1. Σπυροπούλου Σοφία, ΠΕ02, 1ο Γ/σιο Πυλαίας, Α’ Γυμνασίου.
Διδακτικό σενάριο στη Νεοελληνική Γλώσσα, 10η ενότητα.
Τα σημεία στίξης και ο ρόλος τους στο λόγο.
1. Αφόρμηση.
Σύμφωνα με το ΔΕΠΠΣ της Ελληνικής Γλώσσας για το Γυμνάσιο
σκοπός της προσέγγισης γραμματικο-συντακτικών φαινομένων είναι να
αναγνωρίζουν οι μαθητές τις μορφοσυντακτικές επιλογές των
συνομιλητών τους ανάλογα με την περίσταση επικοινωνίας, να
αντιλαμβάνονται τον τρόπο οργάνωσης και το βαθμό σαφήνειας του
εκφερόμενου λόγου, να εκφράζονται με το προσωπικό τους ύφος σε
προσεγμένο προφορικό λόγο. Αντίστοιχα στο γραπτό λόγο πρέπει να είναι
σε θέση να εντοπίζουν τις μορφοσυντακτικές επιλογές του γράφοντος και
να εξετάζουν την καταλληλότητά τους ανάλογα με την περίσταση
επικοινωνίας. Επιπλέον, να εκφράζονται γραπτά με το προσωπικό τους
ύφος και να προσαρμόζουν το λόγο τους σε διαφορετικά κειμενικά είδη
αξιοποιώντας τα αντίστοιχα γραμματικά και μορφοσυντακτικά δεδομένα.
Έτσι βασική επιδίωξη της διδασκαλίας των κυριότερων σημείων
στίξης και του ρόλου τους, η οποία, βέβαια, συμβαδίζει με το γενικότερο
σκοπό της γλωσσικής διδασκαλίας, όπως παρουσιάζεται στο Αναλυτικό
Πρόγραμμα, είναι να μπορούν οι μαθητές να τα αναγνωρίζουν ως
γραμματικά και δομικά στοιχεία της γλώσσας στον προτασιακό και
κειμενικό λόγο, ώστε να αιτιολογούν και τις τυχόν παρεκκλίσεις ή
ανατροπές στη χρήση τους.
Το παρόν διδακτικό σενάριο προσεγγίζοντας διαθεματικά το
γνωστικό αντικείμενο και υπηρετώντας επιπλέον στόχους - την
κινητοποίηση των μαθητών με σύγχρονα διδακτικά εργαλεία, την
ανάπτυξη ποικίλων δεξιοτήτων, τον εμπλουτισμό του μαθήματος -
επιχειρεί να συνδέσει τη διδασκαλία της γλώσσας με την αξιοποίηση των
ΤΠΕ. Στο πλαίσιο μιας τέτοιας διδασκαλίας οι νέες τεχνολογίες
αξιοποιούνται σε όλες τις φάσεις των μαθητικών δραστηριοτήτων: στην
αναζήτηση πληροφοριών και οπτικοακουστικού υλικού, στη συγγραφή –
διόρθωση των μαθητικών κειμένων, στην εκτύπωση και στην παρουσίαση
των εργασιών.
Βέβαια, παράλληλα με την αξιοποίηση του ηλεκτρονικού
υπολογιστή ως εργαλείου, οι μαθητές εξοικειώνονται με τον ηλεκτρονικό
λόγο και τα παράγωγά του, ανιχνεύουν τις δυνατότητές του και τους
περιορισμούς του και κατανοούν περισσότερο την έννοια της
πολυτροπικότητας μέσα στο ηλεκτρονικό κείμενο: ότι, δηλαδή, η σημασία
του παράγεται από την αλληλεπίδραση πολλών συστημάτων, όπως είναι:
το γλωσσικό κείμενο (περιεχόμενο και μορφοποίηση) το οπτικό και
ακουστικό υλικό, καθώς και ο πολυεπίπεδος τρόπος οργάνωσης των
συστημάτων αυτών.

2. 2. Τίτλος: «Τα σημεία στίξης και η λειτουργία τους».
3. Γνωστικό Αντικείμενο: Νεοελληνική Γλώσσα, Α’ Γυμνασίου,
η
10 ενότητα. Τα σημεία στίξης και ο ρόλος τους στο λόγο.
4. Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές: Γλώσσα, Λογοτεχνία, Ιστορία,
Γεωγραφία, Αισθητική Αγωγή, Πληροφορική.
Η εξέταση του γνωστικού αντικειμένου στο πλαίσιο πολλών
διαφορετικών μαθημάτων (διαθεματικότητα) και η παράλληλη
παιδαγωγική αξιοποίηση του Η/Υ - που χρησιμοποιείται ως γνωστικό –
διερευνητικό εργαλείο, ως εποπτικό μέσο διδασκαλίας, ως εργαλείο
επικοινωνίας και αναζήτησης πληροφοριών και ως μέσο πληροφορικού
γραμματισμού - διασφαλίζουν ότι ο μαθητής μαθαίνει να κρίνει και να
συγκρίνει, να αξιολογεί, να επιλέγει, να συνδυάζει, να σκέφτεται.
Καλλιεργεί τις δεξιότητές του, αναδεικνύει τα ενδιαφέροντά του, μαθαίνει
να συνεργάζεται με τους άλλους και ολοκληρώνεται ως προσωπικότητα.
5. Στόχοι: Γνωστικοί
Οι γνωστικοί στόχοι προσδιορίζονται ως εξής:
• Να συνειδητοποιήσουν τη ρόλο των σημείων στίξης και τη σχέση τους
με τον προφορικό λόγο και να αντιληφθούν, π.χ. ότι η απορία, ο
θαυμασμός, η έκπληξη δηλώνονται στο γραπτό λόγο με το
θαυμαστικό, ο ερωτηματικός τόνος με το ερωτηματικό κ.λπ.
• Να είναι σε θέση να μετατρέπουν κείμενο προφορικού λόγου σε
γραπτό σημειώνοντας τα κατάλληλα σημεία στίξης.
• Nα αντιληφθούν οι μαθητές τη λειτουργικότητα των σημείων στίξης
γενικά και ειδικότερα της τελείας και του κόμματος στην παρατακτική
και υποτακτική σύνδεση προτάσεων.
• Mέσα από διάφορα κείμενα (π.χ. δοκιμιακά, λογοτεχνικά,
επιστημονικά) να αναγνωρίζουν το ρόλο των σημείων στίξης,
ιδιαίτερα της τελείας και του κόμματος, στη σύνταξη της πρότασης.
• Να ασκηθούν στη χρήση διάφορων σημείων στίξης στα κείμενά τους.
Τεχνογραμματισμού.
• Να αναπτύξουν δεξιότητες αποτελεσματικής αναζήτησης στο
διαδίκτυο.
• Να περιηγηθούν σε ιστοσελίδες παροχής πληροφοριών και
τεκμηρίωσης.
• Να εξοικειωθούν στη συλλογή στοιχείων και πληροφοριών μέσα από
σύγχρονες πηγές πληροφόρησης,
• Και στην παραγωγή λόγου τεκμηριωμένου και σύνθετου με τη χρήση
κατάλληλων λογισμικών.
• Να γνωρίσουν και να εκμεταλλευτούν τις δυνατότητες που μπορούν
να προσφέρουν τα προγράμματα επεξεργασίας κειμένου στη
διαδικασία παραγωγής λόγου.

3. • Να γνωρίσουν τα χαρακτηριστικά του ψηφιακού κειμένου και να
αναπτύξουν τη δεξιότητα δημιουργίας πολυτροπικού κειμένου σε
ηλεκτρονικό περιβάλλον.
Ψυχοκινητικοί:
• Να ενισχυθεί η αυτοεκτίμηση των παιδιών με την ανάπτυξη νοητικών-
γνωστικών δεξιοτήτων μέσα από την ενεργό εμπλοκή τους στη
διαδικασία μάθησης (Αναγνωστόπουλος, 2002).
• Να αναπτύξουν κριτική σκέψη, ευελιξία, αποφασιστικότητα.
• Να εκτιμήσουν την αξία του διαλόγου και να ασκηθούν στο είδος αυτό
του λόγου -βασικού στοιχείου του δημοκρατικού πολιτεύματος-, καθώς
και στην κριτική αντιμετώπιση διαφορετικών απόψεων.
• Να αναπτύξουν πνεύμα συνεργασίας και ομαδικότητας στη σχολική
και εξωσχολική ζωή, καθώς τα επίπεδα προφορικής επικοινωνίας και
συνεργασίας των παιδιών μπροστά στον υπολογιστή είναι ιδιαίτερα
υψηλά, ενώ η φύση της μεταξύ τους αλληλεπίδρασης είναι συχνότερη
και διαφέρει από αυτή που λαμβάνει χώρα κατά τη διάρκεια
παραδοσιακών δραστηριοτήτων.
6. Λογισμικό:
Για την υλοποίηση των στόχων του σεναρίου προτείνονται
λογισμικά γενικής χρήσης, που αποτελούν ανοικτό πληροφορικό
περιβάλλον και χρειάζονται την ενεργή συμμετοχή του μαθητή, είναι
εύχρηστα, φιλικά και διαθέσιμα στα σχολεία. Ως τέτοια προτείνονται τα
λογισμικά του αυτοματισμού γραφείου -επεξεργαστής κειμένου,
λογισμικό παρουσιάσεων-, καθώς και το υπερμεσικό περιβάλλον του
διαδικτύου.
7. Διάρκεια:
Οι μαθησιακές δραστηριότητες που προτείνονται υλοποιούνται σε
μία διδακτική ώρα.
8. Οργάνωση της τάξης:
Η διδασκαλία με τη χρήση των ΤΠΕ απαιτεί τη μετάβαση από ένα
παραδοσιακό-μετωπικό μοντέλο διδασκαλίας σε ένα συνεργατικό-
συλλογικό μοντέλο εργασίας σε ομάδες.
Η εργασία διαμοιράζεται στις ομάδες και κάθε παιδί μαθαίνει
πιθανώς διαφορετικά πράγματα. Ο υπολογιστής συνιστά ένα
πολυδύναμο εργαλείο, μια αστείρευτη πηγή πληροφόρησης, και ένα
παράθυρο στον κόσμο. Οι μαθητές συζητούν και διαπραγματεύονται το
νόημα της νέας γνώσης, ενώ το πνεύμα συνεργασίας που κυριαρχεί στην
ομάδα επιδρά θετικά στην ικανότητά τους να μαθαίνουν πέρα από το
δάσκαλο και από τους συμμαθητές τους. Τέλος, ο εκπαιδευτικός
λειτουργεί αποκεντρωμένα ως βοηθός, συντονιστής και εμψυχωτής των
μαθητών, ως ένα πρόσωπο που διαμεσολαβεί στη διαδικασία οικοδόμησης
της γνώσης και στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων από τους
μαθητές.

4. Έτσι στο πλαίσιο της ομαδοσυνεργατικής διδασκαλίας
προτείνονται: ο χωρισμός των μαθητών σε μεικτές ομάδες 4-5 μαθητών,
που θα δουλέψουν σε αντίστοιχο αριθμό Η/Υ, η συμμετοχή σε κάθε ομάδα
ενός τουλάχιστον μαθητή που ξέρει να χειρίζεται με σχετική ευχέρεια τον
υπολογιστή και ο επιμερισμός του έργου ανάμεσα στα μέλη της.
9. Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή.
Η αίθουσα Πληροφορικής του σχολείου.
10. Περιγραφή σεναρίου. Διδακτική προσέγγιση - Μεθοδολογία.
Παράλληλα προς τη διαθεματική προσέγγιση και την
ομαδοσυνεργατική μάθηση τα ζητούμενα των φύλλων εργασίας
αξιοποιούν τις δυνατότητες που παρέχει ο Η/Υ ως γνωστικό εργαλείο
στην οικοδόμηση της γνώσης (κονστρουκτιβισμός). Έτσι οι μαθητές
μαθαίνουν μέσω αυτενέργειας σε ελεγχόμενο περιβάλλον εργασίας,
συγκρίνουν καταστάσεις, φαινόμενα και εκδοχές, εμπλέκονται σε
διεργασίες κριτικής σκέψης σχετικά με το υπό μελέτη θέμα (Τ. Α.
Μικρόπουλος), αποδεσμεύονται από μηχανιστικές διεργασίες και
απομνημόνευση, αναπαριστούν φαινόμενα και καταστάσεις,
αναπτύσσουν την ενσυναίσθηση, και διατυπώνουν με σαφήνεια τα
συμπεράσματά τους (Μπέλλου και Μικρόπουλος 2005).
Ενταγμένο στο παραπάνω θεωρητικό πλαίσιο το παρόν σενάριο
αξιοποιεί τις νέες τεχνολογίες ως μέσο που διευκολύνει τους μαθητές
στην πραγματοποίηση των εργασιών τους και στην επίτευξη μαθησιακών
στόχων.
Ένα καθαρά γλωσσικό φαινόμενο, όπως είναι αυτό των σημείων
στίξης, μπορεί να εξεταστεί στα πλαίσια των μαθημάτων της
Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας, ακόμη και στο πλαίσιο της
Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και της ιστορίας της. Ενταγμένο, όμως στο
θέμα της 10ης ενότητας - Γνωρίζω τον τόπο μου και τον πολιτισμό του -
επιτρέπει την προσέγγιση και άλλων γνωστικών αντικειμένων, της
Τοπικής Ιστορίας, των Θρησκευτικών, της Αισθητικής Αγωγής, της
Μουσικής. Έτσι η διερευνητική εργασία των ομάδων κατευθύνεται σε
ποικίλα κείμενα και πηγές, που βοηθούν τους μαθητές να κατακτήσουν
τους στόχους που τέθηκαν και παράλληλα να γνωρίσουν τον τόπο τους,
τη Θεσσαλονίκη.
Οι τέσσερις ομάδες, στις οποίες έχουν χωριστεί οι 20 μαθητές
παίρνουν ανά δύο το ίδιο φύλλο εργασίας. Οι δύο διερευνούν το
φαινόμενο της στίξης στο πλαίσιο γλωσσικών μαθημάτων, οι άλλες δύο
σε κείμενα και πηγές, που συνδέονται με άλλα μαθήματα. Οι μαθητές
επεξεργάζονται το πληροφοριακό υλικό συμμετέχοντας ενεργά στη
διαδικασία της μάθησης. Ο ρόλος του καθηγητή είναι καθαρά
υποβοηθητικός και καθοδηγητικός, αφού αυτός παρατηρεί τις ενέργειες
των μαθητών, τους συμβουλεύει, δίνει διευκρινίσεις και τους βοηθά, όταν
ο ίδιος κρίνει ότι πρέπει ή όταν αυτοί δυσκολεύονται σε κάτι. Έτσι η

5. αναζήτηση της πληροφορίας γίνεται στο πλαίσιο της ομάδας, ενώ η
επεξεργασία της δίνει στους μαθητές τη δυνατότητα να διαμορφώσουν
θέσεις , να τις συγκρίνουν με τις απόψεις των άλλων, να μάθουν με τρόπο
διαδραστικό και αλληλεπιδραστικό. (κοινωνιογνωστική μάθηση).
Για την παρουσίαση των συμπερασμάτων στα οποία καταλήγει
κάθε ομάδα δίνεται μία ώρα στην τάξη, όπου γίνεται παράλληλα και
αξιολόγηση του έργου τους α) ως προς την επίτευξη των μαθησιακών
στόχων και β) ως προς τον τρόπο λειτουργίας των ομάδων.

6. Φύλλα Εργασίας:
1ο φύλλο εργασίας.
1. Μεταβείτε στην ηλεκτρονική διεύθυνση του ψηφιακού σχολείου, που
ακολουθεί και αξιοποιήστε τις πληροφορίες που υπάρχουν στην
ενότητα Η στίξη, για να κατασκευάσετε εννοιολογικό χάρτη με τα
κυριότερα σημεία στίξης και τη λειτουργία τους στο λόγο.
http://digitalschool.minedu.gov.gr/modules/document/file.php/DSGYM-
A112/%CE%93%CF%81%CE%B1%CE%BC%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE
%B9%CE%BA%CE%AE%20%CE%9D%CE%AD%CE%B1%CF%82%20%CE
%95%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF
%82%20%CE%93%CE%BB%CF%8E%CF%83%CF%83%CE%B1%CF
%82%20%28%CE%91-%CE%92-%CE%93%20%CE%93%CF%85%CE%BC%CE
%BD%CE%B1%CF%83%CE%AF%CE%BF%CF%85%29/03.1%CE%BF
%20%CE%9A%CE%B5%CF%86%CE%AC%CE%BB%CE%B1%CE%B9%CE
%BF_%20%CE%A6%CF%89%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%B9%CE%BA
%CE%AE%20-%20%CE%A6%CF%89%CE%BD%CE%BF%CE%BB%CE%BF
%CE%B3%CE%AF%CE%B1.pdf
Γραμματική Νέας Ελληνικής κεφ. 1ο Φωνητική – Φωνολογία. Ενότητες: Ο
τόνος της φράσης-Επιτονισμός. Η στίξη. )
2. Στην παρακάτω ηλεκτρονική διεύθυνση πλοηγηθείτε ανά θέμα σε
αρχαίες ελληνικές και ρωμαϊκές επιγραφές. Παρατηρήστε τον τρόπο
γραφής. Υπήρχαν σημεία στίξης;
http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/326
Πανδέκτης. Αρχαίες ελληνικές και λατινικές επιγραφές.
3. http://www.tif.gr/index.php?name=News&file=article&sid=7
ΔΕΘ. Οι βασικότεροι σταθμοί στην ιστορία της Θεσσαλονίκης.
Πώς χρησιμοποιούνται το κόμμα και τα άλλα σημεία στίξης στο κείμενο;
Δημιουργήστε 3 διαφάνειες, που θα προβάλλετε στην τάξη.
4. Ακούστε τον ποιητή Μ. Αναγνωστάκη να απαγγέλλει το ποίημά του
Θεσσαλονίκη Μέρες του 1969 μ.Χ. και
http://www.youtube.com/watch?v=f_tTDYXGmV8
μετατρέψτε το προφορικό κείμενο σε γραπτό χρησιμοποιώντας τα
κατάλληλα σημεία στίξης.

7. 2ο φύλλο εργασίας
1. Άννα Κομνηνή. Σύντομη παρουσίαση ναού Αγίου Δημητρίου
Θεσσαλονίκης.
http://139.91.183.29/annakom/Display?
xml=AP53.xml&xsl=brief.xsl&type=AP&language=gr
Πώς χρησιμοποιείται το κόμμα στο παραπάνω κείμενο; Καταγράψτε σε
πίνακα τις διαφορετικές περιπτώσεις.
2. Τοπογραφία Ν. Γ. Πενζίκη
http://pentzikis.ekebi.gr/ergografia.htm#
Ένα μέλος της ομάδας να απαγγείλει το ποίημα του Ν. Γ. Πεντζίκη.
Τι παρατηρείτε για τον τρόπο που χρησιμοποιείται το κόμμα στην ποίηση;
3. Θεσσαλονίκη, μια εποχή, μια μουσική.
http://www.wow.gr/projects/thessaloniki/index.htm
Πότε και πώς χρησιμοποιούνται τα άλλα σημεία στίξης στο παραπάνω
κείμενο; Δημιουργήστε 3 διαφάνειες με τα συμπεράσματά σας.
4. Ν. Καββαδία Θεσσαλονίκη. Γ.Κούτρας.
http://www.youtube.com/watch?v=q-WbsKO0AMU
Μετατρέψτε το τραγούδι που ακούτε σε γραπτό κείμενο χρησιμοποιώντας
τα κατάλληλα σημεία στίξης.