ศิลปะและวัฒนธรรม
[Art and Culture]
THA464 ครั้งที่ 3
วันที 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2561
• ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับศิลปะและวัฒนธรรม
• พื้นฐานวัฒนธรรมไทย
• ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับประเพณีไทย
• ขนบธรรมเนียม ประเพณีในสังคมไทย
• ประเพณีท้องถิ่นของไทย
• การเปลี่ยนแปลงขนบธรรมเนียมประเพณีของไทย
ประเด็นที่ต้องศึกษา
• เป็นการศึกษาถึงพฤติกรรมการแสดงออกของคนในสังคมไทย
• อธิบายนัยความหมายของสภาพทางภูมิศาสตร์ ความคิดความเชื่อ สภาพทาง
สังคม เศรษฐกิจ การเมือง ที่สะท้อนตัวตนของคนในสังคมนั้นว่าสามารถปรับตัวให้
เข้ากับ ธรรมชาติแวดล้อมในแต่ละช่วงเวลาได้อย่างไร
• ความคิดความเชื่อถือเป็นต้นกาเนินสาคัญของศิลปะ วัฒนธรรม
ขนบธรรมเนียม ประเพณี
• ความคิดความเชื่อที่หลากหลาย พฤติกรรมการแสดงออกจึงหลากหลาย
ศิลปวัฒนธรรม และประเพณีไทย
• ศิลปวัฒนธรรม เป็นผลรวมของความคิดของมนุษย์
• เกิดจากเหตุปัจจัยที่แวดล้อมและสะท้อนออกมาในรูปแบบนามธรรม
และรูปธรรม
• ขนบธรรมเนียม ประเพณีไทย คือสิ่งที่สะท้อนความเป็นตัวตนของไทย
• เป็นการแสดงออกร่วมกันของกลุ่มสังคมที่มีต่อความคิดความเชื่อ ความ
ศรัทธาอย่าง ใดอย่างหนึ่งและประพฤติปฏิบัติร่วมกัน
• ส่วนใหญ่เป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับธรรมชาติแวดล้อม
• ศิลปะ เป็นสิ่งที่เกิดจากความคิดสร้างสรรค์ของมนุษย์
• ต้องมีคุณลักษณะทางความงาม ความสะเทือนอารมณ์
• โน้มน้าวจิตใจให้คล้อยตามหรือหวั่นไหวไปตามความมุ่งหมายของผู้ที่สร้างสรรค์
• เป็นสิ่งที่ก่อให้เกิดความรู้และมีคุณค่าต่อชีวิต
• เพื่อสนองตอบต่อความต้องการทางด้านร่างกายและจิตใจ
• ศิลปะที่ตอบสนองทางด้านร่างกายเรียกว่า ศิลปะประยุกต์ในขณะที่ศิลปะที่
ตอบสนองทางด้านจิตใจคือ วิจิตรศิลป์
ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับศิลปะ
มนุษย์มองศิลปะเป็น 2 ลักษณะ คือการมองให้เห็นถึงคุณค่ากับการมองที่มูลค่า
• การมองและพิจารณาเพียงแต่ “มูลค่า” ของผลงานศิลปะนั้น เป็นเพียงการ
มองแบบ ผิวเผินที่ศิลปะไม่ต่างอะไรจากวัตถุที่สนองความต้องการทางร่างกาย
ทั่วไป
• หากว่าเราสามารถเข้าถึง “คุณค่า” ที่มีอยู่ในผลงานศิลปะที่ศิลปินได้
สร้างสรรค์ไว้นั้น ได้ ก็นับว่าความรู้สึกอิ่มเอมก็จะบังเกิดขึ้นได้
มูลค่า VS คุณค่า
• วิจิตรศิลป์ หมายถึง ศิลปะที่มุ่งแสดงในด้านคุณภาพของ
ความงาม มากกว่าประโยชน์ใช้สอย
• ประยุกต์ศิลป์ หมายถึง ศิลปะที่มีการนาเอาความรู้จากศิลปะ
แบบวิจิตร ศิลป์ มาประยุกต์เพื่อให้เกิดประโยชน์ในผลงานต่อ
ทางกาย มุ่งเน้นประโยชน์ใช้สอยมากกว่าความงามแบบ
วิจิตรศิลป์
การแบ่งประเภทของศิลปะ
[Fine Arts]
วิจิตรศิลป์ : จิตรกรรมไทย
• เป็นผลงานศิลปะที่แสดงออกด้วยการ ขีดเขียน การวาด และระบายสี เพื่อให้
เกิดภาพ
• เป็นงานศิลปะที่มี 2 มิติ เป็นรูปแบน ไม่มีความลึกหรือนูนหนา
• สามารถเขียนลวงตาให้เห็นว่ามีความ ลึกหรือนูนได้ จิตรกรรมไทยที่น่าสนใจ
เช่น จิตรกรรมฝาผนังตามวัดวาอาราม ต่างๆ เป็นต้น
ไม่ใช่บ้านเรา
ผลงานของ อ.ดร.สุชาติ วงษ์ทอง
Still Life with Apples
ผลงานของ Paul Cexanne
Lilly
ผลงานของ Pavel Sokov
วิจิตรศิลป์ : ประติมากรรม
[ sculpture ]
• ศิลปะสาขาหนึ่งที่เกี่ยวกับการ แกะสลักไม้ หินอ่อน โลหะ เป็นต้น
ให้เป็นรูปร่างลวดลายต่าง ๆ
• แสดงออกด้วยการสร้างรูปทรง 3 มิติ มีปริมาตร มีน้าหนักและกิน
เนื้อ ที่ในอากาศ
• ผลงานประติมากรรมของไทยจะพบคาที่คล้ายกันคือ ประติมากรรม
หรือ ผลงานศิลปะดังกล่าวข้างต้น กับคา ว่า “ปฏิมากรรม” อัน
หมายถึง พระพุทธรูป รูปแบบ หรือรูปแทน องค์พระพุทธเจ้า ส่วน
ศิลปินจะ เรียกว่า ปฏิมากร
สะพานมหาดไทย(สะพานร้องไห้)
กรุงเทพมหานคร
The Thinker ผลงานของ Auguste Rodin
วิจิตรศิลป์ : สถาปัตยกรรม
• ศิลปะและวิทยาที่เกี่ยวข้องกับงาน ก่อสร้าง
• ศิลปะที่แสดงออกด้วยการก่อสร้าง สิ่งก่อสร้าง อาคาร ที่อยู่อาศัยต่าง ๆ
• การวางผังเมือง การจัดผังบริเวณ การตกแต่งอาคาร การออกแบบ ก่อสร้าง
• สถาปัตยกรรมไทยมีรูปแบบที่โดด เด่น สวยงาม เฉพาะตัว
• ผลงานศิลปะที่แสดงออกด้วยการใช้ ภาษา เพื่อการสื่อสาร
เรื่องราวให้เข้าใจ ระหว่างมนุษย์
• ประเทศไทยมีผลงานวรรณกรรมที่ ทรงคุณค่าจานวนมาก
วิจิตรศิลป์ : วรรณกรรม
• เป็นผลงานศิลปะที่แสดงออกด้วย การใช้เสียง การจัดจังหวะ
และ ท่วงทานองของเสียง
• ด้วยการเล่นดนตรี และการขับร้อง เพลง ที่มีผลต่ออารมณ์
และจิตใจ ของมนุษย์
• การใช้ท่าทางประกอบเสียง การ เต้น ระบา รา ฟ้อน การ
แสดงละคร ฯลฯ
วิจิตรศิลป์ : ดนตรีและนาฏศิลป์
วิจิตรศิลป์ : ภาพพิมพ์
•คือ ศิลปะจากแม่พิมพ์
ออกมาเป็น ผลงานที่มีลักษณะ
เหมือนกันกับ แม่พิมพ์ทุก
ประการ
• ได้ภาพที่เหมือนกันมีจานวน
ตั้งแต่ 2 ชิ้นขึ้นไป
ประยุกต์ศิลป์
คือศิลปะที่อานวยประโยชน์ทางกายมุ่งเน้นประโยชน์ทางการใช้สอย
มากกว่าความงาม หรือสิ่งที่มนุษย์สร้างสรรค์ขึ้น เพื่อตอบสนองความ
ต้องการ ทางร่างกาย แบ่งออกเป็น
[Applied Art]
• พาณิชย์ศิลป์ (ศิลปะเพื่อประโยชน์ทางการค้า
• มัณฑนศิลป์ (ศิลปะการตกแต่ง)
• อุตสาหกรรมศิลป์ (ศิลปะออกแบบผลิตภัณฑ์)
• หัตถศิลป์ (ศิลปะที่ใช้ฝีมือ)
• การออกแบบ
• คือ ผลงานศิลปะที่เกี่ยวข้องกับ การออกแบบ
เพื่อสนับสนุนกิจการ ค้า และการบริการ
• เช่น เครื่องหมายการค้า การ ออกแบบ
โฆษณา การออกแบบ ตราสินค้า เป็นต้น
ประยุกต์ศิลป์ : พาณิชย์ศิลป์
• คือ ศิลปะการออกแบบตกแต่ง
• เช่น การออกแบบตกแต่ง
ภายใน อาคาร ภายนอกอาคาร
เป็นต้น
ประยุกต์ศิลป์ : มัณฑนศิลป์
ประยุกต์ศิลป์ : อุตสาหกรรมศิลป์
• คือ ศิลปะการออกแบบ
ผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ
• เช่น ข้าวของเครื่องใช้ต่างๆ
• คือ ศิลปะที่ทาด้วยมือ
• เช่น เครื่องเบญจรงค์
เครื่องจักสาน
ประยุกต์ศิลป์ : หัตถศิลป์
ความรู้เบื้องต้น วัฒนธรรมไทย
• องค์มติ (Concepts) หมายถึง รูปแบบของความคิด ความเชื่อ เหตุผล
อุดมการณ์ ที่ส่งผลต่อการชี้วัดการกระทาหรือการแสดงออก
• องค์การ (Association or Organization) หมายถึง กลุ่มสังคมที่มีการจัด
ระเบียบของสภาพแวดล้อมอย่าง
• องค์พิธีการ (Usage) หมายถึง ระเบียบการประพฤติปฏิบัติที่สืบต่อกันมาหรือ
ประเพณีอันเป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไป
• องค์วัตถุ (Instrumental and Symbolic Objects) หมายถึง บรรดา
วัตถุ สิ่งของ ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นจากการสร้างสรรค์ของมนุษย์
องค์ประกอบ
• สภาพทางภูมิศาสตร์
• ระบบการเกษตร
• ค่านิยม
• การเผยแพร่ทางวัฒนธรรม
ที่มาของวัฒนธรรมไทย
ลักษณะเฉพาะของวัฒนธรรมไทย
• ซึ่งคาสั่งสอนของพระพุทธศาสนา นามาซึ่งการ
ประพฤติปฏิบัติตาม จนกลายเป็นศิลปวัฒนธรรมที่
งดงามมากมาย
การมีพุทธศาสนา เป็นศาสนาหลักของประเทศ
• ความผูกพันระหว่างสังคมไทยกับสถาบัน พระมหากษัตริย์เป็นเรื่องยากที่
อธิบาย
• เห็นได้จากการแสดงออกของประชาชนที่มีต่อ สถาบันกษัตริย์ตั้งแต่อดีต
• คนไทยมีความเคารพยึดมั่นในพระมหากษัตริย์ ทรงเป็นศูนย์รวมทางจิตใจ
ของคนทั้งประเทศ
• ลักษณะของวัฒนธรรมไทยจึงไม่สามารถแยก ออกได้
การมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุขของชาติ
เรามีอักษรไทยใช้เป็นของตนเอง
• ภาษาคือสิ่งที่เกิดขึ้นจากความคิด การ สร้างสรรค์ การปรับปรุง
รวมถึงการสืบต่อ ที่ สาคัญภาษาคือเครื่องมือสาคัญในการ ถ่ายทอด
วัฒนธรรมจากรุ่นหนึ่งสู่รุ่นหนึ่ง
• ทาให้วัฒนธรรมไทยสืบต่อกันมาได้ในลักษณะ ที่เป็นแบบเฉพาะ
ของตนเอง
วัฒนธรรมที่เป็นปัจจัยพื้นฐาน
• หรือปัจจัย 4 ของสังคมไทยแสดงออก ชัดเจนว่ามีความ
สอดคล้องกับธรรมชาติ แวดล้อม
• มีการปรับเปลี่ยนไปตามยุคสมัย ที่ล้วน แล้วแต่ถูกกาหนด
โดยธรรมชาติทั้งสิ้น
• ปัจจุบันปัจจัยสาคัญที่กาหนดลักษณะของ วัฒนธรรมที่เป็น
ปัจจัยพื้นฐานของไทยก็คือ การรับวัฒนธรรมต่างชาติ
• ทั้งวรรณคดี ดนตรี จิตรกรรม ประติมากรรม สถาปัตยกรรม เหล่านี้ล้วนมี
ลักษณะเฉพาะ
• แต่เดิมได้รับอิทธิพลมาจากความเชื่อทาง ศาสนาและธรรมชาติแวดล้อม
• ปัจจุบันได้รับอิทธิพลจากภายนอกส่งผล ให้ศิลปกรรมของไทยเปลี่ยนไปเป็น
สากล มากขึ้น
ศิลปกรรมของไทย
• พุทธศาสนา
• ศาสนาพราหมณ์
• การรับวัฒนธรรมตะวันตก
• ปัจจัยจากธรรมชาติแวดล้อม
ปัจจัยสาคัญที่ส่งผลต่อวัฒนธรรมไทย
• เช่น จรรยามารยาท จิตใจของคนไทย เป็นต้น
• ลักษณะเฉพาะของคนไทยที่ทั่วโลกต่างก็ ยอมรับก็คือ
ความสุภาพ อ่อนน้อมถ่อม ตน จิตใจดี ที่แสดงออกมาใน
หลาย รูปแบบเช่น การยิ้ม การไหว้ เป็นต้น
• เชื่อว่าได้รับอิทธิพลมาจากความเชื่อและ ศาสนา
วัฒนธรรมที่เกี่ยวกับคุณลักษณะของคนไทย
• ด้วยคุณลักษณะของคนไทยที่ของวิถีการดาเนิน ชีวิตที่เรียบง่าย สนุกสนาน
• การพักผ่อนและสันทนาการจึงเป็นส่วนหนึ่งในวิถี ชีวิตของคนไทย
• สังคมไทยจึงมีรูปแบบของกิจกรรมเพื่อการ พักผ่อนที่หลากหลาย เรียบง่าย
ด้วยสิ่งที่มีอยู่ใน ธรรมชาติรอบตัว
• สังคมไทยมีกิจกรรมการละเล่นตั้งแต่เด็กจนถึง ผู้สูงอาย
การพักผ่อนและสันทนาการ
Tha464 3
Tha464 3
Tha464 3

Tha464 3