Download as PDF, PPTX
แนวทางการศึกษาคติชนวิทยา
- 1.
- 2.
- 3. กาเนิดวิชาคติชน วิชาคติชนวิทยาเกิดขึ้นในประเทศตะวันตกใน ยุคล่าอาณานิคม ประเทศตะวันตกได้ครอบครองประเทศที่มี วัฒนธรรมแตกต่าง คนตะวันตกตระหนักว่าในสังคมส่วนใหญ่ ไม่ได้ใช้หนังสือเป็นหลักในการถ่ายทอด วัฒนธรรม วัฒนธรรมหลายประเภทได้รับการถ่ายทอด โดยผ่านประเพณีการบอกเล่า (oral tradition) ในสังคม ผู้คนในชุมชนมักใช้ตานาน (myth) อธิบายกาเนิดบรรพบุรุษและกาเนิดของ ชุมชน ผู้คนในชุมชนใช้ภาษิต คาพังเพย ข้อห้าม ในการอบรมระเบียบสังคม ผู้คนในชุมชนใช้เพลง การร่ายรา ประกอบ พิธีกรรม เพื่อยึดเหนี่ยวคนในชุมชนไว้ ด้วยกัน สังคมบางสังคมใช้ระบบครอบครัวเครือ ญาติเป็นตัวเชื่อมโยงความสัมพันธ์และการ สร้างเครือข่ายในชุมชน
- 4.
- 5. ข้อมูลคติชนวิทยาประเภทเรื่องเล่า (narratives) เรื่องเล่า แบ่งเป็น ตานาน (myth) นิทานมหัศจรรย์ (fairy tales) นิทานท้องถิ่น (legend) นิทานตลก (jokes) นิทานอธิบายเหตุ นิทานเรื่องโม้ นิทานไม่รู้จบ วิธีการศึกษานิทานของนักคติชน ในระยะแรก เปรียบเทียบนิทานต่างๆ ในโลก สังเกตรายละเอียดนิทานสานวน ต่างๆ อธิบายกาเนิดของนิทาน ดูการแพร่กระจายของนิทานจาก แหล่งหนึ่งไปสู่อีกแหล่งหนึ่ง
- 6. ข้อมูลคติชนวิทยาประเภทอื่นๆ ที่นักคติชนในระยะแรกสนใจ ศิลปวัฒนธรรม การแสดงออก ที่เกี่ยวกับการใช้ถ้อยคา (verbal art) เพลงพื้นบ้าน (folksongs) - เพลงกล่อมเด็ก - เพลงประกอบการละเล่นของเด็ก ปริศนาคาทาย ภาษิต คาพังเพย
- 7. ความสนใจของนักคติชนในระยะต่อมา ศิลปะการแสดง (performing art) การร่ายรา การฟ้ อนรา การละเล่นพื้นบ้าน การแสดงพื้นบ้าน ละครของชาวบ้าน
- 8.
- 9. ข้อมูลคติชนในการศึกษาภายหลังต่อมา การศึกษาคติชนในบริบททางวัฒนธรรม (verbal art +performing art) ทาให้ขอบข่ายการศึกษาของคติชน ขยายรวมไปถึง การศึกษา ศิลปะทางวัตถุ (material art) ซึ่งหมายถึง เครื่องจักสาน เครื่องใช้ไม้สอยต่างๆ ของ ชาวบ้าน เข้าไปด้วยในภายหลัง
- 10. ๑. เป็นข้อมูลศิลปวัฒนธรรมที่ถ่ายทอดกันด้วยปากต่อปาก ใช้วิธีจาและเล่าต่อๆ กันมา ๒.เป็นข้อมูลที่ไม่ทราบตัวผู้แต่ง บอกไม่ได้ว่าใครแต่ง เพราะใช้เล่าสืบต่อกันมา ๓. ข้อมูลคติชนมักมีหลายสานวนขึ้นอยู่กับว่า เป็นสานวนของหมู่บ้านใด อาเภอ ใด จังหวัดใด ไม่มีสานวนที่ตายตัวแน่นอน ไม่มีสานวนใดถูกต้องกว่าสานวน ใด ขึ้นอยู่กับวิธีการเล่าของผู้เล่า ขึ้นอยู่กับผู้ฟัง สถานที่เล่า นิทาน / เพลง จึงมีการเปลี่ยนแปลงในเนื้อหาอยู่ตลอดเวลาตามสถานการณ์ที่เล่า และตามยุคสมัย
- 11. นักคติชนวิทยาในสหรัฐอเมริกา ได้ขยายขอบเขตของคติชนออกไป กว้างขวางมากถึงขนาดที่นับว่าคติชนของคนตั้งแต่ ๒-๓ คนขึ้นไปก็ นับว่าเป็น folklore ในแง่นี้ folk จึงไม่ได้จากัดเฉพาะชาวบ้าน อีกต่อไป อาจรวมไปถึงชาวเมืองด้วย จึงอาจมี family lore อัน หมายถึงเรื่องที่เล่ากันในครอบครัว เช่นเรื่องประเภทสมัยคุณตาคุณ ยายยังเด็ก อาจมีคติชนของคนที่อยู่ในอาชีพเดียวกัน เช่น ในหมู่บ้าน ชาวประมงอาจมีเรื่องเล่าเกี่ยวกับทะเล หรือคติชนในหมู่บ้านที่นับถือ ศาสนาเดียวกัน เช่นอาจมีมุกตลกของคนที่นับถือโรมันคาทอลิก เกี่ยวกับคนที่นับถือโปรแตสแตนต์
- 12. นักคติชนในยุโรปสนใจวิเคราะห์ตัวบท (textualanalysis) ของคติชน นักคติชนในอเมริกาสนใจศึกษาบริบทของคติชน (contextual analysis)
- 13. นิทาน ๑. ใครเป็นผู้เล่า ๒. กลุ่มผู้ฟังเป็น ใคร ๓.เล่าที่ไหน ถ้าผู้เล่าต่างคนกัน ถ้าผู้ฟังเป็นคนละกลุ่ม ถ้าเปลี่ยนสถานที่ สานวนนิทานเรื่องนั้นๆ จะเปลี่ยนไปหรือไม่
- 14. ผลการวิจัย นิทานเรื่องเดียวกัน ถ้าผู้เล่าเป็นผู้เฒ่าอายุ ๗๐ ปีจะเล่าเรื่องออกมาฟังดูเป็น ตานานของหมู่บ้าน มีเค้าเรื่องจริง ถ้าผู้เล่าเป็นคนหนุ่มสาว อายุ ๓๐ ปี เป็นลูกหลานของผู้เฒ่า ผู้นั้น จะเล่าเรื่องออกมาฟังดูเป็นนิทานธรรมดาๆ ไม่มีการโยง สถานที่จริงให้เห็นว่าเป็นเรื่องที่เคยเกิดขึ้นในหมู่บ้านนั้น
- 15. ผลการวิจัย นักเล่านิทานคนหนึ่งเล่านิทานในศาลากลางจังหวัด ให้ หมอ ผู้พิพากษาครู ทนายความฟัง สานวนนิทานเป็น แบบหนึ่ง พอกลับไปเล่าให้เพือ่นบ้านซึ่งเป็นชาวนาในหมู่บ้านฟัง จะมี การเพิ่มเติมสีสัน มีการโยงเรื่องกับชื่อคนหรือสถานที่ใน หมู่บ้านที่ผู้ฟังรู้จัก นิทานสานวนนั้นก็ออกมาอีกแบบหนึ่ง