «Πράττε έτσι, ώστε να
χρησιμοποιείς την ανθρωπότητα,
τόσο στο πρόσωπο σου όσο και στο
πρόσωπο του άλλου ανθρώπου,
πάντα ταυτόχρονα ως σκοπό και
ποτέ μόνο ως μέσο». (Ι. Καντ)
11Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

12. Η ΕΓΩΙΣΤΙΚΗ ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
• Το βαθύτερο κίνητρο κάθε
πράξης είναι η προσωπική
μας ικανοποίηση
• Η βοήθεια προς τον
συνάνθρωπο· κίνητρο: η
προσωπική ευχαρίστηση
μας, όχι ο άλλος.
12Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

13. Προσπάθεια αναίρεσης
«Η βάση της ηθικής είναι η πίστη ότι το
καλό και το κακό σε συγκεκριμένους
ανθρώπους (ή ζώα) είναι καλό ή κακό όχι
μόνο από τη δική τους σκοπιά, αλλά από
μια γενικότερη σκοπιά την οποία μπορεί
να καταλάβει κάθε σκεπτόμενο άτομο.
Αυτό σημαίνει ότι ο καθένας έχει λόγους
να εξετάζει όχι μόνο τα δικά του
συμφέροντα, αλλά και τα συμφέροντα των
άλλων προκειμένου να αποφασίσει τι θα
κάνει». (Thomas Nagel)
13Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

14. Βασικές διαπιστώσεις
• Η αλτρουιστική πράξη· βασικό κίνητρο: η ωφέλεια του άλλου.
• Η αλτρουιστική συμπεριφορά προϋποθέτει συχνά τον κίνδυνο
της ζωής μας.
• Η σημασία των πράξεων και των προθέσεων που
εκδηλώνονται μέσα από τις επιλογές μας.
• Η ηθική = σεβασμός στα βασικά δικαιώματα των άλλων και
ακριβοδίκαιη ισότιμη μεταχείριση.
14Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

15. Είμαστε πραγματικά ελεύθεροι;
15Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

16. ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ Ή ΑΙΤΙΟΚΡΑΤΙΑ
Όλα τα συμβάντα στον κόσμο μας καθορίζονται αυστηρά και
κατ’ αναγκαίο τρόπο από προηγούμενα συμβάντα, σύμφωνα
με κάποιους (φυσικούς, βιολογικούς, ψυχολογικούς,
κοινωνικούς, ιστορικούς ή άλλους) αιτιακούς νόμους και ότι οι
πράξεις μας δεν αποτελούν εξαίρεση. Τη θέση αυτή
αποκαλούμε ντετερμινισμό (φυσικό, βιολογικό, ψυχολογικό,
κοινωνικό, ιστορικό) ή, αλλιώς, αιτιοκρατία.
16Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

17. Η ηθική ελευθερία
«Λέγοντας ελευθερία λοιπόν μπορεί
μόνο να εννοούμε τη δύναμη να
πράττουμε ή να μην πράττουμε
σύμφωνα με τους καθορισμούς της
βούλησης. [...] Λίγοι κάνουν διάκριση
ανάμεσα στην ελευθερία της
αυτενέργειας και την ελευθερία της
αδιαφορίας· ανάμεσα σε αυτήν που
αντιτίθεται στη βία [τον καταναγκασμό]
και σε εκείνη που συνεπάγεται άρνηση
της αναγκαιότητας και των αιτιών.
(Χιουμ)
17Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

18. ΙΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ
Η πλήρης απουσία αιτιακού
καθορισμού της βούλησης,
δεν θα μας επέτρεπε να
θεωρήσουμε υπεύθυνο
κάποιο άτομο, το οποίο έτσι
θα αποδεικνυόταν έρμαιο
τυχαίων συμβάντων.
18Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

19. Τι σημαίνει να είναι κανείς ηθικά ελεύθερος;
Και αρετή είναι η αρμονική προδιάθεση, την
οποία μπορεί κανείς να επιλέξει να
ακολουθήσει, επειδή έχει αξία από μόνη
της, όχι επειδή ελπίζει σε κάτι ή επειδή
φοβάται ή επειδή έχει κάποιο άλλο
εξωτερικό κίνητρο. (Διογένης Λαέρτιος)
19Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

20. Άσκηση για το σπίτι
Δείτε το παραπάνω βίντεο και προσπαθήστε να διατυπώσετε
τη δική σας άποψη.
Άλλα ενδιαφέροντα βίντεο:
– https://www.youtube.com/watch?v=3_t4obUc51A
– https://www.youtube.com/watch?v=bAZG1quHG6I
Δρ Ι.Π. ΑΜΠΕΛΑΣ 2ο ΓΕΛ ΡΕΘΥΜΝΟΥ 20
https://www.youtube.com/watch?v=OxiAikEk2vU