Η Δ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΑ ΟΔΗΓΗΣΕ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΑΠΟ ΤΟΥς ΛΑΤΙΝΟΥΣ (1204).

1. Δ’ Σταυροφορία από τους Λατίνους και η
πρώτη Άλωση της Πόλης
Αργυριάδης Στέλιος σχ. Έτος 2024-
25

2. Η Δ' Σταυροφορία ξεκίνησε με
πρωτοβουλία του Πάπα
Ιννοκέντιου Γ' το 1201, για την
κατάληψη των Αγίων Τόπων, που
κατείχαν οι Μουσουλμάνοι.
Ολοκληρώθηκε στις 12
Απριλίου 1204, με την κατάληψη
της Κωνσταντινούπολης και την
προσωρινή κατάλυση της
Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Η ιδέα της Δ΄ Σταυροφορίας
ανήκει στον Πάπα Ιννοκέντιο
Γ΄ και το σχέδιο του ήταν να
χτυπήσουν τους
μουσουλμάνους στην Αίγυπτο.
Αρχηγός της Δ΄ Σταυροφορίας
ανακηρύχθηκε ο ιταλός κόμης
Βονιφάτιος ο Μομφερατικός.

3. Μετά την αποτυχία της τρίτης Σταυροφορίας
(1189-1192) για την κατάληψη των Αγίων Τόπων,
το ενδιαφέρον των δυτικοευρωπαίων ατόνησε.
Την Ιερουσαλήμ, όπως και το μεγαλύτερο μέρος
της Συρίας και της Αιγύπτου, ήλεγχε η
μουσουλμανική δυναστεία των Αγιουβιδών. Το
λατινικό Βασίλειο της Ιερουσαλήμ μόνο κατ'
όνομα υπήρχε, περιορισμένο σε λίγες πόλεις στις
ακτές της Παλαιστίνης
Το ενδιαφέρον για μια νέα σταυροφορία
ανακίνησε ο πάπας Ινοκέντιος Γ' το 1198. Στην
αρχή συνάντησε τη γενική αδιαφορία των
εστεμμένων της Ευρώπης, που είχαν τα δικά τους
προβλήματα να επιλύσουν. Τον επόμενο χρόνο,
κάποιοι ευγενείς, κυρίως από τα εδάφη της
σημερινής Γαλλίας, πείσθηκαν να συγκροτήσουν
ένα εκστρατευτικό σώμα, με επικεφαλής τον Κόμη
Τιμπό της Καμπανίας. Ο Τιμπό πέθανε τον
επόμενο χρόνο και αρχηγός της Δ' Σταυροφορίας
ανακηρύχθηκε ο ιταλός κόμης Βονιφάτιος ο
Μομφερατικός.
Πάπας Ιννοκέντιος Γ’

4. Τη δύναμη των Σταυροφόρων συγκροτούσαν 33.500
άνδρες και 4.500 άλογα και τη διεκπεραίωσή τους
στην Αίγυπτο ανέλαβαν έναντι ανταλλαγμάτων οι
Ενετοί το 1200. Ζήτησαν 85.000 αργυρά μάρκα, τα
μισά εδάφη που θα κατακτούσαν οι Σταυροφόροι
και προθεσμία ενός έτους για τις ετοιμασίες της
φιλόδοξης εκστρατείας. Το 1201 το μεγαλύτερο
μέρος των Σταυροφόρων έφθασε στη Βενετία.
Όμως, οι ηγέτες τους δεν τήρησαν τη συμφωνία και
μόλις και μετά βίας συγκέντρωσαν 51.000 αργυρά
μάρκα. Οι Ενετοί εξοργίσθηκαν και τους φυλάκισαν
στο νησάκι Λίντο, έως ότου αποφασίσουν για την
τύχη τους.
Ο γηραιός δόγης της Βενετίας Ερρίκος Δάνδολος
έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη στροφή των
Σταυροφόρων προς την Κωνσταντινούπολη,
έχοντας αποκλειστικά υλικά κίνητρα: την
οικονομική κυριαρχία της Βενετίας στην Ανατολική
Μεσόγειο.

5. Πιο συγκεκριμένα ο γηραιός δόγης Ερρίκος
Δάνδολος αποφάσισε να εκμεταλλευτεί την
περίσταση και να χρησιμοποιήσει τους
Σταυροφόρους για τους δικούς του σκοπούς. Στη
Βασιλική του Αγίου Μάρκου, όπου έγινε η επίσημη
τελετή υποδοχής τους, ο δόγης πρότεινε στους
αρχηγούς τους να επιτεθούν πρώτα στο λιμάνι της
Ζάρας στη Δαλματία (σημερινή Κροατία),
προκειμένου να ξεπληρώσουν τα χρέη τους. Η
Ζάρα, που προμήθευε με ξυλεία τον στόλο του
δόγη, είχε αποσκιρτήσει από τη Βενετία και
βρισκόταν υπό προστασία του βασιλιά των
Ούγγρων Έμερικ. Οι κάτοικοί της ήταν χριστιανοί
και μάλιστα καθολικοί. Ο παπικός αντιπρόσωπος
Καρδινάλιος Καπουάνο συμφώνησε απρόθυμα για
την επιχείρηση, αλλά ο Πάπας Ινοκέντιος Γ'
αντέτεινε με απειλή αφορισμού προς τους
σταυροφόρους που θα στρέφονταν εναντίον
χριστιανών. Η επιστολή του Πάπα κρατήθηκε
μυστική από τους ηγέτες της εκστρατείας. Παρ' όλα
αυτά, η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε και η πόλη
της Ζάρας καταλήφθηκε μετά από σύντομη
πολιορκία. Ο Πάπας Ινοκέντιος Γ' υλοποίησε την
απειλή του.

6. Η είσοδος των σταυροφόρων στην
Κωνσταντινούπολη
Ο αρχηγός των Σταυροφόρων Βονιφάτιος ο
Μομφερατικός δεν πήρε μέρος στην εκστρατεία
κατά της Ζάρα, φοβούμενος ίσως τις παπικές
κυρώσεις. Πήγε να επισκεφθεί τον εξάδελφό του
Φίλιππο της Σουηβίας, ο οποίος φιλοξενούσε τον
συγγενή του βυζαντινό πρίγκηπα Αλέξιο Άγγελο,
γιο του ανατραπέντος αυτοκράτορα Ισαάκιου Β'
Άγγελου. Ο Αλέξιος Άγγελος ζήτησε βοήθεια από
τον Βονιφάτιο για να ανατρέψει τον θείο του
αυτοκράτορα Αλέξιο Γ' Άγγελο και να επαναφέρει
στον θρόνο τον τυφλό πατέρα του. Στα
ανταλλάγματα που προσέφερε ήταν ένα μεγάλο
χρηματικό ποσό, στρατιωτικές δυνάμεις για την
ενίσχυση της εκστρατείας των Σταυροφόρων στην
Αίγυπτο και την υποταγή της Εκκλησίας της
Κωνσταντινούπολης στον Πάπα.

7. Ο Βονιφάτιος θεώρησε δελεαστική την πρόταση και μαζί με τον Αλέξιο Άγγελο μετέβησαν στην
Κέρκυρα για να συναντήσουν τους Σταυροφόρους που συμμετείχαν στην κατάληψη της Ζάρα και να
ενημερώσουν τους αρχηγούς της Σταυροφορίας. Κάποιοι συμφώνησαν με την εκτροπή της
Σταυροφορίας, άλλοι διαφώνησαν και αποχώρησαν, επιστρέφοντας στις πατρίδες τους.

8. Ανάμεσα σε αυτούς που είδαν με καλό μάτι την πρόταση του Αλέξιου ήταν και οι Ενετοί. Λαός ναυτικός, επιζητούσαν
την αύξηση της επιρροής τους στην Ανατολή εις βάρος της Γένουας και της Πίζας, που ήταν οι κύριοι ανταγωνιστές
τους. Επιπροσθέτως, τους μισούσαν και ήθελαν να πάρουν εκδίκηση για τη σφαγή των συμπατριωτών τους, στη
διάρκεια των αντιπαπικών ταραχών στην Κωνσταντινούπολη το 1182. Από την άλλη πλευρά, το Βυζάντιο σπαρασσόταν
από εμφύλιες διαμάχες και την καταστροφική πολιτική των τελευταίων Κομνηνών και της δυναστείας των Αγγέλων.
Βρισκόταν σε προφανή παρακμή, ενώ είχαν αρχίσει οι αποσχιστικές τάσεις από φιλόδοξους τοπάρχες. Ο λαός στέναζε
από τη βαριά φορολογία.

9. Ο στόλος των Ενετών και Σταυροφόρων
έφθασε προ των τειχών της
Κωνσταντινούπολης στις 23 Ιουνίου 1203.
Οι νεοφερμένοι έμειναν κατάπληκτοι από
όσα έβλεπαν τα μάτια τους: «Δεν
μπορούσαν να φαντασθούν ότι υπήρχε
στον κόσμο τόσο οχυρή πόλη. Είδαν τα
υψηλά τείχη, τους ισχυρούς πύργους, τα
θαυμαστά παλάτια, τις μεγάλες εκκλησίες,
που ήταν τόσες πολλές ώστε κανείς δεν
θα το πίστευε αν δεν τις έβλεπε με τα
μάτια του. Το μήκος της, το πλάτος της,
έδειχναν πως ήταν βασιλεύουσα». Με τα
λόγια αυτά περιγράφει τις πρώτες του
εντυπώσεις ο ιστορικός και εκ των ηγετών
της Σταυροφορίας Γοδεφρείδος
Βιλλεαρδουίνος.

10. Αρχικός τους στόχος ήταν να αποκαταστήσουν στον
θρόνο τον Ισαάκιο Β' Άγγελο. Οι κάτοικοι της Πόλης
τους υποδέχθηκαν εχθρικά, παρά τις περί του
αντιθέτου διαβεβαιώσεις του Αλέξιου Άγγελου.
Στις 17 Ιουλίου οι Σταυροφόροι αποβιβάσθηκαν στη
στεριά και επιτέθηκαν από τη νοτιοανατολική
πλευρά της Πόλης. Έβαλαν μία μεγάλη φωτιά, που
προκάλεσε μεγάλες καταστροφές στην Πόλη. Οι
κάτοικοι στράφηκαν κατά του αυτοκράτορα Αλέξιου
Γ' Άγγελου, ο οποίος έφυγε την ίδια νύχτα από την
Πόλη.

11. Ο Ισαάκιος Β' Άγγελος αφέθηκε ελεύθερος
και αποκαταστάθηκε στο θρόνο του. Την 1η
Αυγούστου ο γιος του Αλέξιος Άγγελος
αναγορεύθηκε σε αυτοκράτορα, ως Αλέξιος
Δ' Άγγελος. Το Βυζάντιο βρισκόταν και πάλι
σε κατάσταση εμφυλίου πολέμου, αφού
υπήρχαν δύο νόμιμοι αυτοκράτορες
(Αλέξιος Γ' Άγγελος και Αλέξιος Δ' Άγγελος).

12. Η πολιορκία της
Κωνσταντινούπολ
ης
Ο νέος ηγεμόνας βρήκε τα
ταμεία άδεια και γρήγορα
συνειδητοποίησε ότι δεν θα
μπορούσε να ικανοποιήσει
τις δεσμεύσεις του προς τους
Σταυροφόρους. Διέταξε τότε
να καταστραφούν εικόνες και
αντικείμενα λατρείας, μόνο
και μόνο για να πάρει τον
χρυσό και τον άργυρο που
περιείχαν.

13. Ο νέος ηγεμόνας βρήκε τα ταμεία άδεια και
γρήγορα συνειδητοποίησε ότι δεν θα
μπορούσε να ικανοποιήσει τις δεσμεύσεις
του προς τους Σταυροφόρους. Διέταξε τότε
να καταστραφούν εικόνες και αντικείμενα
λατρείας, μόνο και μόνο για να πάρει τον
χρυσό και τον άργυρο που περιείχαν. Ο
λαός εξαγριώθηκε και θεώρησε ιεροσυλία
την απόφαση αυτή του αυτοκράτορα

14. Ο αυλικός Αλέξιος Δούκας, γνωστός και ως Μούρτζουφλος, εξαιτίας των πυκνών φρυδιών
του, εκμεταλλεύτηκε την κατάσταση. Τον ανέτρεψε και τον στραγγάλισε. Ο Αλέξιος
Δούκας ανέβηκε στο θρόνο ως Αλέξιος Ε'. Ο πρώην αυτοκράτορας Ισαάκιος Β' Άγγελος
πέθανε ύστερα από λίγο, από φυσικά αίτια. Οι Σταυροφόροι και οι Βενετοί, χωρίς
προστάτες πλέον σε μια εχθρική γι' αυτούς περιοχή, βρέθηκαν προς στιγμή σε αμηχανία.
Πάντως, στις 8 Απριλίου 1204 επιτέθηκαν στην Κωνσταντινούπολη για μια ακόμη φορά,
προκειμένου να τιμωρήσουν τον δολοφόνο του Αλέξιου Δ' Άγγελου.

15. Ο Αλέξιος Ε' αντέταξε ισχυρή άμυνα, με
σύμμαχο τον άσχημο καιρό. Οι επιτιθέμενοι το
θεώρησαν θεϊκό σημάδι και θέλησαν να
λύσουν την πολιορκία. Οι καθολικοί κληρικοί
που τους συνόδευαν κατόρθωσαν να τους
πείσουν να παραμείνουν και να καταλάβουν
την Πόλη, με τα επιχειρήματα ότι οι
Βυζαντινοί είναι προδότες και δολοφόνοι
επειδή σκότωσαν τον σεβαστό Αλέξιο Δ' και ότι
είναι χειρότεροι από τους Εβραίους.

16. Ο Πάπας Ινοκέντιος Γ', για μια ακόμη φορά, είχε
διαμηνύσει στους Σταυροφόρους να μην επιτεθούν και
να μην σκοτώσουν ούτε ένα χριστιανό, αλλά και πάλι η
σχετική επιστολή του απεκρύβη από τους παπικούς
απεσταλμένους

17. Η Τελική επίθεση
Στις 12 Απριλίου 1204, οι Σταυροφόροι πραγματοποίησαν
την τελική τους έφοδο κατά της Κωνσταντινούπολης,
βοηθούμενοι και από τον καλό καιρό. Ο αυτοκράτορας
Αλέξιος Ε' Μούρτζουφλος την είχε εγκαταλείψει κι έτσι την
κατέλαβαν με σχετική ευκολία, παρά την αντίσταση της
αυτοκρατορικής φρουράς, που την αποτελούσαν οι
σκανδιναβοί Βάραγγοι.

18. Για τρεις μέρες οι «Στρατιώτες του Χριστού» επιδόθηκαν σε παντός είδους βανδαλισμούς και φρικαλεότητες. Δεν
δίστασαν να βεβηλώσουν ακόμη και ιερούς χώρους, ανεβάζοντας στον πατριαρχικό θρόνο μία πόρνη, σύμφωνα με
τον ιστορικό Νικήτα Χωνιάτη. Όταν ο Πάπας έμαθε για τις βδελυρές πράξεις των Σταυροφόρων εξέφρασε την ντροπή
και τον αποτροπιασμό του.

19. Για τα επόμενα 59 χρόνια ο ελλαδικός χώρος
θα ζήσει υπό καθεστώς Φραγκοκρατίας. Η
τάξη θα αποκατασταθεί το 1261, με την
εκδίωξη των Λατίνων και την ανασύσταση
της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από τον
Μιχαήλ Η' Παλαιολόγο.

21. Συνοπτικά

22. • Το 1201 οι Σταυροφόροι συγκεντρώθηκαν στη Βενετία, που ανέλαβε να τους
μεταφέρει με τα πλοία της στην Ανατολή, με αντάλλαγμα χρηματικό ποσό
• Τον Ιανουάριο του 1203 έφτασε ο Αλέξιος Άγγελος γιος του Βυζαντινού
αυτοκράτορα Ισαάκιου Β΄ Άγγελου για να ζητήσει από τους Βενετούς και τους
Σταυροφόρους να τον βοηθήσουν να πάρει πίσω το θρόνο του Βυζαντίου,
υποσχόμενος μεγάλη οικονομική και στρατιωτική βοήθεια και επανεξέταση του
θέματος της Ένωσης των Εκκλησιών
• Τον Ιούνιο του 1203 ο βενετικός στόλος με τους Σταυροφόρους και τον πρίγκιπα
Αλέξιο Άγγελο, έφθασαν στην Κωνσταντινούπολη και τήρησαν την υπόσχεσή τους.
• Την 1η Αυγούστου ανακηρύχθηκε ο νέος αυτοκράτορας ο Αλέξιος Δ΄ Άγγελος.
Όμως, τότε βρήκε άδεια τα ταμεία κι έτσι, διέταξε να καταστραφούν εικόνες και
αντικείμενα λατρείας, για να δώσει τον χρυσό και τον άργυρο στους
Σταυροφόρους

23. • Η Σύγκλητος, ο κλήρος και ο λαός της πρωτεύουσας εξαγριώθηκαν και
συγκεντρώθηκαν στην Αγία Σοφία με σκοπό να εκθρονίσουν τον Αλέξιο Δ΄.
• Την χαώδη κατάσταση εκμεταλλεύτηκε ο αυλικός Αλέξιος Δούκας ο
Μούρτζουφλος, ο οποίος θανάτωσε τον Αλέξιο Άγγελο και στέφθηκε ο ίδιος
αυτοκράτορας ως Αλέξιος Ε΄ τον Ιανουάριο του 1204.
• Τότε, οι Σταυροφόροι επιτέθηκαν στην Κωνσταντινούπολη, προκειμένου να
τιμωρήσουν τον δολοφόνο του Αλέξιου Δ΄Αγγελου.
• Τον Απρίλιο του 1204, οι Σταυροφόροι έκαναν την τελική τους έφοδο και την
πολιόρκησαν με ευκολία, αφού ο αυτοκράτορας Αλέξιος Ε΄ την είχε
εγκαταλείψει στα χέρια των πολιορκητών της, με αποτέλεσμα να
πραγματοποιηθεί η πρώτη Άλωση της Πόλης στις 13 Απριλίου 1204.

24. • Οι Λατίνοι κατακτητές υπέγραψαν με τους Βενετούς συμφωνία διανομής των
εδαφών της βυζαντινής αυτοκρατορίας (Partitio Romaniae) και έτσι ξεκίνησε
η Λατινοκρατία στα εδάφη του Βυζαντίου. Οι Λατίνοι κατακτητές υπέγραψαν
με τους Βενετούς συμφωνία διανομής των εδαφών της βυζαντινής
αυτοκρατορίας (Partitio Romaniae) και έτσι ξεκίνησε η Λατινοκρατία στα
εδάφη του Βυζαντίου.
Επιπλέον:
Ο Νικήτας Χωνιάτης υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας και περιγράφει την τρομακτική εικόνα της βίας και
της ερήμωσης κατά τη διάρκεια των τριών ημερών της λεηλασίας της Πόλης από τους
Σταυροφόρους.
Αυτοί άρπαζαν τα πολύτιμα ποτήρια, τα έσπαζαν και έπαιρναν τους πολύτιμους λίθους που
υπήρχαν σ' αυτά [...]. Και τις ασέβειες [που έκαναν] στην εκκλησία του Μεγίστου [στην Αγία Σοφία]
ούτε που μπορεί να τις ακούσει άνθρωπος.

25. Η Αγία Τράπεζα [...] εξαίσιο έργο και ονομαστό σ'
όλους τους λαούς, κόπηκε κομμάτια και τη
μοίρασαν οι άρπαγες. Το ίδιο έγινε και με όλο τον
πλούτο τον ιερό, τον τόσο πολύ και τόσο όμορφο.
Και φρόντισαν να μεταφέρουν σαν εμπορεύματα
τα πανάγια σκεύη και έπιπλα, που ήταν φτιαγμένα
με εξαιρετική τέχνη και από τα πιο σπάνια υλικά.
Και έφεραν μέσα στα πιο άγια μέρη της εκκλησίας
μουλάρια και γαϊδούρια με σαμάρια [για να
μεταφέρουν] το καθαρό ασήμι που έντυνε το
θριγκό [το πάνω μέρος] του Ιερού [...] και τον
άμβωνα και τις πύλες, και είχε και πολλά άλλα
στολίδια.
Ξεκινά η περίοδος της Βενετοκρατίας για πολλές περιοχές
της Ελλάδας, και για την Κρήτη.

26. Κατά τη διάρκεια των τριών ημερών
λεηλασίας, χάθηκαν πολλά πολύτιμα
έργα τέχνης, πολλές βιβλιοθήκες
λαφυραγωγήθηκαν και πολλά
χειρόγραφα καταστράφηκαν, ενώ η
Αγία Σοφία λεηλατήθηκε ανελέητα. Ο
σταυροφόρος ιστορικός Γοδεφρείδος
Βιλλεαρδουίνος παρατηρεί ότι «από
την εποχή της δημιουργίας του
κόσμου, ποτέ, σε καμία πόλη, δεν
κατακτήθηκαν τόσα λάφυρα»

27. Βιβλιογραφία
https://www.sansimera.gr/articles/246#goog_rewarded
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CE%84_%CE%A3%CF%84%CE%B1%CF%85%C
F%81%CE%BF%CF%86%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1#%CE%97_%CF%80%CF%81
%CF%8E%CF%84%CE%B7_%CE%86%CE%BB%CF%89%CF%83%CE%B7_(1204)
https://www.tapantareinews.gr/2020/03/1204.html
https://www.kathimerini.com.cy/gr/politismos/eikastika/anakalyptontas-xana-ton-fr
antsesko-morozini-sti-gennadeio-bibliothiki