Uploaded byΕΥΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ
ΟΙ ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ
Βασική παρουσίαση θεωρίας για τις λεξιλογικές ασκήσεις των πανελληνίων. Θεωρία για την παραγωγή, τη σύνθεση καθώς και τη σχήματα λόγου στην έκθεση, με βάση τη σημασία λέξεων.
More Related Content
Similar to ΟΙ ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ
More from ΕΥΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ
ΟΙ ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ
- 1. ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΑ Οι λεξιλογικές ασκήσειςτης ύλης των πανελληνίων
- 2.
- 3. Ο σχηματισμός των λέξεωνΛέξη απλή Σχηματίζεται από ένα αρχικό θέμα και μια κατάληξη Καλ-ός Μη απλή Παραγωγή Καλο-σύνη Σύνθεση Καλό - καρδος
- 5.
- 6. Τι είναι ηπαραγωγή Η διαδικασία κατά την οποία στο θέμα μιας απλής λέξης προστίθενται (στην αρχή ή στο τέλος του θέματος) ορισμένα παραγωγικά γλωσσικά στοιχεία, που λέγονται προσφύματα (από το ρήμα προσφύομαι = κολλάω πάνω σε κάτι)
- 7. Ίσως χρειαστεί να διευκρινίσουμεκάποιους όρους… 1. Ριζική λέξη Μια λέξη που δε γίνεται από άλλη παρά σχηματίζεται από μια ρίζα ή ένα αρχικό θέμα, αν προσθέσουμε σε αυτό κατάληξη – η απλή λέξη 2. Παράγωγη λέξη Η λέξη που γίνεται από άλλη λέξη άμα προσθέσουμε στην αρχή ή στο τέλος του θέματος της κάποιο άλλο γλωσσικό στοιχείο. 3. Πρωτότυπη λέξη Η λέξη από την οποία γεννήθηκε η παράγωγη λέξη.
- 8. 4. Μόρφημα Η ελάχιστημονάδα (φθόγγος ή συλλαβή) με συγκεκριμένη σημασία. Οι λέξεις αναλύονται σε μορφήματα: π.χ.: σπιτάκι < σπιτ-άκι 5. Πρόσφυμα Είναι το μόρφημα (συλλαβή ή φθόγγος) που προστίθεται στο θέμα, είτε στην αρχή είτε στη μέση είτε στο τέλος, για την κλίση ή την παραγωγή μιας λέξης. 6. Παραγωγική κατάληξη - επίθημα Μια κατάληξη με την οποία σχηματίζουμε παράγωγες λέξεις. Λίγους ακόμα…
- 9. 7. Πρόθημα Το γλωσσικόστοιχείο που προστίθεται στο μπροστά μέρος του θέματος της απλής λέξης με το οποίο σχηματίζεται η παράγωγη λέξη Τέλος…
- 10. Η παραγωγή τωνλέξεων γίνεται με δύο τρόπους Στο θέμα της αρχικής λέξης προστίθεται μια νέα διαφορετική κατάληξη (παραγωγική κατάληξη – επίθημα). Π.χ.: παιδ- (θέμα αρχικής λέξης) + -άκι (επίθημα) = παιδάκι (παράγωγη λέξη) Στο θέμα της αρχικής λέξης προστίθεται αριστερά (μπροστά) ένα πρόθημα. Π.χ.: απο- (πρόθημα) + φεύγ- (θέμα αρχικής λέξης) = αποφεύγω (παράγωγη λέξη)
- 11.
- 12. Τι είναι ησύνθεση Η διαδικασία κατά την οποία μια λέξη δημιουργείτε με την ένωση δύο άλλων λέξεων (για την ακρίβεια των θεμάτων δυο άλλων λέξεων). Π.χ.: άνεμος + μύλος = ανεμόμυλος
- 13. Τα μέρη τηςσύνθεσης Σύνθετη λέξη
- 14. ΠΡΟΣΟΧΗ! Όταν το δεύτεροσυνθετικό αρχίζει από φωνήεν (κυρίως α ή ο), τότε συνήθως το συνδετικό φωνήεν δεν εμφανίζεται. Π.χ.: βόρειος + ανατολικός = βορειοανατολικός ΠΡΟΣΟΧΗ Νο. 2! Όταν το πρώτο συνθετικό είναι επίθετο σε –υς, διατηρείται συνήθως το –υ ή ως συνδετικά φωνηέντα εμφανίζονται τα –ιο-, -ο-, -ι-. Π.χ.: βαθύπλουτος, βαριακούω
- 15. Μερικά ονόματα, ότανγίνονται πρώτα συνθετικά, παρουσιάζουν διαφορετικές μορφές στο θέμα τους: ◦ γη γεωγραφία, γαιοκτήμονας ◦ πατέρας πατροπαράδοτος ◦ μητέρα μητρόπολη ◦ χέρι χειρόγραφο ◦ καλός καλλιτέχνης ◦ μεγάλος μεγαθήριο ◦ τα αριθμητικά: ◦ 1. ως πρώτα συνθετικά παίρνουν τους ακόλουθους τύπους: ◦ ένα μονομαχία ◦ δύο δισύλλαβος ◦ τρία τρίγωνο ◦ τέσσερα τετράγωνο ◦ 2. Τα αριθμητικά από το πέντε ως το ενενήντα έχουν συνδετικό φωνήεν -α-. Π.χ.: πεντάμορφη, Εφτάνησα ◦ 3. Το εκατό έχει συνδετικό φωνήεν -ο-. Π.χ.: εκατόχρονα
- 16. Σύνθεση με αχώρισταμόρια Λαϊκά • Α- στερητικό • Ξε- • Ανα- Λόγια • αμφι- • αρχι- • δια-, δι- • διχο- • δυσ- • εισ- • εκ-, εξ- • εν- (εμ-, εγ-, ερ-, ελ) • επι- (επ-, εφ-) • Ευ- • ημι- • ομο- • περι- • συν- (συγ-, συλ-, συμ-, συρ-, συσ-, συ-, συνε-) • τηλε- • υπο- (υπ-, υφ-) • αει- • ενδο- • προ- • υψι-
- 17. Τα είδη των συνθέτων Παρατακτικά • ταδύο συνθετικά ανήκουν στο ίδιο μέρος του λόγου και παρατάσσονται το ένα δίπλα στο άλλο –φανερώνουν ότι και τα δυο συνθετικά όταν ενωθούν με το σύνδεσμο και • Αλάτι+Πιπέρι= αλατοπίπερο Προσδιοριστικά • το πρώτο συνθετικό προσδιορίζει το δεύτερο. • Η πόλη που είναι μεγάλη μεγαλούπολη Κτητικά • το πρώτο συνθετικό είναι επίθετο και το δεύτερο ουσιαστικό –μπορούν να αποδοθούν με τη φράση «εκείνος που έχει…» • Εκέινος που έχει καλά τύχη καλότυχος Αντικειμενικά • το ένα συνθετικό είναι ουσιαστικό και το άλλο ρήμα, και το ουσιαστικό έχει θέση αντικειμένου του ρήματος. • Αυτός που πουλάει βιβλία βιβλιοπώλης
- 18. Α’ συνθετικό Ουσιαστικό Επίθετο Ρήμα Αριθμητικό Επίρρημα Πρόθεση Αντωνυμία Β’ συνθετικό Ουσιαστικό Επίθετο Ρήμα Μετοχή Επίρρημα Όταν το πρώτοσυνθετικό είναι ρήμα συνήθως αυτό μπαίνει στη σύνθεση με το αοριστικό του θέμα. Το ενεστωτικό θέμα του ρήματος χρησιμοποιείται στα παρατακτικά συνθετικά. ( χάνω (έχασα) χασομέρης, αλλά: μπαίνω μπαινοβγαίνω) Τι μέρος του λόγου είναι τα μέρη της σύνθεσης…
- 19. Οι λέξεις οδύνη,όλεθρος, ομαλός, όνομα, όροφος, ορυχείο όταν γίνονται β’ συνθετικά τρέπουν το αρχικό ο σε ω. Π.χ.: ανώδυνος, επώδυνος, ανώμαλος, μεταλλωρυχείο
- 20. • Οι λέξειςπου σχηματίζονται με τη διαδικασία της παραγωγής όχι από απλές λέξεις αλλά από άλλες σύνθετες λέξεις. Π.χ.: ταχυδρόμος (σύνθετη λέξη) ταχυδρομείο (παρασύνθετη λέξη) - απογοητεύω (σύνθετη λέξη) απογοήτευση (παρασύνθετη λέξη) • παρασύνθετες είναι και ορισμένες λέξεις που σχηματίζονται από την ένωση δύο ξεχωριστών λέξεων (που συνήθως λέγονται μαζί, αλλά δε φτιάχνουν σύνθετη λέξη) και την προσθήκη της παραγωγικής κατάληξης. Π.χ.: Αιγαιοπελαγίτης, αγιορείτικος, εξωφρενικός Παρασύνθετα • 1. Σύνθετες λέξεις που αποτελούνται από τρία ή και περισσότερα συνθετικά (λέγονται και πολυσύνθετα). Π.χ.: μισοκακόμοιρος, κατακαλόκαιρο • 2. Ονοματικά σύνολα που έχουν παγιωθεί και έχουν αποκτήσει δική τους σημασία (λέγονται και λεξικές φράσεις). Π.χ.: τηλεοπτικός σταθμός, φακοί επαφής, οίκος μόδας • 3. Δύο λέξεις, συνήθως ουσιαστικά, που συνδέονται χαλαρά μεταξύ τους και γράφονται συχνά με ενωτικό (-) ανάμεσα τους (λέγονται και παραθετικά σύνθετα). Π.χ.: λέξη-κλειδί, κράτος-μέλος Πολυλεκτικά σύνθετα
- 21. Γνήσια σύνθεση • έχουμεόταν το β’ συνθετικό ή το θέμα του συγχωνεύεται με το θέμα του α’ συνθετικού, συνήθως και με τη μεσολάβηση του συνδετικού φωνήεντος –ο- και με την μετακίνηση του τόνου. • Π.χ.: αστραπή + βροντή = αστραπόβροντο Καταχρηστική σύνθεση • έχουμε όταν τα δύο συνθετικά βρίσκονται το ένα πλάι στο άλλο χωρίς άλλη αλλαγή, εκτός ίσως από την ενδεχόμενη μετακίνηση του τόνου του β’ συνθετικού. • Π.χ.: Νέα πόλη Νεάπολη, Χριστού γέννα Χριστούγεννα
- 22. Οικογένειες λέξεων Στην ίδιαοικογένεια λέξεων ανήκουν και τα παράγωγα και τα σύνθετα μιας ριζικής λέξης
- 23. ΓΙΑ ΤΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝΛΕΞΕΩΝ Συνώνυμα, αντώνυµα, παρώνυμα, ομόηχα
- 25. Στην άσκηση αυτή πρέπεινα λάβουμε υπόψη μας την σημασία της λέξης μέσα στο κείμενο Κατόπιν θα πρέπει να τοποθετήσουμε μια άλλη ίδιας σημασίας λέξης στην ακριβή θέση της (αν ας ζητούν συνώνυμα), ή μια άλλη αντίθετης σημασίας στην ακριβή θέση της (αν μας ζητούν αντώνυµα).
- 26. Την επιλογή της λέξης Σημασιολογικά Πραγματολογικά (ύφος,ειδικό λεξιλόγιο, συνδυασμός λέξεων) Συντακτικά Εκφραστικά Γραμματικά Την πολυσημία της λέξης Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να λάβουμε υπόψη μας:
- 30. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΑΝΤΙΘΕΤΩΝ Κλιμακωτά αντίθετα οι αντίθετεςλέξεις αποτελούν τα άκρα μιας κλίμακας με ενδιάμεσες διαβαθμίσεις. Π.χ.: κρύος – δροσερός – χλιαρός – ζεστός Δυαδικά αντίθετα ανάμεσα στις δύο αντίθετες λέξεις δεν υπάρχει καμία ενδιάμεση κατάσταση. Π.χ.: ζωντανός – νεκρός Αντίστροφες λέξεις είναι οι αντίθετες λέξεις από τις οποίες η μία περιγράφει τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα σε δύο ανθρώπους ή πράγματα και η άλλη περιγράφει την ίδια σχέση αλλά από την πλευρά του άλλου ατόμου. Π.χ.: πουλώ - αγοράζω
- 31. Ομόηχες ή ομώνυμες ονομάζονταιοι λέξεις που προφέρονται το ίδιο, αλλά έχουν διαφορετική σημασία. Π.χ.: Έχει κριτικό νου. - Πίνω κρητικό κρασί. Υπάρχουν ομώνυμα που σχηματίζονται από περισσότερες από μία λέξεις. (π.χ.: με γάλα – μεγάλα) Παρώνυμες λέγονται οι λέξεις που μοιάζουν πολύ στην προφορά, αλλά έχουν διαφορετικές σημασίες και συνήθως διαφορετική ορθογραφία. Π.χ.: γέρνω – γερνώ, παιδιά – παΐδια, κ.λπ. ΟΜΟΗΧΕΣΛΕΞΕΙΣ ΠΑΡΩΝΥΜΕΣΛΕΞΕΙΣ
- 32. ΥΠΩΝΥΜΑ Λέγονται οι λέξειςή φράσεις των οποίων η σημασία συμπεριλαμβάνεται στην έννοια μιας άλλης λέξης ή φράσης. Αντίστοιχα η λέξη ή φράση που περιλαμβάνει τη σημασία μιας άλλης λέξης ή φράσης ονομάζεται ΥΠΕΡΩΝΥΜΗ Έτσι στην υπερώνυμη λέξη ζώο τα υπώνυμα της είναι οι λέξεις: σκυλί, γάτα, άλογο, ποντίκι, κ.λπ. Μια λέξη ή φράση μπορεί να είναι υπώνυμο σε περισσότερες από μια λέξεις ή φράσεις. π.χ.: Η λέξη γυναίκα είναι υπώνυμο της λέξης άνθρωπος, αλλά και της λέξης θηλυκός και της λέξης ενήλικας, κ.λπ.
- 33. ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ Και λοιπάλεξιλογικά στοιχεία
- 34.
- 35.
- 37. Το όνομα τουδημιουργού ή του εφευρέτη αντί του δημιουργήματος ή της εφεύρεσης του. Π.χ.: Διαβάζω Όμηρο. ( αντί τα έργα του Ομήρου) Παρόμοια χρησιμοποιείται και το όνομα ενός προσώπου (θεού ή ήρωα) αντί για ένα επίθετο ή χαρακτηρισμό που ταιριάζει στο πρόσωπο αυτό. Π.χ.: Τέτοιος Ηρακλής δεν είμαι. (τόσο δυνατός) Το περιέχον αντί του περιεχομένου και αντίστροφα. Π.χ: Όλο το θέατρο (οι θεατές) χειροκρότησε θερμά τους συντελεστές της παράστασης. Το αφηρημένο αντί του συγκεκριμένου. Π.χ.: Τόπο στα νιάτα (στους νέους)
- 38. Ευχαριστώ για τονχρόνο σας…