‫ﮐﺘﺎب ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ ﺗﺎﻟﯿﻒ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﻧﻮﺑﺨﺘﯽ‬               ‫)ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻧﻘﺪ و ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺘﺎب ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ ﺑﻪ ﺑﻬﺎﻧﻪ ﭼﺎپ دوم آن67 رﺣﯿﻢ ﺷﺒ...
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺎب ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ در 551 ﺑﻨﺪ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻣﺘﺮﺟﻢ در زﯾﺮﻧﻮﯾﺲﻫﺎي ﮐﺘﺎب ﺗﻮﺿﯿﺤﺎت اﺿﺎﻓﯽ‬                              ...
‫در ﺑﻨﺪ 03 ﻧﻮﺑﺨﺘﯽ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ اﮔﺮ در ﯾﮏ زﻣﺎن دو اﻣﺎم ﮐﻪ ﻫﻤﻪء ﺷﺮاﯾﻂ را دارا ﻫﺴﺘﻨﺪ وﺟﻮد‬‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ،ﯾﮑﯽ ﻗﺮﯾ...
‫اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻣﺎم اﺳﺖ...«اﻣﺎ ﺑﺎ درﮔﺬﺷﺖ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﻗﺒﻞ از ﻣﺮگ ﭘﺪر»...درﺑﺎرهء اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﺪاء روي داده و ﺧﻮاﺳﺖ‬                       ...
‫ﮐﺘﺎب ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ اﺧﺘﻼﻓﺎت ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﻌﺪ از رﺣﻠﺖ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ)ص(،ﺑﻪ ﺧﺼﻮص ﺑﺮ ﺳﺮ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ آن ﺣﻀﺮت،‬‫ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﻓﺮﻗﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ...
‫ﭘﯽﻧﻮﺷﺖﻫﺎ:77‬                 ‫-)1(ﻧﻮﺑﺨﺘﯽ،ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ:ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ.ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺗﻌﻠﯿﻘﺎت ﻣﺤﻤﺪ ﺟﻮاد ﻣﺸﮑﻮر،ﺗﻬﺮان، اﻧﺘﺸﺎرات ﻋﻠﻤﯽ و ﻓﺮ...
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

معرفي کتاب فرق الشيعه

2,010

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
2,010
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
9
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

معرفي کتاب فرق الشيعه

  1. 1. ‫ﮐﺘﺎب ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ ﺗﺎﻟﯿﻒ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﻧﻮﺑﺨﺘﯽ‬ ‫)ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻧﻘﺪ و ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺘﺎب ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ ﺑﻪ ﺑﻬﺎﻧﻪ ﭼﺎپ دوم آن67 رﺣﯿﻢ ﺷﺒﺎﻧﻪ(‬‫ﮐﺘﺎب ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ ﺗﺎﻟﯿﻒ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﻧﻮﺑﺨﺘﯽ و ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺗﻌﻠﯿﻖ ﻣﺤﻤﺪ ﺟﻮاد ﻣﺸﮑﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺷﺮﮐﺖ‬ ‫اﻧﺘﺸﺎرات ﻋﻠﻤﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺗﻬﺮان در 431 ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ.‬ ‫• ﻣﺸﺨﺼﺎت ﮐﻠﯽ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه )اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ(‬‫در آﻏﺎز ﮐﺘﺎب ﻣﺘﺮﺟﻢ در ﻣﻘﺪﻣﻪاي 42 ﺻﻔﺤﻪاي ﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽﻧﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟﻒ،آﺛﺎر و اﻫﻤﯿﺖ ﮐﺘﺎب او ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ. اﺑﻮ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ از ﺛﻘﺎت ﻋﻠﻤﺎي ﺷﯿﻌﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ،ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت او را ﺗﺎ 44 ﮐﺘﺎب ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ. ﻇﺎﻫﺮا ﻓﻘﻂ ﮐﺘﺎب‬‫ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ از دﺳﺘﺒﺮد روزﮔﺎر ﻣﺼﻮن ﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ.1 دوران ﺣﯿﺎت ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ را در ﺣﺪود ﺳﺎلﻫﺎي 003‬ ‫ﻫﺠﺮي ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ.2‬ ‫• ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﮐﺘﺎب‬ ‫اﻟﻒ- اﺑﻮاب و ﻓﺼﻮل ﮐﺘﺎب و ﺗﺮﺗﯿﺐ ذﮐﺮ ﻓﺮﻗﻪ ﻫﺎ‬ ‫١‬
  2. 2. ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺎب ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ در 551 ﺑﻨﺪ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻣﺘﺮﺟﻢ در زﯾﺮﻧﻮﯾﺲﻫﺎي ﮐﺘﺎب ﺗﻮﺿﯿﺤﺎت اﺿﺎﻓﯽ‬ ‫درﺑﺎرهء رﺟﺎل،ﺣﻮادث و اﻣﺎﮐﻦ آورده اﺳﺖ.‬‫ﻣﺆﻟﻒ ﻗﺒﻞ از ﺷﺮوع ﺑﻨﺪ اول،ﺗﺎرﯾﺦ وﻓﺎت ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ و دوران رﺳﺎﻟﺖ آن ﺣﻀﺮت را ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ.او ﺗﺎرﯾﺦ رﺣﻠﺖ‬‫ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ را رﺑﯿﻊ اﻻول ﺳﺎل دﻫﻢ ذﮐﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ.3ﺑﺎ وﻓﺎت ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺳﻪ ﻓﺮﻗﻪ ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪ،ﻧﻮﺑﺨﺘﯽ،اﺻﺤﺎب‬ ‫ﺳﻘﯿﻔﻪ)ﻣﻬﺎﺟﺮﯾﻦ(و اﻧﺼﺎر و ﻧﻈﺮات آﻧﻬﺎ را در دو ﻓﺮﻗﻪ و ﻓﺮﻗﻪ ﺳﻮم را ﺷﯿﻌﯿﺎن ﻗﺮار داده اﺳﺖ.‬‫ﻣﺆﻟﻒ ﺑﺎ دﯾﺪي اﻧﺘﻘﺎدي ﺑﻪ ﺣﻮادث ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻧﮕﺮﯾﺴﺘﻪ، ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﻣﻮﺿﻮع ﻗﺘﻞ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎده از ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن ﺣﮑﻮﻣﺖ‬‫اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﮐﻪ ﺷﺎﯾﻌﻪ ﮐﺮدﻧﺪ ﺑﻪ دﺳﺖ ﺟﻨﯿﺎن ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ، ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ:»...در اﯾﻦ ﺳﺨﻦ ﺟﺎي اﻧﺪﮐﯽ ﺗﺄﻣﻞ و‬‫ﻧﻈﺮ اﺳﺖ،زﯾﺮا ﺑﻪﻃﻮر ﻣﺘﻌﺎرف و ﻣﻌﻤﻮل،ﻫﺮﮔﺰ دﯾﺪه ﻧﺸﺪه ﮐﻪ ﺟﻨﯿﺎن آدﻣﯿﺰادﮔﺎن را ﺑﻪ ﺗﯿﺮ زده ﺑﻪ ﻫﻼﮐﺖ‬ ‫رﺳﺎﻧﻨﺪ«.4‬‫در ﺑﻨﺪ 8 ﻣﺆﻟﻒ ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺧﻼﻓﺖ اﻣﺎم ﻋﻠﯽ)ع(،ﮔﺮوﻫﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺳﺎﻣﮥ ﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﻪ ﮐﻠﺒﯽ و ﺳﻌﺪ ﺑﻦ‬‫وﻗﺎص از اﻣﺎم ﮐﻨﺎرهﮔﯿﺮي ﮐﺮدﻧﺪ،او اﯾﻦ دﺳﺘﻪ را «ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ«ﻣﯽﻧﺎﻣﺪ و آﻧﻬﺎ را ﭘﯿﺸﺮوان ﻓﺮﻗﻪء ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر‬‫ﻣﯽآورد.ﻣﺘﺮﺟﻢ در زﯾﺮﻧﻮﯾﺲ ﺗﻮﺿﯿﺢ داده ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﺑﺎ ﻓﺮﻗﻪء ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻣﺬﻫﺐ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﮐﻪ ﺑﻌﺪﻫﺎ در اﺳﻼم ﭘﯿﺪا‬‫ﺷﺪه و ﻣﮑﺘﺒﯽ ﮐﻼﻣﯽ اﯾﺠﺎد ﮐﺮدﻧﺪ،ﺗﻔﺎوت دارد.5اﯾﻦ در ﺣﺎﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ دﯾﮕﺮ ﻫﻢ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع را ﻣﻨﺸﺄ‬ ‫ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﻣﯽداﻧﻨﺪ.6‬‫در ﺑﻨﺪ 11 ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه ﺳﯿﺮ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﻓﺮﻗﻪء ﺧﻮارج را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ.7ﮐﺘﺎب،ﻣﺮﺟﺌﻪ را ﺑﻪ ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ و ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﻧﺴﺒﺖ‬‫ﻣﯽدﻫﺪ8و ﺗﻘﺴﯿﻤﺎت آﻧﻬﺎ را ﻧﯿﺰ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ.درﺣﺎﻟﯽﮐﻪ درﺑﺎرهء ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﻣﺮﺟﺌﻪ و ﻧﻘﺶ ﻏﯿﺮﻋﺮبﻫﺎ در ﺑﻮﺟﻮد‬ ‫آﻣﺪن آن، اﺷﺎرات زﯾﺎدي در ﻣﻨﺎﺑﻊ دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد.9‬ ‫٢‬
  3. 3. ‫در ﺑﻨﺪ 03 ﻧﻮﺑﺨﺘﯽ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ اﮔﺮ در ﯾﮏ زﻣﺎن دو اﻣﺎم ﮐﻪ ﻫﻤﻪء ﺷﺮاﯾﻂ را دارا ﻫﺴﺘﻨﺪ وﺟﻮد‬‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ،ﯾﮑﯽ ﻗﺮﯾﺸﯽ و ﯾﮑﯽ ﻧﺒﻄﯽ)ﻏﯿﺮﻗﺮﯾﺸﯽ(،ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ اﻣﺎم ﻗﺮﯾﺸﯽ را ﺑﺮﮔﺰﯾﺪ.01اﯾﻦ در ﺣﺎﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ،اﻣﺎم ﻏﯿﺮﻗﺮﯾﺸﯽ و ﺣﺘﯽ ﻏﯿﺮﻋﺮب ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ؛زﯾﺮا اﮔﺮ او اﻣﺎم ﻓﺎﺳﻘﯽ ﺑﺎﺷﺪ راﺣﺖﺗﺮ‬‫ﻣﯽﺗﻮان او را ﺑﺮداﺷﺖ.از ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎي ﻧﻮﺑﺨﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ در ﺑﺴﯿﺎري از اﻣﻮر ﺑﯿﻦ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ و ﻓﺮق ﺷﯿﻌﻪ‬‫اﺷﺘﺮاك ﻋﻘﯿﺪه وﺟﻮد دارد.11 ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﺤﻘﻘﺎن ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺨﺼﻮص در دورهء ﻣﻌﺎﺻﺮ ﻣﻨﮑﺮ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ راﺑﻄﻪ و اﺷﺘﺮاﮐﯽ‬ ‫ﺑﯿﻦ ﺷﯿﻌﻪ و ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ.21‬‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه در ﺑﻨﺪ 84 ﻗﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﻤﺎم ﻓﺮﻗﻪﻫﺎي اﺳﻼﻣﯽ ﭼﻬﺎر دﺳﺘﻪاﻧﺪ:ﺷﯿﻌﻪ،ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ،ﻣﺮﺟﺌﻪ و ﺧﻮارج ﮐﻪ «ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ‬‫در ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﺗﻮﺣﯿﺪ و اﻣﺎﻣﺖ و اﺣﮑﺎم ﺷﺮع و ﻓﺘﻮاﻫﺎ و ﻫﻤﻪء اﻣﻮر دﯾﻦ«ﺑﺤﺚ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ را ﮐﺎﻓﺮ‬‫ﻣﯽﺷﻤﺎرﻧﺪ.31ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه درﺑﺎره ﺷﻬﺎدت اﻣﺎم ﺣﺴﻦ)ع(ﺑﺪﺳﺖ اﯾﺎدي ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﻣﻄﻠﺒﯽ ﻧﻤﯽﮔﻮﯾﺪ و ﺷﻬﺎدت اﯾﺸﺎن را‬ ‫درﮔﺬﺷﺖ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﯽداﻧﺪ.41ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺷﻬﺎدت اﻣﺎم رﺿﺎ)ع(را ﻧﯿﺰ درﮔﺬﺷﺖ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﯽﭘﻨﺪارد.‬‫ﺑﻨﺪ 46 ﮐﺘﺎب در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﷲ ﺑﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﺳﺖ.ﻧﻮﺑﺨﺘﯽ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ:»ﻋﺒﺪ اﷲ ﺑﻦ ﻣﻌﺎوﯾﻪ‬‫ﺧﺪاﯾﮕﺎن اﺻﻔﻬﺎن ﺑﻮد و اﺑﻮ ﻣﺴﻠﻢ او را در ﺳﭙﺎه ﺧﻮﯾﺶ ﺑﮑﺸﺖ.«51در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﻗﺘﻞ ﻋﺒﺪ اﷲ ﺑﻦ ﻣﻌﺎوﯾﻪ‬‫رواﯾﺎت ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ.61در اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺮگ او ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ دﻋﻮت ﻋﺒﺎﺳﯿﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﺟﺎي ﺷﮑﯽ‬‫ﻧﯿﺴﺖ،دﻟﯿﻞ آن ﻫﻢ روﺷﻦ اﺳﺖ ﭼﺮا ﮐﻪ ﻋﺒﺪ اﷲ ﺑﻦ ﻣﻌﺎوﯾﻪ رﻗﯿﺐ ﻋﺒﺎﺳﯿﺎن و اﻣﺎم آﻧﻬﺎ ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽﺷﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ ﻧﺴﺐ او‬ ‫و ﺷﻌﺎر»اﻟﺮﺿﺎ ﻣﻦ آل ﻣﺤﻤﺪ«ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻣﺮدم را ﺑﻪ او ﻣﺠﺬوب ﮐﻨﺪ.‬‫ﮐﺘﺎب ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ ﺿﻤﻦ ﺑﺮﺷﻤﺮدن اﻧﺸﻌﺎﺑﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺷﯿﻌﻪ،اﺧﺘﻼﻓﺎت و ﻧﻈﺮات آﻧﻬﺎ را ﻧﯿﺰ ﻣﻄﺮح ﻧﻤﻮده و ﺗﺎ‬‫ﺣﺪودي ﺑﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ اﺷﺨﺎص ﻧﯿﺰ ﺗﻮﺟﻪ دارد.اﻣﺎ ﻧﮑﺘﻪء ﺟﺎﻟﺐ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب،ﺳﯿﺮ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺧﺎص ﺑﻪ‬‫ﺧﺼﻮص در ﻣﯿﺎن ﺷﯿﻌﯿﺎن اﺳﺖ.ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ درﺑﺎرهء ﭘﯿﺪاﯾﺶ اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ»ﺑﺪاء«ﮐﻪ در ﺷﯿﻌﻪ وﺟﻮد دارد ﻣﺴﺌﻠﻪ اﻣﺎﻣﺖ‬‫اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﭘﺴﺮ اﻣﺎم ﺟﻌﻔﺮ ﺻﺎدق)ع )را ﭘﯿﺶ ﻣﯽﮐﺸﺪ و ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از اﻣﺎم ﺻﺎدق)ع(ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ ...«:ﭘﺲ از ﻣﻦ‬ ‫٣‬
  4. 4. ‫اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻣﺎم اﺳﺖ...«اﻣﺎ ﺑﺎ درﮔﺬﺷﺖ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﻗﺒﻞ از ﻣﺮگ ﭘﺪر»...درﺑﺎرهء اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﺪاء روي داده و ﺧﻮاﺳﺖ‬ ‫ﺧﺪا دﯾﮕﺮﮔﻮن ﺷﺪه اﺳﺖ...«71‬‫ﻗﺴﻤﺖﻫﺎي زﯾﺎدي از ﺑﺤﺚ اﻣﺎﻣﺖ ﺑﺮ ﻣﻮﺿﻮع اﺧﺘﻼﻓﺎت ﺷﯿﻌﻪ و ﺷﻌﺐ آن در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﺎن اﻣﺎم ﺟﻌﻔﺮ‬‫ﺻﺎدق)ع )ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﺸﺄ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﻓﺮق زﯾﺎدي در ﺷﯿﻌﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ .ﻧﻮﺑﺨﺘﯽ ﺷﺶ ﻓﺮﻗﻪ را ﻧﺎم ﻣﯽﺑﺮد ﮐﻪ در‬‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﯽ اﻣﺎم ﺻﺎدق)ع(ﭘﯿﺪا ﺷﺪﻧﺪ و ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ دﺷﻤﻨﯽ ﻣﯽورزﯾﺪﻧﺪ.81 ﺑﺎ ﺷﻬﺎدت اﻣﺎم ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ‬‫ﺟﻌﻔﺮ)ع(اﻣﺎم ﻫﻔﺘﻢ ﻧﯿﺰ اﺧﺘﻼف ﺑﺮ ﺳﺮ ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﯽ ﺑﻮﺟﻮد آﻣﺪ و ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪء ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﭘﻨﺞ دﺳﺘﻪ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺷﺪﻧﺪ.‬‫اﯾﻦ اﺧﺘﻼف و اﻧﺸﻌﺎﺑﺎت ﺑﺮ ﺳﺮ ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﯽ اﺋﻤﻪ ﺑﻌﺪي ﻫﻢ روي داد و ﺑﺎﻋﺚ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﮔﺮوهﻫﺎي زﯾﺎدي در ﻣﯿﺎن‬‫ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺷﺪ.ﯾﮑﯽ از ﻋﻮاﻣﻠﯽ ﮐﻪ در اﻧﺸﻌﺎب و اﺧﺘﻼف و ﻓﺎﺻﻠﻪء ﻋﻘﯿﺪﺗﯽ ﺑﯿﻦ اﯾﻦ ﮔﺮوهﻫﺎ ﻧﻘﺶ داﺷﺖ،رواج‬‫اﻧﺪﯾﺸﻪﻫﺎي ﻏﯿﺮاﺳﻼﻣﯽ از ﻃﺮﯾﻖ ﻧﻮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻮﯾﮋه ﻣﻮاﻟﯽ در ﻣﯿﺎن آﻧﻬﺎ ﺑﻮد.ﺷﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ،ﻣﻮرﺧﺎن اﺳﻼﻣﯽ‬‫ﻫﻤﻪء ﺑﺪﻋﺖﻫﺎ را ﻧﺎﺷﯽ از ﻣﻮاﻟﯽ ﻣﯽداﻧﻨﺪ.91ﻧﻮﺑﺨﺘﯽ از ﻓﺮﻗﻪاي ﺑﻪ ﻧﺎم ﺑﺸﯿﺮﯾﻪ ﻧﺎم ﻣﯽﺑﺮد ﮐﻪ ﭘﯿﺮوان ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﺸﯿﺮ‬‫ﮐﻮﻓﯽ از ﻣﻮاﻟﯽ ﺑﻨﯽ اﺳﺪ ﺑﻮدﻧﺪ.آﻧﻬﺎ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ اﻣﺎ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ)ع(ﻧﻤﺮده و ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻪ زﻧﺪان ﻧﺮﻓﺘﻪ و ﻣﻬﺪي ﻗﺎﺋﻢ‬ ‫اﺳﺖ.02‬ ‫ب- روش ﺑﯿﺎن ﻣﻄﺎﻟﺐ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‬‫ﮐﺘﺎب ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ اﻧﺸﻌﺎﺑﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﻌﺪ از ﻫﺮ اﻣﺎم ﻣﻄﺮح ﻧﻤﻮده و اﺻﻮل ﻋﻘﺎﯾﺪ و اﺧﺘﻼﻓﺎت آﻧﻬﺎ را‬ ‫ﮔﻮﺷﺰد ﻣﯽﮐﻨﺪ.ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻌﺪ از اﻣﺎم ﺣﺴﻦ ﻋﺴﮕﺮي)ع )ﭘﯿﺮوان او ﺑﻪ 41 دﺳﺘﻪ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺷﺪﻧﺪ.12‬‫ﮐﺘﺎب در واﻗﻊ ﯾﮏ ﺳﯿﺮ ﺗﺎرﯾﺨﯽ را از ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﻓﺮﻗﻪﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﺑﻪ ﺧﺼﻮص در ﻣﯿﺎن ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ ﻧﺸﺎن‬‫ﻣﯽدﻫﺪ،ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺑﻪ ﺟﺎي ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ دﯾﺪﮔﺎهﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﺤﺾ،از ﺣﻮادث ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺧﺎص ﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﻓﺮق‬ ‫ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺷﺪه ﺑﺤﺚ ﻣﯽﮐﻨﺪ اﻟﺒﺘﻪ ﻣﺤﻮر ﺗﺎﮐﯿﺪ ﺑﺮ ﺗﺸﯿﻊ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ.‬ ‫۴‬
  5. 5. ‫ﮐﺘﺎب ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ اﺧﺘﻼﻓﺎت ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﻌﺪ از رﺣﻠﺖ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ)ص(،ﺑﻪ ﺧﺼﻮص ﺑﺮ ﺳﺮ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ آن ﺣﻀﺮت،‬‫ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﻓﺮﻗﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺷﺪه و ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ زﻣﺎن آراء و اﻧﺪﯾﺸﻪﻫﺎي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن از ﻫﻢ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮي‬‫ﮔﺮﻓﺖ و ﺷﺎخ و ﺑﺮگﻫﺎي ﺑﺴﯿﺎر ﭘﯿﺪا ﮐﺮد.از آن ﭘﺲ ﺑﺤﺚﻫﺎي ﺳﺎدهء ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﻪ ﻣﺮور ﺑﻪ ﻣﺠﺎدﻻت ﭘﯿﭽﯿﺪهء‬‫ﮐﻼﻣﯽ و ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ.ﺑﺎ وﺟﻮد اﯾﻨﮑﻪ ﻋﻨﻮان ﮐﺘﺎب ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ اﺳﺖ،اﻣﺎ ﺑﺮاي ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻓﺮﻗﻪﻫﺎي دﯾﮕﺮ از ﺟﻤﻠﻪ‬ ‫ﺧﻮارج و ﻋﻘﺎﯾﺪ و اﻧﺸﻌﺎﺑﺎت درون آﻧﻬﺎ ﻧﯿﺰ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻔﯿﺪي ﺑﺪﺳﺖ ﻣﯽدﻫﺪ.‬ ‫• ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺎ ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺘﺐ ﻣﺸﺎﺑﻪ‬‫ﺳﯿﺮ ﺑﺮرﺳﯽ ﺣﻮادث و اﯾﺠﺎد اﻧﺸﻌﺎﺑﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮاﺳﺎس زﻣﺎن ﻫﺮﯾﮏ از اﺋﻤﻪ)ع(ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ.ﮐﺘﺎب در‬‫ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﮐﺘﺎبﻫﺎﯾﯽ ﭼﻮن اﻟﻤﻠﻞ و اﻟﻨﺤﻞ ﺷﻬﺮﺳﺘﺎﻧﯽ و اﻟﻔﺮق ﺑﯿﻦ اﻟﻔﺮق ﺑﻐﺪادي ﺑﺎ زﺑﺎن ﺑﺴﯿﺎر ﺳﺎدهاي ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع‬‫ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﻓﺮﻗﻪﻫﺎي ﻣﺬﻫﺒﯽ در اﺳﻼم ﺑﻪ ﺧﺼﻮص ﺗﺸﯿﻊ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و آن ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽ ﮐﻪ ﻣﺨﺼﻮص ﮐﺘﺐ ﻣﻠﻞ و اﻟﻨﺤﻞ‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ،در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻧﻤﯽﺧﻮرد.ﺣﺠﻢ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺰ ﮐﻢ ﺑﻮده و ﺗﻮﺿﯿﺤﺎت ﻣﺘﺮﺟﻢ ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺮﺣﻮم دﮐﺘﺮ‬‫ﻣﺸﮑﻮر در ﺑﻬﺘﺮ ﻓﻬﻤﯿﺪن ﻣﻄﺎﻟﺐ آن ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻤﮏ ﮐﺮده اﺳﺖ.ﻣﺆﻟﻒ ﺑﺪون ﻫﺘﺎﮐﯽ ﺑﻪ ﻓﺮق ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و‬‫اﺧﺘﻼﻓﺎت آﻧﻬﺎ را ﺑﺮرﺳﯽ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ.روي ﻫﻢ رﻓﺘﻪ ﺟﻬﺖ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺳﯿﺮ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﻓﺮﻗﻪﻫﺎي ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺑﻪ ﺧﺼﻮص در‬‫ﻣﻮرد ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ.ﻻزم ﺑﻪ ﯾﺎدآوري اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺘﺮﺟﻢ ﮐﺘﺎب ﻣﺮﺣﻮم ﻣﺸﮑﻮر داراي ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ﺑﺴﯿﺎر در‬ ‫ﻓﺮق ﻣﺬﻫﺒﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ.‬ ‫• ﻣﻠﺤﻘﺎت ﮐﺘﺎب‬‫در ﭘﺎﯾﺎن ﮐﺘﺎب اﻧﻮاع ﻓﻬﺮﺳﺖﻫﺎ آﻣﺪه، از ﺟﻤﻠﻪ ﻓﻬﺮﺳﺖ آﯾﺎت، اﺣﺎدﯾﺚ، ﻓﺮق و ﻃﻮاﯾﻒ، اﺷﻌﺎر،ﮐﺘﺐ و ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫اﻋﻼم، اﻣﮑﻨﻪ و اﺻﻄﻼﺣﺎت.ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺣﺠﻢ ﮐﻢ ﮐﺘﺎب، ﺣﺠﻢ ﻓﻬﺮﺳﺖﻫﺎ ﺧﯿﻠﯽ زﯾﺎد ﺑﻮده و 53 ﺻﻔﺤﻪء آﺧﺮ‬ ‫ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﻓﻬﺮﺳﺖﻫﺎ اﺧﺘﺼﺎص داده ﺷﺪه اﺳﺖ.‬ ‫۵‬
  6. 6. ‫ﭘﯽﻧﻮﺷﺖﻫﺎ:77‬ ‫-)1(ﻧﻮﺑﺨﺘﯽ،ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ:ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ.ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺗﻌﻠﯿﻘﺎت ﻣﺤﻤﺪ ﺟﻮاد ﻣﺸﮑﻮر،ﺗﻬﺮان، اﻧﺘﺸﺎرات ﻋﻠﻤﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ، ﭼﺎپ دوم،1831،ص8‬ ‫-)2(ﭘﯿﺸﯿﻦ،ص ده.‬ ‫-)3(ﭘﯿﺸﯿﻦ،ص 1.‬ ‫-)4(ﭘﯿﺸﯿﻦ،ص 5.‬ ‫-)5(ﭘﯿﺸﯿﻦ،ص 6 و 7.‬ ‫-)6(زرﮔﺮيﻧﮋاد،ﻏﻼﻣﺤﺴﯿﻦ،»ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻧﻈﺮات و ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ«ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺗﺎرﯾﺨﯽ،ﺷﻤﺎره ﻣﺴﻠﺴﻞ 2،ص 912.‬ ‫-)7(ﻧﻮﺑﺨﺘﯽ،ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ،ص 8.‬ ‫-)8(ﭘﯿﺸﯿﻦ،ص 9.‬‫-)9(ﺑﻐﺪادي،اﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎﻫﺮ:اﻟﻔﺮق ﺑﯿﻦ اﻟﻔﺮق در ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﺬاﻫﺐ اﺳﻼم.ﺑﻪ ﺧﺎﻣﻪ و اﻫﺘﻤﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺟﻮاد ﻣﺸﮑﻮر.ﺗﻬﺮان، اﻣﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ،ﭼﺎپ دوم،4431،ص 01-9‬‫و اﺑﻦ ﻧﺪﯾﻢ،ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻟﻨﺪﯾﻢ:ﮐﺘﺎب اﻟﻔﻬﺮﺳﺖ.ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﺤﻤﺪ رﺿﺎ ﺗﺠﺪد ﺑﻪ ﮐﻮﺷﺶ ﻣﻬﯿﻦ ﺟﻬﺎنﺑﮕﻠﻮ،ﺗﻬﺮان،اﻣﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ،6631،ص .092و اﻟﮑﻠﯿﻨﯽ‬ ‫رازي،اﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ اﻟﺴﺤﻖ :اﺻﻮل ﮐﺎﻓﯽ.ﺟﻠﺪ اول،ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺷﺮح ﺣﺎج ﺳﯿﺪ ﺟﻮاد ﻣﺼﻄﻔﻮي، ﺗﻬﺮان،اﻧﺘﺸﺎرات ﻋﻠﻤﯿﻪ اﺳﻼﻣﯿﻪ،ﺑﯽﺗﺎ،ص 612.‬ ‫-)01(ﻧﻮﺑﺨﺘﯽ،ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ،ص 41.‬ ‫-)11(ﭘﯿﺸﯿﻦ،ص 71.‬ ‫-)21(ﺟﻌﻔﺮي ﻟﻨﮕﺮودي،ﻣﺤﻤﺪ ﺟﻮاد:ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ،ﺗﻬﺮان، ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﮔﻨﺞ داﻧﺶ،ﭼﺎپ اول،8631،ص 09.‬ ‫-)31(ﻧﻮﺑﺨﺘﯽ،ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ،ص 02.‬ ‫-)41(ﭘﯿﺸﯿﻦ،ص 72.‬ ‫-)51(ﭘﯿﺸﯿﻦ،ص 43.‬ ‫-)61(اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ،اﺑﻮ اﻟﻔﺮج:ﻣﻘﺎﺗﻞ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ،ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﻣﺤﻼﺗﯽ،ﺗﻬﺮان،ﻧﺸﺮ ﺻﺪوق،ﭼﺎپ دوم،ﺑﯽﺗﺎ،ص 961.‬ ‫-)71(ﻧﻮﺑﺨﺘﯽ،ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ،ص 95.‬ ‫-)81(ﭘﯿﺸﯿﻦ،ص 06 ﺗﺎ 07.‬ ‫-)91(ﺑﻐﺪادي،اﻟﻔﺮق ﺑﯿﻦ اﻟﻔﺮق،ص 87.‬ ‫-)02(ﻧﻮﺑﺨﺘﯽ،ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﻪ،ص 47.‬ ‫-)12(ﭘﯿﺸﯿﻦ،ص 48.‬ ‫۶‬

×