„Үздік тарихшы“ (интеллектуалды ойын)

1. Ақмола облысы
Аршалы ауданы
„Үздік тарихшы“
(интеллектуалды ойын)
№3 Аршалы орта мектебінің
тарих пәнінің мұғалімі: Муратова М.А.

2. Үздік тарихшы
(интеллектуалды ойын)
Мақсаты.
1. Білімділік: Оқушылардың тарих сабағында алған білімдерін саралау, жылдам
ойлауға, ұшқыр ой құрастыруға, әдемі де әдеби сөйлеуге үйрету.
2. Дамытушылық: Оқушылардың ойлау, таным қызметін дамыта
отырып, пәнге деген қызығушылығын арттыру, ізденімпаздық қасиет
қалыптастыру
3. Тәрбиелік: Партиоттық сезімін дамыта отырып, елжандылыққа, отан
сүйгіштікке, өзін-өзі бағалауға тәрбиелеу
Ойынның барысы:
1. Қатысушыларды таныстыру
2. Әділқазылар таныстыру
3 Ойының кезеңдерімен және шарттарымен таныстыру
3. Жеңімпаздарды марапаттау рәсімі
Әділ-қазылар алқасы:
Оқушылардың көңілін саббаққа аудару мақсатында сергіту. „Ұйқы ашар“
І-кезең “Шынығу” кезеңі
ІІ-кезең “Көкпар” кезеңі
ІІІ-кезең Суреттер сөйлейді
IV-кезең Тарихтан хат
V-кезең Жылдам тап!
Ұйқы ашар (шарты: сөздердің мағанасын тап)
І –топ ІІ-топ
1. Темучин-Шыңғысхан 1. Томирис- патшайым
2. Кир- парсы патшасы 2. палеолит - тас дәуірі
3. Абылай- Әбілмансұр 3. Ғасыр-100 жыл
4. Мезолит- орта тас ғасыры 4. Неолит- жаңа тас ғасыры
5. Энеолит-мыс-тас ғасыры 5. Геродот- грек тарихшысы
6. Албан-тайпа 6. Шапырашты-тайпа
7.Сыма Цянь- қытай тарихшысы 7. Аттила – ғұндар басшысы
8. Түрік- теле 8. Тигрохауда – сақ тайпасы
І-кезең „Шынығу“
1-топ
1 . Қазақстандағы ең алғашқы тайпалық одақ? Сақтар
2. Тиграхауда сақтары қай жерлерде мекендеді? Жетісу, сыр бойы
3. Сақтарда «Аң стилі» қай ғасырда пайда болды? Б.з.б. 7 ғасыр
4.Үйсіндердің астанасын атаңыз? Чигучен Қызыл аңғар
5. Қаңлылардың билеушісінің титулы? Хан
6. Қаңлылар қай жерлерде мекендеді Сыр бойын
7. Анрондықтардың бет-бейнесін сипаттаған ғалым? Алексеев
8. Ғұн билеушісінің титулы? шаньюй
9. Қаңлылардағы металл өндірісінің орталығы
болған қала? Құлата, шаш илах
10. І Дарий әскерін шөл далаға апарып қырған
сақ малшысы? Шырақ

3. 2-топ
1. «Алтын киімді адам» кімдердің ескерткіші? сақтар
2. Парадарайа сақтары қай жерлерде мекендеді? Арал теңізі жағалауын
3. «Аң стилі» сақтарға қай жерлерден таралды? Алдыңғы Азия мен Иран
4. Үйсіндердің билеушісінің титулы қандай? Гуньмо
5. Қаңлылардың астанасын атаңыз? Битянь
6. Үсіндер қай жерлерде мекендеді? Жетісу
7. Ботай ескерткіші қай кезеңге жатады? Энеолит
8. Сақтарды «құдіретті еркектер» деп атаған? парсы
9. Шығыс Рим империясын жеңген тайпа? Ғұндар
10. Сақтардың парсы патшасы Кирге қарсы Томирис
соғысын басқарған кім
ІІ-кезең “Көкпар” кезеңі
Қалалар
10- Найман мемлекетінің астанасы: Балықты
20- ХІ-ХІІ ғасырлардағы екі шығыс моншасы табылған қала. отырар
30- Маңызды сауда орталығы болған “көпестер қаласы” атанған қала. тараз
40- Шайбан Әбілқайыр хан қайтыс болған жер. Алматы маңында Аққыстау деген жер
50- 1864 жылы көктемде Ресей үкіметі басып бекініс. Түркістан
ХІХғ. көтерілістер
10-1843 жылы халықтың қолдауымен Жанқожа батыр құлатқан бекініс. Хиуа бекінісі
20-Исатай қаза тапқан шайқас Ақбұлақ
30-1858 жылғы Қоқан езгісінде қарсы ең ірі көтеріліс болған жер Әулиеата маңында
40-1868-1869 жылдардағы Орал, Торғай облыстарындағы халық қозғалысын басқарғандар
Д.Тәжіұлы, Иса Тіленбайұлы
50-1794 жылы Ералы ханның өлімі, 1795 жылы Нұралының ұлдарының бірі-Есімнің хан болып
сайлануы Кіші жүздегі күш арасалмағына біршама әсер етті. Патша үкіметін қолдаған Нұралы
тұқымының хандық билікке қайта келуі көтерілісшілер қарсылығын бұрынғыдан да өршітті.
Қай көтеріліс туралы айтылып тұр? С.Датұлы көтерілісі
Қазақ хандығы
10- Қазақ хандығының алғашқы территориясы Шу мен Талас өзендерінің маңы
20-ХVІІІ ғасырда қазақтардың кіші жүзін басқарған ханның ең басты мақсаты-батыстағы
көршісі Ресеймен сенімді байланыс орнатып, бар күшті ойраттарға қарсы күреске жұмылдыру
болатын. Әбілқайыр
30-Қазақ хандығының аумағын қалпына келтірген, үш жүзді біріктіруге көп еңбек сіңірген
саясаткер, мемлекет қайраткері, қол бастаған батыр. Қазақ мемлекетінің дербестігін сақтауды
басты мақсат етіп қойған. Жоңғарларға қарсы күрескен қазақ ханы. Бұл кім туралы? Абылай
40- Бейне сұрақ. Бұл хан тұсында хандықтың бөлшектенуі тоқтатылып, бір орталыққа
бағындырылды. Жоңғар шапқыншылығы бәсеңдеп, тыныштық орнады. Мемлекеттік
құрылыстың негізгі ұстанымдарын анықтайтын заңдар жинағын жасады. Кім туралы айтылған?
50- Қазақ хандығы мен Өзбек хандығы арасындағы ұзақ жылдар жүргізілген соғыстың
нәтижесі? Қазақ хандығы жеңіске жетіп, Ташкентті қосып алуы
ІІІ-кезең Суреттер сөйлейді
IV-кезең „Тарихтан хат“ (шарты хатты кім жазды ,соны табу керек)
1. Кир әскерлерімен Сырдарияға дейін келіп, өз елшілерін Томириске жіберді. Бірақ Томирис
„әйел болса да жаудың шапқыншылығынан қорыққан жоқ“ деп жазды. (Рим тарихшысы
Помпей Трог.)

4. 2. „Үйсіндердің басшысын гуньмо деп атайды. Оның әкесі сюннудың батыс
шекараларындағы шағын патшалықты билеген. Сюнну оның әкесіне шабуыл жасаған
кезде гуньмо туған, әкесі оны далаға тастап кеткен. Тұмсығымен ет тістеген қарғалар оның
үстінде айналып ұшып жүрді, ал қасқырлар оны емізген. Шанью (сюннулардың билеушісі)
бұған таңғалып , мұны ғажайып нәрсе санап, оны тәрбиелеп өсіреді“. ( Қытай тарихшысы
Сыма Цянь)
1. „Ертелі - кеш ат үстінен түспейді. Маңызды істер туралы кеңесетін болса, кеңесті де ат
үстінде отырып өткізеді Олар өздеріне төніп тұрған патшаның қатал әмірін сезбейді, ал
егер тайпа ақсақалдарының біреуі басшылық жасаса, жолында кездескеннің бәрін жайпап
өтеді“. (А.Марцеллин)
2. „Бір көрген адам оның нағыз азиялық екенін бірден айтады. Басы үлкен, орта бойлы,
мығым денелі. Қараған жерін тесіп өтетіндей, көзқарасы сұсты. Қозғалысы шапшаң,
сенімді. Дауысы күмістей сыңғырлайды әрі құлаққа жағымды“. (Византия елшісі Прииск)
Тарихи БИНГО
1-кезең
1.Сақ жеріне Кир бастаған парсы әскерлерінің басып кірген уақыты
б.з.б. 530 ж.
2.Қаңлы мемлекетінің өмір сүру хронологиялық шеңбері
б.з.б. ІІІ-ІІ ғ. б.з. У ғасыр
3.Қасым хан тұсындағы бастапқы астана Сығанақ қаласы болды, одан кейін көшірілді:
Түркістан қаласына
4.Өзінің зардабы жағынан жоңғарлардың «Ақтабан шұбырындыдан» кем түспейтін шабуылы
қай жылдары болды?
1741-1742 жыл
5.1785 жылы наурызда Сахарная бекінісне шабуыл кезінде тұтқынға түскен сұлтан:
Айшуақ
6.1843 жылы маусымда І Николай көтерілісті басу үшін кімдерді жіберуге келісім берді
Старшина Лебедевтің
7.«Орынбор және Батыс Сібір генерал-губернаторлығындағы Дала облыстарын басқару туралы
уақытша Ереже бекітілген жыл
1868 жылы 21 қазан
8. .Ұйғыр халқының дүние жүзілік мәдениет қорына жататын туындысы
«Он екі мұқам»
9. ХІХ ғасырдың 60 жылдарында поляк күресі өкілдерінің ішіндегі ерекше көзге түсетіні:
С.Гросс

5. 10. Ўжымдстыру жылдары лаѕкестік јрекеттерді,ґрт салуларды есептемегенде , республика
аумаєындаєы толќулар мен кґтерілістер саны:
A) 372
11. Батыс Қазақстандағы атом полигоны :
Капустин Яр
12. Ұлы Отан соғысынан кейінгі жылдарда жалпыға бірдей міндетті жетіжылдық білім беру ісі
қайтадан қолға алынды:
A) 1949 жылы
13. Семей облысы, Шўбартау ауданыныѕ комсомол ўйымы бастама кґтеріп,мектеп бітіретін
жастарды ќой шаруашылыєына келуге шаќырды:
1971ж.
14. КСРО өмір сүрген жылдар:
1922-1991 жж
15. 1991 жылы Қазақстанда өрекпіген саяси ахуалдың қалыптасуына жел берген дисседент
жазушы А.Солженицынның мақаласы:
«Біз Ресейді қалай көркейтеміз»
«Орнын тап!»
1 1773-1775ж. 1 Ақтабан шұбырынды жылдары
2 1836-1838ж. 2 Махамбет пен Исатай бастаған көтеріліс
3 1783-1797ж. 3 Е.Пугачев бастаған көтеріліс
4 1837-1847ж. 4 Сырым датұлы бастаған көтеріліс
5 1635-1758ж. 5 Нұрмұхамедұлы бастаған көтеріліс
6 ХІХғ. 50 ж. 6 К. Қасымұлы бастаған көтеріліс
7 1791-1838ж. 7 Жоңғар мемлектінің өмір сүрген жылдары
8 1723-1727ж. 8 Аңырақай шайқасының жылдары
9 1729-1730ж. 9 Исатай Тайманұлы өмір сүрген жылдары
Сұрақ-жауап
1. Тентектөре батыр басқарған Орта Азия хандықтарына қарсы Ұлы Жүздегі шаруалар
көтерілісі қашан болды? 1821 жылы
2. «Ленфильм» қазақтың бірінші дыбысты фильмі «Амангелді» кинокартинасын жасап
шығарды: 1938ж.
3. Ауылшаруашылығын ұжымдастыру бағыты жарияланды: 1927ж
4. 1827 жылы Бөкей хандығында құрылған хандық кеңестің мүшелерінің саны 12 би
5. Түркеш қағанаты бөлінген аймақ саны: 20
6. Ырғыз, Торғай уездерінде ақсүйектердің қанша өкілін хан көтерді: 9
7. Астананың салтанатты жағдайда тұсаукесері өтті: 1998 жылғы маусымда
8. 1991 жылдың аяғына дейінгі екі аптаның ішінде Қазақстанның тәуелсіздігін таныған
мемлекеттер саны 18
9. «Қазақстан 2030» даму стратегиясы қашан қабылданды: 1997 жылы
10. Түрік қағанатының өз ішінде билік үшін талас басталған уақыт: 581ж
11. Бөкей ордасы қашан құрылды? 1801жылы
12. Абылай хан дүниеге келген жыл? 1711ж
13. Ақтабан шұбырынды басталған жыл: 1723ж.
14. Түргеш қағанаты қашан құрылды: 704ж
15. Орынбор қырғыздарының жарғысы қашан қабылданды? 1824 ж

6. Кезеңдерден ең жоғары ұпай жинаған ойыншы үздік тарихшы атанады.
1.

7. Кезеңдерден ең жоғары ұпай жинаған ойыншы үздік тарихшы атанады.
1.