การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแก้ไขภาวะ "อ้วน"

1,092
-1

Published on

หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแก้ไขภาวะ "อ้วน"
(หนังสือทางการแพทย์เพื่อสุขภาพดี)

ศูนย์อนามัยที่ 9 พิษณุโลก ทีมผู้จัดทำหวังเป็นยิ่งว่าหลักสูตรฉบับนี้จะเป็นประโยชน์สำหรับเจ้าหน้าที่สาธารณสุข อาสาสมัครสาธารณสุขและประชาชนทั่วไป ในการจัดอบรมเพื่อเป็นแนวทางการสนับสนุนให้คนไทยไร้พุงอย่างยั่งยืนต่อไป

Published in: Health & Medicine
0 Comments
3 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
1,092
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
35
Comments
0
Likes
3
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแก้ไขภาวะ "อ้วน"

  1. 1. ชื่อหนังสือ : หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน เขตตรวจราชการที่ 17 : กระทรวงสาธารณสุข วิเคราะหและเรียบเรียงโดย : นายแพทยวีระชัย สิทธิปยะสกุล ผูอํานวยการศูนยอนามัยที่ 9 พิษณุโลก นางสาวลีลานุช สุเทพารักษ นางคมขํา สิงหะ นางสาวกรรณิการ สุวรรณ นางลฎาภา อุตสม นางสาวนิศรา พงษพานิช นางสาวพูนศิริ ฤทธิรอน และ นายพิพัฒนา หาแกว ศูนยอนามัยที่ 9 พิษณุโลก ISBN : 978-616-11-0399-6 จํานวนที่พิมพ : 750 เลม พิมพครั้งที่ 1 : สิงหาคม 2553 พิมพที่ : เกวลีการพิมพ 60/4 ตําบลวัดเกต อําเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม โทร.0-5330-6508 ภาพประกอบ : นางสวกรรณิการ สุวรรณ นายพิพัฒนา หาแกว ปก : นางสาวปฏิญญา ศรีสุข ออกแบบและจัดหนา : นางสาวกรรณิการ สุวรรณ นายพิพัฒน หาแกว
  2. 2. 1หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน คํานิยาม โดยนายแพทยวีระชัย สิทธิปยะสกุล ผูอํานวยการศูนยอนามัยที่ 9 พิษณุโลก หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะโรคอวน เลมนี้เกิดจากความพยายามของทีม DPAC ของศูนยอนามัยที่ 9 พิษณุโลก หลังจากรับนโยบายจากกรมอนามัยดานยุทธศาสตรแกไข ปญหาโรคอวนคนไทย (คนไทยไรพุง) ตั้งแต พ.ศ.2550 การพัฒนาเริ่ม จากการลองผิดลองถูก แตก็มีหลักในการพัฒนาหลักสูตรวาตองฟงงาย และเขาใจ สามารถนําไปปฏิบัติใชในชีวิตประจําวัน เพื่อสรางความ ตระหนักดานสุขภาพ ในการกิน การออกกําลังกายที่ตรงตามวิถีชีวิตของ ชาวบานจริง ๆ ผมถือวาเปนเรื่องสําคัญและใหการติดตาม ถามไถ ความกาวหนาตลอดมา ประกอบกับผมไดรับความรูใหมๆดาน “Eating and Exercise Strategy” เมื่อครั้งผม ไปฝกอบรม “Advance Executive Program ที่ Kellogg School of Management , North western University ในชวงมิถุนายน 2550 ผมไดนํา concept และความรูใหมๆที่เกี่ยวของกับการออกกําลังกายและการกินและที่ เพิ่มเติมใหกับทีมงาน DPAC คือ เรื่องของ “น้ํา” การดื่มน้ําของพวกเราในแตละวัน ถาวิเคราะหจริง ๆ แลว อาจไมเพียงพอกับความตองการของรางกายในแตละวัน ทําใหมีผลกระทบเปนลูกโซ กับการทํางานของระบบ และอวัยวะตาง ๆ ของรางกาย และมีผลเสียทําใหเกิดโรค หรือมีผลกระทบตอสุขภาวะ ของสุขภาพแนนอน ยิ่งถาปฏิบัติมาจนเปนนิสัยลวงเลยมาเปน 30-40 ป แลวทํากับการฝกรางกายใหอยูในสภาพ “ขาดน้ํา” (Relative dehydration) ซึ่งในสภาพนี้รางกายจะไมรับตอสัญญาณการลดน้ําหนักลดไขมัน เพราะรางกายอยู ในสภาวะเตรียมพรอมตอการขาดน้ําจะไมสนใจตอกระบวนการออกกําลัง เพื่อการสลายไขมันแนนอน จึงเปน ที่มาของหลักสูตรนี้คือ เรื่องของ “3 อ. 1 น.” 1น. คือเรื่องของน้ําดื่มประจําวันที่รางกายตองการ ที่เราไม คอยไดยินไดพูดถึงกัน แตถือเปนเรื่องสําคัญพื้นฐานทีเดียวที่ตองมีสวน 3 อ.คือ อาหาร ออกกําลังกาย และอารมณ ซึ่งเรื่องของอาหารและออกกําลังกาย ทีมงาน DPAC ไดปรับปรุงหลายครั้งจากประสบการณการ สอนที่มากขึ้น นําขอผิดพลาดหรือขอดอยของหลักสูตรมาพัฒนา จนไดหลักสูตรที่เหมาะกับการ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเขากับวิถีชีวิต โดยผมใหหลักการไววาไมควรเนนแตเรื่องการบรรยาย แตใหแบง สัดสวนเปนดังนี้ คือ การบรรยาย : การเปนพี่เลี้ยง (Coach) : การมอบหมายหนาที่ใหมีประสบการณได ปฏิบัติเปนสัดสวน 10 : 20 : 70 ตามลําดับเพราะจะชวยใหหลักสูตรสามารถติดตัวผูรับการอบรมกลับไป ปฏิบัติและสามารถเปน change agent เหนี่ยวนําใหชุมชนเกิดการขับเคลื่อนของการเปลี่ยนแปลงไดดีกวา ก็ ถือวาเปนจุดเดนของหลักสูตรนี้ ซึ่งใหความรูที่สามารถเอาไปปฏิบัติจริงและลึกพอที่จะอธิบายเหตุผลความ จําเปนที่ตองปรับพฤติกรรมนั้นๆ และสิ่งสะทอนความเปนประโยชนตอสุขภาพ และเปนการสอนแบบสอง
  3. 3. 2หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน ทางสื่อสารกันดวยบรรยากาศกันเอง ไมเนนการบรรยายแตเนน Coach และการมอบหมายแลวใหปฏิบัติ ดวยตนเอง เพราะเปนเรื่องของสุขภาพสวนบุคคลที่ตองทําเอง ไมสามารถใหคนอื่นทําแทนได สวนเรื่อง อ.ที่ 3 คืออารมณจริง ๆ ผมเห็นวาสําคัญมากเพราะความหมายไมใชแคอารมณดีเทานั้น แตมีความหมายลึกกวาคือ เรื่องของ “สติ” ทั้งคอยควบคุมการตัดสินใจของบุคคลในการเลือกจะเอาหรือไม เอาในการปฏิบัติพฤติกรรมตางๆทั้งเรื่องการกินและการออกกําลังกายมี “สติ” รับรูการกระทําวาควรกินมาก นอยแคไหน ไมหลงติดกับความอรอย ความสะดวกสบายมากเกินไปจนมีผลตอสุขภาพ หลักสูตรนี้ก็พูดถึง “อ.อารมณ” ไวแตยังไมมากพอและผมคิดวาจะมอบใหงาน DPAC พัฒนาสวนนี้ใหมากขึ้นในโอกาสตอไป เพราะเปนสวนที่ยากมากในการพัฒนาตองใชเวลา, ความเขาใจและความพยายามอยางมาก แตถาถึงเวลาใน การใช ในการตัดสินใจ “สติ” ตองเปนสิ่งแรกที่สมองตองนํามาใชกอนเพื่อไมให “หลง” กับอารมณที่เกิด จากการสัมผัสดวยสิ่งที่รับรูของรางกาย “สติ” จะชวยประคองใหเรามีพฤติกรรมไปในสิ่งที่ถูกตองตอสุขภาพ มากกวาปลอยตามเลยในความพึงพอใจที่เกิดขึ้นในอารมณ ผมขอแสดงความยินดีกับทีมงาน DPAC ทุกคน และผูมีสวนเกี่ยวของใชความพยายามอยางมาก ในการชวยกันผลิต “นวตกรรม” หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อแกไขภาวะอวนนี้ออกมา และ ถายทอดเผยแพรเพื่อเปนประโยชนตอประชาชน, ชุมชนใน 5 จังหวัด ในเขตตรวจราชการที่ 17 และสวนอื่นๆ ของประเทศไทย ซึ่งแนนอนหลักสูตรยังมีจุดตองพัฒนาอีกบาง โดยเฉพาะสวนของ “อารมณ” หรือ “สติ” ซึ่งทีมงาน DPAC ศูนยอนามัยที่ 9 พิษณุโลก คงตองพัฒนาตอไป เพื่อพัฒนาสิ่งดีๆ ใหกับสังคม โดยหวังและ ใหชวยลดปญหาโรคเรื้อรังที่เกิดจากภาวะอวนลงพุงที่มีผลเสียตอชีวิต, สังคม, ชุมชน และเศรษฐกิจ ประเทศชาติตอไป
  4. 4. 3หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน คํานํา ภาวะอวนลงพุง ถือเปนปญหาสําคัญที่ทั่วโลกที่กําลังจับตามอง และเรงแกไขปญหา จากการ รายงานขององคการอนามัยโลกพบวา ภาวะอวนลงพุงเปนสาเหตุของการสูญเสียทางเศรษฐกิจที่สําคัญโดย คิดเปนสัดสวน 2 - 6 % ของงบประมาณดานสุขภาพของประเทศเพราะภาวะอวนลงพุง จะเพิ่มโอกาสการ เกิดโรคไมติดตอที่สําคัญ คือ โรคเบาหวาน 3 - 5 เทา อันเปนที่มาของโรครายนานาชนิด ไดแก โรคหลอด เลือดหัวใจ ไขมันในเลือดสูง ความดันโลหิตสูง หลอดเลือดในสมองอุดตัน หรือโรคหัวใจ ซึ่งโรคดังกลาว ลวนเปนโรค ที่ตองรับการดูแลรักษาอยางตอเนื่องเปนผลใหรัฐตองสูญเสียคาใชจายเปนจํานวนมาก ซึ่งโรค ดังกลาวถือวาเปนโรควิถีชีวิต คือ ไมไดเกิดจากการติดเชื้อโรค แตเกิดมาจากสาเหตุการใชวิถีชีวิตแบบสังคม คนเมืองสมัยใหม ที่มีพฤติกรรมการกินที่เปลี่ยนแปลงไป โดยบริโภคอาหารหวาน มัน เค็มเพิ่มขึ้น กินผัก ผลไมนอย และขาดการเคลื่อนไหวออกกําลังกาย จึงสงผลใหคนไทยมีภาวะน้ําหนักเกินและอวนเพิ่มขึ้น ศูนยอนามัยที่ 9 พิษณุโลก ไดรับมอบหมายใหเปนผูรับผิดหลักในการดําเนินการแกไขปญหาอวน ในพื้นที่รับผิดชอบตามนโยบายยุทธศาสตรคนไทยไรพุง กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุขซึ่งศูนยอนามัยที่ 9 พิษณุโลกไดดําเนินการแกไขปญหาอยางตอเนื่องตลอดมา จนมีการผลักดันใหเกิดการจัดบริการคลินิกไรพุง (DPAC) ตนแบบในสถานบริการสาธารณสุข ซึ่งถือเปนการดําเนินงานแกไขภาวะอวนแคเพียงจุดเล็กๆ แตยัง ไมมีการกระจายลงสูชุมชน ดังนั้นเพื่อใหการดําเนินการแกไขปญหาโรคอวนในพื้นที่ขยายวงกวางมากขึ้น ศูนยอนามัยที่ 9 พิษณุโลก จึงมีการพัฒนารูปแบบการใหความรูลงสูอาสาสมัครสาธารณสุขเพื่อขยายเครือขาย สูประชาชนในเขตพื้นที่ความรับผิดชอบ โดยไดจัดทําหลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อแกไขภาวะอวน รูปแบบใหม ตามหลักการ 3 อ. 1 น. ทีมผูจัดทําหวังเปนยิ่งวาหลักสูตรฉบับนี้จะเปนประโยชนสําหรับ เจาหนาที่สาธารณสุข อาสาสมัครสาธารณสุข และประชาชนทั่วไปในการจัดอบรมเพื่อเปนแนวทางในการ ดําเนินงานสนับสนุนใหคนไทยไรพุงอยางยั่งยืนตอไป ศูนยอนามัยที่ 9 พิษณุโลก
  5. 5. 4หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน สารบัญ หนา บทนํา หัวขอ/เนื้อหาหลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน 6 วัตถุประสงคของหลักสูตร 9 จุดเดนของหลักสูตร 10 กระบวนการหลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน 11 ตารางการอบรมหลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน 13 ผังการอบรมหลักสูตรปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน 14 แผนการสอนที่ 1-12 15-97 แผนการสอนที่ 1 บันไดสูการมีสุขภาพ 15 แผนการสอนที่ 2 รูจัก รูใจ กับ สรางแรงบันดาลใจ 21 แผนการสอนที่ 3 เรื่อง พิษภัยจากภาวะอวนลงพุง 25 ใบความรูเรื่อง พิษภัยภาวะอวนลงพุง 28 ใบความรูเรื่อง การสาธิตและฝกปฏิบัติการวัดรอบเอว การคํานวณคาดัชนีมวลกาย 30 แผนการสอนที่ 4 เรื่อง น้ํา น้ํามะพราวดื่มแลวดีอยางไร 31 ใบความรูเรื่อง น้ําและน้ํามะพราว 34 แผนการสอนที่ 5 เรื่อง โปรตีนและไขมัน นี่ซิดี 37 ใบความรูเรื่อง โปรตีนนี่ซิดี 42 ใบความรูเรื่อง ไขมัน นี่ซิดี 43 แผนการสอนที่ 6 เรื่อง มารูจักแปง และไฟเบอรกันเถอะ 45 ใบความรูเรื่อง มารูจักแปงกันเถอะ 48 ใบความรูเรื่อง เสนใยดีอยางไร 51 แผนการสอนที่ 7 เรื่อง เติมรสชาติใหกับชีวิตดวยหวาน มัน เค็ม 55 ใบความรูเรื่อง เติมรสชาติใหชีวิต 59 ใบความรูเรื่อง เค็มไปหัวใจตีบตีน 64 แผนการสอนที่ 8 เรื่อง การเตรียมตัวกอนออกกําลังกาย 66 ใบความรูเรื่อง เตรียมตัวอยางไรกอนออกกําลังกาย 69 แผนการสอนที่ 9 เรื่อง หลักการออกกําลังกายเพื่อลดน้ําหนักและรอบเอวที่ถูกตอง 71 ใบความรูเรื่อง หลักการออกกําลังกายเพื่อลดน้ําหนัก และรอบเอวที่ถูกตอง 74
  6. 6. 5หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน หนา แผนการสอนที่ 10 เรื่องฝกการออกกําลังกาย 76 ใบความรูเรื่อง การยืดเหยียดกลามเนื้อ (Stretching) 82 ใบความรูเรื่อง วิธีการฝกความแข็งแรงของกลามเนื้อ 84 ใบความรูเรื่อง การฝกความแข็งแรงของกลามเนื้อแบบไมใชอุปกรณ 85 ใบความรูเรื่อง การฝกความแข็งแรงของกลามเนื้อดวยดัมเบลล 86 ใบความรูเรื่อง การฝกความแข็งแรงของกลามเนื้อดวยยางยืด 87 ใบความรูเรื่อง การฝกความแข็งแรงของกลามเนื้อดวยลูกบอล (Fitball) 90 แผนการสอนที่ 11 เรื่อง วางแผนการดําเนินงานปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อแกไขภาวะอวน 92 แผนการสอนที่ 12 เรื่อง หัวใจแหงความฝนสูความหวัง 95 อภิปรายและวิจารณ 98 จุดเดน 98 ขอเสนอแนะ 98 ภาคผนวก 99 แบบทดสอบความรูกอนและหลังการอบรม 100 แบบประเมินความพึงพอใจ 103 บรรณานุกรม 104 รายนามคณะทํางาน
  7. 7. 6หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน บทนํา จากใจทีมงาน DPAC กวาจะมาเปนหลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน ของศูนยอนามัยที่ 9 พิษณุโลก กวาจะถึงฝง....... หลักสูตรเริ่มตนจาก การรับนโยบายจากกรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุขในป 2551 ตามยุทธศาสตรคนไทยไรพุง โดย ศูนยอนามัยที่ 9 พิษณุโลก ไดรับมอบหมายใหเปนผูรับผิดชอบหลักในการดําเนินการแกไขปญหาอวนใน พื้นที่รวมกับการแกไขปญหาโรคอวนคนไทยก็เปนนโยบายของกรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุขที่ตอง ดําเนินการ ศูนยอนามัยที่ 9 พิษณุโลก จึงไดจัดทําโครงการ “พัฒนาแนวทางการปฏิบัติการดานการ ใหบริการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมภาวะอวนของประชากรในพื้นที่เขต 2” วัตถุประสงคเพื่อปรับเปลี่ยน พฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน (คนไทยไรพุง) ในเขตพื้นที่รับผิดชอบ ทีมจึงไดมีการจัดตั้งคลินิกไรพุง (Diet Physical Activity Clinic) ในสถานพยาบาล โดยเนนในเจาหนาที่ศูนยอนามัยที่ 9 พิษณุโลกกอนเพื่อ เปนสถานที่ในการใหคําแนะนํา/ปรึกษาการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมดานอาหารและโภชนาการแกผูรับบริการที่ มีภาวะรอบเอวเกินหรืออวนลงพุงที่เหมาะสม เพื่อหารูปแบบการใหบริการคลินิกไรพุงที่เหมาะสมกอนจะ ขยายการใหบริการไปสูประชาชนทั่วไป ซึ่งถือเปนการดําเนินงานแกไขภาวะอวนแคเพียงจุดเล็กๆ แตยังไมมี การกระจายลงสูชุมชน ดังนั้นเพื่อใหการดําเนินการแกไขปญหาโรคอวนในพื้นที่ขยายวงกวางมากขึ้น ประกอบดวยขณะนั้นรับเชิญใหไปจัดอบรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม แกกลุมสวัสดิการขาราชการเครือขาย ของโรงพยาบาลบางระกํา, โรงพยาบาลวังทอง, โรงพยาบาลคายทหาร จังหวัดพิษณุโลก คูขนานกันไป..... รูปแบบการจัดอบรมจบภายใน 1 วัน โดยยึดหลัก 3 อ. โดยเนนการบรรยาย สาธิตออกกําลังกาย และฝก ปฏิบัติ ไมมีการสรุปวางแผนใหกับผูเขารับการอบรม แลวจบไมไดเนนความยั่งยืนในระยะแรกเปนการลอง ผิดลองถูกในการจัดอบรมหลักสูตร หลังจากนั้นทีมไดมีการประชุมสรุปปญหาดําเนินงานในแตละหนวยงานมี การปรับเปลี่ยนกระบวนการตลอดเวลา ในที่สุดไดขอสรุปวาหลักสูตรไมควรเนนการบรรยายอยางเดียว ควร มีรูปแบบการแบงเปนฐานโดยผูเรียนมีสวนรวม ไดดําเนินการทดลองนําไปใชกับหนวยงานที่รับเชิญมา ซึ่ง ผลตอบรับในชวงนั้นเปนไปไดดี มีหนวยงานราชการติดตอมากพอสมควร ทีมเริ่มมีประสบการณมากขึ้น จึง ทําใหทีมพัฒนาตัวเองมากขึ้นเพื่อหารูปแบบที่สมบูรณมีคุณภาพเพิ่มมากขึ้นในการใหความรูแกเครือขาย ตอไปอยางตอเนื่องจนไดรูปแบบที่มีกระบวนการ การทํางานมากขึ้น จึงไดมีการขยายหลักสูตรการอบรมจาก 1 วัน เปน 2 วัน มีฐานประเมินตนเอง ฐานธงโภชนาการ และออกกําลังกายแตละชวงสอดแทรกดวย กิจกรรมสัมพันธละลายพฤติกรรมของผูเขารวมอบรม เพื่อใหผูเขารับการอบรมมีการผอนคลาย มีความเปน กันเอง ใชกระบวนการแบงกลุมสรุปวางแผนเพื่อนําไปใชตอไป ทําใหกระแสความตองการปรับเปลี่ยน พฤติกรรม (คนไทยไรพุง) มีหนวยงานราชการในเขตจังหวัดพิษณุโลกสนใจมากขึ้น จากปากตอปาก มีการ รองขอใหไปจัดอบรมเพิ่มมากขึ้น เปนสาเหตุใหทีมเกิดการผลักดันพัฒนาหลักสูตรอยางตอเนื่อง
  8. 8. 7หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน เห็นฝงแลวใน ป 52………. มุงเนนการพัฒนาหลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมภาวะอวน โดยทีมไดระดมรวบรวมความคิด โดยนําปญหาอุปสรรคในการดําเนินงานและปรับขั้นตอนกระบวนการหลักสูตร เพื่อใหเหมาะสม ตลอดจน พัฒนาในดานของเครื่องมือ สื่อตางๆที่ใชในหลักสูตรใหครอบคลุมเพิ่มมากขึ้น และไดรางหลักสูตรการ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อแกไขภาวะอวน ตามแนวคิดของผูอํานวยการศูนยอนามัยที่ 9 พิษณุโลก โดยยึด หลักการ 3 อ. 1 น. จนไดหลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อแกไขภาวะอวน รูปแบบเนื้อหาฉบับ ชาวบานที่งายตอความเขาใจ จําได ทําได ถายทอดได นําไปใชไดในวิถีชีวิตประจําวัน โดยเนื้อหาหลักสูตรมี หัวขอตอไปนี้ หัวขอวิชา การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อแกไขภาวะอวน โดยยึดหลัก 3 อ. 1 น. คําอธิบายเนื้อหาวิชาโดยสังเขป : การมีสุขภาพดีโดยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคอาหาร และการออกกําลังกายเริ่มตนจาก การประเมินภาวะสุขภาพ โดยการทดสอบสมรรถภาพทางกาย วัดรอบเอว คํานวณคาดัชนีมวลกายดวยตัวเอง กระบวนการสรางแรงจูงใจ เรียนรูเนื้อหาความรูดานพิษภัยอวนลงพุง สนุกกับการเรียนรูอาหารควรกิน อยางไรไรพุง และหลักการออกกําลังกายเพื่อควบคุมน้ําหนักและการลดรอบพุงที่ถูกตอง พรอมฝกปฏิบัติ Brian storming วางแผนดําเนินงานเพื่อแกไขภาวะอวนลงพุง การมีสุขภาพที่ดี สิ่งสําคัญสองประการ ที่ตองคํานึงถึงเสมอ คือ พฤติกรรมการบริโภคอาหาร และ การออกกําลังกายที่ถูกตองเหมาะสม เพราะสองสิ่งนี้ จะเปนกลจักรสําคัญที่ชวยใหทุกคนมีสุขภาพดี โครงสรางวิชา : (1) ความหมายและสาเหตุพิษภัยจากภาวะอวนลงพุง 1.1 การประเมินภาวะอวนและการวินิจฉัยภาวะอวนลงพุง - การคํานวณคาดัชนีมวลกาย - วิธีการวัดรอบเอว 1.2 การปองกันและแกไขภาวะอวนลงพุง : ภารกิจ 3 อ. (2) หลักการบริโภคอาหารเพื่อควบคุมน้ําหนัก และลดน้ําหนักที่ถูกตอง เรียนรูดวยฐาน 4 ฐาน 2.1 ฐานเรียนรูเรื่อง น้ํา น้ํามะพราว 2.2 ฐานเรียนรูเรื่อง โปรตีน และไขมันนี่ซิดี 2.3 ฐานเรียนรูเรื่อง มารูจักแปง และไฟเบอร(ผัก&ผลไม) กันเถอะ 2.4 ฐานเรียนรูเรื่อง เติมรสชาติใหกับชีวิต (3) การเตรียมความพรอมกอนออกกําลังกายและหลักการออกกําลังกาย เพื่อลดน้ําหนักและรอบเอว ที่ถูกตอง
  9. 9. 8หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน (4) ฝกทักษะการออกกําลังกาย 3 ดาน คือ 4.1 ดานความยืดหยุนของกลามเนื้อ 4.2 ดานระบบหัวใจและหลอดเลือด 4.3 ดานความแข็งแรงของกลามเนื้อ (5) ประเมินความรูกอน – หลังการอบรม และประเมินความพึงพอใจ (6) ประเมินภาวะสุขภาพและทดสอบสมรรถภาพทางกายกอนการอบรม (7) กลุมสัมพันธ (8) การสรางแรงบันดาลใจ (9) วางแผนการดําเนินงาน (10) หัวใจแหงความหวังสูความฝน ไดดําเนินการทดลองกับอาสาสมัครสาธารณสุขในพื้นที่ เขต17 ซึ่งไดแก พิษณุโลก สุโขทัย ตาก อุตรดิตถ เพชรบูรณ ผลการตอบที่ดีจากการประเมินความพึงพอใจพบวา ผูเขารับการอบรมมีความพึงพอใจ รอยละ 93 หลักสูตรไดมีการพัฒนาอยางตอเนื่อง จนไดสินคาของหลักสูตรคือ เสนทางการปรับเปลี่ยน พฤติกรรมดานอาหาร และออกกําลังกายที่งายไดผล และปรับใชใหเขากับในวิถีชีวิตของตนเองได หลักสูตร สรางขึ้นมาตอบสนอง เพื่อแกไขภาวะอวนลงพุง โดยเนนการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมดานอาหาร และการ ออกกําลังกาย เรียนรูดานอาหาร
  10. 10. 9หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน ฝกทักษะการออกกําลังกาย ภาพรวมกิจกรรมการอบรม วัตถุประสงคของหลักสูตร วัตถุประสงคทั่วไป เพื่อใหผูเขารับการอบรมมีความรู ความสามารถและทักษะการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมภาวะอวน สามารถนําไปปรับเปลี่ยนตนเอง และถายทอดไปยังครอบครัว ชุมชนที่รับผิดชอบไดอยางถูกตอง วัตถุประสงคเฉพาะ 3.1 อธิบายผลกระทบจากภาวะอวนลงพุง วิธีการประเมินและการปองกันแกไขภาวะอวนลงพุงได อยางถูกตอง 3.2 มีทักษะการวัดรอบเอวที่ถูกตอง 3.3 มีความรู ความเขาใจหลักการบริโภคอาหารเพื่อควบคุมน้ําหนักและลดน้ําหนักที่ถูกตอง 3.4 มีความรู ความเขาใจและทักษะในการออกกําลังกายเพื่อลดน้ําหนักและรอบเอวที่ถูกตอง
  11. 11. 10หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน หลักสูตรนี้มีจุดเดน คือ ดานเนื้อหา 1. สินคาของหลักสูตรคือ เสนทางการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมดานอาหาร และออกกําลังกายที่งาย ไดผล และปรับใชใหเขากับในวิถีชีวิตของตนเองได 2. เนื้อหาสาระ เขาใจงาย จํางาย ใชในวิถีชีวิตประจําวันได 3. มีกระบวนการ Brain storming เพื่อวางแผนแกไขปญหาภาวะอวนลงพุง เพื่อไดแนวทางการ ดําเนินงานในชุมชน กระบวนการ 1. กิจกรรมการเรียนรูดึงดูด นาสนใจ 2. เนนการเรียนดวยฐานเปนแบบ Walk Rally เห็นของจริง ฝกปฏิบัติจริง มีกิจกรรม เลนเกมส และมี Trip สนุกๆ นําไปใชไดในชีวิตประจําวัน 3. สนุกสนาน นาสนใจ และเพลิดเพลิดกับการเรียนรู ยืนยันโดยผูเขารับการอบรมการปรับเปลี่ยน พฤติกรรม อางอิงจาก : แบบประเมินความพึงพอใจความประทับใจตอการเรียนรู 4. กระบวนการของหลักสูตรเนนบรรยากาศการอบรมมีความเปนกันเอง 5. เนนการเรียนรูแบบมีสวนรวม ใหผูเขารับการอบรมไดแสดงความคิดเห็น
  12. 12. 11หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน กระบวนการหลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน เนื้อหาหลักสูตร ระยะเวลาการอบรม 3 วัน 2 คืน (20 ชั่วโมง) ประเภทหลักสูตร ประกอบดวย • ภาคทฤษฎี (บรรยาย) 10 % • ภาคปฏิบัติ (พี้เลี้ยง) 20 % • เบ็ดเตล็ด (ติดตามผลการดําเนินงาน) 70 % ภาคทฤษฎี 5 ชั่วโมง ประกอบดวย 1. พิษภัยจากภาวะอวนลงพุง 2 ชั่วโมง 2. หลักการบริโภคอาหารเพื่อควบคุมน้ําหนัก 2 ชั่วโมง และลดน้ําหนักที่ถูกตอง 3. การเตรียมความพรอมกอนออกกําลังกาย 1 ชั่วโมง และหลักการออกกําลังกายเพื่อลดน้ําหนักและรอบเอวที่ถูกตอง ภาคปฏิบัติ 2 ชั่วโมง ประกอบดวย ฝกทักษะการออกกําลังกาย 3 ดาน คือ 1. ดานความยืดหยุนของกลามเนื้อ .5 ชั่วโมง 2. ดานระบบหัวใจและหลอดเลือด 1 ชั่วโมง 3. ดานความแข็งแรงของกลามเนื้อ .5 ชั่วโมง เบ็ดเตล็ด 13 ชั่วโมง ประกอบดวย 1. พิธีเปด – ปดการอบรม 1 ชั่วโมง 2. ประเมินความรูกอน – หลังการอบรม 1 ชั่วโมง และประเมินความพึงพอใจ 3. ประเมินภาวะสุขภาพและทดสอบสมรรถภาพทางกาย 2 ชั่วโมง กอนอบรม 4. กลุมสัมพันธ (รูจัก รูใจ) 2.5 ชั่วโมง 5. การสรางแรงบันดาลใจ 1.5 ชั่วโมง 6. สรุปบทเรียน 1.5 ชั่วโมง 7. วางแผนการดําเนินงาน 2 ชั่วโมง 8. หัวใจแหงความหวัง 1.5 ชั่วโมง
  13. 13. 12หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน ผูเขารับการอบรม เจาหนาที่สาธารณสุข ผูนําชุมชน อาสาสมัครสาธารณสุข และประชาชนทั่วไป คุณสมบัติผูเขารับการอบรม 1. น้ําหนักเกินมาตรฐาน หรือ รอบเอวเกิน 2. สมัครใจเขารวมการอบรมและสามารถเขารับการอบรมไดครบตามเวลาที่กําหนดในหลักสูตร 3. มีภาวะผูนํา มีทักษะการประชาสัมพันธที่ดี 4. ชุมชนที่รับผิดชอบมีปญหาอวน โรคเรื้อรังที่เกี่ยวของ เชน โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง อัมพฤกษ/อัมพาต เปนตน วิธีการฝกอบรม 1. ใชรูปแบบการเรียนรูแบบมีสวนรวม 2 การบรรยาย 3. การสาธิต 4. การฝกปฏิบัติ 5. เลนเกมส 6. กลุมสัมพันธ 7. การอภิปราย อุปกรณการอบรม 1. Power point presentation พรอมทั้งคอมพิวเตอร และ LCD 2. ชุดโมเดลอาหารสาธิต 3. สื่อไวนิล 4. อุปกรณการออกกําลังกาย ประกอบดวย ยางยืด ฟตบอล ดัมเบลล และหวงฮูลาฮูป 5. ชุดเครื่องมือทดสอบสมรรถภาพทางกาย 6. สายวัดรอบเอว 7. แผนประเมินคาดัชนีมวลกาย 8. เอกสารประกอบการฝกอบรม 9. กระดาน Flip chart พรอมกระดาษและปากกาเคมี 10. แบบประเมินความรู 11. ซีดีเพลงประกอบการฝกปฏิบัติ การประเมินผลการฝกอบรม 1. ประเมินความรูกอน-หลังการฝกอบรม 2. ประเมินความพึงพอใจ 3. สังเกตปฏิกิริยาของผูเขารับการอบรม และการซักถามระหวางอบรม
  14. 14. 13หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน เวลา วันที่ 06.00–07.00น. 07.00–08.00น. 08.00–08.30น. 09.00–09.30 น. 09.30–10.00น. 10.00–11.00น. 11.00–12.00น. 12.00-13.00น. 13.00–13.30 น. 13.30–15.00น. 15.00–16.30น. 1 ลงทะเบียน พิธีเปด แนะนําทีมงาน ชี้แจงกําหนดการ ประเมินความรู ประเมินภาวะสุขภาพ และทดสอบ สมรรถภาพทางกาย รับประทานอาหารกลางวันเพื่อสุขภาพ กลุมสัมพันธ รูจัก รูใจ สรางแรง บันดาลใจ 2 ออกกําลังกาย ยามเชา - ภารกิจสวนตัว - อาหารเชา เพื่อสุขภาพ กลุมสัมพันธ บรรยาย เรื่อง พิษภัยจากภาวะอวนลงพุง ชอปปง ฐานความรู กลุมสัมพันธ ชอปปง ฐานความรู สรุปบทเรียน 3 ออกกําลังกาย ยามเชา - ภารกิจสวนตัว - อาหารเชา เพื่อสุขภาพ กลุมสัมพันธ การเตรียมความพรอมกอน ออกกําลังกาย และหลักการออก กําลังกายเพื่อลดน้ําหนักและรอบ เอวที่ถูกตอง ฝกปฏิบัติ Aerobic Exercise ฝกปฏิบัติความแข็งแรงของ กลามเนื้อ และฝกปฏิบัติเสริมสราง ความยืดหยุนของกลามเนื้อ วางแผนการดําเนินงานปรับเปลี่ยน พฤติกรรมเพื่อแกไขภาวะอวน หัวใจแหง ความหวังสู ความฝน หมายเหตุ : รับประทานอาหารวางและ Healthy Break by enjoy Stretching เวลา 10.30 น. และเวลา 14.30 น. ตตาารรางการอบรมหลักสูตรางการอบรมหลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวนเพื่อแกไขภาวะอวน
  15. 15. 14หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน กิจกรรมรูจัก รูใจ กลุมแลกเปลี่ยนเรียนรู -แรงบันดาลใจ -ตนไมสูความหวัง ออกกําลังกายยามเชา สรุปการเรียนรูดานอาหาร ฝกปฏิบัติ Step ออกกําลังกาย สรุปการเรียนรูดานออกกําลังกาย ปฏิบัติการวางแผนการดําเนินงาน 1 2 3 วันที่วันที่ วันที่วันที่ หัวใจแหงความหวังสูฝนที่เปนจริง ยิ้ม ยิ้มยิ้ม บรรยาย เรื่อง ออกกําลังกายเพื่อลดน้ําหนักและรอบเอว เรื่อง เตรียมความพรอมกอนออกกําลังกาย ชอปปงฐานความรู 1. ฐาน น้ํา และน้ํามะพราวดื่มแลวดีอยางไร 2. ฐานมารูจักแปง และไฟเบอรกันเถอะ 3. ฐาน โปรตีนและไขมันนี่ซิดี 4. ฐาน เติมรสชาติใหกับชีวิตดวยหวาน มัน เค็ม บรรยาย เรื่อง พิษภัยจากภาวะอวนลงพุง วันที่วันที่ เช็คหุน/ความฟตของทานกันเถอะ ผัผังการอบรมหลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมงการอบรมหลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม
  16. 16. 15หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน แผนการสอนที่ 1 บันไดสูการมีสุขภาพดี • แผนการสอน
  17. 17. 16หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน แผนการสอนที่ 1 บันไดสูการมีสุขภาพดี วัตถุประสงคการเรียนรู วัตถุประสงคทั่วไป เพื่อประเมินภาวะสุขภาพเบื้องตนของผูเขารับการอบรม วัตถุประสงคเฉพาะ 1. เพื่อประเมินภาวะอวน หรืออวนลงพุงของผูเขารับการอบรม 2. เพื่อประเมินสมรรถภาพทางกายของผูเขารับการอบรม ระยะเวลา 2 ชั่วโมง ประเด็นเนื้อหา 1. การประเมินภาวะอวนหรืออวนลงพุง โดย - วัดรอบเอว - การชั่งน้ําหนัก - วัดสวนสูง 2. ทดสอบสมรรถภาพทางกาย - กาวขึ้นลง 3 นาที (Step - Test) - ดันพื้น (Push up) - นั่ง - งอตัว การประเมินผล - ผลวัดรอบเอว - ผลคาดัชนีมวลกาย - ผลทดสอบสมรรถภาพทางกาย
  18. 18. 17หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน แผนการสอนที่ 1 บันไดสูการมีสุขภาพดี วัตถุประสงคทั่วไป เพื่อประเมินภาวะสุขภาพเบื้องตนของผูเขารับการอบรม เวลา 2 ชั่วโมง วัตถุประสงคเฉพาะ เนื้อหาสาระ กิจกรรมการเรียนการสอน เวลา สื่อการสอน ประเมินผล 1. เพื่อประเมินภาวะอวน หรือ อวนลงพุงของผูเขารับการ อบรม การประเมินภาวะอวนหรืออวนลง พุง โดย - การวัดเสนรอบเอว - ชั่งน้ําหนัก วัดสวนสูง - คิดคาดัชนีมวลกาย (BMI) 1. วิทยากรชี้แจงวัตถุประสงคของการ ประเมินภาวะอวน หรืออวนลงพุง 2. แจกสมุดบันทึกน้ําหนักและรอบเอวใหผู เขารับการอบรม 3. วิทยากรชั่งน้ําหนัก วัดรอบเอว และ คํานวณคาดัชนีมวลกายผูเขารับการอบรม 4. ลงผลในสมุดบันทึกสุขภาพ 30 นาที - ตาชั่งแบบดิจิตอล - สายวัดรอบเอว - เครื่องคิดเลข - สมุดบันทึกสุขภาพ 1. ผลวัดรอบเอว คาปกติ - รอบเอวผูหญิง นอยกวา 80 ซม. - รอบเอวผูชายนอยกวา 90 ซม. 2. ผลคาดัชนีมวลกาย คาปกติ - ดัชนีมวลกาย ≤ 22.99 2. เพื่อประเมินสมรรถภาพ ทางกายของผูเขารับการ อบรม สมรรถภาพทางกาย หมายถึง ความสามารถของรางกายในการ ประกอบกิจกรรมตางๆ รวมถึงการ ทํางานในชีวิตประจําวัน การออกกําลัง กายและการเลนกีฬาไดอยางมี ประสิทธิภาพ ทดสอบสมรรถภาพทางกายโดยการ ทดสอบอยางงายประกอบดวยรายการ ทดสอบ 3 รายการ ดังนี้ 1. ชี้แจงวัตถุประสงคของการทดสอบการ เตรียมความพรอมกอนการทดสอบและ วิธีการทดสอบแกผูเขารับการอบรม 2. แจกแบบบันทึกสมรรถภาพทางกาย แกผูเขารับการอบรม 3. แบงผูเขารับการอบรมเปน (3 กลุม) 4. ทดสอบสมรรถภาพทางกายตามลําดับ ดังนี้ 1.30 ชั่วโมง - แบบบันทึก สมรรถภาพ - กลองกาวขึ้นลง - นาฬิกาจับเวลาหรือ นาฬิกาที่มีเข็มวินาที - ไมบรรทัดยาว ไมนอยกวา 60 ซม. - แลคซีน - ผลสมรรถภาพทางกาย
  19. 19. 18หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน วัตถุประสงคเฉพาะ เนื้อหาสาระ กิจกรรมการเรียนการสอน เวลา สื่อการสอน ประเมินผล 1. กาวขึ้นลง 3 นาที (Step - Test) ใชวัดความทนทานของ ระบบไหลเวียนโลหิตและระบบหายใจ 2. ดันพื้น(Push up)ใชวัดความ แข็งแรงและความทนทานของ กลามเนื้อแขนและหัวไหล 3. นั่ง – งอตัว ใชทดสอบความ ยืดหยุนของกลามเนื้อ 4.1 กาวขึ้นลง 3 นาที 4.2 ดันพื้น 4.3 นั่ง – งอตัว 5. แปลผลสมรรถภาพใหผูเขาอบรม รับทราบ
  20. 20. 19หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน กิจกรรมรูจัก รูใจ แแลกเปลี่ยนลกเปลี่ยน เรียนรูเรียนรู ตนไมแหงความหวังแรงบันดาลใจ
  21. 21. 20หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน กกลุมสัมพันธลุมสัมพันธ
  22. 22. 21หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน แผนการสอนที่ 2 เรื่อง รูจัก รูใจ กับ สรางแรงบันดาลใจ • แผนการสอน
  23. 23. 22หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน แผนการสอนที่ 2 เรื่อง รูจัก รูใจ กับ สรางแรงบันดาลใจ วัตถุประสงคการเรียนรู วัตถุประสงคทั่วไป เพื่อหาความคาดหวังและเกิดแรงบันดาลใจในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเรื่องอาหารและการออก กําลังกายเพื่อลดน้ําหนักและรอบเอวของผูเขารับการอบรม วัตถุประสงคเฉพาะ 1. เพื่อหาความคาดหวังและเกิดแรงบันดาลใจในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเรื่องอาหารและการออก กําลังกายเพื่อลดน้ําหนักและรอบเอวของผูเขารับการอบรม ระยะเวลา 3 ชั่วโมง ประเด็นเนื้อหา กระบวนการสรางแรงจูงใจ - บุคคลตนแบบลดน้ําหนักไดสําเร็จมาพูดคุยแลกเปลี่ยนใหแกผูเขารับการอบรม - การตั้งเปาหมายสูความสําเร็จ วิธีการฝกอบรม - ใชรูปแบบการเรียนรูแบบมีสวนรวม - กระบวนการสรางแรงจูงใจ โดย บุคคลตนแบบพูดคุยแลกเปลี่ยน การประเมินผล - สังเกตการมีสวนรวม - การซักถามระหวางการอบรม
  24. 24. 23หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน แผนการสอนที่ 2 รูจัก รูใจ กับสรางแรงบันดาลใจ วัตถุประสงคทั่วไป เพื่อหาความคาดหวังและเกิดแรงบันดาลใจในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเรื่องอาหารและการออกกําลังกายเพื่อลดน้ําหนักและรอบเอว เวลา 3 ชั่วโมง วัตถุประสงคเฉพาะ เนื้อหาสาระ กิจกรรมการเรียนการสอน เวลา สื่อการสอน ประเมินผล 1. เพื่อหาความคาดหวังและ เกิดแรงบันดาลใจในการ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเรื่อง อาหารและการออกกําลังกาย เพื่อลดน้ําหนักและรอบเอว ของผูเขาอบรม กระบวนการสรางแรงจูงใจ - บุคคลตนแบบลดน้ําหนักไดสําเร็จมา พูดคุยแลกเปลี่ยนใหแกผูเขารับการ อบรม - ตั้งเปาหมายสูความสําเร็จ 1. วิทยากรนําเขาสูกิจกรรมโดยกิจกรรม กลุมสัมพันธ “รูจักรูใจ” 2. แบงกลุมผูเขารับการอบรม เปน 4 กลุม โดยมอบหมายใหแตละกลุมจัดตั้งประธาน และรองประธานกลุม 3. แจกใบงานโดยมีประเด็น คือ ใหตั้งเปาหมายเพื่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน พรอมนําเสนอ 4. วิทยากรรวบรวมและสรุปในประเด็นที่ นาสนใจและแตกตางกัน 1.5ชั่วโมง 5 นาที 10 นาที 5 นาที - กระดาษA4 - กระดาษ Flip chart - เพลงประกอบ - ปากกาเคมีสีดํา สีแดง และสีน้ําเงิน - กระดาษกาวหนังยน - สังเกตการมีสวนรวมใน กิจกรรม 5. ใหตัวแทนอาสาสมัครสาธารณสุขที่ สามารถลดน้ําหนักไดสําเร็จมาพูดคุย แลกเปลี่ยนใหแกผูเขารับการอบรม 6.ทีมวิทยากรสรุปสิ่งที่ไดจากการสรางแรง บันดาลใจ สูความสําเร็จ 1 ชั่วโมง 10 นาที
  25. 25. 24หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน ชอปปงฐานความรู 1. ฐาน น้ํา น้ํามะพราวดื่มแลวดีอยางไร 2. ฐานมารูจักแปง และไฟเบอรกันเถอะ 3. ฐาน โปรตีนและไขมันนี่ซิดี 4. ฐาน เติมรสชาติใหกับชีวิตดวยหวาน มัน เค็ม
  26. 26. 25หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน แผนการสอนที่ 3 พิษภัยจากภาวะอวนลงพุง • แผนการสอน • ใบความรู
  27. 27. 26หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน แผนการสอนที่ 3 พิษภัยจากภาวะอวนลงพุง วัตถุประสงคการเรียนรู วัตถุประสงคทั่วไป เพื่อสรางความตระหนักถึงภาวะพิษภัยอวนลงพุง วัตถุประสงคเฉพาะ 1. อธิบายพิษภัยจากภาวะอวนหรืออวนลงพุง 2. บอกวิธีการประเมินภาวะอวน และเกณฑการวินิจฉัยภาวะอวนลงพุง 3. บอกแนวทางการปองกันและแกไขภาวะอวนลงพุง 4. มีทักษะการวัดรอบเอวที่ถูกตอง ระยะเวลา 2 ชั่วโมง ประเด็นเนื้อหา 1. ความหมายและสาเหตุภาวะอวนลงพุง 2. พิษภัยจากภาวะอวนลงพุง 3. การประเมินภาวะอวนและการวินิจฉัยภาวะอวนลงพุง - การคํานวณคาดัชนีมวลกาย - วิธีการวัดรอบเอว 4. การปองกันและแกไขภาวะอวนลงพุง - ภารกิจ 3 อ. วิธีการฝกอบรม - ใชรูปแบบการเรียนรูแบบมีสวนรวม - การบรรยาย - การสาธิต - การฝกปฏิบัติ การประเมินผล - สังเกตการณมีสวนรวมในการทํากิจกรรม - การซักถามระหวางการอบรม - การสาธิตยอนกลับในการวัดรอบเอวและการคํานวณคาดัชนีมวลกาย
  28. 28. 27หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน แผนการสอนที่ 3 พิษภัยอวนลงพุง วัตถุประสงคทั่วไป เพื่อสรางความตระหนักถึงภาวะพิษภัยอวนลงพุง เวลา 2 ชั่วโมง วัตถุประสงคเฉพาะ เนื้อหาสาระ กิจกรรมการเรียนการสอน เวลา สื่อการสอน ประเมินผล 1. เพื่อใหผูเขาอบรมอธิบาย พิษภัยอันตรายจากภาวะอวน ลงพุงได 1. ความหมายและสาเหตุภาวะอวน ลงพุง 2. พิษภัยจากภาวะอวนลงพุง 1. วิทยากรนําเขาสูเนื้อหา โดยถามผูเขารับการ อบรมวา”ภาวะอวนลงพุงเปนเหตุใหเกิดโรค อะไรบาง” 2. สุมถาม 4 - 5 คน 3. วิทยากรรวบรวมคําตอบเขียนลงบนกระดาษ 4. วิทยากรบรรยายเนื้อหาพิษภัยอวนลงพุง 5. เปดโอกาสใหผูเขาอบรมซักถาม 1 ชั่วโมง 1. การบรรยาย 2. สื่อนําเสนอ Power point 87 สไลด 3. เอกสารประกอบการ บรรยาย 4. แผนภาพอวนลงพุง 5. ใบความรู - ผูเขารับการอบรมบอก โรคที่เกี่ยวของกับภาวะ อวนลงพุงได 2. เพื่อใหผูเขารับการอบรม มีความรูและสามารถประเมิน ภาวะอวนลงพุงได 3. ผูเขารับการอบรมมีทักษะ การวัดรอบเอวที่ถูกตอง การประเมินภาวะอวนและการวินิจฉัย ภาวะอวนลงพุง - การคํานวณคาดัชนีมวลกาย - วิธีการวัดรอบเอว 1. วิทยากรสาธิตการวัดรอบเอวที่ถูกตองและ อธิบายวิธีการคิดคาดัชนีมวลกาย 2. ใหผูเขารับการอบรมสาธิตยอนกลับโดยให จับคูกัน เพื่อทดลองวัดรอบเอวตามที่วิทยากร สาธิตและการคิดคาดัชนีมวลกาย 30 นาที - สายวัด - แผนประเมินคาดัชนีมวล กาย - ผูเขารับการอบรมวัด รอบเอวไดถูกตอง - ผูเขารับการอบรมคิดคา ดัชนีมวลกาย 4. เพื่อใหผูเขารับการอบรม บอกหลักการปองกันภาวะ อวน และอวนลงพุงได การปองกันและแกไขภาวะอวนลงพุง - ภารกิจ 3 อ. 1.วิทยากรนําเขาสูเนื้อหา โดยถามผูเขารับการ อบรมวา “วิธีปองกันไมใหเกิดภาวะอวน หรือ อวนลงพุงมีอะไรบาง” สุมถาม 4 - 5 คน 2. วิทยากรรวบรวมคําตอบ เขียนลงบน กระดาษ 3. วิทยากรบรรยายเนื้อหาหลักการปองกัน ภาวะอวน และอวนลงพุง 4. เปดโอกาสใหผูเขาอบรมซักถาม 30 นาที 1. การบรรยาย 2. เอกสารประกอบการ บรรยาย - ผูเขารับการอบรม บอกหลักการปองกันโรค อวน และอวนลงพุงได ถูกตอง
  29. 29. 28หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน ใบความรู เรื่อง ภาวะอวนลงพุง ฆาตรกรเงียบที่คุณไมรู เมตาบอลิกซินโดรม หรือโรคอวนลงพุง คือกลุมของอาการประกอบดวยอวนลงพุง (ไขมันในชองทองมากเกินไป) ระดับน้ําตาลในเลือดสูง ความดันโลหิตสูง และระดับไขมันในเลือดสูง ที่จะเพิ่มโอกาสเสี่ยงในการเกิดโรคเบาหวาน โรคหัวใจ และ หลอดเลือด ไขมันในชองทองมากเกิน เปนฆาตรกรเงียบที่คุณคาดไมถึง คนที่อวนลงพุงจะมีไขมันสะสมในชองทองปริมาณมาก ยิ่งรอบเอวมากเทาไหรไขมันยิ่งสะสมในชอง ทองมากเทานั้น ไขมันที่สะสมนี้จะแตกตัวเปนกรดไขมันอิสระ เขาสูตับมีผลใหอินซูลินออกฤทธิ์ไดไมดีเกิด เปน “ภาวะอวนลงพุง” ซึ่งเปนเหตุผลของโรคเรื้อรังตางๆ เชน น้ําตาลในเลือดสูง ความดันโลหิตสูง โรค ไขมันในเลือดสูง โรคเบาหวาน โรคหลอดเลือดหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง โดยเอวที่เพิ่มขึ้นทุกๆ 5 ซม. โอกาสเกิดโรคเบาหวาน 3-5 เทา สาเหตุของภาวะอวนและอวนลงพุง เกิดจากการขาดสมดุลระหวาง พลังงานที่ไดรับ และพลังงานที่ใชไป เกณฑการวินิจฉัยโรคอวนลงพุง (Metabolic Syndrome) คนที่มีกลุมอาการเมตะบอลิก ( โรคอวนลงพุง ) คือ คนที่อวนลงพุง Ø ผูชายวัดรอบเอวไดมากกวา 90 ซม. Ø ผูหญิงวัดรอบเอวไดมากกวา 80 ซม. บวกกับปจจัยเสี่ยงอีก 2 ใน 4 อยางตอไปนี้ 1. ความดันโลหิตสูง 130 / 85 มิลลิเมตรปรอท ขึ้นไป 2. น้ําตาลในเลือดขณะอดอาหารสูง 100 มิลลิกรัมตอเดซิลิตร ขึ้นไป 3. ระดับไขมันไตรกลีเซอไรดสูง 150 มิลลิกรัมตอเดซิลิตร ขึ้นไป 4. ระดับไขมัน HDL นอยกวา 40 มิลลิกรัมตอเดซิลิตร สําหรับผูชาย และนอยกวา 50 มิลลิกรัมตอเดซิลิตร สําหรับผูหญิง
  30. 30. 29หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน พิษภัยจากภาวะอวนลงพุง ไขมันในชองทองมากเกิน เปนฆาตรกรเงียบที่คุณคาดไมถึง คนที่อวนลงพุงจะมีไขมันสะสมในชองทองปริมาณมาก ยิ่งรอบเอวมากเทาไหรไขมันยิ่งสะสมในชอง ทองมากเทานั้น ไขมันที่สะสมนี้จะแตกตัวเปนกรดไขมันอิสระ เขาสูตับมีผลใหอินซูลินออกฤทธิ์ไดไมดีเกิด เปน “ภาวะอวนลงพุง” ซึ่งเปนเหตุผลของโรคเรื้อรังตางๆ ไดแก • รอบเอวเพิ่มทุกๆ 5 ซม. เพิ่มโอกาสเปนเบาหวาน 3-5 เทา • อวนลงพุงรวมกับเบาหวาน เสี่ยงโรคหัวใจหลอดเลือด 5 เทา • พบวาผูที่มีปจจัยเสี่ยง 3 ขอจะมีอัตราการเกิดโรคหัวใจเพิ่มขึ้น 2 เทา พบวาผูที่มีปจจัยเสี่ยง 4 ขอ จะมีอัตราเสี่ยงตอการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดสมองเพิ่ม 3 เทา หลักการปองกันโรคอวนและอวนลงพุง ใบความรูที่ 1.2 “ยิ่งพุงใหญเทาไร ยิ่งตายเร็วเทานั้น”
  31. 31. 30หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน ใบความรู การสาธิตและฝกปฏิบัติการวัดรอบเอว การคํานวณคาดัชนีมวลกาย และการใชแผนหมุนประเมินคาดัชนีมวลกาย การวัดรอบเอวที่ถูกตอง 1. วัดรอบเอว วิธีวัดเสนรอบเอวมีวิธีการวัดคือ 1. อยูในทายืน 2. ใชสายวัด วัดรอบเอวโดยวัดผานสะดือ 3. วัดในชวงหายใจออก (ทองแฟบ) โดยใหสายวัดแนบลําตัว ไมรัดแนนและใหระดับของสายวัดที่ วัดรอบเอววางอยูในแนวขนานกับพื้น การแปลผล คาปกติ รอบเอวผูหญิงนอยกวา 80 ซม. และรอบเอวผูชายนอยกวา 90 ซม. 2. การคํานวณคาดัชนีมวลกาย การคํานวณคาดัชนีมวลกาย คาดัชนีมวลกาย = น้ําหนัก (กิโลกรัม) สวนสูง (เมตร) X สวนสูง (เมตร) หนวยเปน กิโลกรัมตอตารางเมตร หรือ กก./ ม.2 ตัวอยางการคํานวณ คุณนิชามีน้ําหนักตัว 55 กิโลกรัมและสวนสูง 1.6 เมตร (160 ซม.) คํานวณไดดังนี้ 55 = 21.48 กิโลกรัมตอตารางเมตร 1.6 X 1.6 แสดงวาตัวคุณนิชา มีน้ําหนักตัวปกติ ตามเกณฑขางลางนี้ การอานคาโดยประมาณสําหรับคาดัชนีมวลกาย คาดัชนีมวลกาย ( กิโลกรัมตอตารางเมตร ) ผลทางสุขภาพ < 18.5 ผอมไป อาจจะเกี่ยวกับการมีปญหาสุขภาพ 18.5 – 22.9 น้ําหนักตัวเหมาะสม * ถามากกวา 23 ขึ้นไป เริ่มมีความเสี่ยงตอการ เกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดแลว น้ําหนักตัวที่เหมาะสมสําหรับคนสวนใหญ 23 – 24.9 น้ําหนักเกิน มีโอกาสเสี่ยงสูงมากขึ้นตอการเกิดปญหาการโรคหัวใจและ หลอดเลือดและโรคอื่นๆ > 25 ขึ้นไป เพิ่มความเสี่ยงตอการมีปญหาสุขภาพรุนแรงขึ้น
  32. 32. 31หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน แผนการสอนที่ 4 เรื่อง น้ํา น้ํามะพราวดื่มแลวดีอยางไร • แผนการสอน • ใบความรู
  33. 33. 32หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน แผนการสอนที่ 4 เรื่อง น้ํา น้ํามะพราวดื่มแลวดีอยางไร วัตถุประสงคการเรียนรู วัตถุประสงคทั่วไป เพื่อใหผูเขารับการอบรมมีความรู ความเขาใจในเรื่องของน้ําและน้ํามะพราว วัตถุประสงคเฉพาะ 1. อธิบายความสําคัญของของน้ําที่มีตอรางกายได 2. อธิบายความสําคัญของน้ําตอการลดน้ําหนักได 3. บอกปริมาณของน้ําที่รากายตองไดรับในแตละวันได 4. บอกประโยชนของน้ํามะพราวได ระยะเวลา 30 นาที ประเด็นเนื้อหา 1. น้ํา - น้ําสําคัญอยางไรตอรางกาย - ประโยชนของน้ํา - น้ําสงผลอยางไรตอการลดน้ําหนัก - ปริมาณน้ําที่รางกายตองการในแตแตละวัน 2. น้ํามะพราว - ประโยชนของน้ํามะพราว - ปริมาณที่ควรดื่ม - ขอหามในการดื่มน้ํามะพราว วิธีการฝกอบรม - ใชรูปแบบการเรียนรูแบบมีสวนรวม - เรียนรูดวยฐาน : การบรรยายกลุม - สื่อโมเดลเครื่องดื่ม ประกอบดวย ขวดน้ําขนาด 850 มล., แกวน้ําขนาด 250 มล., น้ําอัดลม, เบียรกระปอง, กาแฟกระปอง น้ําผลไม และมะพราว การประเมินผล - สังเกตการมีสวนรวม - การซักถามระหวางการอบรม - แบบประเมินความรูหลังการอบรม
  34. 34. 33หลักสูตรการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อแกไขภาวะอวน แผนการสอนที่ 4 น้ํา น้ํามะพราวดื่มแลวดีอยางไร วัตถุประสงค เพื่อใหผูเขารับการอบรมมีความรู ความเขาใจในเรื่องของน้ําและน้ํามะพราว เวลา 30 นาที วัตถุประสงคเฉพาะ เนื้อหาสาระ กิจกรรมการเรียนการสอน เวลา สื่อการสอน ประเมินผล 1.เพื่อใหผูเขาอบรม อธิบายความสําคัญของ ของน้ําที่มีตอรางกายได 2. อธิบายความสําคัญ ของน้ําตอการลดน้ําหนัก ได 3. บอกปริมาณของน้ําที่รา กายตองไดรับในแตละวัน ได น้ํา 1. น้ําสําคัญอยางไรตอรางกาย 2. ประโยชนของน้ํา 3. น้ําสงผลอยางไรตอการลด น้ําหนัก 4. ปริมาณน้ําที่รางกายตองการใน แตละวัน 1. วิทยากรนําเขาสูเนื้อหา โดยถามผูเขารับการอบรมวา “ใน 1วัน ใครดื่มน้ําถึง 8 แกวบาง” 2. สุมถาม 4 - 5 คน 3. วิทยากรรวบรวมคําตอบ เขียนลงบนกระดาษ 4. วิทยากรบรรยายเนื้อหาประโยชนของน้ําเทียบกับน้ําชนิดตางๆที่ นํามาวางแสดงใหเห็นและปริมาณความตองการน้ําของรางกายแต ละวัน 5. เปดโอกาสใหผูเขาอบรมซักถาม 15 นาที 1. สื่อโมเดลเครื่องดื่ม - ขวดน้ําขนาด 850 มล. - แกวน้ําขนาด 250 มล. - น้ําอัดลม - เบียรกระปอง - นมเย็น - กาแฟเย็น 3. เอกสารประกอบการ บรรยาย 4 .ใบความรู 5. สื่อวายนิล 1. สังเกตความ สนใจใน กิจกรรม 2. ผูเขารับการ อบรมบอกไดวา 1 วันตองดื่มน้ํา กี่แกว เพื่อใหผูเขาอบรมบอก ประโยชนของน้ํามะพราว ได น้ํามะพราว 1. ประโยชนของน้ํามะพราว 2. ปริมาณที่ควรดื่ม 3. ขอหามในการดื่มน้ํามะพราว 1. วิทยากรนําเขาสูเนื้อหาเรื่องน้ํามะพราวโดยถามวา “ถามีน้ํา ผลไมใหทานเลือกดื่มไดแก น้ําสม น้ําฝรั่ง น้ําแอปเปลและน้ํา มะพราว ทานจะเลือกดื่มน้ําชนิดไหน เพราะอะไร” 2. สุมถาม 4- 5 คน 3. วิทยากรทบทวนคําตอบของผูเขารับการอบรม 4. วิทยากรบรรยายเนื้อหาประโยชนของน้ํามะพราวเทียบกับน้ํา ผลไมและเครื่องดื่มชนิดตางๆที่นํามาวางแสดงไวและปริมาณ การของน้ํามะพราวที่เหมาะสมเพื่อควบคุมน้ําหนักและเกิด ประโยชนตอรางกาย 7. เปดโอกาสใหผูเขาอบรมซักถาม 15 นาที 1. โมเดลเครื่องดื่ม - น้ํามะพราว - น้ําแอปเปล - น้ําสม - น้ําหวาน - น้ําเกกฮวย - น้ําเฉากวย - น้ําขาวกลอง 2. สื่อวายนิล 1. สังเกตความ สนใจใน กิจกรรม 2. ผูเขารับการ อบรมบอก ประโยชนของ น้ํามะพราวได

×