Монгол дахь бурхны шашин

1. Монголд бурхны шашин дэлгэрсэн нь
Э.Цэрэнбаатар

2. Зорилт
• Бурханы шашны үүсэл
, гарал
• Монголд бурхны
шашин дэлгэрэх
шалтгаан , нөхцөл
• Монгол дахь бурхны
шашны шинэ дэлгэрэлт

3. Буддын шашны түүх
• Дэлхийн анхны шашин .НТӨ V зуунд Энэтхэг оронд
үүссэн
• Гол номлол , сургаалийн судар: “Ганжуур”, “Данжуур” , “
Алтангэрэл
• Буддын шашин Монголд 3 удаа дэлгэрсэн байдаг.
• 16-р зуунд Түмэдийн Алтан хан анх “Далай лам” гэдэг
цолыг бий болгосон .Энэ нь цаашдаа дэлхийн буддын
шашны тэргүүний нэр болсон .
• 4-р далай лам Ёндонжамц нь Батмөнх Даян хааны удам
,Алтан ханы гуч байжээ.
• Монголын шарын шашны тэргүүний нэр: Богд
Жибзундамба хутагт гэдэг ба эхний 2 Богд монгол хүн
байсан ба сүүлийн 7 Богд Төвд хүн байжээ.

4. Буддын шашны түүх
• Буддын шашныг үндэслэгч Сиддарта
Гаутама нь түүхт бие хүн байсан бөгөөд
эртний Энэтхэг орны умар зүгт орших
Шагж вангийн мэдлийн нутагт буюу
одоогийн Балбын Лүмбинид хаан хөвгүүн
болж мэндэлсэн байна. Тэрээр 29 нас
хүртлээ хааны ордонд амьдран эхнэр
хүүхэдтэй болсон хойноо амьдралыг
судлах зорилго тавьжээ. Ийнхүү ордноос
гарч 6 жил ууланд суун даяан хийн
гэгээрч, хутугтын дүрийг олон "Хутагтын
Дөрвөн Үнэн"-ий сургаалийг айлдсан нь
Буддын гүн ухааны үндэслэл болсон
байна.
Буддын шашин нь Ази тив, түүний дорно дахинаа
үүсэж, дэлгэрэн тархаж дэлхийн энэ бүс нутгийн хүн
ардын соёл иргэншлийн үндэс болон хөгжиж иржээ.

5. Буддын шашны өнөөгийн тархалт
• Өнөө үед буддын шашин болон
түүний гүн ухааны онолыг Ази тивийн
олонхи орон, тухайлбал, Энэтхэг,
Балба, Хятад, Бутан, Шри Ланка,
Бирм, Лаос, Тайланд, Камбож,
Вьетнам, Сингапур, Монгол, Япон,
Солонгос зэрэг орны ард түмэн даган
биширдгээс гадна сүүлийн жилүүдэд
өрнөдийн орнуудад, тухайлбал, АНУ,
Их Британи, Франц, Итали, Голланд
зэрэг орнуудад буддын судлал
идэвхтэй явагдан даган бишрэгчдийн
тоо ч нэмэгдсээр байна.
Богд Зонхов

7. Дээрхийн гэгээнтэн , дэлхийн
буддын шашны тэргүүн ,
14-р далай лам Данзанжамц

9. Монголд бурханы шашин дэлгэрэх
шалтгаан , нөхцөл
• Монгол оронд буддын шашин нийт гурван
удаа нэвтэрсний гурав дахь нь бидний єгvvлэн
буй энэ vед тохиожээ. Ємнє нь хоёр ч удаа
нэвтрээд, тєрийн шашин болж Их хаадын
дэмжлэгийг олж байсан ч хаад язгууртны орд
єргєєнєєс тєдий л хальж чадаагvй байна. ХVI
зууны хоёрдугаар хагасаас Монголд Бурхны
шашны шарын урсгал хvчтэй нэвтэрчээ. Шарын
шашин чухам яагаад энэ vед хvчтэй дэлгэрэх
болов гэвэл тухайн vеийн нийгэм, улс тєрийн
байдал, Монгол, Тєвд хоёр улсын ашиг
сонирхол нэгдэн нийлснээс болжээ.

10. Монголчуудын шvтдэг онгод
шvтээнийг айл бvрээс хураан
авч шатаах, бєє удганыг залж
бєєлvvлсэн хvнд малын
торгууль оногдуулах зэрэг арга
хэмжээ авчээ.
Шарын шашны лам нар єєрийн
шашныг Монголд
дэлгэрvvлэхдээ монголчуудын
гол шvтлэг бєє мєргєл, бєє
нартай ширvvн тэмцэл хийжээ.

11. Тийнхvv XVI зууны хоёрдугаар хагаст Монгол нутагт
бурхны шашин нэвтэрч улмаар шарын урсгал нь
давамгайлах хандлагатай болж нийт Монгол
даяар дэлгэрчээ. Бурхны шашин дэлгэрснээр
Энэтхэг, Тєвдийн соёлын нєлєє Монголд нэвтрэх
гvvр болж єгєв. Монголчууд тийнхvv бурхны
шашныг сvслэн дэлгэрvvлсэн
нь улс тєрийн хувьд
нэгдэж чадахгvй учир
оюун санаагаараа
шашны тугийн дор
нэгдэх гэсэн зорилготой
нь холбоотой байв.

12. Монголын буддын сүм хийдүүд
• Тvмэдийн Алтан хан, Тєвдийн Далай лам
нар Монголд шарын шашин дэлгэрvvлэхэд
чухал vvрэг гvйцэтгэжээ. Халхад Абатай
сайн хан 1586 онд Эрдэнэзуу хийдийг
байгуулав.

13. Амарбаяслгалант хийд
Манжийн Найралт төв хааны
зарлигаар Өндөр гэгээн
Занабазарын дурсгалд
зориулж тухайн үед Их Хүрээ
байрлаж асан газар тус
хийдийн барилгуудыг
бүтээжээ. 1727 онд барьж
эхлэн 1736 онд дууссан.

14. Төвхөн хийд
Анхдугаар богд Жибзундамба хутагт Өндөр гэгээн
Занабазар 1651 онд бариулсан

15. Манзушир хийд
Манзушир ламтны анхдугаар
дүрийн хувилгаан
Лувсанжамбалданзан
удирдан 1733 онд Богдхан
уулын энгэрт бариулснаар
Манзуширын хийдийн суурь
тавигджээ.

16. Гандантэгчэнлин хийд
Их хүрээ нь 1809 онд Далхын дэнж гэх газарт
Шар сүм нэртэйгээр анх суурь тавигдаж,
1838 онд Тавдугаар Богд Жибзундамба
Хутагтын зарлигаар. Их хот мандалын сүм
байгуулагдсан нь өнөөгийн Гандантэгчэнлин
хийд юм. Богд хаан буюу Наймдугаар Богд
Жэвзүндамба хутагтын санаачилгаар 1911
онд 80 тохой өндөртэй алтан Мэгжид
Жанрайсиг бурханыг бүтээж залсан байна.