Download to read offline
Tadbir: Til millat ko`zgusi
- 1. “Til millat – ko`zgusi” nomlitadbir ssenariysi
- 2. 1- Boshlovchi: Assalomualaykum aziz o‘quvchilar. Biz bugungi adabiy ertaligimizni “Til millat ko‘zgusi” deya nomladik. 2-Boshlovchi: Bizning ona tilimiz dunyodagi eng qadimiy, so‘zga boy tillardan biridir. Siz maktabda, keyinchalik oliy o‘quv yurtlarida turli xil bilimlarni egallaysiz. Ayni Shu bilimlarni egallaShingizda til eng yaqin ko‘makchi bo‘ladi. Til tufayli buyuk daholarimiz yaratgan kaShfiyotlar badiiy asarlardan bahramand bo‘lamiz. 1-Boshlovchi: Ular qilgan buyuk iShlar til orqali avloddan avlodga o‘tadi. Tilimiz Sharofati tufayli biz yaxShini yomondan, haqni nohaqdan ajratamiz. 1989 -yil 21- oktabr kuni “O‘zbek tili davlat tilidir” deb Prezidentimiz tomonidan e’lon qilindi. Til to‘g‘risida Shunday deganlar: «Ona tilining buyuk ahamiyati Shundaki, u ma’naviyat belgisi sifatida kiShilarni yaqin jipslaShtiradi.» 2- Boshlovchi: Shoir Mirtemir “Ona tilim” She’rida shunday deydi: Ona-tilim onajonim tili bu, Beshikdanoq singgan jon-u quloqqa. El-u yurtim xonumonim tili bu, Qadimlikda o‘xshar ona tuproqqa. Bobolardan bizga meros ezgu til, Avlodlarga xazinayi bebaho . Qalbimizga, ruhimizga ko‘zgu til, Bu dunyoga bag‘ishlamish ne daho... 1- Boshlovchi: Yer yuzidagi barcha xalqlarning tillari, ulardan millionlab odam gaplashadimi yoki atiga bir -ikki ming kishi so‘zlashadimi,
- 3. bundan qat’iy nazar, o‘zlari uchun aziz va keraklidir. Xalq maqollari insoniy fazilatlarni targ‘ibot qilish bilan birga fikrni qisqa, aniq ifodalashda nutqimizning chiroyli bo‘lishida juda qo‘l keladi. Shuning uchun xam xalqimiz bekorga “So‘z ko‘rki- maqol” demaydi. 2- Boshlovchi: Hozir biz guruhlar o‘rtasida til haqidagi maqollardan eshitamiz. Qaysi guruh ko‘p aytsa, shu guruh g‘olib chiqadi. Va har bir maqolga 1-tadan jiton beriladi. (4 minut vaqt beriladi.) Tilimiz boy, tilimizda sof guzaldir, Bari maqol, bari masal, mataldir. MARHAMAT: 1. Tig‘ jarohati bitar, Til jarohati bitmas. 2. Zahar til suyakni yorar. 3. Til – dil kaliti. 4. Uzun til – umr zavoli. 5. Tili shirinning do‘sti ko‘p. 6. Til – aql bezagi. 7. Til bor, bol keltiradi, Til bor balo keltiradi. 8. Yomon gap – bosh qozig‘i, Yaxshi gap – jon ozig‘i. 9. Taom lazzati – o‘zida, Odam lazzati – so‘zida. 10. Achchiq savol berib, Shirin javob kutma. 1- Boshlovchi: To imkon boricha kam bo‘lsin so‘zing, Sendan so‘ramasa, so‘zlama o‘zing . Ko‘rgin , quloq ikki, so‘z esa birdir,
- 4. Demak, ikki eshit,bir so‘zlar so‘zing. degan edi Sheroziy. Xalqimizning bu bebaho fikrlari bizlar uchun ibratlidir . Keling ,aziz o‘quvchilar, shirin so‘zli bo‘laylik. 2- Boshlovchi: Hozir aziz o‘quvchilar, sizlar bilan yana bir o‘yin o‘ynaymiz. Hozirgi o‘yinimizda so‘z qadrini madh etuvchi xalq maqollariga bag‘ishlaymiz. Sizlar televideniya orqali “Meni tushun” o‘yinini ko‘rgansizlar. Hozir men maqol aytaman sizlar ta`riflaysizlar. 1. aytilgan so‘z – otilgan o‘q. (otilgan o‘qni qaytarib bo‘lmaganidek, aytilgan so‘zni qaytarib bo‘lmaydi.) 2. Yetti o‘lsab bir kes. (Har tomonlama puxta o‘ylab ish ko‘r, toki pushaymon bo‘lma.) 3. Sanamay - sakkiz dema. (o‘ylamasdan birovning sha`niga aytilgan gap.) 4. O‘ynab gapirsang ham o‘ylab gapir. (o‘ylamay gapirilgan gap aks holda so‘nggi pushaymon o‘zingga dushman bo‘lishi mumkin.) 1- Boshlovchi: O‘zbek tilining asoschisi A. Navoiy turkiy tilda ijod qilgan. Bundan tashqari M. Qoshg`ariy, Yusuf Xos Hojiblar ham turkiy tilda ijod qilganlar. Demak bizning yagona tilimiz XII asrda shakllangan ekan. 2-BoShlovchi: O‘zbek xalqining asrlar o`sha boy ijod bundan ming yillar oldin ham o‘z ifodasining topgan. Hozir ikkala guruhdan ham 1 tadan o‘quvchini tablo oldiga taklif etamiz. Marhamat:
- 5. Diqqat tabloda XIasrda yashab ijod etgan buyuk tilshunos olimning nomi yashiringan. Harflar aytish orqali hozir topamiz. Marhamat harfingiz. Q O SH G` A R I Y 1 2 3 4 5 6 7 8 1- Boshlovchi: Buyuk tilshunos olim Mahmud Qoshg`ariyning “Devonu lugati turk” nomli tilshunoslikka oid asarida ko‘plab xalqimizning qo‘shiqlar bilan birga maqollarini ham keltirgan. 2- Boshlovchi: Hozir sizlar bilan bir o‘yin o‘ynaymiz. Harflarni raqamlar orqali ketma-ket o‘qisangiz ibratli maqolni bilab olasiz. Marhamat (3 daqiqa vaqt beriladi.) 1 Aql 4 -ki 8 ko‘r 2 ning 6 Til 9 ki 3 ko‘r 7 ning 10 so‘z 5 til Aqlning ko‘rki – til, Tilning ko‘rki - so‘z. 1- Boshlovchi: Tilimizga davat tili maqomi berilgandan so‘ng 1990 yilning 16 fevralidan respublika atamashunoslik qo‘mitasi o‘z ishini boshladi. Atamashunoslik qo‘mitasi mana shu 17 yil
- 6. ichida juda ko‘pishlarni amalga oshirdi. Aziz o‘quvchilar, bizning oramizda ham ruscha- o‘zbekcha so‘zlarni qorihtirib ishlatiladigan o‘quvchilar uchrab turadi. O‘z tilini, millatini, vatanini hurmat qilmaydigan shaxslargina mana shunday so‘zlashadilar. Kelinglar, aziz o‘quvchilar, o‘z tilimizni hurmat qilaylik, qisqasi ona tilimiz ravnaqi, obro‘si uchun kurashaylik. 2- Boshlovchi: O‘zbekiston xalq shoiri G‘ofur G‘ulom “Bilib qo‘yki, seni Vatan kutadi” she’rida shunday deydi: Seni bu kun sinfda Shod yurak bilan, Sinov navbatini kutib turasan. A’lo mamlakatning a’lo farzandi, Bilib qo‘yki, seni Vatan kutadi. Globusda bo‘lgan har kichik nuqta, Millionlab qondoshga Vatan, albatta. Baxtiyor xalqimiz yahar abadiy, Bilib qo‘yki, seni Vatan kutadi! 1- Boshlovchi: Jabrda masala qush muammodir, Xuddi shunda bir ulug‘ qurilish jodir, Sen katta injiner ertami, indin, Bilib qo‘yki, seni Vatan kutadi. She’rdir, lirika, balki oddiy til, Xaqlarning tillari bir xil emas, bil! Diplomat bo‘larsan, shu bu kun, endi, Bilib qo‘yki, seni Vatan kutadi! Fanlar ko‘p, fanlar bor, o‘rganishga kuch: Yerda yur, suvda suz, osmon uzra uch. Hammasiga a’lo, barchadan oldin, Bilib qo‘yki, seni Vatan kutadi!
- 7. 2- BoShlovchi: Azizo‘quvchilar bugungi “Til millatning faxridir” deb atalgan adabiy o‘yinimizda, o‘zbek tilining qanchalik boy tili ekanligini yana bir bora bilib oldik. Shoir G‘ofur G‘ulom aytganidek, “Bilib qo‘ying sizni Vatan kutadi”. E’tiboringiz uchun rahmat!