გაკვეთილი № 38

3,226 views
3,008 views

Published on

http://qimia.blogspot.com
კურსის ავტორები: მერაბ ჯელია, გიორგი მახარაძე, ნუნუ ჯავახიშვილი.

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
3,226
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
7
Actions
Shares
0
Downloads
33
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

გაკვეთილი № 38

  1. 1. გაკვეთილი N 38 საშინაო დავალების შემოწმება: 3. 0 0 +1 -2 H2 + O2 H2O 0 +1 2 4 H2 -2e 2H 0 -2 1 2 O2 + 4e 2O 2H2 + O2 2H2O ანალოგიურად: 3H2 + N2  2NH3 2Mg + O2  2MgO 2Al + 3Cl2  2AlCl3 3Ca + N2  Ca3N2 Fe2O3 +3 C  2Fe + 3CO WO3 + 3H2  W + 3H2O 3CaO + 2Al  Al2O3 +3 Ca P + 5HNO3  H3PO4 + 5NO2 + H2O 3P + 5HNO3 + 2H2O  3H3PO4 + 5NO B + 3HNO3  H3BO3 + 3NO2 2C + 2H2SO4  2CO2 + 2H2O + SO2 2KOH + 2Al + 2H2O  2KAlO2 + 3H2 Fe + CuCl2  Cu + FeCl2 2Al + 3H2SO4  Al2(SO4)3 + 3H2 2H2S + 3O2  2H2O + 2SO2 2H2S + O2  2H2O + 2S 4NH3 + 5O2  4NO + 6H2O 4NH3 + 3O2  2N2 + 6H2O ჟანგვა-აღდგენითი რეაქციები (გაგრძელება) განვიხილოთ რეაქცია: KMnO4 + HCl  KCl + MnCl2 + H2O + Cl2 დავადგინოთ მორეაგირე ნივთიერებათა შემადგენელი ატომების დაჟანგულობისხარისხები. მოვძებნოთ ის ატომები, რომლებიც იცვლიან დაჟანგულობის ხარისხსდა შევადგინოთ ელექტრონული ბალანსი. +1 +7 -2 +1 -1 +1 -1 +2 -1 +1 -2 0 KMnO4 + HCl KCl + MnCl2 + H2O + Cl2
  2. 2. +7 +2 2 Mn + 5e Mn -1 0 5 2Cl - 2e Cl2 სანამ ელექტრონული ბალანსით მიღებული კოეფიციენტებს შევიტანდეთრეაქციის სქემაში დავაკვირდეთ ორ ფაქტს: ჟანგვა-აღდგენის პროცესში მონაწილე მანგანუმის ატომები მთლიანად გარდაიქმნება . ასეთ შემთხვევაში კოეფიციენტი 2 იწერება როგორც მარცხენა, ისე მარჯვენამხარეს. 2KMnO4 + HCl  2KCl + 2MnCl2 + H2O + Cl2 (KCl-ის წინ კოეფიციენტი 2 იწერება KMnO4-ის შესაბამისად) ქლორის ატომების ერთი ნაწილი იცვლის დაჟანგულობის ხარისხს , ხოლო მეორე ნაწილი კი არა . ასეთ პირობებში კოეფიციენტი 5 ( ჟანგვა-აღდგენის ელექტრონული ბალანსისშედეგად მიღებული) შეგვაქვს მხოლოდ მარჯვენა მხარეში, Cl2-ის წინ. 2KMnO4 + HCl  2KCl + 2MnCl2 + H2O + 5Cl2 შემდეგ დავთვალოთ ქლორის ატომების რიცხვი მარჯვენა მხარეში (2KCl +2MnCl2 + 5Cl2 ანუ 2 +2 . 2+ 5 . 2 = 16) და მიღებული კოეფიციენტი შევიტანოთმარცხენა მხარეში: 2KMnO4 + 16HCl  2KCl + 2MnCl2 + H2O + 5Cl2 შემდეგ გავატოლოთ წყალბადის ატომების რაოდენობა: 16HCl  8H2O 16=2.8 2KMnO4 + 16HCl  2KCl + 2 MnCl2 +8H2O + 5Cl2 ამგვარად როდესაც ჟანგვა-აღდგენაში მონაწილე ატომების ერთი ნაწილიგანიცდის დაჟანგვას (ან აღდგენას), ხოლო იმავე ატომების ნაწილი დაჟანგულობისხარისხის ცვლილების გარეშე გადადის რეაქციის შედეგად მიღებულპროდუქტებში, მაშინ ამ შემთხვევაში ელექტრონული ბალანსის შედგენის შედეგადმიღებული კოეფიციენტი გამოიყენება მხოლოდ მარჯვენა მხარისთვის, შემდეგუნდა დავითვალოთ შესაბამისი ატომების საერთო რაოდენობა მარჯვენა მხარეშიდა მიღებული კოეფიციენტი შევიტანოთ მარცხენა მხარეში. ამის შემდეგ კიჩვეულებრივი წესით დავასრულოთ რექციის სქემის გატოლება. განვიხილოთ კიდევ რამოდენიმე მაგალითი: სპილენძი რეაგირებს განზავებულაზოტმჟავასთან შემდეგი სქემის მიხედვით: Cu + HNO3 Cu(NO3)2 + NO + H2O
  3. 3. გამოვთვალოთ მორეაგირე ნივთიერებათა შემადგენელი ატომებისდაჟანგულობის ხარისხები, მოვძებნოთ ის ატომები, რომლებიც იცვლიანდაჟანგულობის ხარისხს და შევადგინოთ ჟანგვა-აღდგენითი რეაქციისელექტრონული ბალანსი: 0 +1+5 -2 +2 +5 -2 +2-2 +1 -2 Cu + HNO3 Cu(NO3)2 + NO + H2O 0 +2 3 Cu - 2e Cu +5 +2 2 N + 3e N როგორც ვხედავთ აქ სპილენძის ყველა ატომი განიცდის დაჟანგვას, ხოლოაზოტის ატომების ერთი ნაწილი აღდგება, მეორე ნაწილი კი დაჟანგულობისხარისხის შეუცვლელად გადადის მარჯვენა მხარეში. ამიტომ სპილენძის ატომებისშესაბამისი კოეფიციენტი (3) იწერება როგორც მარჯვენა ისე მარცხენა მხარეში: 3Cu + HNO3 3Cu(NO 3)2 + NO + H2O აზოტის შესაბამისი კოეფიციენტი (2) იწერება მხოლოდ მარჯვენა მხარეში. 3Cu + HNO3 3Cu(NO3)2 + 2NO + H2O ამის შემდეგ დავთვალოთ აზოტის ატომების რაოდენობა რეაქციის სქემისმარჯვენა მხარეში (3Cu(NO3)2 + 2NO აქედან 3.2+2=8) და მიღებული კოეფიციენტიშევიტანოთ რეაქციის სქემის მარცხენა მხარეში: 3Cu + 8HNO3 3Cu(NO3)2 + 2NO + H2O ამის შემდეგ გავატოლოთ წყალბადის ატომების რაოდენობა რეაქციის სქემისმარცხენა და მარჯვენა მხარეში (8H  4H2O). 3Cu + 8HNO3 3Cu(NO3)2 + 2NO + 4H2O შემდეგი მაგალითი: +6 -2 +1 -1 +3 -1 +1 -2 0 CrO3 + HCl CrCl 3 + H2O + Cl2 +6 +3 2 Cr + 3e Cr -1 0 3 2Cl - 2e Cl 2 შემოგვაქვს ქრომის შესაბამისი კოეფიციენტი (2) როგორც მარჯვენა ისე მარცხენამხარეში: 2CrO3 + HCl 2CrCl3 + H2O + Cl2 შემდეგ ქლორის შესაბამისი კოეფიციენტი შემოგვაქვს მხოლოდ მარჯვენამხარეში: 2CrO3 + HCl 2CrCl3 + H2O + 3Cl2 შემდეგ კი ვატოლებთ ქლორის ატომების რაოდენობას: 2CrO3 + 12HCl 2CrCl3 + H2O + 3Cl2 ბოლოს კი ვატოლებთ წყალბადისა და ჟანგბადის ატომების რაოდენობას: 2CrO3 + 12HCl 2CrCl3 + 6H2O + 3Cl2 რკინა რეაგირებს ცხელ კონცენტრირებულ გოგირდმჟავასთან.
  4. 4. 0 +1 +6-2 +3 +6-2 +1 -2 +4-2 Fe + H2SO4 Fe2(SO4)3 + H2O + SO2 +6 +4 3 S +2e S 0 +3 2 Fe -3e Fe ჯერ 2Fe + H2SO4 Fe2(SO4)3 + H2O + SO2 (ყურადღება მივაქციოთ იმას, რომ Fe2(SO4)3 შეიცავს ორ ატომ რკინას და ამისგამო მიღებული კოეფიციენტის (2) შემოტანა მარილის ფორმულის წინ არ არისსაჭირო) შემდეგ 2Fe + H2SO4 Fe2(SO4)3 + H2O + 3SO2 შემდეგ 2Fe + 6H2SO4 Fe2(SO4)3 + H2O + 3SO2 ბოლოს 2Fe + 6H2SO4 Fe2(SO4)3 + 6H2O + 3SO2 ჟანგვა-აღდგენითი რეაქციები შეიძლება დაიყოს სამ ტიპად: 1.მოლეკულათშორისი, 2. შიდამოლეკულური, 3. დისპროპორციონირების.მოლეკულათშორისი ჟანგვა-აღდეგით რეაქციებში დაჟანგულობის ხარისხსიცვლიან ატომები, რომლებიც სხვადასხვა მოლეკულების შემადგენლობაში შედიან.მაგ: 0 0 +5 -2 4P + 5O2 2P2O 5 +2 +5 +3 +2 FeO + 4HNO3 Fe(NO3 )3 + 2H2 O + NO შიდამოლეკულურ ჟანგვა-აღდეგით რეაქციებში დაჟანგულობის ხარისხსიცვლიან ერთი მოლეკულის შემადგენელი ატომები. მაგ: +5-2 -1 0 2KClO3 2KCl + 3O2 +2 -2 0 0 2HgO 2Hg + O2 დისპროპორციონირების რეაქციებში როგორც დაჟანგვას ისე აღდგენასგანიცდიან ერთ და იგივე ატომები. მაგ: 0 -1 +1 2KOH + Cl 2 KCl + KClO +4 +5 +3 2KOH + 2NO 2 KNO 3 + KNO2 + H2 O საშინაო დავალება: შეადგინეთ ელექტრონული ბალანსი და გაატოლეთ რეაქციის სქემები: 1. K2Cr2O7 + HBr  KBr + CrBr3 + H2O + Br2 2. Cu+ HNO3  Cu(NO3)2 + H2O + NO2 3. Zn + H2SO4  ZnSO4 + H2O + SO2
  5. 5. 4. Zn + H2SO4  ZnSO4 + H2O + S5. Zn + H2SO4  ZnSO4 + H2O + H2S6. Mg + HNO3  Mg(NO3)2 + H2O + N27. Ag + HNO3  AgNO3 + H2O + NO8. SnO2 + HI  SnI2 + H2O + I29. Cu(NO3)2 + KI  CuI + KNO3 + I2 თემა N 6. ძირითადი დებულებები.1. დაჟანგულობის ხარისხი (ჟანგვითი რიცხვი) არის ის პირობითი მუხტი, რომელიც ექნებოდათ ატომებს ნივთიერებებში, თუ ჩავთვლით, რომ ატომებს შორის განხორციელებული ყოველი პოლარული ბმა იონურია.2. რეაქციებს, რომლებიც მორეაგირე ნივთიერებათა შემადგენელი ატომების დაჟანგულობის ხარისხების ცვლილებით მიმდინარეობს, ჟანგვა-აღდგენის რეაქციები ეწოდება.3. ელექტრონების გაცემის პროცესი დაჟანგვაა, მიერთების _აღდგენა.4. ატომებს, რომლებიც განიცდიან დაჟანგვას აღმდგენელები ეწოდებათ, ხოლო ატომებს, რომლებიც განიცდიან აღდგენას, მჟანგავები ეწოდებათ.5. ჟანგვა-აღდგენითი რეაქციების გასატოლებლად შედგენილ ელექტრონულ ბალანსში უნდა გათანაბრდეს დაჟანგვაში და აღდგენაში მონაწილე ელექტრონების რაოდენობა.6. ჟანგვა-აღდგენითი რეაქციები შეიძლება დაიყოს სამ ტიპად: მოლეკულათშორისი, შიდამოლეკულური და დისპროპორციონირების რეაქციები.

×