атомын бүтэц

14,918 views
14,150 views

Published on

0 Comments
15 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
14,918
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
168
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
15
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

атомын бүтэц

  1. 1. Атомын бүтэцЭртний Грекийн гүн ухаантан Демокрит МЭӨ 400 жилийн тэртээ бодисынхуваагдлын хязгаар болох хамгийн жижг хэсгийг атом гэж нэрлэжээ.Английн химич Дальтон 1808 онд атомын онолоор томьёолж бүх бодис ньшинээр бий болгож ч болохгүй ,оргүй устгаж ч болохгүй ,үл хуваагдах атомхэмээх жижиг хэсгүүдээс тогтдог гэжээ. Дальтон химийн элемент бүрийнатом нь тодорхой ,тогтмол масстай байна гэж баталж байлаа.Орчин үеийн судалгаагаар атом нь 3*10-10м буюу 0,2 нм орчимдиаметртэй, 10-27оос 10-25кг орчим масстай болох нь тогтоогджээ.Түүнийг ихэвчлэн массын атом нэгжээр /1м.а.н=1,66*10-27/ илэрхийлдэг.Физикчид 1900 оны орчим атом нь нарийн нийлмэл бүтэцтэй болохыгтогтоожээ. Английн эрдэмтэн Крукс 1895 онд сийрэг хий дундуурцахилгаан дамжуулдаг, сөрөг цэнэгтэй жижиг хэсгүүд катод хийсэнметаллын атомаас ялгарч байгааг нээж катодын туяа нэж нэрлэжээ.
  2. 2. Английн физикч Мозли янз бүрийн металлын ялгаруулж буй рентгентуяаны уртыг харьцуулан судалж түүний уртын квадрат язгуур нь үелэхсистем дэхь тэр металлын дэс дугаартай нь урвуу хамааралтай болохыгтогтоожээ. Хожим нь химийн элементийн үелэх систем дэх дугаар ньтүүний атом дахь протоны тоо буюу цөмийн цэнэгтэй тэнцүү болохыгтогтоожээ. Резерфордын туслах ажилтан Чедвик 1932 онд атомын цөмдцахилгаан саармаг жижиг хэсэг нейтрон байдгийг илрүүлжээ. Ийнхүүатом нь цөм нь протон ба нейтроноос тогтдог болох нь тодорхой болжээ.Протон ,нейтрон , электроныг нийтэд нь эгэл бөөмс гэж нэрлэдэг.Протон ба нейтроны нийлбэрийг нуклоны тоо буюу массын тоо гэжнэрлэдэг.Эгэл бөөм Цэнэг Харьцангуй эгэл цэнэг Масс/кг/ Масс/м.а.н/Протон +1,6*10-19 +1 1,67*10-27 1,0Нейтрон 0 0 1,67*10-27 1,0Электрон -1,6*10-19 -1 9,1*10-31 5,5*10-4
  3. 3. Английн физикч Ж.Томсон катодын туяаг судлаад тэр нь сөрөгцэнэгтэй жижиг хэсгийн урсгал болохыг тогтоож тэр жижиг хэсгийгэлектрон гэж нэрлэжээ. Америкийн физикч Милликен 1909-1917онуудад хийсэн туршилтаараа электрон нь 1,6*10-19кулонцэнэгтэй 9,11*10-31кг масстай болохыг тогтоожээ. Германы физикчРентген 1895 онд катодын туяа нь шилэн хоолойн ханыг мөргөжшинэ маягийн туяа цацрагдаж байгааг нээж Х туяа гэж нэрлэжээ.Хожим нь түүнийг ойролцоогоор 10-10м орчим урттай цахилгаансоронзон долгион болохыг тогтоосон бөгөөд рентген туяа гэжнэрлэжээ. Францын эрдэмтэн А.Беккерель 1896 онд зарим бодисүл үзэгдэх туяа цацруулдаг бөгөөд тэр туяа фото зургийн хальсийгхарлуулж, агаарыг иончилдог болохыг нээж цацраг идэвхжил гэжнэрлэжээ. Энэ үзэгдлийг Пери Кюри, Мари Кюри нар цааш ньнарийвчлан судалжээ. Энэ туяа нь сорнзон оронд гурав задардагбөгөөд эерэг цэнэгтэйг альфа α , сөрөг цэнэгтэйг β ,цэнэггүйг γ, гэж нэрлэв. Хожим нь α туяа нь гелийн атомын цөмийн , β туяа ньэлектроны урсгал, γ туяа нь цахилгаан соронзон долгион болохыгтогтоожээ.
  4. 4. Үзэмтэй талхан загвар1.Атомын бүтцийн үзэмтэй талхан загвар 1887 он.Атомынбүтцийн үзэмтэй талхны загварыг Английн физикч Ж.Томсондэвшүүлсэн бөгөөд тэрээр атом нь түүний эзэлхүүнийг бүхэлд ньэзлэх нэмэх цэнэгтэй гомоген хэсэг болон энэ гоиоген хэсгийндотор шигтгэсэн сөрөг цэнэгтэй электроноос тогтох цахилгаансаармаг тонтолцоо гэж үзжээ. Томсоны загварыг ихэвчлэнүзэмтэй талхаар төсөөлүүлэн ойлгодог. Атомын эерэг цэнэгтэйгоиоген хэсгийн дотор орших сөрөг цэнэгтэй электронууд ньоршин байгаа орчиндоо хэлбэлзэх хөдөлгөөн хийж байдаг. Атомдэерэг сөрөг цэнэгийн тоо ижилхэн байдаг.Энэ нь атомын бүтцийгтайлбарлах анхны алхам бөгөөд бодит байдалтай нийцэхгүйбайв.
  5. 5. Атомын бүтэцийн үзэмтэй талхан загвар
  6. 6. Атомын бүтцийн гариган загвар2.Атомын бүтцийн гараган загвар 1911 он. Английн физикч Резерфордатомын бүтцийг тодорхойлохын тулд нэгэн туршлага хийжээ. Тэрээрметалл нимгэн ялтсыг эерэг цэнэг бүхий α бөөмсөөр бөмбөгдөж, αбөөмсийнтуулсан замыг судалжээ. Ийнхүү α бөөмсийн туулсан замыгнарийвчлан судалсны үр дүнд атомын төвд түүний массын ихэнхийгагуулсан маш бага эзэлхүүнтэй эерэг цэнэгтэй цөм орших ба цөмөөтойроод сөрөг цэнэгтэй электронууд дурын замаар эргэлдэнэ гэж үзсэн.Энэ загварыг нарны аймгийн тогтолцоотой зүйрлэн атомын бүтцийнгараган загвар гэдэг. Энэхүү загвар нт атомын бүтцийн байгууламжийгтанин мэдэхэд маш чухал алхам болсон боловч атомын тогтвортойоршин байдаг болон атомын спектрын зүй тогтлын тухай бодит баримтыгтайлбарлахад хүрэлцэхгүй байв.
  7. 7. АТОМ
  8. 8. Атомын бүтцийн хагас квантын загварАтомын бүтцийн хагас квант загвар 1913 он.Данийн эрдэмтэн Нильс Боратомын бүтцийг тайлбарласан хагас квант загвараа 1913 онд боловсруулжээ.Тэрээр Д.Резерфордын гараган загварыг үндсэнд нь хүлээн зөвшөөрч түүнийзарим санааг улам гүнзгийрүүлэн тайлбарлаж дараах тулгуур зарчмыгтомьёолсон.1.Электрон нь цөмөө тойрон дурын биш харин энергийн хувьдзөвшөөрөгдсөн , тодорхой радиус бүхий тогтвортой орбитоор эргэнэ. Атомдахь тэдгээр орбитуудыг 1,2,3...араб тоогоор ба K.L.M…гэсэн латин үсгээртэмдэглэнэ.2.Тухайн n дүгээр тогтвортой орбит дээр оршиж байгаа электрон нь тодорхойэнергитэй байх бөгөөд цахилгаан соронзон долгионыг цацруулах буюушингээхгүй.3.Хэрвээ электрон нэг орбитоос нөгөө орбитод шилжихэд цахигаан соронзондолгионыг шингээх буюу царуулана.Энэхүү загвар нь Резерфордын тайлбарлаж чадаагүй олон зүйлсийгтайлбарласан ч олон электронтой атомын бүтцийг тайлбарлахад хүрэлцэхгүйбайв.
  9. 9. Электрон бүрхүүл
  10. 10. Атомын бүтцийн долгионы механикийн загварАтомын бүтцийн долгионы(квант) механикийн загвар. Эрдэмтэд өнөөгийнбайдлаар 300 гаруй эгэл бөөмсийг нээжээ. Эдгээр эгэл бөөмс, тухайлбалэлектроны хөдөлгөөн, шинж чанар нь сонгодог механикийн онолоорбүрэн тайлбарлагдаагүй байна. Электрон нь биетээс гэдна долгионлогшинж хүчтэй илэрч хоёрдмол шинжтэй болсон байдаг. Атомын орон зайдэлектрон хаана, ямар хурдтай хөдөлж байгааг нэгэн зэрэг тодорхойлжболдоггүй, мөн түүний энерги нь багц багцаар өөрчлөгддөг зэрэг ньэлектрон бол физик биетээс ялгагдах өвөрмөц шинж чанартай эгэл бөөмболохыг харуулна. Физикийн шинжлэх ухаанд 1930 аад оны үеэс эхлэндолгионы буюу механик хэмээх салбар үүсэн хөгжсөн бөгөөд орчин үедатомын бүтэц байгууламжыг энэ онолоор тайлбарлаж байна. Атомынбүтцийн долгионы механикийн загвар ёсоор атомын төвд массынихэнхийг агуулсан эерэг цэнэгтэй цөм оршино. Цөмийн орон зайдэлектрон нь тодорхой магадлалаар тодорхойлогдох электрон үүлхэлбэрээр оршино.
  11. 11. Атомын бүтцийн квант механикийн загвар

×