Մագնիսներ

1. Մագնիսներ

2. Մագնիս
Մագնիսները ձգում են երկաթը, նիկելը,
կոբալտը և էլի ուրիշ մետաղներ: Սակայն
կան բազմաթիվ մետաղներ (օրինակ՝
պղինձը, ալյումինը, արույրը, անագը,
արծաթը, կապարը և այլն), որոնց
մագնիսները չեն ձգում:

3. Ինչպես են գործում մագնիսները
Եթե հոսանք անցնի կոճին փաթաթված հաղորդալարի
գալարով, ապա այն կդառնա թույլ էլեկտրամագնիս:
Պարզվում է, որ է՜լ ավելի թույլ՝ հյուլեաչափ
էլեկտրամագնիսներ կան նաև յուրաքանչյուր
ատոմում: Երկաթում կամ պողպատում և դրանց նման այլ
նյութերում յուրաքանչյուր ատոմ մի փոքրիկ մագնիս է:
Սովորական վիճակում այդ «ատոմական մագնիսները»
տարբեր կողմեր են ուղղված, ուստի նրանք
փոխադարձաբար իրար մարում են: Երբ որևէ առարկա
մագնիսանում է, նրա ատոմները շրջվում և ընդունում են
նույն ուղղությունը, և առարկան վերածվում է մի մեծ
մագնիսի: Մագնիսի շրջապատի տարածությունը, որտեղ
գործում է մագնիսի ձգելու կամ վանելու հատկությունը,
անվանում են մագնիսական դաշտ:

4. Երկրագնդի մագնիսական դաշտը
Երկրի հեղուկ մետաղական արտաքին միջուկը հոսում և ալեկոծվում է՝
առաջացնելով մագնիսական դաշտ։ Ժամանակ առ ժամանակ, գուցե
հազարավոր կամ տասնյակ հազարավոր տարիների ընթացքում,
մագնիսական դաշտի ուղղությունը շրջվում է, որի պատճառը անհայտ է։
Մագնիսական դաշտի ուժագծերը կարելի է մոտավորապես պատկերացնել
որպես երկրագունդը պարուրող հսկայական «կանթեր»՝ նրա հյուսիսային և
հարավային բևեռների միջև, որոնք վահանի պես պաշտպանում են Երկրի
մակերևույթը Արեգակից եկող՝ էլեկտրական լիցք կրող մասնիկների հեղեղից
(արեգակնային քամի)։ Այդ վահանը գոյացնում է մի մագնիսական խոռոչ,
որը կոչվում է մագնիսոլորտ։ Երբ Երկրի մագնիսական դաշտը հանդիպում է
արեգակնային քամուն, ապա դաշտի՝ Արեգակին ուղղված մասը սեղմվում է,
իսկ հակառակ կողմում առաջանում է պոչանման եզր։

5. Կողմնացույց
Կողմնացույցը տեղանքում կողմնորոշվելու սարք է։ Ըստ
գործողության սկզբունքի տարբերում են՝ մագնիսական
կողմնացույց, գիրոկողմնացայց, ռադիոկողմնացույց,
աստղակողմնացույց։ Հնագույնն ու ամենատարածվածը
մագնիսական կողմնացույցն է, որի գործողության
հիմքում ընկած է մագնիսական սլաքի՝
Երկրի մագնիսական միջօրեականի ուղղությամբ
կողմնորոշվելու հատկությունը։

6. Էլեկտրամագնիսական ալիքներ
Բանաձև Սահմանում
Էլեկտրամագնիսական ալիքը ժամանակի
ընթացքում էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի
տարածումն է տարածության մեջ։

7. 19-րդ դարի կեսերին անգլիացի ֆիզիկոս Ջ․Մաքսվելը կառուցեց
էլեկտրամագնիսական երևույթների տեսությունը։ Այդ տեսության
եզրակացություններից մեկը էլեկտրամագնիսական երևույթների
գոյությունն էր։
Մաքսվելը փորձեց տեսականորեն հաշվարկել
էլեկտրամագնիսական ալիքների տարածման արագությունը և
այն համընկավ լույսի արագությանը։
Մաքսվելը իր կյանքի ընթացքում հասցնում է մշակել
էլեկտրամագնիսական տեսությունը և կանխագուշակել
էլեկտրամագնիսական ալիքները։
Սակայն նրա տեսությունը մնում էր անապացույց։
Գերմանացի ֆիզիկոս Հայնրիխ Հերցը կողմնակից էր այլ տեսությանը
Նա որոշում է փորձի միջոցով հերքել Մաքսվելի տեսությունը։
Սակայն Հերցի կատարած փորձը ցույց տվեց, որ
էլեկտրամագնիսական ալիքները իսկապես գոյություն ունեն։
1888 թվականին Հերցին հաջողեց առաջին անգամ ստանալ
էլեկտրամագնիսական ալիքներ։

8. Էլեկտրամագնիսական ալիքների
տեսակները
 Բոլոր
էլեկտրամագնիսական
ալիքները բաժանված են
երկարություններով և
հաճախականություններով 6
հիմնական դիապազոնների:
 Ռադիոալիքներ
 Ինֆրակարմիր ճառագայութումներ
 Տեսանելի ճառագայթումներ
 Ուլտրամանուշակագույն
ճառագայթումներ
 Ռենտգենյան ճառագայթներ
 Y-ճառագայթումներ