Integrime Ekonomike Evropiane

14,503 views

Published on

Literatur

Published in: Education
2 Comments
9 Likes
Statistics
Notes
  • flm shum
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • FLM Shume...Edhe pse kam material per Integrimet Evropiane.
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
No Downloads
Views
Total views
14,503
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
502
Comments
2
Likes
9
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Integrime Ekonomike Evropiane

  1. 1. INTEGRIME EKONOMIKE EVROPIANE  V.S
  2. 2. H YRJE  Tendenca e integrimit ekonomik ndërkombëtar dhe rindërtimi i vendeve të shkatërruara nga lufta  domosdoshmëri në zhvillimin e ekonomisë botërore bashkëkohore  Organizatat ekonomike ndërkombëtare me karakter universal dhe rajonal  Qëllimi kryesor: shtimi i bashkëpunimit ekonomik  Tendencat e integrimeve ekonomike - më të shprehura në kontinentin evropian  kundërthënia mes potencialit të forcave prodhuese dhe tregut të ngushtë nacional  të shkohet në mënyrë më të guximshme në lidhjen ekonomike të shteteve evropiane  zhvillimi dinamik tekniko-teknologjik  Në këto themele u formua Bashkësia Ekonomike Evropian (BEE)  qëllimi afatgjatë krijimi i një unioni të vërtetë ekonomik  Procesi i integrimeve ekonomike ndërkombëtare - një ndër fenomenet më të rëndësishme të ekonomisë bashkëkohore botërore  Pyetje e reja karakter strategjik të botës së zhvilluar  Inkuadrimi në Unionin Evropian- një ndër qëllimet strategjike të çdo vendi në Evropë  Shkatërrimi i sistemit komunist në Evropën Juglindore dhe tranzicioni i filluar  Gatishmëria e Unionit për ndihmën në rrugën drejt demokracisë, ekonomisë së tregut dhe ristrukturimit të ekonomisë  Përgatitjet e Unionit Evropian të për sfidën më të madhe në historinë e saj- Zgjerimin  Njohja më e mirë e problematikës së BEE dhe Unionit Evropian 1. FORMIMI DHE QËLLIMET  Ideja mbi Evropën e bashkuar  Kristalizimi i saj në projekt politik-qëllim afatgjatë politik  “Shtetet e Bashkuara të Evropës”-ideal në kohën e Viktor Hygosë  Lufta e I Botërore -viktimat njerëzore dhe shkatërrimet materiale  Lufta e II Botërore – ringjallje e idesë për nevojën e bashkimit evropian  Përkrahja nga politikanët evropian: - Konrad Adenauer - kancelar i RF Gjermane - Aleide de Gasperi - premieri i Italisë - Robert Shumani- Bashkësia Evropiane për Thëngjill dhe Çelik (18.4.1951 - Paris) - Jean Monnet - Komiteti Nacional për Bashkimin e Shteteve Evropiane  Formimi i Bashkësisë Evropiane për energji atomike (Euroatom) dhe i BEE-së  Marrëveshja e Romës: 25.3.1957 (hyri në fuqi më 1.1.1958)  Nënshkruesit e Marrëveshjes: Franca, R.F. Gjermane, Italia, Belgjika, Holanda dhe Luksemburgu  Qëllimi:  krijimi i tregut të përbashkët për thëngjill dhe çelik  ruajtja e paqës - sjellja e palëve të konfrontuara në një strukturë institucionale - mundësimi i bashkëpunimit si partnerë të barabartë  1973: Britania e Madhe, Irlanda dhe Danimarka - zgjërimi i fushëveprimit: politikë sociale, rajonale, të mjedisit  1981: Greqia  1986: Spanja dhe Portugalia - nevoja për programe strukturale  Rënia e murit të Berlinit (1990) - demokratizimi i vendeve të EQJL - ndryshimet në strukturën politike të Evropës
  3. 3.  Vendet anëtare-të vendosura për forcimin e lidhjeve reciproke  Fillimi i bisedimeve për reformimin e Marrëveshjes së Romës  Marrëveshja e Mastrihtit (1991)  Paraqitje e planit ambicioz:  Unioni monetar deri më 1999  Politikat e reja të përbashkëta të sigurisë dhe me jashtë  1995: Austria, Finlanda dhe Suedia-anëtare të reja  Konferenca e Kelnit- kthesë e madhe në historinë e UE-së(1999)  Të themelohet Pakti i Stabilitetit për Evropën Juglindore  nis ekspansioni i Bashkimit Evropian drejt Lindjes dhe Juglindjes  Maj 2004- Zgjerimi më i madh në historinë e UE-së  Qëllimet themelore ekonomike:  përparimi i zhvillimit të aktiviteteve ekonomike mes vendeve anëtare  ekspansioni i përhershëm dhe i balansuar i ekonomisë  stabiliteti më i madh ekonomik  përmirësimi i standardit jetësor  forcimi i raporteve ekonomike mes vendeve anëtare  Realizimi i qëllimeve të parashtruara realizohet përmes:  eliminimit të barrierave dhe sigurimit të lëvizjes së lirë të fuqisë punëtore, qarkullimit të kapitalit dhe shërbimeve  vendosjes së tarifës së përbashkët doganore për vendet e BEE-së  Nevoja për interakcion të vazhdueshëm të interesave të përbashkëta dhe atyre nacionale  respektimi i llojllojshmërisë së traditave dhe identitetit kombëtar 2. ORGANET KRYESORE DHE INSTITUCIONET E BEE  Struktura unike institucionale  Gatishmëria për bartjen e të drejtave në institucionet e BE-së  Ndarja e kompetencave - qartë e përcaktuar  Bartëse e pushtetit legjislativ- Këshilli Ministror  Asnjë akt juridik nuk mund të miratohet pa marrë qëndrimin e Parlamentit Evropian  Komisioni Evropian- aprovon aktet legjislative  Gjyqi i Nderit- kujdeset për respektimin e të gjitha të drejtave  Ligjshmëritë komunitare:  Aktet juridike për politikën e përgjithshme të BEE-së: - rekomandimet, rezolutat, rregullat, vendimet, direktivat  Bartja e pjesërishme e kompetencave për çështjet e caktuara 2.1. Komisioni Evropian - Komisioni Evropian paraqet:  Organi ekzekutiv  Përbërja  nga dy përfaqësues të shteteve anëtare më të mëdha  nga një përfaqësues prej vendeve anëtare më të vogla  Përfaqësuesit nacional janë të obliguar që të veprojnë në bazë të interesit të përbashkët  Detyrat e Komisionit:  përpunon detajisht politikën vijuese të BEE-së  vazhdimisht merr iniciativën për politikën e re  aplikon politikën e Marrëveshjes së Romës  kontrollon respektimin e dispozitave të Marrëveshjes së Romësdhe atyre që janë miratuar më vonë  ka të drejtë të marrë pjesë në mbledhjet e Këshillit Ministror  ka të drejtë t'i prezentojë qëndrimet e veta me qëllim të sigurimit të ligjshmërisë  ka autorizim ta paraqesë BEE në organizata të ndryshme ndërkombëtare dhe në sferën e marrëdhënieve të jashtme me vendet joanëtare
  4. 4. 2.2. Këshilli Ministror - Këshilli ministror është:  Organi më i rëndësishëm për marrjen e vendimeve  Institucioni i vetëm që në mënyrë direkte paraqet qeverinë e vendeve anëtare  Bie vendimet definitive mbi politikën e BEE-së:  në bazë të propozimit të Komisionit të BEE-së  duke marrë parasysh mendimin e Parlamentit Evropian dhe Komitetit Ekonomik dhe Social  Procedurat e vendimmarrjes:  shumica  shumica e kualifikuar  njëzëri  Drejtoria gjenerale A:  Personeli dhe administrata  Protokolli dhe sigurimi  Përkthimet dhe dokumentacioni  Drejtoria gjenerale B:  Politika bujqësore  Strukturat bujqësore  Peshkataria  Drejtoria gjenerale C:  Unioni doganor, konkurrenca  Politika e legjislac.industrial  E drejta e themel.ndërmarrjeve,  shërbimet  Drejtoria gjenerale D:  Hulumtimet  Energjetika  Komunikacioni, ambienti  Drejtoria gjenerale E:  Mardh.e jasht.E.L, Azia  Vendet e ACP  Mesdheu, Amerika Latine  Drejtoria gjenerale F:  Parlamenti Evropian  Buxheti, kontabiliteti  Drejtoria gjenerale G:  Pol.soc,shëndetësia, arsimi, kultura  Punët ek, financiare, sistemi tatimor 2.3. Parlamenti Evropian - Parlamenti Evropian kryesisht ka:  Ka karakter konsultativ  Është i autorizuar për kontrollin e Komisionit të BEE-së nga viti 1970- për kontrollin e të hyrave dhe të dalave  Struktura e parlamentit: - 10 grupe politike,18 komisione parlamentare, një byro, një Administratë 2.4. Komiteti Ekonomik dhe Social  Ka karakter këshilldhënës  Roli i tij-paraqitja e pjesëtarëve të grupeve të ndryshme:
  5. 5. -përfaqësuesit e ndërmarrësve dhe punëtorëve -grupeve të tjera nga sferat e :bujqësisë, transportit, tregtisë,ndërmarrjeve të vogla të profesioneve të ndryshme dhe grupi i konsumatorëve  Patjetër konsultohet në lëmitë:  politika bujqësore  qarkullimi i lirë i punëtorëve  e drejta në vendbanim  komunikacioni  tregu i brendshëm  politika sociale  fondi social evropian  hulumtimet dhe zhvillimi teknologjik  ambienti jetësor  Anëtarët nominohen nga ana e qeverive të tyre nacionale 2.5. Gjyqi i Nderit  Përbëhet nga gjyqtarët e vendeve anëtare të cilët nuk janë të varur nga ndikimet e qeverive të tyre nacionale  Aktvendimet i bie gjyqi e jo gjyqtarët individualisht  Funksioni kryesor i Gjyqit të Nderit është:  të sigurojë aplikimin e ligjshëm të dispozitave dhe rregullave të vendeve anëtare në mënyrë sa më korrekte  të sigurojë veprimin e institucioneve të BEE-së  respektimin e plotë të obligimeve që dalin nga marëveshjet mbi themelimin e institucioneve të BEE-së 2.6. Kontrolli Financiar (Gjyqi Financiar)  U themelua me Marrëveshjen e Brukselit të vitit 1975  Përbëhet prej ekspertëve të pavarur  Gjyqi Financiar kontrollon të gjitha të hyrat dhe të dalat e Bashkësisë dhe secilit organ të tij,  Detyrë e Gjyqit Financiar është që:  në fund të çdo viti të hartojë raportin vjetor  t'ia prezantojë këtë raport organeve të tjera të Bashkësisë  ta botojë në Fletoren Zyrtare të BEE-së 2.7. Banka Qendrore Evropiane (BQE)  U themelua më 30 qershor 1998  Detyra e Bankës qendrore është: të udhëheqë politikën monetare evropiane të vendosur nga Sistemi Evropian i Bankave Qendrore (SEBQ)  Bartës i vendimeve të BQE-së është : Këshilli i Guvernatorëve dhe Drejtoria  Kjo Bankë është pasardhëse e Institutit Monetar Evropian 2.8. Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim (EBRD)  U themelua në prill të vitit 1991  Banka ka raporte të afërta me qeveritë e shteteve të rajonit me qëllim të përurimit të programeve për përkrahjen e rrethinës afariste  Reformat për transformimi struktural në vendet e Evropës Qendrore dhe Lindore  Karakteristikat kryesore të EBRD-së:  kreditimi dhe investimi i kapitalit  përkrahja e zhvillimit të institucioneve demokratike  të drejtat e njeriut  BEE-ja - aksionari kryesorë me 51 për qind të kapitalit të gjithmbarshëm  Jo më pak se 40 % të mjeteve orientohen në projektet e infrastrukturës publike - në përcaktimin dhe përkrahjen e një zhvillimi të shëndoshë ekologjik
  6. 6.  Projektet që i financon banka duhet të kontribuojnë në:  zhvillimin e sektorit privat  privatizimin e ndërmarrjeve shtetërore  nxitjen e investimeve të huaja direkte  krijimin dhe forcimin e institucioneve financiare  ristrukturimin e sektorit industrial  formimin e infrastrukturës moderne për zhvillimin e sektorit privat dhe kalimin në ekonominë e tregut  avansimin e ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme  ruajtjen e ambientit jetësor  Kërkesat kreditore vlerësohen në bazë të kritereve të Bankës  Kërkesat mund të miratohen po qe se dëshmohet se:  është fjala për prodhime apo shërbime që kanë gjasa për realizim  se do të ndihmojë në përmirësimin e aftësisë konkurruese  se ndërmarrjet që kërkojnë kredi janë të përshtatshme nga aspekti financiar  se do t'i kushtohet rëndësi ruajtjes së ambientit 2.9.Banka Evropiane Investive  U themelua më 1958 ndërsa punën e filloi më 1959 për shkak të Nevojës se zgjidhjes së problemeve që kishin të bëjnë me:  realizimin e tregut të përbashkët të BEE-së dhe  aplikimin e politikës së zhvillimit të përbashkët të vendeve anëtare.  Banka shërben si mekanizëm për lehtësimin e mobilizimit të kapitalit nga vendet jashtë Bashkësisë  Lejon kredi për:  financimin e projekteve të zhvillimit të rajoneve më pak të zhvilluara në vendet e Bashkësisë  për modernizimin e ekonomisë së vendeve anëtare  financon projektet që kanë interes të përbashkët për disa vende anëtare  Anëtarët e bankës-vendet anëtare të BEE-së 2.10. Fondi Evropian për Zhvillim  Ky fond u formua për ta ndihmuar rajonin e vendeve tejdetare dhe të vendeve shoqëruese  Vepron pavarësisht nga Fondi Evropian për Zhvillimin Rajonal  Ndihma për zhvillim nga ky Fond - pjesë e kornizës Evropiane për programin e ndihmave 2.11.Fondi për Bashkëpunimin Monetar Evropian  Ka filluar punën nga 1 qershori i vitit 1973  Detyrat prioritare të këtij fondi ishin qw:  të mundësojë funksionimin e rregullt të zvogëlimit gradual të marzhave  intervenimet në valutat e shteteve anëtare të BEE (para hyrjes në fuqi të valutës së përbashkët evropiane)  ndihma që të rregulloheshin pagesat mes bankave qendrore 2.12. Europoli (Policia Evropiane)  Korrik 1995 - u nënshkrua marrëveshja për themelimin e Europolit - hyri në fuqi më 1 tetor të vitit 1998  Qëllimi:të avansohet lufta ndaj të gjitha formave të kriminalitetit ndërkombëtar në hapsirën e UE- së, lufta kundër terrorizmit, drogës  Me marrëveshjen e Amsterdamit Europolit iu caktuan edhe këto detyra:  koordinimi i ndërmjetsimeve në rastet speciale kur janë të përfshira disa shtete anëtare,  zhvillimi dhe përsosja e njohurive profesionale për luftën ndaj krimit të organizuar  vendosja e kontakteve në mes të gjykatësve dhe nëpunësve të specializuar në luftën ndaj krimit të organizuar.
  7. 7. II. POLITKAT E PËRBASHKËTA TË UE-së 1. POLITIKA E PËRBASHKËT BUJQËSORE (PPB)  PPB- një ndër detyrat më të vështira-disa herë solli deri te kufiri i shthurrjes  Dallimet e mëdha në shpërndarjen e fitimit në tregun e përbashkët  Themelimi i PPB-së- i bazuar në kërkesat e shteteve anëtare për :  sigurimin e kontinuitetit në mbrojtjen e bujqësisë  sigurimin e standardit jetësor të prodhuesve bujqësorë  mbrojtjen nga konkurrenca e prodhuesve bujqësorë më efikasë jashtë BEE-së  mbrojtjen nga çmimet jostabile në tregun botëror të produkteve primare  Formimi i BEE-së nuk nwnkuptonte edhe fillimin e funksionimit të politikës së përbashkët bujqësore, e cila fillioi të funksionoj nga viti 1962.  Arsyet e vonesë:  bujqësia – lëmi e ndieshme e ekonomisë  dallimet në mes të vendeve anëtare në efikasitetin e produkteve bujqësore  dallimet në mënyrën e mbrojtjes nga konkurrenca e jashtme  Dy mundësi për BEE-në:  çdo vend (edhe pas hyrjes në BEE), të mbajë mekanizmin e vet nacional të përkrahjes financiare - tregtia me produktet bujqësore – objekt i marrëveshjeve tregtare bilaterale (vetëm një mundësi teorike)  pranohet mekanizmi i përbashkët për drejtimin e politikës bujqësore në nivelin mbinacional - përkrahja unike financiare e çmimit unik - mbrojtja unike nga konkurrenca e jashtme Parimet themelore të PPB-së  PPB: një grumbull rregullash dhe mekanizmash që rregullojnë:  prodhimin, shitjen dhe plasimin e prodhimeve bujqësore në UE  Theksi i veçantë: zhvillimi i vendbanimeve rurale  Rëndësia e PPB-së - bartja e sovranitetit nacional në nivel evropian në bujqësi  Për realizimin e qëllimeve të parashtruara parashihet formimimi i Organizatave të Përbashkëta të Tregut, për drejtimin e :  rregullave të përbashkëta të konkurrencës  koordinimit të obligueshëm të organizatave tregtare nacionale  ndikimi i fatkeqësive elementare (thatësirat, vërshimet, sëmundjet e bagëtive)- prodhimi më i vogël se sa që pritej  Në rast të kushteve të volitshme natyrore-prodhimi më i madh se që ishte paraparë  Pozita ekonomike e prodhuese bujqësorë në vendet e BEE, ashtu siç ndodhë në të gjitha vendet e zhvilluara, ishte nën ndikimin e fuqishëm të ecurisë së kërkesës për produkte bujqësore.  Rëndësia e bujqësisë nga aspekti i pavarësisë nacionale për sigurimin e ushqimi -përvoja e fituar nga dy luftëra botërore:nuk është e arsyeshme mbështetja,varësia nga burimet e jashtme të ushqimit  1960 - me propozimin e Komisionit të BEE-së, Këshilli Ministror miraton parimet themelore të PPB-së:  hapësira tregtare unike  qarkullimi i lirë i produkteve bujqësore  doganat unike  çmimet e përbashkëta në tregun e brendshëm  preferencat në raportet tregtare  shpërndarja e barrës financiare rreth PPB-së  Qëllimet e PPB-së:  të sigurojë produktivitetin e bujqësisë në një nivel të caktuar
  8. 8. -përmes progresit teknik, zhvillimit më racional të prodhimtarisë bujqësore, shfrytëzimit optimal të faktorëve të prodhimit  të sigurojë nivelin e standardit jetësor të popullsisë bujqësore - rritjen e të ardhurave individuale të të punësuarve në bujqësi  të stabilizojë tregun  të sigurojë çmime të arsyeshme për konsumatorët  Dy sferat e funkcionimit të PPB-së:  politika e çmimeve  politika e përmirësimit të strukturës së bujqësisë në BEE  Politika e çmimeve – e bazuar në fiksimin e çmimeve në tregun e brendshëm të produkteve bujqësore  për shumicën e produkteve kryesore sistemi i çmimeve ishte i përcaktuar, për këto çmime - çdo vjet vendoste Këshilli Ministror  Çdo produkt nën regjimin e PPB - nënkuptonte organizimin përkatës të tregut  orientimi në fiksimin e çmimit të përbashkët në tërë hapësirën e BEE  Njësia llogaritare agrare – njësia për barazimin e çmimeve të përbashkëta të produkteve bujqësore  masë e përbashkët e vlerës për produkte bujqësore  Njësia llogaritare agrare = vlerën e dollarit amerikan  Vlera monetare kompensuese - taksa kufizuese dhe subvencione për ruajtjen e interesit të disa pjesëmarrësve në procesin e prodhimit, konsumit dhe qarkullimit të produkteve bujqësore në kuadër të BEE-së  Çmimet e produkteve bujqësore për prodhues - të fiksuara në njësi llogaritare agrare të konvertueshme në valuta nacionale sipas kursit të "gjelbër" devizor  Njësia agrare llogaritare gjer më 1973- e bazuar në $  Kalimi në revalorizimin e saj - mesatarja e disa valutave evropiane  Vlerat monetare kompensuese - instrumente të volitshme për eliminimin e dobësive në tregtinë me prodhime bujqësore  Rritja e buxhetit për 1/4 e shpenzimeve të gjithëmbarshme të PPB-së  Ndryshimet dhe reformat për të mundësuar implementimin e parimeve të Agjendës 2000 (kah mesi i vitit 2003)  u zvogëluan ndihmat për prodhim dukshëm  u rritën pagesat direkte për farmerët  kusht për pagesa:lidhej me respektimi i rregullave për ambientin, standardet e higjienës dhe mbrojtjen e fshatrave  UE financon një numër të konsiderushëm të hulumtimve:  hulumtimet për prodhim të qëndrueshëm  për shfrytëzimin racional të burimeve natyrore  Si dhe për studimet mbi sëmundjet e bimëve dhe kafshëve  Procesi i zgjerimit të UE-së – do të jetë sfidues  sjellë dyfishimin e fuqisë punëtore bujqësore dhe tokës së punueshme  tregu i përbashkët rritet për afërsisht 100 milionë konsumatorë  Zgjerimi do t’u mundësojë shteteve të reja shfrytëzimin më të mirë të potencialeve të tyre bujqësore  plotësimi i parakushteve për ristrukturimin dhe modernizimin e sektorit të bujqësisë III. POLITIKA E PËRBASHKËT INDUSTRIALE 1. Evolucioni i politikës industriale  Në fillim të funksionimit të BEE-së, politika industriale ishte më tepër një ide se sa një program i definuar  Marrëveshja e Romës nuk e parasheh politikën industriale  rregullat dhe dispozita që kanë të bëjnë me sferen e industris:
  9. 9. - çështja e konkurrencës në BEE - harmonizimi i standardeve teknike - specializimi  Shkaqet e një mungese të tillë:  teza se vendosja e tregut të përbashkët spontanisht do të çojë deri te transformimi i industrisë  në këtë mënyrë politika industriale do të zhvillohet si një proces i natyrshëm  Dekada e parë e ekzistimit të BEE-së  vërehet jointeresimi për politikën industriale  Strategjia kryesore e Komisionit të BEE-së në sferën e zhvillimit industrial ishte krijimi i tregut unik mes vendeve anëtare  Dhjetor 1973- Këshilli i BEE-së miraton Programin Aksional të Politikës Industriale por munguan rezultatet e realizimit të saj  Kah mesi i viteteve të shtatëdhjeta vërehet një përparimi në:  sferën e tregut të brendshëm dhe  sferën e konkurrencës  Pengesat kryesore për zhvillimin e politikës industriale:  mungesa e forcës politike të Drejtoratit për punët industriale  ndikimit të pamjaftueshëm të Drejtoratit në marrjen e vendimeve industriale në vendet anëtare  Tendencat themelore në zhvillimin e politikës industriale janë:  formimi i tregut të përbashkët me eliminimin e barrierave teknike dhe tregtare  riorganizimi i industrisë që ka përjetuar krizë  stimulimi i industrisë së re 2. Qëllimet e politikës industriale  BEE- të bëhet konkurrente me SHBA dhe Japoninë  Të formojë një bazë unike industriale  E tëra kjo ka të bëjm me eliminimi i të gjitha barrierave në tregun e brendshëm të BEE  Stimulimi i formimit të kompanive evropiane  Modernizimi i industrisë tradicionale (anijendërtimtaria, industria e letrës, e tekstilit etj)  Realizimi i këtij qëllimi, në pajtim me sistemine tregut të hapur, kërkon:  shpejtimin e adaptimit të industrisë në ndryshimet strukturale  nxitjen e zhvillimit të ndërmarrjeve në tërë Bashkësinë- sidomos të NVM-ve  nxitjen e bashkëpunimit mes ndërmarrjeve  shfrytëzimin sa më të mirë të potencialit industrial në politikën e inovacioneve, hulumtimeve dhe zhvillimit teknologjik  Shtetet anëtare konsultohen mes veti dhe harmonizojnë veprimin  Qëllimet e kësaj politike ndryshonin,varësisht se për cilin vend anëtar bëhej fjalë.  1950-1960:politika industriale konsiderohej si instrument për realizimin e qëllimeve makroekonomike:  Gjermania, Britania e Madhe, Holanda: punësimin e plotë  Italia - stabilizimin e investimeve  Gjermania - stabilizimin e çmimeve  të gjitha vendet anëtare - ekuilibrin e bilancit të pagesave  Vendi i parë i cili përveç qëllimeve të përgjithshme formuloi edhe qëllimet specifike ishte Franca  themelimi i konglomerateve të mëdha nacionale të orientuara në tregun ndërkombëtar  Kriza e thellë ekonomike dhe joefikasiteti i politikës industriale (vitet e tetëdhjeta) sollën deri te një debat i gjerë për këtë politikë  Në Francë ishin të shprehura tri qëndrim: 1. se politika industriale duhet të orientohet në zgjedhjen e kampionëve nacionalë; 2. se politika industriale duhet ta sigurojë koncentrimin e prodhimit;
  10. 10. 3. se përveç asaj gjenerale, duhet të ekzistojë edhe politika industriale specifike, ashtu që çdokush që refuzon masat e politikës specifike s'ka të drejtë të marrë pjesë në politikën industriale globale  Rregullat e BEE-së mbi konkurrencën –janë paraqitur në nenet 85 dhe 86 të Marrëveshjes së Romës  ndalohen veprimet të cilat mund të dëmtojnë tregtinë mes shteteve anëtare apo ta pengojnë/kufizojnë  shtetet më të zhvilluara nuk guxojnë ta keqpërdorin pozitën e tyre në tregun e përbashkët  Politika e konkurrencës rregullon sjelljen e kompanive dhe shteteve në këto sfera:  pengon kompanitë që t'i keqpërdorin pozitat e tyre dominante - me eliminimin e barrierave shtetërore tregtare-kompanitë mund të bien në sprovë - mund të mirren vesh mes tyre për ndarjen e tregut - mund të keqpërdorin pozitën e tyre dominante për të eliminuar konkurrencën - përparësitë që më parë i gëzonte shteti (taksat importuese)- mund të kalojnë në duart e partnerëve privatë - Duhet penguar një keqpërdorim i tillë i kompanive  strukturat e tregut mbeten konkurrente - tregu i përbashkët paraqet nxitje të re për kompanitë Shmangiet nga rregullat e konkurrencës përmes instrumenteve të politikës ekonomike siç janë:  subvencionet  premitë eksportuese  Qëllimi i Marrëveshjes së Romës ishte:  të pengojë mundësinë që disa produkte t'i ketë vetëm tregu nacional i një shteti anëtar  që këto produkte të mos shiten me çmime më të ulta se produktet e prodhuesve të vendit të shteteve anëtare  Neni 86 i Marrëveshjes së Romës: - pengon keqpërdorimin e pozitës dominante në tregun e përbashkët - po qe se ekziston rreiku i çrregullimit të tregtisë mes vendeve anëtare  Definimi i nocionit të pozitës dominante të një prodhuesi në tregun e përbashkët  po qe se ndonjë prodhues/kompani mban nën kontroll 50 % të tregut  Komisioni i BEE-së apo Gjyqi i saj, përcjellin ecurinë e pozitës së vendeve anëtare në tregun e përbashkët, reagojnë në rast nevoje  ndihma shtetërore nuk guxon të ndikojë negativisht në ecuritë e tregut të përbashkët  Detyrat e Komisionit të BEE-së:  të mos lejojë keqësimin serioz të pozitës së industrisë në ndonjë vend-që do të shkaktojë probleme sociale  të pengojë çrregullimin e marrëdhënieve të shëndosha të konkurrencës 4. Nxitja e krijimitë kompanive evropiane  Në fillim të funksionimit të saj-BEE vuri theks të posaçëm në krijimin e firmave të mëdha  numri i këtyre firmave në industrinë e BEE ishte shum me i vogël se sa në SHBA  Ideja për formimin e firmave të mëdha në sferën e industrisë- më së shumti e përkrahur nga qeveria franceze  Roli i Komisionit të BEE-së në procesin e nxitjes së formimit të kompanive të mëdha evropiane në industri  Qëllimi:  në mënyrë direkte t'i nxisë firmat e mëdha t’i eliminojnë faktorët që kanë penguar koncentrimin e prodhimit dhe qarkullimit  Komisioni i BEE-së ka përqendruar vëmendje të posaçme në sferën e tatimeve dhe të ligjeve të kompanive: - të sigurohen kushtet e neutralitetit
  11. 11.  Qëndrimi i Komisionit: sistemi i tatimit në vlerën e shtuar ndikon neutralisht në madhësinë e firmës - as nuk e nxitë, as nuk e pengon koncentrimin e prodhimit dhe qarkullimit  Sfera e dytë e Komisionit: nxitja e marrëveshjeve integruese ndërkombëtare (Mergers) - proçes i bashkimit të firmave të ndryshme në një firmë të vetme, me një emër të ri  pengesat fiskale për realizimin e këtij synimi: - obligimi i pagimit të tatimit likuidues në diferencën mes vlerës së kontabilitetit dhe vlerës reale të pronës së kompanisë - kompania e re themelohet dhe regjistrohet - tatimi i madh rrit shpenzimet e bashkimit të kompanive të disa vendeve anëtare - destimulohet integrimi ndërkombëtar i subjekteve ekonomike të vendeve anëtare  pengesat juridike - dispozitat ligjore të disa vendeve anëtare që nuk u lejonin kompanive të vendit të bashkohen me kompanitë e huaja  1970 - BEE propozon që pos ligjeve nacionale mbi kompanitë të miratohen edhe ligjet e kompanive në nivel të BEE-së  Qëllimi: të mundësohen marrëveshjet ndërkombëtare integruese  Konkurrenca jashtë BEE-së detyron prodhuesit evropianë të orientohen kah një strategji e re  racionalizimi i programeve prodhuese  ndarja më e madhe e mjeteve për hulumtime dhe zhvillim  Shkaqet e dështimit të bashkëpunimit mes kompanive evropiane (vitet e shtatëdhjeta):  tendencat integruese nacionale synonin krijimin e monopoleve nacionale  monopoli nacional shpie drejt shkatërrimit të bashkëpunimit evropian: - Dunlop-Pirelli (marrëveshje integruese e formuar më 1971, e ndërprerë më 1981)  formulimin e rregullave të përbashkëta lidhur me veprimtarinë e organizatave që lëshojnë certifikata të ndryshme  në marrëveshjet mbi konsultimet e mëhershme në nivel të Bashkësisë, po qe se masat nacionale/propozimet për masa të reja mund të çrregullojnë veprimin e tregut të brendshëm  në zgjerimin e kompetencave të Bashkësisë për definimin e karakteristikave teknike evropiane/standardeve nacionale në sferat me interes shoqëror - shëndetësia - sigurimi - mbrojtja e punëtorëve në vendin e punës - ruajtja e ambientit të njeriut  në përkrahjen e zhvillimit industrial,forcimi i shpejtë i kapaciteteve të nevojshme për aplikimin e standardeve të përbashkëta evropiane  Vendosja e tregut të përbashkët-eliminimi i barrierave teknike në këmbimin e mallit mes vendeve anëtare  Komisioni inicon themelimin e organizatave të specializuara për përgatitjen e propozimet për harmonizimin teknik dhe standardizimin: - CEN/CENELEC - Zyra Evropiane për Patent  Detyrat:  përgatitja e propozimet për harmonizimin teknik dhe standardizimin  bashkëpunimi me organizatat ndërkombëtareë  Problematika e eliminimit të barrierave nga aspekti i ndërmarrjeve:  prodhuesi merr mbi vete përgjegjësinë për kualitetin e prodhimit: - për cilësinë teknike - aspektin e plotësimit të kërkesave për mbrojtjen e konsumatorëve - ruajtjen e ambientit njerëzor  Keqpërdorimi i standardeve teknike:
  12. 12.  refuzimi të bëhet servisimi i aparateve-po qe se janë blerë në ndonjë vend tjetër  disa produkte industriale- mund të jenë dy herë më të shtrenjta në njërin se sa në vendin tjetër anëtar të BEE-së  Shkaku: qeveritë nacionale praktikojnë barrierat jodoganore që i sigurojnë prodhuesit të vendit pozitën dominante  Sigurimi i mjeteve për intervenimet aktive rajonale- formimi i mekanizmit të posaçëm- Fondet strukturale  Rajonet që duhet ndihmuar me mjetet e Fondeve strukturale:  Rajonet që kanë ngecje në zhvillim  Greqia, Portugalia, Italia Jugore (Sicilia dhe Sardinja) Korzika, pjesa dërmuese e Spanjës  Territoret industriale që shënojnë rënie në zhvillim  rajonet kufitare, pjesë rajonale që plotësojnë këto kriteriume: - norma mesatare e papunësisë gjatë tri viteve të fundit duhet të jetë mbi mesataren e BEE-së - pjesëmarrja në përqindje e të punësuarve në industri-e njëjtë apo më e madhe nga mesatarja e BEE për çdo vit (duke filluar nga viti 1975) - rënia e punësimit në industri në krahasim me vitin”referent”  Territoret fshatare  niveli i lartë i të punësuarve në bujqësi  niveli i ulët i të ardhurave nga bujqësia  niveli i ulët i zhvillimit shoqëror-ekonomik 5. INDIKATORËT MAKROEKONOMIK TË UE-së  Bruto Produkti i Brendshëm (GDP)  Prodhimi i përgjithshëm i prodhuar në një vend brenda vitit  Treguesi kryesor i potencialit të tregut  Fuqia blerëse e konsumatorëve = GDP/nr i banorëve  Fuqia blerëse dhe luhatjet e valutës së vendit  Niveli i standardit të jetesës  Fuqia blerëse-sasia e mallrave,shërbimeve që një njësi valutore do të blej në vendet tjera  Konsumi  Numri i popullsisë-tregues i madhësisë së tregut të atij vendi  Tregues i kërkesës së mundshme  Korrelacioni i konsumit të numrit të produkteve dhe numrit të banorëve  Analiza e popullsisë së një vendi: - numri i popullsisë - norma e shtimit të saj - struktura e popullsisë sipas grup moshave -dendësia e banimit -shkalla e urbanizimit  Pjesëmarrja e të ardhurave që shpenzohen për produkte dhe shërbime ekzistenciale –indikator i shkallës zhvillimore të një vendi  Mallrat e domosdoshme dhe mallrat luksoze  Diferencat në strukturën e konsumit sipas vendeve- Ligji i Engelit  Investimet publike  Gjendja dhe kualiteti i sistemeve të ndryshme të infrastrukturës së komunikacionit: rrugor, hekurudhor, ujor, ajror  Gjendja, kualiteti dhe çmimi furnizues me energji lektrike  Gjendja, kualiteti dhe çmimi furnizues me ujë, veçmas me ujin teknologjik  Gjendja, kualiteti dhe çmimi i shërbimeve të PTT-së  Inflacioni  Rënia e aftësisë blerëse të konsumatorëve
  13. 13.  Shkalla e papunësisë  Bilanci tregtar  Eksporti / Importi 5.1.Indikatorët makroekonomik në vendet e zhvilluara SHBA  Rënia e rritjes ekonomike 2005/2004 për 0.7%  rritja e çmimeve të naftës  ngritjet e normave të kamatës në afat të shkurtër  ndikimet negative të uraganit  Deficiti në llogaritë rrjedhëse vlerësohet në 6.1% të GDP-së  Inflacioni është rritur në 3.1% (në vitin paraprak 2.7%)  Shkalla e papunësisë bie në 5.2%  Pritet që rritja ekonomike në të ardhmen të mbetet mjaft stabile UNIONI EVROPIAN  Shkalla e rritjes ekonomike më 2005 ishte 1.6%  Problemi kryesor i Evropës: “shumë kursime e pak investime (N.Walter-Deutche Bank Research)”  Eksporti shenon rritje më të shpejtë në gjysmën e dytë të 2005  Inflacioni- akoma i ulët  Shkalla e papunësisë –arrinë në 9.0 %  Pritet një rritje e aktiviteteve ekonomike Indikatorët kryesorë makroekonomik të UE (25 ) Krahasimi i indikatorëve makroekonomik IV. TREGU UNIK FINANCIAR DHE SISTEMI MONETAR EVROPIAN  Procesi i shndërrimit të "tregut të përbashkët Evropian" në "tregun unik”dhe integrimi i tregut financiar  Pa treg unik financiar - nuk mund të ketë as hapësirë unike financiare  Shkaku kryesor për ngecjen e integrimi në sferën financiare - rëndësia e sistemit financiar - lënia pas dore e autonomisë në sferën financiare  Ecuritë në ekonominë botërore dhe ndikimi në rrjedhën e liberalizimit të sektorit financiar.  Kriza e dollarit, e naftës dhe kthimi kah kontrolli i qarkullimit të kapitalit - humbja e besimit në dollarin amerikan - abrogimi i konvertibilitetit të dollarit në ari në SHBA (1971) - vërshimi i Evropës Perëndimore me dollarë spekulativ - anëtarët e BEE-së reagojnë me vendosjen e "kursit të përbashkët rrëshqitës" të valutave të tyre ndaj dollarit  çrregullimet e shkaktuara nga kriza e naftës - shtyjnë vendet anëtare t'i kthehen kontrollit devizor  Marrëveshja e Romës - vendosja e themeleve të tregut unik financiar  krijimi i kushteve juridike dhe politike për integrimin e tregjeve nacionale financiare në tregun unik financiar  Shkaqet kryesore që ndikuan në këtë dukuri janë:  goditjet me ”politikën e dollarit”  nevoja për t'u mbrojtur nga ndikimet e jashtme  nga çrregullimet në ekonominë botërore  nga konkurrenca e SHBA dhe Japonisë  Ekspanzion i lartë i tregjeve financiare ndërkombëtare gjatë viteve 1980  Ndryshimi i strukturës së tregut ndërkombëtar financiar  paraqitja e instrumenteve të reja financiare (currency, swap, interest rate swap,etj)  shpejtohet qarkullimi në tregun e parasë dhe kapitalit
  14. 14.  Teknologjia e re lidhë tregjet nacionale në një treg botëror financiar  BEE rrezikohet të mbetet jashtë procesit të internacionalizimit të kapitalit dhe modernizimit të sistemit financia  projekti mbi formimin e "tregut unik financiar“ - një qendër financiare e hapur dhe efikase 1. PËRMBAJTJA E TREGUT UNIK FINANCIAR  Tregu unik financiar përfshin tri liritë kryesore:  liria e qarkullimit të kapitalit  liria e shërbimeve  liria e hapjes së ndërmarrjeve të vogla  Lidhshmëria e ngushtë mes tyre:  qarkullimi i lirë i kapitalit - kusht i domosdoshëm për një treg të integruar financiar  shërbimet financiare mund të realizohen plotësisht vetëm po qe se ekziston "liria e hapjes së ndërmarrjeve të vogla"  Liria e qarkullimit të kapitalit  do të thotë bartja e vlerës nga një shtet anëtar në shtetin tjetër  Liria e shërbimeve  paraqet shërbimet e kryera me kompenzim, nga ana e ndërmarrjeve apo individëve nga një shtet anëtar në shtetin tjetër  Dhënia e shërbimeve financiare nuk është ngusht e lidhur me qarkullimin e kapitalit - shërbimi i kryer përmes kartelës kreditore  Shërbimet financiare kanë për funksion:  Mundësojnë apo lehtësojnë pagesat- pa marrë parasysh se për çfarë transaksioni është fjala: - për qarkullimin e kapitalit,apo - pagesat vijuese  Bëjnë ndërmjetësimin rreth punëve të huazimit apo të berzës  Shërbimet financiare: - shërbimet bankiere - qarkullimi i letrave me vlerë - sigurimi  Qarkullimi i kapitalit bën pjesë në dy kategori: - në "qarkullimin e kapitalit“ - në "shërbimet financiare"  Liria e hapjes së ndërmarrjeve të vogla  kryerja e veprimtarisë në shtetin anëtar nga i cili nuk është themeluesi i ndërmarrjes së vogël  shtetasi i një vendi anëtar: - mund të hapë ndërmarrjen e vogël - mund të themelojë ndërmarrje të posaçme në shtetin tjetër anëtar, me kushte identike, të cilat vlejnë për shtetasit e atij vendi  Realizimi i "tri lirive“ - "tregut unik financiar evropian“: - rezidentët e të gjitha vendeve anëtare mund të zgjedhin se në cilin vend në kuadër të BEE-së dëshirojnë t'i investojnë mjetet e tyre, të hapin llogari, të marrin hua  Një treg i tillë financiar - do të ishte më atraktiv për derdhjen e kapitalit nga mbarë bota 2. SISTEMI MONETAR EVROPIAN  Formimi i unionit monetar- nuk është përmendur në Marrëveshjen e Romës  Integrimi nuk mund të realizohet pa ecurinë paralele të procesit të integrimit monetar  Ballafaqimi i shteteve anëtare me çrregullimet e shpeshta monetare - ndikimi i çrregullimeve monetare në bashkëpunimin ekonomik mes shteteve anëtare  Formimi i unionit doganor dhe vendosja e politikës së përbashkët bujqësore (PPB-së)  Paraqitja e nevojës për forcimin e bashkëpunimit në sferën e marrëdhënieve monetare  1970- Arrihet marrëveshja për formimin e unionit të vërtetë monetar
  15. 15.  Unioni monetar duhej të realizohej deri më 1980  Në BEE mbisundonte mendimi: - se unioni monetar do ta shpejtojë integrimin ekonomik mes vendeve anëtare - kështu do të kontribuohej në formimin e unionit ekonomik  Zgjerimi i BEE-së dhe thellimi i krizës monetare ndërkombëtare  reflektimi i krizës monetare në shtyerjen e vendosjes së unionit monetar për një periudhë tjetër  Ideja për formimin e unionit monetar për një afat të shkurtër - u tregua joreale  Orientimi drejt programit të bashkëpunimit monetar: Sistemit Monetar Evropian (SME)  hapi i parë drejt realizimit të unionit monetar  Çka dëshmon pamundësia e realizimit të unionit monetar në kohën e paraparë?  se ende nuk ishin pjekur kushtet që sovraniteti nacional në sferën e politikës monetare, të bartet në organet e përbashkëta të BEE  dilema e vendit anëtar rreth çështjes se a do të ketë më shumë humbje nga integrimi ekonomik 2.1. Formimi dhe zhvillimi i SME-së  Konferenca e Hagës (1969)  parashihet mundësia e formimit të unionit ekonomik dhe monetar deri në fund të viteve të shtatëdhjeta  plani i realizimit të këtij unioni – u parapa të jetë i ndarë në faza  Faza e I duhej të realizohej (1.1.1971-31.12.1972)  Detyrat kryesore të Fazës së I-rë :  konsultimet paraprake mbi masat e politikës ekonomike  standardizimi fiskal dhe harmonizimi i tatimeve  harmonizimi i buxheteve nacionale  vendosja e procedurës për rregullimin e marrëdhënieve mes organeve të BEE-së  eliminimi i kufizimeve të tjera devizore dhe i barrierave në qarkullimin e kapitalit  standardizimi i instrumenteve të politikës monetare, me rolin aktiv të Komitetit të Guvernatorëve të Bankave Qendrore  "Raporti i Vernerit“ - Ky dokument flet për domosdoshmëria e unionit ekonomik dhe monetar  realizimi gradual-në formë të qarkullimit plotësisht të lirë të fuqisë punëtore, mallit, shërbimeve dhe kapitalit - pa kufizimin e konkurrencës dhe pa jobalansimet strukturale dhe rajonale  Në sferën e politikës monetare është:  planfikimi i formimit të një mekanizmi unik monetar në kuadër të sistemit ndërkombëtar  që do të bazohej në konvertibilitetin e plotë të valutave  Eliminimi i fluktuimit të kurseve devizore  Krijimi i kushteve për aplikimin e njësisë së përbashkët monetare  Organizimi i Bankave Qendrore në nivel të BEE-së  Kompetencat: - politika monetare dhe kreditore - politika monetare ndaj vendeve jashtë Unionit - politika në tregun e përbashkët të kapitalit,qarkullimi i kapitalit  politika buxhetore dhe tatimore,si dhe - masat rajonale për zhvillimin e balansuar të Unionit  Miratimi i Raportit të Vernerit- nën ndikimin e dy koncepcioneve mbi udhëheqjen e politikës së përbashkët monetare  koncepcioni i "monetaristëve" të cilët shrehnin interesat e Francës - insistimi në përcaktimin e kurseve fikse devizore në kuadër të BEE-së - kontrolli rigoroz i qarkullimit të kapitalit  Qëndrimi i “monetaristëve:
  16. 16. - koordinimi dhe harmonizimi i politikës ekonomike të vendeve anëtare- duhet të aplikohet vetëm në fazat e mëtejme të integrimit  koncepcioni i përfaqësuar nga "ekonomistët“ - shprehje e interesit të Gjermanisë - preferohet qarkullimi krejtësisht i lirë i kapitalit - koordinimi i politikës ekonomike të vendeve anëtare  Qëndrimi i “ekonomistëve”: -vetëm në këtë mënyrë do të krijoheshin kushtet për vendosjen e kurseve fikse devizore  Raporti i Vernerit - përpjekje drejt intensifikimit të integrimit monetar në kuadër të BEE-së  Qëllimi: në një periudhë të ardhme - të arrihet unioni monetar  Aktualizimi i integrimit monetar - për shkak të krizës së sistemit monetar ndërkombëtar  Përkrahja e procesit të integrimit monetar me qëllim të vendosjes së reformës së sistemit monetar ndërkombëtar -integrimi monetar - mjet për arritjen e unitetit politik në BEE  Faza e parë e bashkëpunimit monetar – 1972  valutat e vendeve anëtare mund të këmbeheshin me devijime prej +- 2,25%  këmbimi i valutave kryesisht ishte i lidhur për dollarin  u formua Fondi Evropian për Kooperimin Monetar (EMCF) - embrioni i Bankës Qendrore Evropiane - detyra: rregullimi i mekanizmit valutor dhe aranzhmanet kreditore  Vendet anëtare pajtohen se për valutën e përbashkët mund të flitet vetëm pasi të përfundojë procesi i vendosjes së UME  Arrihet marrëveshja për veprim në kushtet jostabile të marrëveshjeve ndërkombëtare monetare  vendosja e aranzhmaneve që vendeve anëtare të BEE-së do t'i mundësojë: - koordinimin e politikës ekonomike - fiksimin e kurseve të tyre devizore deri në kufijt e lejuar nga ana e FMN-së  Ky aranzhman monetar krijoi hapësirën për aplikimin e skemës valutore të BEE-së  braktisja e Britanisë së Madhe, Italisë (1973), Francës (1974)  Nevoja për nxitjet reja në sferën e bashkëpunimit monetar  domosdoshmëria e marrjes parasysh të dallimeve strukturale dhe rajonale mes vendeve anëtare  Firencë 1977- ringjallje e koncepcionit të unionit monetar mes vendeve anëtare (Roy Jenkins)  propozohen masa të reja për forcimin e koordinimit afatshkurtër të politikës ekonomike mes vendeve anëtare  për përsosjen e tregut të përbashkët  Qëllimi: arritja e stabilitetit monetar në Evropë  Argumente ekonomike për përtërirjen e idesë mbi forcimin e bashkëpunimit monetar në kuadër të BEE-së:  Politika e përbashkët monetare - kushti themelor për zgjidhjen e problemeve kryesore ekonomike  zvogëlimi i dallimeve strukturale rajonale  ndihma rajoneve më pak të zhvilluara në disa vende anëtare  Propozohet Deklarata për formimin e Sistemit Monetar Evropian (6 -7 korrik 1978- Bremen)  Miratimi i Deklaratës nga Këshilli Ministror (15.12.1978,Bruksel) 2.2. Qëllimet dhe mekanizmat e SME-së  SME – është paramenduar si element fundamental i strategjisë së orientuar drejt zhvillimit ekonomik kontinuel dhe stabil  Sigurimi i punësimit të plotë, harmonizimi i standardit jetësor  Zvogëlim i dispariteteve rajonale në kuadër të BEE-së  Nxitje e procesit të integrimit evropian me ndikim në stabilizimin e marrëdhënieve ndërkombëtare ekonomike dhe monetare
  17. 17.  Qëllimi kryesor i SME-së ishte:  vendosja e bashkëpunimit më të ngushtë monetar mes vendeve anëtare  valuta e përbashkët dhe udhëheqja e përbashkët monetare  shpejtimi i ecurisë drejt unionit monetar dhe zonës së stabilitetit monetar në Evropë  SME – është shprehje e përpjekjeve të përbashkëta për tejkalimin e kufizimeve  nevojë e vendeve anëtare për një kurs stabil devizor dhe harmonizimin e politikës monetare  Shndërrimi i Fondit Evropian për Kooperim Monetar - në Fondin Monetar Evropian  Përdorimi i njësisë valutore evropiane (ECU)  miratohet më 17 shkurt 1986 në Luksemburg  Motivet e formimit të SME-së janë:  Vendosja e kurseve devizore fleksibile shkaktoi pasiguri dhe moskënaqësi të përgjithshme  Kurset devizore karakterizoheshin me fluktuime të tepërta  Subjektet ekonomike humbën besimin në stabilitetin monetar - efekte negative në investime  Jostabiliteti i theksuar i dollarit amerikan - konvertimi masovik i dollarit në markën gjermane - marka gjermane i ekspozohet presioneve të forta për revalvim, e valutat tjera - për devalvim  lëvizjet e tilla- të papranueshme për Gjemaninë - kërcënohet zvogëlimi i eksportit dhe profitit  Gjermania – e motivuar për forcimin e bashkëpunimit monetar evropian - ofrimi i mundësisë reale për ndarjen e presionit artificial në markën gjermane me valutat e vendeve tjera evropiane  SME u vendos më 13.3.1979 - me përjashtim të Britanisë së Madhe, Norvegjisë - Greqia - nuk u pranua menjëherë në SME  Karakteristikat kryesore të mekanizmit të SME-së:  formë e bashkëpunimit monetar  isht, si një aranzhman monetar mes vendeve evropiane  Parakushtet esenciale për integrimin e mëtejmë ekonomik mes vendeve të BEE-së:  Krijimi i zonës së stabilitetit në Evropë duhet bazuar në shpenzime dhe çmime fikse  zhvillimi ekonomik, zvogëlimi i dallimeve në shkallën e zhvillimit  Shkurt 1986 - vendet anëtare vendosën që të realizojnë tregun e brendshëm të përbashkët deri më 1992  eliminimi i plotë i barierave në qarkullimin e mallit, shërbimeve, kapitalit dhe fuqisë punëtore - një hap përpara në zvhillimin e integrimit - në drejtim të ndërtimit të unionit ekonomik  Përsosja e mëtejme e SME-së  shndërrimin e tij në Union Monetar-pjesë e pandarë dhe e paevitueshme e Unionit Ekonomik  Humbja e sovranitetit nacional monetar - mundësisë që politika monetare të shfrytëzohet si instrument i politikës ekonomike nacionale - me krijimin e UME-së, pushtetet nacionale humbin një pjesë të mundësive që të udhëheqin politikën nacionale ekonomike - pushtetet nacionale humbin instrumentin kryesor për kontrollin e kërkesës  Politikën e UME-së do ta zbatojë SEBQ - do të ndryshonte edhe mekanizmi i koordinimit ndërkombëtar të politikave monetare dhe devizore  Përparësitë e SME-së:  me aplikimin e valutës unike BEE avancon statusin e saj në tregun ndërkombëtar financiar dhe në marrëdhëniet monetare ndërkombëtare  valuta e BEE-së - njëra nga tri valutat më atraktive në botë  kontributi në pavarësimin monetar të vendeve evropiane - kursi i valutave evropiane ndaj dollarit
  18. 18.  Dobësitë e SME-së janë:  nuk arriti t'i mbledhë të gjitha valutat e vendeve anëtare  nuk ishte tërheqës për vendet tjera anëtare që ishin jashtë SME 3. UNIONI MONETAR EVROPIAN (UME)  Procesi i formimit të UME- fillon nga viti 1979 me formimin e SME  Shtetet anëtare shpejtojnë procesin e ndërtimit të "tregut unik"  krahas "tregut unik" – krijimi i unionit ekonomik monetar dhe politik  BEE- të shndërrohet në një Union Evropian me të gjitha atributet ekonomike, politike dhe ushtarake të një superfuqie 3.1. Unioni Ekonimik si parakusht i Unionit Monetar  Elemente themelore të Unionit Ekonomik janë:  tregu unik i mallrave, shërbimeve, kapitalit dhe fuqisë punëtore  politika e konkurrencës dhe masat tjera për sigurimin e funksionimit normal të mekanizmave të tregut  politika e përbashkët ndaj ndryshimeve strukturale  harmonizimi i shkallës së zhvillimit në kuadër të BEE-së  koordinimi i politikës makroekonomike (rregullat e politikës buxhetore) 3.1.1 Përmbajtja e Unionit Monetar Evropian (UME)  Unioni monetar nënkupton:  valutën unike  bankën qendrore dhe politikën monetare unike  krahas unionit ekonomik - edhe ate politik  Procesi i ndërtimit të UME-heqje dorë nga sovraniteti monetar e pjesërisht edhe nga ai politik  Domosdoshmëria e përmbajtjes së parimeve:  ndërtimit të unionit monetar duhet t’i paraprijë unioni ekonomik  gjatë aprovimit të vendimeve vlen parimi i subsidiaritetit,kjo d.m.th. se: - në organet e BEE-së barten vetëm punët të cilat më mirë kryhen në kuadër të BEE-së, se sa në instanca më të ulëta (kombëtare, rajonale apo lokale) - vendimet duhet marrë në një nivel sa më të afërt me qytetarët - gjithnjë duhet verifikuar nëse një veprim i përbashkët është i arsyeshëm duke pasur parasysh mundësitë kombëtare, rajonale apo lokale të veprimit  Vendosja e UME-së dhe Sistemi Evropian i Bankave Qendror - roli kryesor për qeverisje në sferën monetare të BEE-së  Detyrat kryesore:  qeverisja në sferën monetare  ruajtja e stabilitetit të çmimeve  vendosja dhe shfrytëzimi i instrumenteve të politikës monetare  Kushtet e domosdoshme për aplikimin e valutës unike:  stabiliteti i çmimeve - shkalla e inflacionit jo më shumë se 1,5% të mesatares së 3 vendeve anëtare me shkallë më të ulët të inflacionit  norma e kamatës - normat afatgjata të kamatës-më së shumti 2% mbi mesataren e normave të kamatës së 3 vendeve anëtare me normë më të ultë kamatore  deficiti i buxhetit - deficiti i buxhetit nacional nuk mund të jetë mbi 3% të bruto produktit shoqëror  borxhi publik - borxhet publike të gjithmbarshme- të mos kalojnë 60% të bruto produktit njëvjeçar të vendit;  stabiliteti i parasë - valuta nacionale të mos jetë e devalvuar në 2 vitet e fundit - divergjencat eventuale të kursit të saj- në suaza plus - minus 2,25%  Kriteriumet e konvergjencës dhe Marrëveshja e Mastrihtit
  19. 19.  lejohet mundësia diskrete e të drejtës së vendeve anëtare që t’i vlerësojnë kushtet për inkuadrimin në valutën unike  anëtare e UME-së mund të bëhej edhe vendi anëtar që nuk i plotësonte një ose dy kushte  nëse ai vend kishte realizuar përparim të dukshëm drejt plotësimit të tyre 3.1.2. Etapat e vendosjes së Unionit Monetar Evropian  Vendosja e UME-së: në mënyrë graduale  Arësyet:  procesi i formimit të unionit monetar - kufizimi i sovranitetit monetar dhe atij politik  adaptimi psikologjik, politik dhe ekonomik  Etapat e realizimin të Unionit Monetar dhe Ekonomik:  Etapa e parë (1990- 1993)  Etapa e dytë (1994-1999)  Etapa e tretë (pas vitit 1999) V. UNIONI EVROPIAN- HAP I RI NË NDËRTIMIN E MËTEJMË TË ARKITEKTURËS SË BEE-së  Marrëveshja mbi Unionin Evropian është nënshkruar në Mastricht (Holandë) më 7.2.1992  Vendet nënshkruese: Gjermania, Franca, Britania e Madhe, Italia, Belgjika, Holanda, Luksemburgu, Danimarka, Irlanda, Spanja, Portugalia dhe Greqia  Kjo marrëveshje ndryshoi dhe plotësoi Marrëveshjen për themelimin e tri Bashkësive Evropiane: për Çelik dhe Thëngjill, Energji Atomike dhe Bashkësisë Ekonomike  Revizioni më radikal që është bërë në Marrëveshjen mbi themelimin e Bashkësisë Ekonomike Evropiane  Përmban elemente të reja në bashkëpunimin mes vendeve anëtare në shumë sfera  Hapi i parë për të qenë pjesë e Unionit është pranimi i konceptit dhe mekanizmit të tregut unik evropian  tregu unik funksionon si një treg i brendshëm i vendeve anëtare  UE - një nga potencialet më të mëdha tregtare në botë - pjesëmarrja në tregtinë botërore: 20 %  Në vitin 2002 “pesëmbëdhjetsha evropiane” - më se 370 milionë banorë  Sipërfaqja prej 3.25 milionë kilometra katrorë  UE - një treg me fuqi të madhe blerëse  Bruto produkti i brendshëm (GDP) në vlerë prej 8.145,5 miliardë dollarë - 25,9 % të vlerës së përgjithshme të GDP-së botërore Struktura e tregëtisë botërore më 2002 1. ETAPAT THEMELORE NË ZHVILLIMIN E GJERTANISHËM TË UE-së  Marrëveshja e Parisit (18 prill,1951)- formimi i Bashkësisë Evropiane për çelik dhe thëngjill  Marrëveshja e Romës (25 mars 1957) – themelimi i BEE-së dhe Bashkësisë Evropiane për Energji Atomike (EURO-ATOM)  Miratimi i Aktit Unik Evropian (3 dhjetor 1985 dhe hyrja në fuqi më 1 korrik 1987)  ndërrimi i parë rrënjësor i Marrëveshjes së Romës  parashikimi i krijimit të "tregut të brendshëm" (më së largu deri më 31 dhjetor 1992)  Ndryshimet në Aktin Unik Evropian  bëhet thjeshtësimi dhe harmonizimi i ligjshmërive - aplikimi i një qasjeje të re të harmonizimit me qëllim të realizimit të unionit ekonomik dhe atij monetar  miratohet parimi i shumicës kualifikuese për marrjen e vendimeve që janë me rëndësi për krijimin e tregut unik evropian  Parlamenti Evropian fiton autorizime të reja në sferën e aktiviteteve legjislative - Parlamentit i bartet autorizimi për marrjen e të gjitha vendimeve të rëndësishme për formimin e Unionit Ekonomik dhe Monetar
  20. 20.  Ndërmirren aksione të ndryshme në procesin e formimit të unionit ekonomik dhe monetar me qëllim të: - konsolidimit të bazës shkencore dhe teknologjike - harmonizimit të ligjshmërive për sigurim dhe shëndetësi - ruajtjes së ambientit jetësor  Dinamika e krijimit të "tregut të brendshëm" – sjell deri te propozimi për vazhdimin e mëtejmë të integrimit  Qëllimi: realizimi i plotë i Unionit Ekonomik dhe Monetar  Zhdukja e komunizmit dhe e ndarjes në blloqe të Evropës- nxitje për krijimin e "Unionit politik” 1.1. Etapat e themelimit të Unionit Ekonomik dhe Monetar Etapa e I-rë  Vëmendje e posaçme - Fondit për adaptime strukturale  Stimulimi i zhvillimit rajonal dhe eliminimin e dallimeve ekzistuese  Kalimi prej sistemit të konvergjencave në sistemin e koordinimit të politikave ekonomike:  marrëveshjet reciproke mbi metodat, masat dhe instrumentet e politikës makroekonomike të vendeve të ndryshme  mbikqyrja multilaterale e politikës ekonomike dhe realizimi i saj  Procesi i gjatë dhe i vështirë i ratifikimit  referendumi i përsëritur në Danimarkë dhe Francë  Hyn në fuqi Marrëveshja mbi Unionin Evropian(1 nëntor 1993)  Fundi i etapës së parë të zhvillimit të Unionit Evropian  Arritjet: liberalizimi i plotë i qarkullimit të kapitalit në BEE Etapa e II-të (1.1.1994)  Tri drejtimet themelore:  përcaktimi i qëllimeve buxhetore, monetare dhe fiskale  themelimi i mekanizmit evropian të bankave qendrore  Bashkësia tejkalon rolin e koordinatorit të thjeshtë në përcaktimin e politikës së përgjithshme monetare  Forcimi i institucioneve ekzistuese monetare  Themelimi i Institutit Monetar Evropian (1.1.1994, Frankfurt) - paraardhëse e Bankës Qendrore Evropiane ( Sistemit të Bankave Qendrore të UE-së)  Anëtaret e Institutit: Bankat Qendrore Nacionale (BQN)  Detyrat themelore të Institutit:  forcimi i bashkëpunimit në mes të BQN-ve  forcimi i harmonizimin të politikës monetare të shteteve anëtare  sigurimi i stabilitetit të çmimeve  mbikqyrja e funksionimit të Sistemit Monetar Evropian  marja mbi vete e funksioneve që ishin nën kompetencën e Fondit Evropian për Bashkëpunimin Monetar  lehtësimi i përdorimit të ECU-t  përgatitja e instrumenteve dhe procedurës për zbatimin e politikës unike monetare  Instituti të pushojë së ekzistuari - pas fillimit të funksionimit të Bankës Qendrore Evropiane  Emetimi i banknotave- Banka Qendrore Evropiane  Kapitali themelues i BQE u vendos të jetë 5 miliardë ECU  Obligimi i vendeve anëtare për t’i siguruar BQE-së rezervat devizore në vlerë prej 50 miliardë ECU  Operacionet devizore të Bankave Qendrore Nacionale - do t’i nënshtroheshin lejes së BQE-së - sigurimi i harmonizimit të tyre me politikën monetare të UE-së
  21. 21.  Shpërndarja e të hyrave monetare të BQE-së  20% - fondit rezervë  80% aksionarëve - Bankave Qendrore Nacionale - proporcionalisht me pjesëmarrjen e aksioneve  Qëllimi i aksioneve në sferën ekonomike në këtë fazë:  forcimi i politikës së zhvillimit rajonal dhe ndryshimeve strukturale  forcimi i bashkëpunimit në planin global makroekonomik  Në sferën monetare:  formimi i Sistemit Evropian të Bankave Qendrore  krijimi i një politike monetare të përbashkët  Në fazën kalimtare – Këshilli i Guvernatorëve autorizohet për koordinimin e politikës monetare  Hyrja definitive në UM me valutën unike (ECU) dhe me një BQ - do të varet nga plotësimi i kriteriumeve të konvergjencës  Analiza e UNCTAD-it më 1994:  kah fundi i vitit 1992 vetëm dy shtete (Franca dhe Luksemburgu) plotësonin dy kushte (deficiti i buxhetit dhe borxhi publik)  Italia, Belgjika, Holanda, Portugalia dhe Greqia- nuk plotësonin asnjërin nga këto kushte  Gjermania, Britania e Madhe dhe Spanja- kishin deficit të buxhetit  Danimarka dhe Irlanda- pjesëmarrja e borxhit publik në produktin shoqëror mbi kriteriumet e parapara  Tri opcionet për zgjidhjen e këtij problemi:  shtyrja e konstituimit të Unionit Monetar  modifikimi i kriteriumeve të konvergjencës  inkuadrimi në Union - edhepse nuk plotësohen kriteriumet fiskale, por që në vitet e fundit i afrohen këtyre kriteriumeve Etapa e III-të  Nënkupton vendosjen e politikës unike monetare dhe pushtetit qendror monetar  SEBQ udhëheqë me valutën unike - Banka Qendrore Evropiane (European Central Bank) dhe - Bankat Qendrore të vendeve anëtare të BEE-së  Detyra kryesore e BQE dhe SEBQ:  ruajtja e stabilitetit të çmimeve  formulimi i politikës së përbashkët monetare dhe realizimi i saj ruajtja dhe udhëheqja e rezervave devizore të vendeve anëtare 2. PËRMBAJTJA THEMELORE E MARRËVESHJES SË MASTRIHTIT  Pjesët kryesore të Marrëveshjes së Mastrihtit janë: 1) Dispozitat e përbashkëta të Marrëveshjes 2) Dispozitat që kanë të bëjnë me ndryshimet e Marrëveshjes për themelimin e Bashkësisë Ekonomike Evropiane me qëllim të formimit të Unionit Evropian 3) Dispozitat që kanë të bëjnë me ndryshimet e Marrëveshjes mbi themelimin e Bashkësisë Evropiane për Thëngjill dhe Çelik 4) Dispozitat që kanë të bëjnë me ndryshimet e Marrëveshjes mbi themelimin e Bashkësisë Evropiane për Energji Atomike 5) Dispozitat që kanë të bëjnë me politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë 6) Dispozitat mbi bashkëpunimin në sferën e jurispodencës dhe të brendshme 7) Dispozitat përfundimtare
  22. 22.  „Tri shtyllat" e bashkëpunimit të përfshira në Marrëveshjen mbi Unionin Evropian janë: 1. Tri Bashkësitë Evropiane 2. Bashkëpunimi në politikën e jashtme të përbashkët dhe të sigurisë 3. Bashkëpunimi në sferën e jurispodencës dhe punëve të brendshme të vendeve anëtare  Politika sociale - lëndë e një protokolli të veçantë  vendet nënshkruese duhet t’i përkrahin dhe plotësojnë aktivitetet e tyre në drejtim të : - përmirësimit të kushteve të punës së punëtorëve - informimit dhe konsultimeve me punëtorët - çështjeve të tjera me rëndësi nga sfera e interesit të punëtorëve  Rëndësia e Marrëveshjes së Mastrihtit:  zhvilloi mekanizmin e tregut të brendshëm unik  funksionimi i tregu unik si një treg i brendshëm i vendeve anëtare - tregu i mallrave, shërbimeve, punës dhe kapitalit 5. QËLLIMET THEMELORE TË UNIONIT EVROPIAN  Qëllimet themelore të UE-së janë:  nxitja e zhvillimit ekonomik dhe shoqëror  krijimi i një hapsire pa kufij të brendshëm  forcimi i kohezionit ekonomik dhe shoqëror  vendosja e Unionit Ekonomik dhe Monetar me valutën unike  udhëheqja e politikës së përbashkët me jashtë dhe të sigurisë - politika e përbashkët e mbrojtjes që mund të shndërrohet në mbrojtje të përbashkët  mbrojtja e të drejtave dhe interesit të qytetarëve të shteteve anëtare  zhvillimi i bashkëpunimit mes punëve të jurisprodencës dhe punëve të brendshme  ruajtja dhe zhvillimi i të arriturave të Unionit  Unioni Evropian respekton identitetin nacional të vendeve anëtare si dhe të drejtat dhe liritë e njeriut  Unioni siguron mjetet e domosdoshme për realizimin e qëllimeve të veta  Qëllimet e politikës strukturale dhe kohezioni ekonomik – shoqëror janë: 1. Zhvillimi i rajoneve të cilat kanë ngecur në zhvillim: - Fondi Evropian për Zhvillim Rajonal (ERDF), - Fondi Social Evropian (ESF) - Fondi për Ndihmë Bujqësisë (EAGF) - Banka Investive Evropiane (EIB) - Bashkësia Evropiane për Çelik dhe Thëngjill (ECSC) 2. Ristrukturimi i rajoneve të ngarkuara me industri të vjetruar me mjetet e ERDF, ESF dhe ECSC 3. Zgjidhja afatgjatë e problemit të papunësisë me mjetet e ESF, EIB SEBQ 4. Integrimi i gjeneratave të reja në popullatën e punësuar me mjetet e ESF, EIB dhe ECSC 5. Ndryshimi i strukturave agrare dhe zhvillimi i mesit fshatar me mjetet e EAGF, ERDF, ESF dhe EIB 1) Rëndësia e dimensionit rajonal:  realizimi i zhvillimit ekonomik, social dhe progresi shkencor-teknik  filozofia e ndërtimit të "Evropës pa kufij“: - çdo pjesë e saj duhet t’i ndijë përparësitë e integrimit  Identifikimi i zonave më pak të zhvilluara  Përcaktimi i politikës së përbashkët aktive rajonale  Formimi i Fondeve strukturale  Kombinimi i dhënieve pa kthim dhe huave - rritja e efikasitetit të investimeve në rajonet më pak të zhvilluara  Qëllimi i masave të politikës rajonale:  Zvogëlimi i dispariteteve rajonale
  23. 23. 2) Realizimi i ristrukturimit të rajoneve të ngarkuara me industri të vjetëra:  ndarja e mjeteve pa kthim (për ndërtesat industriale, makinat dhe paisjet  garancionet për hua  dhënia e trollit dhe lokacionit industrial  ndihma për bartjen dhe transferimin e fuqisë punëtore  koncesionet fiskale për obligimet shtetërore  lehtësimet fiskale për investime  ndihma për ndërtimin e fabrikave  Domosdoshmëria e harmonizimit të planeve nacionale  Zgjidhja e problemeve rajonale dhe sociale 3) Problemi i papunësisë është në qendër e vëmendjes në çdo vend të zhvilluar me ekonomi të tregut  norma mesatare e papunësisë, ka shenuar rritje të vazhdueshme deri në vitin 1995  1970-1974 : 2,6% deri 10,0% 1991-1995  1996-2001 - rënie në 9,4% 4) Gjetja e mundësive për zvogëlimin e papunësisë  Punësimi i gjeneratave të reja dhe punësimit të femërave  Orientimi i masave të politikës ekonomike drejt zhvillimit ekonomik  Nxitja e ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme për zhvillim më të shpejtuar  Rritja a investimeve  Aftësimi profesional dhe rikualifikimi i të papunësuarve  Zvogëlimi i ngarkesave tatimore për fuqinë punëtore të punësuar  Qëndrimet e disa vendeve anëtare:  Belgjika: apelohet për shuarjen e "berzës së zezë të punës"  Britania e Madhe: apelon në përgatitjen e masave për forcimin e aftësisë konkurruese të industrisë Evropiane  Suedia: papunësia e madhe e bjen në pyetje kredibilitetin e Unionit -kërkon harmonizimin e programeve nacionale të punësimit 5) Ndryshimi i strukturave agrare dhe zhvillimi i mesit fshatar realizohet përmes mjeteve nga EAGF, ERDF, ESF dhe EIB  Kriteriumet për hyrjen në kategorinë e "meseve fshatare“:  Kriteriumet kuantitative: 1. niveli i lartë i të punësuarve në bujqësi në krahasim me numrin e përgjithshëm të të punësuarve 2. niveli i ultë i të ardhurave nga bujqësia 3. niveli i ulët i zhvillimit shoqëror-ekonomik i vlerësuar në bazë të bruto produktit të vendit për banor  Kriteriumet kualitative: 1.dendësia e vogël e popullsisë apo depopullacioni në ato vise 2. gjendja jo e volitshme në viset malore apo më pak të stimuluara  Neni 130 d. i Marrëveshjes së Romës – formimi i Fondit të Kohezionit (31.12.1993)  Detyrat kryesore - financimi i projekteve në sferat: - Ekologji - Rrjeta transevropiane të infrastrukturës në transport 6. NDRYSHIMET E PARAPARA ME MARRËVESHJEN E MASTRIHTIT  Forcohen kompetencat e Bashkësisë në disa sfera: - politika sociale (pa Britaninë e Madhe) - sfera e kohezionit ekonomik dhe social (politika e zhvillimit rajonal) - mbrojtja e ambientit jetësor - hulumtimet shkencore-teknike dhe zhvillimi teknologjik - aftësimi i kuadrove
  24. 24.  Sferat që për herë të parë hynë në kompetencën e Bashkësisë: - politika e vizave - arsimimi - mbrojtja e konsumatorëve - politika e bashkëpunimit për zhvillim - rrjeta transevropiane në sferën e komunikacionit,telekomunikimit dhe infrastrukturës energjetike - kultura dhe politika industriale  Roli i ri i Këshillit Evropian si trup politik udhëheqës i politikës së zhvillimit t ë Unionit në të gjitha sferat  Risitë në sferën e Këshillit Ministror- marrja e vendimeve me shumicën kualifikuese  Zgjatet mandati i Komisionit Evropian prej 4 në 5 vjet  Forcohet roli i Parlamentit Evropian në procesin e miratimit të dispozitave ligjore në BEE  Parlamenti Evropian vendosë bashkë me Këshillin Ministror për: - ambientin e njeriut - hulumtimet shkencore - zhvillimin teknologjik - realizimin e tregut të brendshëm  Risi në Gjyqin e Nderit- dënimet në të holla  Formohet Gjyqi Financiar (Kontrolli Financiar) dhe Komiteti i Rajoneve  Parashihen organet e ardhshme të Unionit Monetar:  Instituti Monetar Evropian  Banka Qendrore Evropiane 7. IDETË E REJA NË KUADËR TË UEM-së  Ndryshimi i koncepcionit të tregut të përbashkët të BEE-së  Tregu unik - mbështetja kryesore e unionit ekonomik  Eliminimi i të gjitha kufizimeve dhe shlyerja e kufijve mes hapësirave ekonomike nacionale  Tregu unik i Unionit Evropian përfshinë të gjitha tregjet e mallrave dhe shërbimeve dhe faktorëve të prodhimit  Amandamenti i nenit 8a të Marrëveshjes së Romës: "Tregu unik duhet të paraqes një hapësirë pa kufij të brendshëm, brenda të cilit duhet të sigurohet qarkullimi i lirë i mallit, njerëzve, shërbimeve dhe kapitalit, në pajtim me dispozitat e kësaj Marrëveshjeje“  Ndryshimet në politikën bujqësore  Zvogëlimi i normave fikse doganore për 30%  Zvogëlimi i shkallës së subvencionimit të eksportit të produkteve bujqësore  Eliminimi i barierave doganore mes vendeve anëtare - njëra nga detyrat më të vështira  të mos aplikohen dogana të reja eksportuese/importuese nga shtetet anëtare,po shkuarje drejt krijimit të unionit doganor  Shuarja graduale e doganave importuese mes vendeve anëtare  Themelimi i unionit doganor-kontribut në:  zhvillimin e harmonizuar të tregtisë botërore  eliminimin gradual të kufizimeve në tregtinë ndërkombëtare  eliminimin e barrierave doganore  Politika e përbashkët tregtare  i dha rëndësi eliminimit të doganave mes shteteve anëtare  rritjes së aftësisë konkurrente të ndërmarrjeve  Politika e përbashkët tregtare bazohet në parimet unike:  lidhjen e marrëveshjeve doganore dhe tregtare  harmonizimin e masave të liberalizimit  politikën e eksportit dhe masave për mbrojtjen e tregtisë
  25. 25.  Marrëveshjet për politikën e përbashkët tregtare dhe Unionin doganor, mund të jenë të ndara në faza  Harmonizimi i tatimeve-detyrë e rëndësishme në procesin e krijimit të tregut unik  Tatimi në vlerën e shtuar (TVSH)  Tatimi në qarkullim  Tatimi i ndërmarrjeve  Shkallët e ndryshme të tatimeve në vendet anëtare  Qershor 1991- Marrëveshja mbi ndryshimet në mekanizmin tatimor  aplikimi i shkallës standarde të TVSH-së- jo më e ulët se 15%  Parimi i subsidiaritetit  ndarje e kompetencave mes shteteve anëtare aty ku ekziston mundësia për ndarjen e tyre  rregullimi i marrëveshjeve institucionale - vendimet duhet të miratohen në nivelin më të ulët  Bashkësia intervenon vetëm po kur qëllimet mund të realizohen më me sukses në nivel të Bashkësisë se sa në nivel të pushteteve nacionale  aplikohet në sferat: - punët shkencore-hulumtuese - politika e ambientit jetësor - politika rajonale, - në kuadër të unionit ekonomik dhe monetar  Valuta e ardhshme e përbashkët- Euro  Hyrja në përdorim e valutës unike- nga më se 300 milionë banorë të 12 shteteve anëtare  Tri fazat e kalimit në Euro: Faza e përgatitjes teknike dhe operative (1.1.1999-31.12.2001)  Faza Tranzitore - veçimi i Euro-s si tregues kryesor - çmimi në DM është përdorur si tregues plotësues  Fazë që barti peshën e kalimit në sistemin e ri valuator  Bëri përgatitjet për implementimin e valutës së përbashkët Faza e qarkullimit paralel (1.1.2002- 28.2.2002)  Qarkullim paralel DM-së dhe Euro-s  Pagesat në të gatshme -në Euro  Pagesat e detyruara (doganimei,akciza,tatimi,etj.) në Euro apo DM Periudha e zëvendësimit (1.3.2002)  Faza e tërheqjes së DM dhe valutave tjera nacionale  Zëvendësimi me Euro  Jetësim i kalimit në sistemin e ri valuator 8. POZITA E VENDEVE QË NUK JANË ANËTARE TË TREGUT UNIK EVROPIAN  Integrimi Evropian në kohën kur u nënshkrua Marrëveshja e Romës  Zgjerimi i Unionit Evropian- maj, 2004  Deri në fund të vitit 2007, 27 shtete do t’i takojnë Unionit  "Agjenda 2000“-Programi për shekullin e ardhshëm  Kriteret themelore që plotësuan: Hungaria, Polonia, Çekia, Estonia, Qiproja dhe Sllovenia:  rendi shoqëror demokratik  institucionet stabile  ekonomia e tregut  Për Rumuninë, Bullgarinë dhe Shqipërinë - gjasa për forma të ndryshme të bashkëpunimit  Marrëveshjet mbi bashkëpunimin ekonomik me vendet e Afrikës, Karaibeve dhe Pacifikut  1961- Konventën e Jaundea-s me 18 vende afrikane,e përtrirë më 1969  Hap i madh drejt zgjerimit të bashkëpunimit:
  26. 26. –1975, Konventa e Lome-së me 46 vende afrikane, të Karaibeve dhe Pacifikut  Konventa rregullon: - çështjet e bashkëpunimit tregtar - depërtimi i prodhimeve të këtyre vendeve, në tregun e Evropës Perëndimore  Rëndësia e Konventës së Lome-së:  theksohet interesi i UE-së për territoret e dikurshme të metropolet evropiane  dëshmojnë për përpjekjet e Evropës të ndihmojë zgjidhjen e problemeve të vendeve në zhvillim  Plani multilateral- roli udhëheqës i UE-së gjatë bisedimeve për liberalizimin e tregtisë në kuadër të GATT-it - tregtisë Veri-Jug në kuadër të Kombeve të Bashkuara  Plani bilateral- marrëveshjet e shumta mbi bashkëpunimin me:  vendet e Mesdheut  vendet e Evropës Qendrore dhe Juglindore  disa vende të Azisë dhe Amerikës Latine  Marrëveshjet për bashkëpunim me vendet e EQJL- bërthamë e të gjitha formave ekzistuese të bashkëpunimit  Këto marrëveshje ofronin:  përmirësimin e kushteve për pjesëmarrje në tregun e produkteve bujqësore  vendosjen e tregtisë së lirë (pa doganë) për produktet industriale për një periudhë dhjetëvjeçare  ndihmën teknike dhe financiare  mundësinë e zhvillimit të tregtisë së lirë në sferën e shërbimeve  Adaptimi i këtyre shteteve-kushteve të tregut unik evropian  angazhim i madh në sferën e harmonizimit të ligjshmërive ekonomike  Detyrat më të rëndësishme për vendet e EQJL-së:  qarkullimi i lirë i kapitalit - nuk është ekonomi e tregut ajo ekonomi që nuk është e hapur për tregun e mallrave, shërbimeve dhe faktorëve të prodhimit - ekzistimi i tregut financiar: testi kryesor që tregon shkallën deri ku ka arritur një vend i caktuar, me ekonomi të hapur të tregut  qarkullimi i lirë i produkteve industriale - adaptimi i ndërmarrjeve normave të tregut unik në procesin e prodhimit dhe të qarkullimit  politika e konkurrencës -domosdoshmëri në ekonominë e tregut -mundësia që disa vende të EQJL-së t’i aplikojnë ligjshmëritë e saj në mënyrë graduale -shtyerja (prolongimi) i afatit të hyrjes së tyre në fuqi  politika sociale -segmenti komplementar i politikës ekonomike në ekonominë bashkëkohore të tregut  tatimet direkte dhe indirekte -harmonizimi i ligjshmërive tatimore - detyrë mjaft e vështirë -ekzistimi i ekonomisë spekulative -nevoja e sigurimit të sistemit efikas të pagesës së tatimit  e drejta e kompanive - harmonizimi i të së drejtës së kompanive - nuk ishte e vështirë për vendet e EQJL-së - ligjet relativisht të reja mbi ndërmarrjet - siguronin ushtrimin e veprimtarive ekonomike ndërmarrjeve, personave të huaj në vendet e EQJL- së  Qëllimi i të gjitha këtyre detyrave - krijimi i një Evrope stabile  Luftërat e fundit dhe dëshmia për rëndësinë e ruajtjes së paqës, demokracisë dhe respektimin e të drejtave të njeriut  Vendet e EQJL-së - të orientuara drejt tregut unik evropian
  27. 27.  UE - garancioni për zhvillimin e tyre ekonomik  Unioni Evropian - modeli i vërtetë që duhet ta ndjekin në rrugën e tranzicionit 7. FINANCIMI I UNIONIT EVROPIAN  Financimi i UE-së – i bazuar në Marrëveshjen e Parisit të vitit 1951 dhe të BEE-së (1957)  Parimet e burimit të të hyrave dhe mekanizmi i të dalave - të pandryshuara deri më 1970  1970 -"Pakoja e Luksemburgut" - ndarja e kompetencave mes Këshillit dhe Parlamentit  vendosja e sistemit të sigurimit të mjeteve vetanake -parakusht për sigurimin e pavarësisë financiare të Bashkësisë  1982 - Deklarata e përbashkët mbi masat për zgjedhjen e metodave më të mira gjatë procedurës së miratimit të buxhetit  1988 – u arrit marrëveshja mbi ngritjen e disiplinës buxhetore dhe përmirësimin e metodave për financimin e buxhetit  Risitë në financim:  miratimi i kontributeve plotësuese të bazuara në bruto të ardhurat nacionale të çdo vendi anëtar  parashikimi i buxhetit për një periudhë të caktuar kohore (1988-1992 e më vonë edhe për periudhën 1993-1999)  Shpërndarja e mjeteve të buxhetit të UE-së pëson ndryshime  zgjerimi me anëtare të reja  harmonizimi i nivelit të zhvillimit ekonomik  Buxheti i Unionit-dokument unik mbi:  të gjitha të ardhurat dhe të dalat  shpenzimet për punën e organeve të Unionit  Plani i të dalave përmban 5 plane të veçanta  Planet miratohen nga: - Parlamenti evropian - Këshilli Ministror përfshirë edhe: - Komitetin për çështje ekonomike dhe sociale - Komisionin Evropian - Gjyqin e Drejtësisë - Gjuqin Financiar  Planet përbëhen prej dy pjesëve: A dhe B  Në pjesn A përfshihen: shpenzimet e personelit, ndërtesat, seancat, hulumtimet, botimi i revistave, përpunimi i të dhënave dhe nevojat e delegacioneve  pjesa B: përbëhet nga 8 pjesë të veçanta - në B1: harxhimet e Fondit Evropian për garancionet në bujqësi (EAGF)  Deri më 1987 - afër 2/3 e buxhetit të Bashkësisë shpenzoheshin për bujqësi Pjesa e mbetur: për shpenzimet e afarizmit, politikën rajonale dhe sociale, energjetikë, industri, komunikacion dhe në bashkëpunimin me vendet tjera Qershor 1988 - Këshilli Evropian miratoi direktivën e posaçme me të cilën parashihet limiti i fundit (i lartë) në shpenzimet për bujqësi - në pajtim me konkluzat e disiplinës Buxhetore  Me planin e veçantë (B 2)përfshihen Fondet Strukturale Evropiane - elementi themelor për forcimin e kohezionit ekonomik dhe social  Fondi Social Evropian  Fondi për Garancionet e Bujqësisë dhe peshkatari  Reforma e strukturës ekzistuese të fondeve – e bazuar në tri parime themelore:  dyfishimi i mjeteve të fondit  orientimi i ndihmave në vendet më të varfëra dhe më të rrezikuara
  28. 28.  dhënia e prioritetit këtyre qëllimeve: -rajoneve tek të cilat vërehet ngecja e zhvillimit ekonomik- produkti shoqëror për banor >75% të mesatares së UE-së; - vendeve në të cilat pjesëmarrja e industrisë është nën, ndërsa papunësia mbi mesataren e UE-së; - problemeve të papunësisë kronike dhe inkuadrimit te të rinjve në popullsinë e aftë për punë (që këto rajone nuk mund t’i zgjedhin vetë) - modernizimit të bujqësisë - territoreve bujqësore që ballafaqohen me probleme serioze të zhvillimit  Për lartësinë e shpenzimeve dhe të hyrave të Unionit – bëhen vlerësimet vjetore, përfshihen në buxhet  Respektimi i parimeve të Buxhetit:  parimi i unitetit- të gjitha shpenzimet/të hyrat paraqiten në një dokument  parimi i vitit buxhetor- të gjitha proceset e buxhetimit duhet të përfundojnë brenda vitit buxhetor  të dalat nuk guxojnë t’i tejkalojnë të hyrat Mjetet vetanake të Unionit Evropian  Të hyrat fiskale në dispozicion të UE-së për kryerjen e detyrave të parashtruara  Vëllimi i tërësishëm i të hyrave nuk guxon të tejkalojë 1,27% të bruto të ardhurave kombëtare të Unionit  Format e mjeteve vetanake:  të hyrat nga bujqësia dhe prodhimi i sheqerit dhe izoglukozës, në kuadër të organizimit të tregut të përbashkët të sheqerit  mjetet nga dogana të grumbulluara sipas parimit të tarifave të përbashkëta doganore ndaj vendeve të treta  mjetet nga TVSH-ja  bruto e hyra kombëtare - si burim shtesë i përbërë nga mbetja e buxhetit të përbashkët  Burimet tjera të të hyrave:  tatimet e ndryshme nga shërbimet civile  nga kompanitë e ndryshme të cilat nuk i kanë respektuar rregullat e konkurrencës  tepricat nga vitet paraprake 7.1. Fondet Strukturale  Huatë pa kthim në periudha të caktuara programore  mjetet nuk ndahen në mënyrë direkte, për programet individuale të miratuara nga Komisioni Evropian  kjo çështje është nën kompetencat e autoriteteve nacionale dhe rajonale  Procedura e ndarjes së mjeteve:  çdo shtet/rajon, propozon planin e vet zhvillimor  për ndihmë rajoneve që kanë vështirësi - për grupe të caktuara sociale  planet zhvillimore i dërgohen Komisionit Evropian  Komisioni së bashku me shtetet tjera anëtare shqyrton: - përmbajtjen e këtyre dokumenteve - mjetet e nevojshme për realizimin e tyre  po qe se dakordohen –Komisioni miraton planet dhe programet zhvillimore  Planet detale të programeve - hartohen nga autoritetet nacionale  shqyrtimi se cilat nga projektet janë në përputhje me programin zhvillimor  Autoritetet nacionale janë të obliguara që të raportojnë para Komisionit Evropian për ecurinë e programit  Të gjitha aktivitetet e fondeve strukturale bazohen në këto parime:  parimi i koncentrimit: koncentrimi gjeografik- i definuar me objektivat e fondeve strukturale
  29. 29.  parimi i planifikimit programor – programet shumëvjeçare të shpërndarjes së mjeteve për politikën rajonale  parimi i asociimit- politika rajonale e UE-së plotëson politikat nacionale të zhvillimit rajonal  parimi i partneritetit- procesi i bisedimeve mes Komisionit Evropian dhe shteteve anëtare për aktivitetet e politikës rajonale  parimi i efikasitetit- ekziston procesi i mbikqyrjes dhe kontrollit të shpenzimit të mjeteve të politikës rajonale  Me qëllim të sigurimit të rezultateve sa më të mira, 94% të fondeve strukturale të UE-së janë të koncentruara në tri objektiva  objektivat janë të definuara si prioritete  katër iniciativa të UE-së që kanë për qëllim zgjidhjen e problemeve specifike Objektiva 1 (territoriale)  Synohet të ndihmohen rajonet, zhvillimi i të cilave ka ngecje në krahasim me ato më të zhvilluara - u sigurohet infrastruktura bazike për nxitjen e investimetve në aktivitetet ekonomike  22% të popullatës së përgjithshme e UE-së ( 50% të territorit të Unionit) marrin afër 70% të mjeteve të këtij fondi  këto rajone kanë shumë tregues negativ: - shkalla e ulët e investimeve - shkalla e lartë e papunësisë dhe mbi mesataren e UE-së - shërbime të pamjaftueshme për qytetarët dhe ndërmarrjet Objektiva 2 (territoriale)  Territoret që kanë vështirësi strukturale:  ristrukturimi i sektorit industrial dhe atij të shërbimeve  vështirësitë në peshkatari  Shtetet anëtare marrin 11.5 % nga mjetet e këtij Fondi për tejkalimin e vështirësive  këto shtete mbulojnë 18% të popullsisë së Unionit  Objektivi 2 nxitë transformimin ekonomik dhe social në rajonet industriale, rurale, urbane dhe peshkatare Objektiva 3 (tematike)  Përfshinë:  zhvillimin e burimeve njerëzore  modernizimin e sistemit të trajnimeve  mbështetjen e punësimit  Ky Objektiv absorbon 12.3% të mjeteve të këtij Fondi  Iniciativat (Interreg III, Urban II, Leader dhe Equal)  5.35% të mjeteve të Fondit për: - bashkëpunimin ndërrajonal - zhvillimin e qëndrueshëm urban/rural - evitimin e jobarazisë dhe diskriminimit në tregun e punës VI. BASHKËSIA EKONOMIKE EVROPIANE DHE RAPORTI I SAJ ME VENDET E TRETA  Një ndër qëllimet më kryesore të Bashkësisë është:  "t'i kontribuojë zhvillimit të harmonizuar të tregtisë botërore në emër të interesit të përbashkët, eliminimit gradual të barrierave në tregtinë ndërkombëtare dhe zvogëlimit të normave doganore“  Krijimi i një rrjeti të gjërë të marrëdhënieve tregtare multilaterale, rajonale dhe bilaterale  Raportet specifike:  për shkaqe të afërsisë gjeografike: - marrëveshjet me anëtaret e EFTA-s - me vendet e Evropës Lindore - me vendet mesdhetare  për shkak të shkallës së ngjashme të zhvillimit ekonomik:
  30. 30. - SHBA - Japonia - vendet tjera të OECD-së  statusi i vëzhguesit në Kombet e Bashkuara (KB), agjencitë dhe institucionet e specializuara: -UNCTAD, UNESCO, UNIDO 1. BRITANIA E MADHE DHE BEE-ja  Pjesëmarrja e Britanisë së Madhe në rindërtimin e pas luftës dhe rekonstruimit të mbrojtjes së përbashkët  Bashkëpunimi britanik- vetëm deri në masën deri ku nuk rrezikohej humbja e pavarësisë nacionale- sovranitetit  Britania e Madhe nuk e nënshkroi Marrëveshjen për themelimin e BEE-së  përpjekjet për zvogëlimin e rëndësisë së saj - propozimi për formimin e zonës së tregtisë së lirë  Efektet pozitive të integrimit kah fundi i viteve të pesëdhjeta dhe ndryshimi i qëndrimit të Britanisë së Madhe ndaj proceseve të integrimit ekonomik  Roli i faktorit politik -ecuria e suksesshme e integrimit mes vendeve të Evropës Perëndimore  kërcënoimi që Britania e Madhe të izolohej nga ky proces  Injorimi i këtij grupacioni politik dhe ekonomik- u tregua se mund të jetë një gabim kardinal  madhësia, numri i banorëve dhe fuqisë blerëse – shndërrimi në një ndër subjektet më të rëndësishme të marrëdhënieve ekonomike- ndërkombëtare  Në vendet e BEE-së, pas uljes së doganave për 30 % (deri më 1960)- prodhimi rritet për më shumë se 50 %  prodhimi industrial në Britaninë e Madhe u rrit për vetëm 20 %  Investimet amerikane filluan të përqendrohen kah vendet e BEE-së  para formimit të BEE-së, nga investimet e përgjithshme amerikane në Evropë, 50 % ishin të plasuara në Britaninë e Madhe  prej vitit 1960 vetëm 41 %  BEE- do të bëhet superfuqia e tretë në ekonominë botërore  Më 1961 premieri Makmilan - paraqet kërkesën për anëtarësim në BEE  Këshilli Ministror i BEE-së vendosi që ta pranojë këtë kërkesë  për shkak të kundërshtimit të Francës- shthet deri në vitin 1963 - sërish refuzohet me veton e De Golit  Shkaqet e refuzimit - Marrëveshja e Otavës (1932) mes Britanisë së Madhe dhe vendeve të Bashkësisë së Kombeve  Qëllimi: ruajtja e strukturës ekzistuese ekonomike në vendet e Bashkësisë britanike të kombeve  këto vende edhe më tej ta furnizonin industrinë britanike me lëndën e parë  Britania e Madhe synonte t'i plasonte produktet e veta industriale në tregjet e këtyre vendeve  Produktet primare të këtyre vendeve nëpërmjet tregut të Britanisë së Madhe - shumë lehtë mund të depërtonin në tregjet e vendeve të tjera të Bashkësisë Ekonomike Evropiane  Me ndryshimet në qeverinë franceze dhe përmirësimi i klimës politike në marrëdhëniet evropiane  u krijuan kushte më të volitshme për hyrjen e Britanisë së Madhe në BEE  nga 1 janari i vitit 1973 - Britania e Madhe bëhet anëtare e plotfuqishme në BEE  Raportet ekzistuese ndërkombëtare:  Britania e Madhe ka një autoritet politik  pjesë përbërëse e BEE-së  mund të prezantohet si subjekt individual shtetëror në skenën botërore politike 2. BEE-ja DHE JAPONIA  Politika e BEE-së ndaj Japonisë është zhvilluar në tri drejtime
  31. 31.  kërkesa për hapjen më të madhe të tregut të brendshëm japonez (produktet ushqimore, industriale, shërbimet bankiere dhe financiare)  përcjellja e vazhdueshme e eksportit të Japonisë në BEE nga Komisioni  përpjekjet për realizimin e nivelit më të lartë të bashkëpunimit dhe kooperimit me Japoninë (shkencë, teknologjisë,prodhim industrial, investime)  Japonia-një nga tri tregjet më të mëdha eksportuese të UE-së - 1998, të hyrat: 4,2 miliardë Yen  Vështirësitë në bashkëpunim  barrierat e ndryshme administrative, teknike për importimin e mallit evropia  ndryshimet në rregullat e sjelljes (në prodhim dhe në shpërndarje)  shprehitë, zakonet dhe afiniteti drejt konsumit  Samiti i X-të (Bruksel, 2001) UE –Japonia- një kthesë e madhe  Plani Aksional për përforcimin e kooperimit në dhjetë vitet e ardhshme  Objektivat bazike të Planit Aksional  Promovimi i paqës dhe sigurisë  Forcimi i partneritetit ekonomik dhe tregtar  Ballafaqimi me sfidat globale  Afrimi reciprok i popujve dhe kultur  1993-2001- Eksporti i Japonisë në UE rritet për më se 40% (nga 50.1 miliardë € në 72.3 miliardë€)  Dyfishohet eksporti i UE-së në Japoni ( nga 28.8 miliardë € në 53.7 miliardë €)  Samiti i Tokios (22 qershor 2004)- Japonia dhe UE rikonfirmojnë rëndësinë e krijimit të partneriteti të plotë strategjik 3. BEE-ja DHE VENDET MESDHETARE DHE TË LINDJES SË AFËRME  Si grupacion- një ndër partnerët më të mëdhenj tregtarë të UE- së  Ekzistimi i lidhjeve të ngushta historike dhe kulturore  Shumë marrëveshje të ndryshme për bashkëpunim  UE- një nga donatorët më të mëdhenj të Palestinës  rindërtimi i infrastukturës së shkatërruar (Bregdeti Perëndimor dhe Rripi i Gazës)  Ndihma Jordanit, Libanit, Sirisë dhe Egjiptit  Marrëveshjet për bashkëpunim me: Arabinë Saudite, Kuvajtin, Katarin, Emiratet e Bashkuara Arabe, Omanin, Marokun, Tunisin, Jordaninë, Qeverinë Palestineze dhe Izraelin  marrëdhënie tregtare, bashkëpunim industrial dhe teknik, ndihma financiare  lejohet eksporti i pakufizuar dhe pa doganë për produkte industriale me prejardhje prej këtyre vendeve  ndihma financiare përmes Bankës Investive Evropiane - në formë të huave - dhënie pa kthim e mjeteve nga buxheti  Vendosja e Partneritetit Euro- Mesdhetar (1995 Konferenca e Barcelonës)  krijimi i zonës së gjerë të tregtisë së lirë deri në vitin 2010  UE- e gatshme të investojë 6.2 miliardë dollarë  Konventa e Lome-së  programi më i madh i ndihmave në botë  raport specifik mes të vendeve të BEE-së dhe 69 shteteve të Afrikës, Karaibeve Pacifikut (ACP), vendeve më të varfëra të botës  Konventa I-1975, e fundit -1990 më kohë zgjatje deri më 2000  bashkëpunimi industrial dhe teknik-kontributi më i rëndësishëm i zhvillimit të marëdhënieve Veri- Jug  bashkëpunim mes ACP-së dhe UE-së vazhdon edhe sot - Deklarata për Qëllimet Zhvillimore të Mileniumit (shtator 2000,New York)
  32. 32. - iniciativa me dimensionet politike, tregtare dhe zhvillimore 4.RAPORTI I UE-së ME VENDET NË ZHVILLIM NGA AZIA  raporti me keto vende është më pak i zhvilluar nga raporti me vendet e ACP dhe të Mesdheut  Raportet bilaterale - formë e marrëveshjeve mbi bashkëpunimin në mes të UE-së dhe vendit për të cilin është fjala  marrëveshjet e kufizuara - nuk përfshijnë ndihmën financiare - e drejta e shfrytëzimit të mjeteve të caktuara në vlera jo aq të larta - e drejta për pjesëmarrjeje në ndihmat e procesit të industrializimit të vendeve në zhvillim - kanë të drejtë të konkurrojnë për ndihmë në kuadër të programit "Ndihma në ushqim"  Ndihma këtyre vendeve - qysh nga viti 1976  mjete relativisht modeste – pa kthim, për ndihmë teknike  Bashkëpunimi tregtar i UE-së me vendet aziatike- realizohet përmes Shoqatës së Vendeve të Azisë Juglindore (ASEAN) 5. RAPORTI I UE-së ME AMERIKËN LATINE  BEE ka marrëveshje mbi bashkëpunimin me Meksikën (nga viti 1975) dhe Brazilin (1980)  Më 1984 ka lidhur marrëveshje me Uruguajin  Marrëveshjet përmbajnë një numër masash të orientuara drejt përparimit të tregtisë  Marrëveshjet me Meksikën dhe Brazilin - të orientuara drejt përparimit të bashkëpunimit, siç janë:  industria  energjetika  shkenca  teknologjia  Realizimi i marrëveshjes mbikëqyret nga një komision i përbërë nga përfaqësuesit e të dy palëve  Marrëveshja me vendet e Paktit të Andeve - Bolivia, Ekuadori, Kolumbia, Peru dhe Venezuela 6. BEE-ja DHE SHBA-të  SHBA-të ndihmojnë formimin e BEE-së  përkrahja politike - motivet politike - lidhur me Aleancën Atlantike  ndihma financiare - ndihmat pa kthim (Plani i Marshalit)  "Plani i madh" - Kenedi në vitet e gjashtëdhjeta  përkrahja amerikane fillon të ketë karakter të paqëndrueshmërisë  frika nga efektet negative të integrimit të BEE-së  Fillojnë protestat e palës amerikane  Politika e Përbashkët Bujqësore e BEE-së  Problemet ekonomike të SHBA-ve  pozita e dollarit  abrogimi i konvertimit të dollarit në ari  aplikimi i taksave importuese  pasojat negative në tregtinë me BEE-në  Marrëveshja mbi pagesën e kompenzimeve partnerëve tregtarë të BEE-së për tregjet e humbura- (1 janar 1995) - hapi i parë në ndërtimin e marrëdhënieve të reja mes dy palëve  Qëllimi: mbulimi i shpenzimeve të krijuara me humbjen e tregjeve në sektorët: - bujqësi - industri kimike - industri të kompjuterëve  Deklarata Transatlantike (1990) -rifillimi i bashkëpunimit
  33. 33.  Qëllimet e “Programit të Ri Transatlantik”  paqja dhe stabiliteti në mbarë botën  gatishmëria ndaj sfidave globale  kontributi në zgjerimin e tregtisë botërore  krijimi i lidhjeve të ngushta mes partnerëve  Dimensioni i ri i partneritetit – 1998  eliminimi i barrierave teknike në tregti  avansimi i liberalizimit multilateral  Deklarata e Bonit (1999)-kurorëzim i “partneritetin e plotë dhe të barabartë” në çështjet ekonomike, politike dhe sociale  SHBA-të sot- ndër partnerët më të mëdhenj të Unionit Evropian  bashkëpunimi i ngushtë: tregti, politikë të jashtme dhe të sigurisë  bashkëpunimi në suazat e organizatave ndërkombëtare: - Kombet e Bashkuara - Organizata Botërore e Tregëtisë, NATO, G-8 Pjesëmarrja e SHBA-ve dhe partnerëve të tjerë në tregtinë e UE-së me mallra dhe shërbime 4. BEE-ja DHE VENDET E EVROPËS QENDRORE DHE JUGLINDORE (EQJL)  Ngjarjet dramatike dhe ndryshimet radikale të vitit 1989  Gjermania u bashkua -nevoja e hartimit të një plani urgjent për inkuadrimin e territorit të ish RD Gjermane në suazat e BEE-së  vendet tjera të rajonit përcaktohen për demokraci dhe ekonomi të tregut - qëllimi i fundit - hyrja në Bashkësi si anëtare të plotfuqishme  sinjalet e paralajmërimit të ndryshimeve radikale të vitit 1989  ardhja në pushtet e Mihail Gërbaçovit - ritmi i bashkëpunimit filloi të shpejtohet  lidhja e marrëveshjeve tregtare me të gjitha vendet e Evropes Lindore dhe Bashkimin Sovjetik, gjatë viteve 1988 - 1989  ”Marrëveshjet evropiane”-formë e posaçme e marrëveshjeve mbi asociim, që përfshinin:  tregtinë e lirë -vendosjen e zonës së liruar nga dogana për tregtinë me produktet industriale për një periudhë 10 vjeçare - mundësinë e formimit të zonës së lirë për tregti në sferën e shërbimeve  bashkëpunimin ekonomik dhe teknik - qasja më e volitshme tregut të produkteve bujqësore - ndihma financiare dhe teknike  vendosjen e dialogut politik  bashkëpunimin në lëmin e kulturës  harmonizimin e ligjshmërive me ato të Unionit Evropian - masat kundër konkurrencës jolojale, ligjshmërive antimonopoliste  Samiti ekonomik i Parisit (1989)- Komisioni i BEE-së mori për detyrë koordinimin e ndihmën nga OECD-ja  Ndihma i dedikohej Hungarisë dhe Polonisë - dhënë nga 24 shtete - G-24 ndërsa - shfrytëzuesit u emëruan me emrin PHARE  më vonë zgjerohet numri i shfrytëzuesve të kësaj ndihme dedikuar restrukturimit të ekonomisë - inkuadrohen: Çekosllovakia, Bullgaria dhe Shqipëria  ndihma në ushqim dhe barëra për Poloninë, Bullgarinë dhe Rumaninë  Parashihet periudha kalimtare për aneksimin dhe harmonizimin e ligjshmërive ekonomike të vendeve të EQJL-së me standardet e Unionit Evropian  Marrëveshjet evropiane bënë ndarjen e prodhimeve në tri kategori: 1. produktet industriale 2. produktet bujqësore pa produktet e peshkatarisë

×