Notes

1. 1
«Περικλζουσ Επιτάφιοσ» Θουκυδίδθ
Γενική ειςαγωγή:
Ποιθτικόσ λόγοσ Πεηόσ λόγοσ
- ζποσ - ιςτοριογραφία
- λυρικι ποίθςθ - ρθτορικι
- δράμα - φιλοςοφία
Πελοποννηςιακόσ πόλεμοσ: 431- 404 π.Χ.: ο 1οσ
εμφφλιοσ πόλεμοσ των Ελλινων. Το 432 π.Χ. θ
πελοποννθςιακι ςυμμαχία αποφαςίηει ζναν ‘πόλεμο ελευκερίασ’ προσ τθν καταπιεςτικι Ακινα. Η
Σπάρτθ ιταν ενοχλθμζνθ από τθν άνοδο τθσ Ακινασ μετά τουσ Περςικοφσ πολζμουσ και από τθν
θγεμονικι ςυμπεριφορά τθσ.
ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ :
α΄φάςθ του πολζμου - Αρχιδάμειοσ πόλεμοσ 431-421 π.Χ. (ι δεκαετισ):
(Αρχίδαμοσ: βαςιλιάσ Σπάρτθσ). Το αποτζλεςμα δεν κρίνει κανζναν ωσ νικθτι (ιςοπαλία).
ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ:
β΄ φάςθ - Σικελικι εκςτρατεία 415-413 π.Χ.: Οι Ακθναίοι επεκτείνουν τον πόλεμο ςτθ Σικελία με
ςτόχο να καταλάβουν τθ Σικελία και να εμποδίςουν ζτςι τθν από εκεί ειςαγωγι ςιταριοφ ςτθν
Πελοπόννθςο. Συντρίβεται θ Ακινα (ήττα Αθήνασ), τόςο εξαιτίασ των λακϊν του Νικία όςο και των
υπερβολϊν τθσ ακθναϊκισ δθμοκρατίασ.
ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ [413-411π Χ.+ & ΞΕΝΟΦΩΝΤΑΣ [411-404 π.Χ.+:
γ΄ φάςη – Δεκελεικόσ - Ιωνικόσ πόλεμοσ 413- 404 π.Χ. (Δεκζλεια Αττικισ: τθν καταλαμβάνουν οι
Σπαρτιάτεσ μετά από προδοτικι κίνθςθ του Αλκιβιάδθ / Ιωνικόσ: γιατί οι ςθμαντικότερεσ μάχεσ ζγιναν
ςτθν Ιωνία, αφοφ οι Σπαρτιάτεσ ηιτθςαν τθ βοικεια των Περςϊν για να εμποδίςουν τϊρα αυτοί τθν
ειςαγωγι ςιταριοφ ςτθν Ακινα). Οι Ακθναίοι θττϊνται (ήττα Αθήνασ) οριςτικά ςτουσ Αιγόσ ποταμοφσ
(Ελλιςπονδοσ) το 405 π.Χ. από τον Σπαρτιάτθ Λφςανδρο, ο οποίοσ βοθκικθκε από τουσ Πζρςεσ.

2. 2
Θουκυδίδη Περικλζουσ Επιτάφιοσ
 Θουκυδίδθσ
Ηρόδοτοσ Θουκυδίδησ Ξενοφώντασ
Βίοσ :
 Αλικαρναςςόσ  Ακινα  Ακινα
 5οσ
π.Χ.  5οσ
π.Χ.  4οσ
π.Χ.
Έργο :
 «Ιςτορίαι»  «Ιςτορία»  «Ελλθνικά»|
 Ιςτορία παρελκόντοσ  Ιςτορία παρόντοσ  Ιςτορία παρόντοσ
 9 βιβλία  8 βιβλία  7 βιβλία
 Περςικοί πόλεμοι  Πελοποννθςιακόσ
πόλεμοσ: 431 – 411 π.Χ.
 Πελοποννθςιακόσ πόλεμοσ: 411- 404
π.Χ...401 π.Χ.
 Αρχαιότερο πεηό
κείμενο του δυτικοφ
κόςμου που ςϊηεται
ολόκλθρο
*Ινδία , ζποσ 8οσ
π.Χ.
Μαχαμπχαράτα+
 Αρχαιότερο πεηό
κείμενο ςε αττικι
διάλεκτο
 Αττικι μζλιςςα ι μοφςα
κακϋ υπερβολιν
 παραμυκάσ και
πατζρασ τθσ ιςτορίασ
 φιλοςοφθμζνοσ  ρεπόρτερ
 Γιατί επιλζγει ωσ κζμα του τον Πελοποννθςιακό πόλεμο:
- Επιλζγει να μιλιςει για τθ δόξα και τθ ςυντριβι τθσ Ακινασ, τθσ πατρίδασ του (που τον εξόριςε ςτα 424
π.Χ., επειδι ωσ ςτρατθγόσ απζτυχε να αντιμετωπίςει ςτθν Αμφίπολθ το ςϊμα του Σπαρτιάτθ Βραςίδα), που
είχε μετατρζψει τθν ακθναϊκι ςυμμαχία ςε ακθναϊκι θγεμονία.
- Ο πόλεμοσ αυτόσ ιταν κατά τθ γνϊμθ του πολφ ςθμαντικόσ λόγω τθσ πολεμικισ προετοιμαςίασ των
αντιπάλων, κακϊσ όλθ θ Ελλάδα ςιγά ςιγά άρχιςε να εμπλζκεται ςε αυτόν.
 Γιατί γράφει αυτό το ζργο:
Για να δϊςει ζνα κτιμα εσ αιεί, για να γνωρίηουν οι άνκρωποι ϊςτε να μποροφν να δράςουν ανάλογα
ςε ανάλογεσ περιπτϊςεισ, αφοφ θ ανκρϊπινθ φφςθ είναι πάντα ίδια και δεν αλλάηει.
 Ποια προβλιματα κζτει ςτο ζργο του:
α+ θ δφναμθ ενόσ κράτουσ (εδϊ τθσ Ακινασ που ιταν και θ αιτία του πολζμου) μπορεί να ενιςχυκεί,
να τροποποιθκεί ι να καταρρεφςει;
Ναι, μπορεί να ενιςχυκεί και να διατθρθκεί, αν ακολουκθκεί ςυνετι πολιτικι *πράγμα που δεν ζκαναν οι Ακθναίοι,
π.χ. ςτθ Σικελικι εκςτρατεία+. Στθν αντίκετθ περίπτωςθ… καταρρζει.
β+ θ δφναμθ του ανκρώπου ςτον εμφφλιο πόλεμο μπορεί να ελεγχκεί;
Όχι, ο πόλεμοσ είναι βίαιοσ διδάςκαλοσ.

3. 3
 Περικλισ
 Στρατηγόσ τθσ ακθναϊκισ δθμοκρατίασ για 15 ςυνεχόμενα χρόνια *443-429 π.Χ.+
 Μεταρρυθμιςτήσ προσ το δθμοκρατικότερο
 Δεινόσ – Ολφμπιοσ ρήτορασ
 Εδραίωςε τθν Αθηναϊκή Συμμαχία προσ όφελοσ τθσ Ακινασ
 Δθμιοφργθςε περίλαμπρα οικοδομήματα ςτθν Ακινα (Ακρόπολθ, Μακρά τείχθ)
 Προϊκθςε τθν «πανελλήνια ιδζα» ρυκμίηοντασ ειρθνικά τισ διαφορζσ ανάμεςα ςτισ πόλεισ-κράτθ
 Ο «χρυςοφσ αιώνασ», θ εποχι τθσ ακμισ δθλαδι του αρχαίου ελλθνικοφ κόςμου, ονομάηεται
«αιώνασ του Περικλή»

4. 4
 Επιτάφιοσ
 Είδοσ ρητορικοφ λόγου
 Τα είδη του αττικοφ ρθτορικοφ λόγου (τον διδάςκουν οι ςοφιςτζσ π.χ. Πρωταγόρασ), κατά
Αριςτοτζλθ:
- Συμβουλευτικοί – Πολιτικοί: ςυμβουλζσ για το μζλλον ,προτρζποντασ ι αποτρζποντασ το λαό για
κάτι // Δθμοςκζνθσ
- Δικανικοί: να αποδείξει τθν ενοχι ι τθν ακωότθτα του κατθγορουμζνου για πράξεισ του
παρελκόντοσ //Λυςίασ
- Επιδεικτικοί ή Πανηγυρικοί: να εγκωμιάςει ι να επικρίνει πράξεισ και πρόςωπα του παρόντοσ με
αναδρομζσ ςτο παρελκόν και προδρομζσ ςτο μζλλον. Επειδι ςυχνά εξυπθρετοφν και πολιτικζσ
ςκοπιμότθτεσ μοιάηουν με τουσ ςυμβουλευτικοφσ- πολιτικοφσ // εκφωνοφνται ςε χϊρουσ εορτϊν
και εκδθλϊςεων (π.χ. επιτάφιοι λόγοι) // Ιςοκράτθσ
 Η ςτακερι δομή του επιτάφιου λόγου: προοίμιο - εγκϊμιο προγόνων – αρετζσ προκείμενων
νεκρϊν – προτροπι για μίμθςθ ςτουσ νεότερουσ – παραμυκία ςυγγενϊν – επίλογοσ
 Παραδοςιακόσ θεςμόσ απόδοςησ τιμών ςτουσ νεκροφσ πολεμιςτζσ
 Επιτάφιοσ Περικλι (Θουκυδίδου Ιςτορία Β’ § 35-46):
 μια από τισ 40 δημηγορίεσ του Θουκυδίδθ, που όμωσ ανικει ςτουσ επιδεικτικοφσ και όχι ςτουσ
ςυμβουλευτικοφσ λόγουσ και ζχει μικρι ςχζςθ με τθν ιςτορικι αφιγθςθ που τον πλαιςιϊνει
 εκφωνικθκε από τον Περικλή ςτον Κεραμεικό (το πρϊτο δθμόςιο νεκροταφείο τθσ Ακινασ,
δυτικά τθσ Ακρόπολθσ) για να τιμήςει τουσ νεκροφσ του πρώτου ζτουσ του Πελοποννηςιακοφ
πολζμου (φθινόπωρο του 431 π.Χ.)
 καινοτομεί ςε ςχζςθ με τθ δομι άλλων επιτάφιων λόγων, γιατί δεν εμμζνει ςτο παρελκόν και
ςτουσ προκείμενουσ νεκροφσ, αλλά αποτελεί ζναν φμνο ςτα πολιτικά, οικονομικά, κοινωνικά,
πολεμικά και πνευματικά επιτεφγματα τθσ Αθηναϊκήσ πολιτείασ, παρουςιάηοντασ τθν εικόνα ενόσ
ακθναϊκοφ πολιτεφματοσ, όπωσ κα ικελε να διαμορφϊςει ο Περικλισ, ςαν ιδανικό παρά ςαν
ςυντελεςμζνθ πραγματικότθτα
 ακολουκεί τη μζθοδο τησ αντίθεςησ, φανερισ ι υπονοοφμενθσ , ανάμεςα ςτα χαρακτθριςτικά τθσ
Ακινασ και τθσ αντίπαλθσ Σπάρτθσ.
 Το πρόβλημα τησ πατρότητασ: είτε ο Θουκυδίδθσ ιταν ο ςτενογράφοσ του Περικλι είτε ο
Θουκυδίδθσ μζςω του ςυγγραφικοφ τεχνάςματοσ τθσ πλαςτοπροςωπίασ εκφράηει προςωπικζσ του
ιδζεσ μζςω του Περικλι, δεν ζχει πια μεγάλθ ςθμαςία, γιατί και οι δυο ιταν εξζχουςεσ
προςωπικότθτεσ.