H Σπάρτη

1. Η ΣΠΑΡΤΗ
Σκηνή κυνηγιού 3ος-2ος αι.π.Χ. Ανακαλύφθηκε στη Μεσσήνη. Μουσείο του Λούβρου
Επιμέλεια: Β.Ραμπαούνη

2. Ετυμολογία
Λακωνία < Λάκων, αβεβ. ετύμου
«Λακεδαίμων»: αβεβ. ετ μου. Η σύνδεση μεὐ
το συνώνυμο Λάκων είναι βέβαιη αλλά
δυσερμήνευτη.
( =« κοίλη Λακεδαίμων» Ιλιάδα, Β 581-590)
εξού και το «Λάκων».
«Σπάρτη»: αρχ. τοπωνύμιο, αβεβ.
ετύμου.Δεν μπορεί να αποκλειστεί σύνδεση
με το ρήμα σπείρω και ιδιαίτερα με το
ρηματικό επίθετο σπαρ-τός ή με το αρχαίο
σπάρτον «σχοινί».
Οι όροι Λακεδαίμων και Λακεδαιμόνιος
έχουν κυρίως πολιτική χροιά, ενώ οι
αντίστοιχοι Σπάρτη, Σπαρτι ταιῆ
αναφέρονται συνήθως στον γεωγραφικό
χώρο και στην καταγωγή.
( βλ. Γ . Μπαμπινιώτη, Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας)

3. 11ος11ος
1100π.Χ
.
Κάθοδος των
Δωριέων
1000π.Χ
.
900π.Χ. 800π.Χ. 700π.Χ.
8ος-7ος: Η Σπάρτη
είναι σημαντική
πολιτική και
στρατιωτική δύναμη σε
τοπικό επίπεδο μετά τη
νίκη της επί των
Μεσσηνίων, τους
οποίους έκανε είλωτες
10ος 9ος 8ος 7ος 6ος 5ος
7ος-6ος:
Β’Μεσσηνιακός
πόλεμος
6ος αι: Ιδρύεται η
Πελοποννησιακή
Συμμαχία. Ηγετική
θέση της Σπάρτης
5ος-4ος:
Η Σπάρτη είναι μία από
τις δύο πιο σημαντικές
πόλεις της Ελλάδας
600π.Χ. 500π.Χ.
12ος 4ος
400π.Χ.

4. Ισχυρός αντίπαλος της
Σπάρτης το Άργος
Πολεμικές συγκρούσεις των
δύο πόλεων
Συνέπειες για τη Σπάρτη
•Εξαφάνιση του εμπορίου
•Περιορισμός των σχέσεων της
•Η Σπάρτη παίρνει τη μορφή
στρατοπέδου

5. Αρχαίο θέατρο της Σπάρτης

6. Η Σπάρτη και ο Ταΰγετος

7. Λυκούργος
Η ιδιαιτερότητα της μορφής του
Λυκούργου συνδέεται με το γεγονός ότι
ο ίδιος απαγόρευσε να καταγραφούν οι
νόμοι που θέσπισε, αλλά ταυτόχρονα
πρόβλεψε και αυστηρή τιμωρία σε
όποιον επιχειρούσε να τους αλλάξει.
Πράγματι η Σπάρτη δε διέθετε γραπτό
δίκαιο, τουλάχιστον ως την Κλασική
περίοδο. ΄Αλλωστε και η λέξη ρήτρα,
όπως αποκαλούνταν ο νόμος στη
Σπάρτη, υποδηλώνει τον προφορικό
του χαρακτήρα.
Πηγή: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού
Ο Λυκούργος

8. Οι Κοινωνικές τάξεις
Σπαρτιάτες:
πλήρη δικαιώματα
κατοχή γης
Ασχολίες: τα πολιτικά πράγματα + η πολεμική τέχνη
Περίοικοι: γεωργία, κτηνοτροφία, βιοτεχνία, εμπόριο
όχι πολιτικά δικαιώματα.
μικρογαιοκτήμονες
Δούλοι ( είλωτες): Παλιοί κάτοικοι. Κτήμα σπαρτιατικού κράτους.
Καλλιέργεια γης. Απόδοση μέρους παραγωγής στους ιδιοκτήτες
Φόβος επανάστασης.
Νόμισμα.
Το κεφάλι του Δiα.
2ος αι. π.Χ.

9. Γιατί οι Σπαρτιάτες είχαν υιοθετήσει αυτόν τον τρόπο ζωής;

10. Οι Πολιτειακοί θεσμοί
2 βασιλείς: (κάποτε δίδυμοι διάδοχοι)
θρησκευτικοί + στρατιωτικοί αρχηγοί
Πέντε έφοροι: ουσιαστική εξουσία
άμυνα + εξωτερικές σχέσεις του κράτους
Γερουσία: συμβούλιο 28 ατόμων ηλικίας 60+
τα μέλη της: αρχηγοί μεγάλων οικογενειών της πόλης
Προετοιμασία θεμάτων που υποβάλλονταν για έγκριση
στην Απέλλα
Απέλλα: λαϊκή συνέλευση.
Αποφάσεις δια βοής ( εκλογή εφόρων + γερουσίας, κήρυξη
πολέμου, σύναψη ειρήνης, επικύρωση νόμων).
Συμμετοχή όλων των Σπαρτιατών ηλικίας 30+

11. Προτομή οπλίτη με περικεφαλαία.
Πιστεύεται ότι εικονίζει τον Λεωνίδα
Αρχές 5ου αι. Αρχαιολογικό Μουσείο
Σπάρτης
Η αγωγή των αγοριών

12. Όσο προχωρούσε η ηλικία τους, τόσο εντατικότερη γινόταν η εξάσκησή τους· τα
κούρευαν σύρριζα και τα συνήθιζαν να περπατούν ξυπόλυτα και να παίζουν, συνήθως,
γυμνά. Όταν γίνονταν δώδεκα χρονών, δε φορούσαν χιτώνα, αλλά τους έδιναν ένα
ιμάτιο το χρόνο· τα σώματά τους ήταν ακάθαρτα και δε χρησιμοποιούσαν ούτε λουτρά
ούτε αλοιφές· μόνο λίγες μέρες το χρόνο δοκίμαζαν αυτές τις περιποιήσεις . Κοιμούνταν
όλα μαζί , χωρισμένα σε ίλες και αγέλες , πάνω σε καλαμένια στρώματα που
τα’φτιαχναν τα ίδια κόβοντας μόνα τους και με τα χέρια τους χωρίς μαχαίρι, τις κορφές
από τα καλάμια που φύτρωναν στις όχθες του Ευρώτα.
(Πλουτάρχου, Λυκούργος, 16, Μετάφραση Α. Πουρνάρα)

14. Σπαρτιάτισσα(;) αθλήτρια σε
φάση δρόμου ταχύτητας.
Είναι γυμνόποδη, φορά κοντό
χιτώνα που αφήνει ακάλυπτο
τον δεξιό ώμο και το δεξιό
στήθος και έχει λυμένα
τα μαλλιά όπως οι αθλήτριες
που έπαιρναν μέρος στο ειδικό
για γυναίκες αγώνισμα του
δρόμου στην Ολυμπία.
Χάλκινο αγαλμάτιο, περ. 520-500 π.Χ. (Λονδίνο,
Βρετανικό Μουσείο.)
[Αντιγραφή: Στ. Μπονάτσος]
Η αγωγή των κοριτσιών

15. Η Γοργώ (γεννήθηκε
περίπου το 510 π.Χ.)
ήταν κόρη του βασιλιά
Κλεομένη Α' και
σύζυγος του Λεωνίδα.
Θυμηθείτε τη γνωστή φράση : « τ ν π τ ς»ἤ ὰ ἤ ἐ ὶ ᾶ

16. Τα σ ματα των παρθ νων εν σχυσε με τηνώ έ ί
σκηση στο αγ νισμα του δρ μου, της π λης καιά ώ ό ά
το ρ ξιμο δ σκου και ακοντ ου, για να ριζ νειί ί ί ώ
γερ εξ αρχ ς σε δυνατ σ ματα ο σπ ρος τουά ή ά ώ ό
γεννησ μενου και να βλαστ νη καλ τερα, οιό ά ύ
διες δε να υπομ νουν τους τοκετο ς με σθ νος,ί έ ύ έ
και να αγων ζονται με ευκολ α και αξιοπρ πειαί ί έ
απ ναντι στους π νους του τοκετο .έ ό ύ
Αφα ρεσε επ σης κ θε μαλθακ τητα καιί ί ά ό
παραμον στη σκι και κ θε θηλυπρ πεια, καιή ά ά έ
συν θισε τις ν ες, χι λιγ τερο απ τους ν ους,ή έ ό ό ό έ
και στις πομπ ς να λαμβ νουν μ ρος γυμν ς καιέ ά έ έ
σε μερικο ς ναο ς να χορε ουν και ναύ ύ ύ
τραγουδο ν, εν σαν παρ ντες οι ν οι και τιςύ ώ ή ό έ
βλεπαν.έ
Πλούταρχος, Λυκούργος 14, 2
(μτφρ. Λαζ ρου, εκδ. Ζαχαρ πουλος)ά ό
Τα σ ματα των παρθ νων εν σχυσε με τηνώ έ ί
σκηση στο αγ νισμα του δρ μου, της π λης καιά ώ ό ά
το ρ ξιμο δ σκου και ακοντ ου, για να ριζ νειί ί ί ώ
γερ εξ αρχ ς σε δυνατ σ ματα ο σπ ρος τουά ή ά ώ ό
γεννησ μενου και να βλαστ νη καλ τερα, οιό ά ύ
διες δε να υπομ νουν τους τοκετο ς με σθ νος,ί έ ύ έ
και να αγων ζονται με ευκολ α και αξιοπρ πειαί ί έ
απ ναντι στους π νους του τοκετο .έ ό ύ
Αφα ρεσε επ σης κ θε μαλθακ τητα καιί ί ά ό
παραμον στη σκι και κ θε θηλυπρ πεια, καιή ά ά έ
συν θισε τις ν ες, χι λιγ τερο απ τους ν ους,ή έ ό ό ό έ
και στις πομπ ς να λαμβ νουν μ ρος γυμν ς καιέ ά έ έ
σε μερικο ς ναο ς να χορε ουν και ναύ ύ ύ
τραγουδο ν, εν σαν παρ ντες οι ν οι και τιςύ ώ ή ό έ
βλεπαν.έ
Πλούταρχος, Λυκούργος 14, 2
(μτφρ. Λαζ ρου, εκδ. Ζαχαρ πουλος)ά ό
Ακοντιστής 525-500 π.Χ. Λακωνία,
Μουσείο του Λούβρου

17. γετ , Σπάρτας ε άνδρωἌ ᾿ ὦ ὐ
κ ροι πατέρων πολιατ νῶ ᾶ
λαι μ ν τυν προβάλεσθε,ᾷ ὲ ἴ
δόρυ δ ε τόλμως νχεσθε,᾿ ὐ ἄ
μ φειδόμενοι τ ς ζωάς·ὴ ὰ
ο γ ρ πάτριον τ Σπάρτὐ ὰ ᾷ ᾳ!
Εμπρ ς παιδιά, πατέρωνὸ
πολιτών της ηρωικής Σπάρτης,
Προβάλετε την ασπίδα με το
αριστερό χέρι,
Κρατήστε το δόρυ θαρραλέα,
Χωρίς να υπολογίζετε τη ζωή
σας ΄ δεν είναι πατροπαράδοτο
στη Σπάρτη.
Τυρταίος
γετ , Σπάρτας ε άνδρωἌ ᾿ ὦ ὐ
κ ροι πατέρων πολιατ νῶ ᾶ
λαι μ ν τυν προβάλεσθε,ᾷ ὲ ἴ
δόρυ δ ε τόλμως νχεσθε,᾿ ὐ ἄ
μ φειδόμενοι τ ς ζωάς·ὴ ὰ
ο γ ρ πάτριον τ Σπάρτὐ ὰ ᾷ ᾳ!
Εμπρ ς παιδιά, πατέρωνὸ
πολιτών της ηρωικής Σπάρτης,
Προβάλετε την ασπίδα με το
αριστερό χέρι,
Κρατήστε το δόρυ θαρραλέα,
Χωρίς να υπολογίζετε τη ζωή
σας ΄ δεν είναι πατροπαράδοτο
στη Σπάρτη.
Τυρταίος
Μελανόμορφο αγγείο από τη Λακωνία, 560-540 π.Χ., Μουσείο του Λούβρου
Ένας αρχαίος Αθηναίος θα μπορούσε να καταλάβει το εμβατήριο του Τυρταίου;