Η γυναίκα και οι ρόλοι της κατά τη βυζαντινή περίοδο.

1. Η θέση της γυναίκας στο Βυζάντιο
Τμήμα Β1
Μαθήτρια : Καμπά Ελένη
Διδάσκουσα καθηγήτρια : Κουβάτσου Ηλιάνα
Σχολ. έτος : 2016 - 2017

2. «Όμορφες ή κακομούτσουνες, ενάρετες ή
διεφθαρμένες, υπάκουες ή αναιδέστατες, οι
γυναίκες περνούν μέσα από τη βυζαντινή
ιστορία, άλλοτε κηλιδωμένες με αίμα και λάσπη,
άλλοτε στεφανωμένες με όλες τις αρετές: αιώνια
γοητευτικές, που η χάρη τους, ξεφεύγοντας από
τη φθορά των αιώνων, εξακολουθεί να συγκινεί
τις καρδιές και τις φαντασίες.»
Απόσπασμα από το βιβλίο του
ΖΕRARD WALTER «Η καθημερινή ζωή στο
Βυζάντιο».

3. Πώς ζούσε η γυναίκα εκείνη την εποχή
• Η γυναίκα της βυζαντινής περιόδου ζούσε το μεγαλύτερο διάστημα της ζωής της
στο σπίτι. Οι έξοδοι, πάντα με συνοδεία, για την εκκλησία, τα πανηγύρια και το
λουτρό, καθώς και οι επισκέψεις σε συγγενικά πρόσωπα, ήταν οι μόνες κοινωνικά
αποδεκτές δραστηριότητες της γυναίκας έξω από το σπίτι. Επίσης, γυναίκα της
βυζαντινής περιόδου ζει μια ζωή περιορισμένη, σαφώς οριοθετημένη,
ακολουθώντας τους κανόνες και τις παραδόσεις. Η γυναίκα αντιμετωπίζεται σαν
ένα ον με έμφυτες αδυναμίες, σωματικές αλλά και ηθικές. Επιπλέον η γέννηση
μιας γυναίκας θεωρούνταν βάρος στην οικογένεια τόσο για την προίκα που θα
έπρεπε να δοθεί στον γαμπρό όσο για την έλλειψη εργατικών χεριών και βοήθειας
σε περίπτωση πολέμου .

5. Τι δεν επιτρεπόταν στην γυναίκα;
• Στην γυναίκα δεν επιτρεπόταν να κάθεται στο ίδιο τραπέζι με
τους άνδρες, παρά μόνο αν ήταν πολύ στενά συγγενικά της
πρόσωπα, όπως για παράδειγμα ο πατέρας, ο σύζυγος και οι
αδελφοί. Συχνά έτρωγε σε χωριστή αίθουσα, όπως σε χωριστά
δωμάτια από τους άντρες περνούσε την ημέρα της.

6. Η σωστή συμπεριφορά της γυναίκας
• Η γυναίκα, ανεξάρτητα από κοινωνική τάξη έπρεπε να μάθει να ακούει, να
πειθαρχεί και να σωπαίνει. Η γυναικεία φλυαρία επικρίνεται , πόσο μάλλον όταν
γίνεται μέσα στην εκκλησία.
• Οι γυναίκες δεν πρέπει να γελάνε μπροστά σε άντρες, να μην κοιτάζουν τους
άντρες στα μάτια, να μην χασκογελούν πίσω από τα πατζούρια τους με τους
περαστικούς, να μην μιλούν άσχημα, να αποφεύγουν τα συχνά λουτρά να
κυκλοφορούν με σκεπασμένο το κεφάλι.
• Δεν ήταν λίγες οι περιπτώσεις γυναικών που αγνοούσαν τα παραπάνω κάνοντας τη
δική τους μικρή επανάσταση και σκανδάλιζαν τους πάντες εισπράττοντας
μειωτικούς χαρακτηρισμούς όπως για παράδειγμα "η ασκέπαστος" και η
"αναμαλλαρέα" αν κυκλοφορούσαν χωρίς να φοράνε μαντήλι στο κεφάλι.

7. Τα πρώτα χρόνια της γυναίκας στο βυζάντιο
• Όταν η κοπέλα έφτανε στο 6οέτος της
ηλικίας της άρχιζε να μαθαίνει ανάγνωση,
γραφή, ιερή ιστορία, αρίθμηση και
μουσική, χωρίς να πηγαίνει στο σχολείο.
Πράγμα που αποδεικνύει τη μέτρια
μόρφωση που λάμβανε. Φυσικά οι
κοπέλες με ευγενική καταγωγή είχαν
περισσότερες ευκαιρίες για εκπαίδευση.
Μετά τα τρία χρόνια της εκπαίδευσής τους
οι νεαρές κοπέλες επιδίδονταν στην
εκμάθηση των οικιακών εργασιών. Δεν
τους επιτρέπονταν καμία έξοδος από το
σπίτι ώστε να μην γίνονται βορά των
ανδρικών βλεμμάτων. Εξαιτίας αυτών των
αντιλήψεων η γυναίκα διαχωρίζονταν από
τον άνδρα και απείχε από τις ανδρικές
συνευρέσεις, τις διασκεδάσεις και ακόμη
και εκεί που διέμενε δεν είχε θέση κοντά
στους άνδρες.

8. Πότε μια γυναίκα θεωρούνταν ενάρετη

9. Γυναίκα και γάμος
• Ο γάμος ήταν υπόθεση των γονιών και το ζεύγος, πόσο μάλιστα η
γυναίκα, δεν είχαν καμία συμμετοχή παρά μετά την τελετή του
μυστηρίου. Κατάλληλη ηλικία γάμου για τις γυναίκες ήταν τα 12.
Λάμβαναν την κατάλληλη προίκα, στην οποία, παρόλη τη δυσμενή
θέση τους, είχαν πολλά δικαιώματα.
• Αν ο πατέρας μιας κοπέλας δεν την είχε παντρέψει μέχρι τα 25, ήταν
ελεύθερη να παντρευτεί χωρίς τη σύμπραξη των γονιών της .Βάσει
νόμου μπορούσε να κληρονομήσει κάποιο συγγενή της και ο
σύζυγός της δεν μπορούσε να εκμεταλλευτεί την προίκα της γιατί η
ίδια ήταν διαχειριστής της.

11. Διαζύγιο
Παρόλο τη διάσταση των απόψεων εκκλησίας και πολιτείας το διαζύγιο
αποτελούσε συχνό φαινόμενο στον έγγαμο βίο. Η γυναίκα είχε το δικαίωμα
να προβεί σε αίτηση διαζυγίου για πολλούς λόγους:
 Μοιχεία
 Φυσική ανικανότητα του συζύγου
 Η γνώση ότι ο σύζυγός της οργανώνει συνωμοσία κατά του κράτους
 Απόπειρα δολοφονίας εκ μέρους του συζύγου της
 Φρενοβλάβεια του συζύγου
 Απόδειξη μίσους εκ μέρους του συζύγου
 Η εγκατάσταση παλλακίδας στον οίκο από τον άνδρα
 Η εξαφάνιση
 Ο αυτοεγκλεισμός σε μοναστήρι

12. Η γυναίκα ως μητέρα
• Η θέση της μητέρας σε όλη την επικράτεια ήταν σημαντική και
περιβάλλονταν από σεβασμό και αγάπη. Παρόλο που φαινομενικά ο
άνδρας ήταν ο κύριος του σπιτιού, η γυναίκα κατείχε την πρωταρχική
θέση. Ήταν υπεύθυνη για την ανατροφή των παιδιών της .

13. Η παλλακεία
• Η παλλακεία ήταν συχνό φαινόμενο. παλλακεία ορίζονται
διάφορες μορφές διαπροσωπικών διαρκών σχέσεων μεταξύ
των δύο φύλων, που όμως δε συνιστούν γάμο. Η έλλειψη
γαμικής διάθεσης οφείλεται, συνήθως, σε διαφορά
κοινωνικής θέσης ή οικονομικής κατάστασης. Οι παλλακίδες
ήταν δούλες, απελεύθερες, φτωχοκόριτσα και
αριστοκράτισσες που έμεναν κοντά σε άντρες, οι οποίοι τους
παρείχαν τα απαραίτητα και τις κρατούσαν κοντά τους με τη
δικαιολογία να αποκτήσουν παιδί σε περίπτωση που η
σύζυγός τους έπασχε από στειρότητα.

14. ΑΣΧΟΛΙΕΣ - ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ
Η κυριότερη απασχόληση των γυναικών ήταν η εργασία στο σπίτι.
Ιδιαίτερα το γνέσιμο και η ύφανση ήταν βασικές ασχολίες για όλες
σχεδόν τις γυναίκες, από το πιο φτωχό σπίτι ως τα πλούσια
μοναστήρια και το ίδιο το παλάτι. Οι γυναίκες των φτωχότερων
κοινωνικών στρωμάτων δούλευαν στα χωράφια και στα
εργαστήρια της οικογένειάς τους. Οι υπόλοιπες ασκούσαν
διάφορα επαγγέλματα: γιατρίνες, μαμές, καλλιγράφισσες ,
ιδιοκτήτριες πλοίων.

15. υφάντριες

16. Πορνεία
• Συχνό φαινόμενο στο Βυζάντιο. Το μεγαλύτερο ποσοστό
αποτελούνταν από φτωχά κορίτσια που έψαχναν να βρουν την
τύχη τους στις παραπλανητικές υποσχέσεις των προαγωγών,
σκλάβες διαφόρων δουλοκτητών και αιχμάλωτες πολέμου. Οι
πόρνες αμείβονταν με χρήματα αλλά και με άλλα είδη,
κατόπιν συμφωνίας.

17. • Επίσης τα πορνεία δέχονταν βαρύτατη
φορολογία από την πολιτεία και
μάλιστα πολλές φορές τους παρείχε και
στέγαση. Όπου ευδοκιμεί η πορνεία
ακμάζει και η μαστροπεία η οποία
θεωρήθηκε και επάγγελμα σε
ορισμένες περιόδους δείγμα που
φανερώνει την υποβαθμισμένη θέση
της γυναίκας.

18. Χήρες
• Οι χήρες ήταν κατηγορία
σεβαστή από την κοινωνία, αν
τηρούσαν τους κανόνες
ηθικής. Μπορούσαν να
ξαναπαντρευτούν ωστόσο θα
δέχονταν την επικριτική
αντιμετώπιση της κοινωνίας.
Συνήθως αποτελούσαν
υποδείγματα σεμνότητας και
δέχονταν την προστασία και
τη μέριμνα του κράτους.

19. Ενδυμασία
• Οι Βυζαντινοί αγαπούσαν τα πολυτελή μεταξωτά και λινά
ακριβά υφάσματα και τα κοσμήματα. Βασικό ένδυμα για
άντρες και γυναίκες ήταν η τουνίκα (μακρύς χιτώνας με πολλές
πτυχώσεις). Οι γυναίκες επάνω από το χιτώνα φορούσαν
μανδύα (ιμάτιο) με μακριά, φαρδιά μανίκια που κάλυπταν και
το κεφάλι και ζώνη στη μέση.

20. ΑΛΛΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ
Πέρα από αυτές τις γυναίκες υπήρξαν κι αυτές που το όνομα τους σημάδεψε την ιστορία
του Βυζαντίου. Επτά φορές οι χήρες διάφορων μοναρχών άσκησαν πλήρη εξουσία σαν
επίτροποι των ανήλικων παιδιών τους. Η Αγία Ελένη είχε είδη αποδείξει πως μια γυναίκα
από καπηλειό μπορεί να επηρεάσει τη θρησκευτική πορεία ενός κόσμου. Η περίφημη
Θεοδώρα απέδειξε πως μια γυναίκα από πορνείο, μπορεί να γίνει πρωτεργάτρια του
«χρυσού αιώνα» μιας αυτοκρατορίας.

21. • Παρόλη τη μειονεκτική θέση της και τις
προσταγές του κατεστημένου, η
Βυζαντινή κατάφερε να δώσει το δικό της
άρωμα, άλλοτε εύκολα άλλοτε δύσκολα, σε
μια αυτοκρατορία ανδρών.