Εργασίες μαθητών

1. 1
Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας
Β΄ Λυκείου
Γιάννης Ρίτσος
Ο τόπος μας
Εργασίες μαθητών

2. 2
Γιάννης Ρίτσος - Ο τόπος μας
ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ο συγγραφέας-το ποίημα
1. Να δημιουργήσετε μια παρουσίαση με το PowerPoint ή το
www.prezi.com, στην οποία θα καταγράφετε τα σημαντικότερα
γεγονότα της ζωής και του έργου του ποιητή. Πληροφορίες
μπορείτε να αντλήσετε από τις παρακάτω σελίδες ή από όπου
εσείς κρίνετε κατάλληλο.
http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=46
2&t=4327
http://www.potheg.gr/TT.aspx?lan=1&Type=WRITER&writerId=77
11291&TextType=BIO
2. α) Διαβάστε αργά και καθαρά το ποίημα και ηχογραφήστε το. β)
Επιλέξτε εικόνες που ανταποκρίνονται στο περιεχόμενοτου κάθε
στίχου. Σκοπός μας είναι να οπτικοποιήσουμε το ποίημα,
δημιουργώνταςβίντεο.
3. Διαβάστε και άλλα ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου και επιλέξτε ένα
που σας αρέσει. Παρουσιάστε το στους συμμαθητές σας μέσω
PowerPoint, το οποίο θα εμπλουτίσετε και με έναν ήχο.
Το περιεχόμενο
4. Εξηγήστε με λόγο προφορικό στους συμμαθητές σας ποια
στοιχεία επιλέγονται για να εικονογραφήσουντοντόπο. Να
δημιουργήσετε με βάση αυτά μια εικόνα ή ένα κολάζ
(http://www.photocollage.net/collage/ ή http://www.fotor.com/ ).
5. Ο ποιητής από το λόφο που βρίσκεται στρέφει το βλέμμα πότε
γύρω του και πότε μέσα του, εναλλάσσοντας την παρατήρηση με
το στοχασμό. Να καταγράψετε τι βλέπει (να εντοπιστούντα
στοιχεία της ελληνικής φύσης, της καθημερινής ζωής και της
παράδοσης).
Ο ποιητής παρατηρεί στοιχεία
α) της ελληνικής φύσης:χωράφια, πέτρες, λιόδεντρα, αμπέλια κ.ά.
β) της καθημερινήςζωής:του παππουλήτα ρούχα τα σιάξαμε
σκιάχτρο για τις κάργιες, δίπλα στ’ αλέτρι καπνίζει μια μικρή φωτιά
κ.ά.
γ) της παράδοσης:πάνω στα ανώφλια είναι η καπνιά, χρόνο το χρόνο,
απ’ τα κεριά του Πάσχα, κάθε νύχτα απ’ το ξερό πηγάδι βγαίνουν τ’
αγάλματα.
6. Ο ποιητής από το λόφο που βρίσκεται στρέφει το βλέμμα πότε
γύρω του και πότε μέσα του, εναλλάσσοντας την παρατήρηση με
το στοχασμό. Να καταγράψετε τι στοχάζεται-διαλογίζεται ο
ποιητής.

3. 3
Ο ποιητής από το λόφο που βρίσκεται στρέφει το βλέμμα πότε γύρω
του και πότε μέσα του, εναλλάσσοντας την παρατήρησημε το
στοχασμό. Στους στίχους 3-8 παρατηρούνται οι εικόνες από τις
γεωργικές εργασίες, που ευαισθητοποιούντο μόχθο του ανθρώπου
της υπαίθρου.Στο σημείο αυτό παρατηρείται και στοχαστικό σχόλιο
που εμφανίζεται με τη μορφή προσωποποίησηςμεταφοράς(οι μέρες
μας παίρνουν…λιακάδες). Οι αναφερόμενεςλοιπόν μέρες
ταυτίζονται με τους ανθρώπους, με τις δύσκολεςσυνθήκες διαβίωσης
και με τις ελπίδες του λαού για καλύτερομέλλον.
Ακολουθεί στους στίχους9-10 πάλι στοχαστικό στοιχείο. Σε αυτό ο
ποιητής αναρωτιέται πώς άλλαξε η ήρεμη και απλή καθημερινή ζωή
στην πατρίδα του και πώς έχει μετατραπεί σε μια σκληρή κοινωνία.
Τους διακατέχει πίκρα και θλίψη λόγω των αλλαγών, αισθήματα που
εκφράζονται με μια ρητορική ερώτηση και μια μεταφορική φράση
όμοια με αυτή της νοικοκυράς για τις δραστηριότητές της (πώς έγινε
και με ένα πέτρινο χέρι συγυρίσαμε το σπίτι μας και τη ζωή μας;). το
ερώτημα αυτό μένει σκόπιμα αναπάντητομε σκοπό να
προβληματίσει τον αναγνώστη,για να δώσει τη δική του απάντηση.
7. Να εντοπίσετε την αμφίθυμη συναισθηματική διάθεση του
ποιητή (στ. 5-6, 9-10, 13-15). Τι φαίνεται να ελπίζει το ποιητικό
υποκείμενο και πού στηρίζει τις ελπίδες του;
Ο ποιητής εμφανίζει μια αστάθεια στην ψυχολογία του, ίσως επειδή
προσπαθεί να παρουσιάσει την κατάστασηστην Ελλάδα κατά την
περίοδοτης δικτατορίαςμε υπαινικτικό τρόπο. Αυτό το
συμπεραίνουμε από το πλήθος των εικόνωνπου χρησιμοποιεί.
«Του παππουλή…κάργιες»:το βίος, υλικό ή ψυχικό, του ελληνικού
τοπίου έχει γίνει τροφή για τους τυράννους, αν και στο τέλος
μπορούννα τους διώξουν, καθώςο λαός προσπαθεί να τους τρομάξει
σαν σκιάχτρο. Ο παππούςίσως να αναφέρεται στον τότε ηλικιωμένο
πληθυσμό, που μετά από τόσους πολέμου περνά ακόμη βάσανα.
«Πώς έγινε… ζωή μας»: το πέτρινο χέρι συμβολίζει τη βίαιη
επέμβαση στις ζωές των Ελλήνων, που με το ζόρι τους συγυρίζει-
συμμορφώνει, στερώντας τους την ελευθερία, και επιβάλλονταςτη
δικτατορία.
«Κάθε νύχτα…στα δέντρα»:αποτελεί το τελικό μήνυμα ελπίδας για
την αλλαγή της κατάστασης. Τα αγάλματα, σύμβολα του
παρελθόντοςκαι της παλιότερης κατάστασης, κρύβονται στα
πηγάδια, δηλαδή στις επαναστατικέςιδέες των νέων, το βράδυ, γιατί
η κατάσταση δεν είναι ακόμη κατάλληλη, και ανεβαίνουν στα
δέντρα,και νικούν και ξεχωρίζουνκαι ανυψώνονται.
Η διάθεση του ποιητή σταθερά κλιμακώνεται από την απαισιοδοξία
στην ελπίδα για αλλαγή του πολιτικούκαθεστώτος.

4. 4
Η γλώσσα-Ο λόγος
8. «Στο ποίημα Ο τόπος μας η γραφή είναι πυκνή και υπαινικτική».
Να επιβεβαιώσετε τη διαπίστωση αυτή με αναφορές στο κείμενο.
Πυκνότητα:στίχος 2 φτωχικά μετρημένα χωράφια πέτρες λιόδεντρα,
στίχοι 9-10 πώς έγινε και με ένα πέτρινο χέρι συγυρίσαμετο σπίτι μας
και τη ζωή μας;
Υπαινικτικότητα:στίχοι 5-6 οι μέρες μας παίρνουντο δρόμο τους για
λίγο ψωμί και μεγάλες λιακάδες, στίχοι 14-15 κάθε νύχτα απ’ το ξερό
πηγάδι βγαίνουν τ’ αγάλματα προσεκτικά κι ανεβαίνουν στα δέντρα.
9. Να παρατηρήσετε τα ρηματικάπρόσωπα που χρησιμοποιεί ο
ποιητής και να εξηγήσετε τη λειτουργία τους.
Ο Ρίτσος στο ποίημα του χρησιμοποιεί κυρίως το α΄ πληθυντικό
πρόσωπο, που δείχνει συλλογικότητα και καθολικότητα. Φανερώνει
πως ο ποιητής συμπάσχει με τους αναγνώστες και συμμερίζεται αυτά
που γράφει. Επίσης σε ορισμένα σημεία χρησιμοποιεί το γ΄ πρόσωπο,
προσδίδονταςμε αυτόν τον τρόποαντικειμενικότητα στο λόγο του.
10.«Τα ρήματα στο ποίημα είναι λίγα, συγκριτικά, γεγονός που
στερεί από τον λόγο την αίσθηση της δράσης και τον κάνει
στοχαστικό».Να επιβεβαιώσετε την άποψη αυτή με αναφορές
στο κείμενο.
Στο ποίημα του Γιάννη Ρίτσου παρατηρείται η έλλειψη ρημάτων σε
ορισμένουςστίχους,καθώς και η λιγοστή τους χρήση. Στους στίχους
2 («φτωχικά, μετρημένα χωράφια, πέτρες, λιόδεντρα»)και 8 («Ο
πετεινός στον φράχτη. Ηαγελάδα στο κίτρινο»)δεν υπάρχει κανένα
ρήμα. Ο ποιητής με αυτό τον τρόποκάνει τον λόγο περιγραφικό.
Επίσης ο λόγος γίνεται στοχαστικός, διότι ο ποιητής αναρωτιέται πώς
ο ανθρώπινοςμόχθος τους οδήγησε σε μια εποχή με δύσκολες
συνθήκες διαβίωσης, αλλά τονίζει και τις ελπίδες του λαού για ένα
καλύτερο μέλλον.
11.«Στο ποίημα Ο τόπος μας η μνήμη του ποιητή ανακαλεί το παρελθόν
μέσα από το παρόν».Να επιβεβαιώσετε τη διαπίστωση αυτή με
αναφορές στο κείμενο.
Οι επιρροές
12.Να εξηγήσετε ποια στοιχεία υπερρεαλισμού ανιχνεύετε στο
ποίημα.
Για την απάντησή σας αντλείστε πληροφορίες από το σχολικό
βιβλίο (σελ.196-198)ή από τις παρακάτω σελίδες
http://filologikoistoxasmoi.blogspot.gr/2014/02/blog-post_9877.html
http://giouga.blogspot.gr/2014/02/blog-post_16.html
Στοιχεία υπερρεαλισμούδιακρίνονται στα παρακάτωσημεία:

5. 5
-πώς έγινε και μ’ ένα πέτρινο χέρι συγυρίσαμε το σπίτι μας και τη
ζωή μας;
-κάθε νύχτα απ’ το ξερό πηγάδι βγαίνουν τα αγάλματα προσεκτικά κι
ανεβαίνουν στα δέντρα.
-αμπέλια τραβάν κατά τη θάλασσα.
Ο υπερρεαλισμός γίνεται φανερόςαπό τις μεταφορικές εικόνες του
ποιήματος.
13.Να δημιουργήσετε με το http://www.spiderscribe.net/ ή το
https://www.examtime.com/ (απαιτούνεγγραφή) έναν εννοιολογικό
χάρτη με τα γνωρίσματα του υπερρεαλισμού, ως λογοτεχνικού
ρεύματοςστην ποίηση.
Για την απάντησή σας αντλείστε πληροφορίεςαπό το σχολικό βιβλίο
(σελ.196-198) ή από τις παρακάτω σελίδες
http://filologikoistoxasmoi.blogspot.gr/2014/02/blog-post_9877.html
http://giouga.blogspot.gr/2014/02/blog-post_16.html
14.Να μελετήσετε τη φράση «κάθε νύχτα … στα δέντρα».Γιατί αυτή η
έκφραση μπορεί να θεωρηθεί υπερρεαλιστική;Ποιο είναι το νόημά
της;
15.Ο Γιάννης Ρίτσος υπήρξε ποιητής με ισχυρή κοινωνική και
πολιτική συνείδηση. Αφού διαβάσετε το εισαγωγικό σημείωμα
του βιβλίου, προσπαθήστε να ερμηνεύσετε το στίχο «Πώς έγινε
και μ’ ένα πέτρινο χέρι συγυρίσαμε το σπίτι μας και τη ζωή μας;»
Από το εισαγωγικό σημείωμα μας γίνεται γνωστή η πολιτική
τοποθέτηση τουποιητή,καθώς σε αυτό αναφέρεται ότι ο ίδιος είχε
εξοριστεί από τη δικτατορία.Στουςστίχους 9-10 ο ποιητής θέτει μια
ρητορικήερώτηση,με σκοπό να προβληματίσει τον αναγνώστη, για
να δώσει τη δική του απάντηση στο ερώτημα αυτό.
Το ερώτημα είναι διατυπωμένοπερίτεχνα και μοιάζει να είναι
εμπνευσμένο από την καθημερινή ζωή και τις δραστηριότητες μιας
απλής νοικοκυράς.Στην πραγματικότητα το «πέτρινοχέρι» για το
οποίο κάνει λόγο ο ποιητής στον προβληματισμότου,συμβολίζει
πιθανότατα τις αντίξοεςσυνθήκεςπου υπήρχαν κατά την περίοδοτης
δικτατορίας του 1967 στη χώρα μας, με τις διάφορες κοινωνικές
αλλαγές, την οικονομική δυσπραγία και την αναστολή κάθε μορφής
δημιουργίαςκαι προόδουεξαιτίας της αλλαγής του καθεστώτος.
Γίνεται αντιληπτή η ισχυρή κοινωνική και πολιτική συνείδηση του
ποιητή, εφόσον αυτόςπροσπαθεί να προβληματίσει τον αναγνώστη
σχετικά με τις κοινωνικέςσυγκυρίες της απριλιανής δικτατορίας,
ελπίζοντας στην αξιοπρέπεια και τον αγώνα των ανθρώπων, για να
αντιμετωπίσουντις δυσκολίεςκαι να ανατρέψουντην κατάσταση.
Διαθεματικότητα-Προεκτάσεις

6. 6
16.Διαβάστε το ποίημα του Σεφέρη Ο τόπος μαςείναι κλειστός από
το Μυθιστόρημα I. Μπορείτε να εντοπίσετε σημεία στα οποία τα
δύο ποιήματα (του Ρίτσου και του Σεφέρη) συνομιλούν;
Το ποίημα του Σεφέρη θα το βρείτε στην παρακάτω σελίδα
http://www.myriobiblos.gr/greekliterature/seferis_mythistorima.html
https://www.youtube.com/watch?v=0YdrHgmbFzY (κι εδώ
μελοποιημένο)
Σε αρκετά σημεία τα δύο ποιήματα τουΡίτσου και του Σεφέρη
συνομιλούν, έχουν δηλαδήκοινά σημεία. Αρχικά, και στα δύο
χρησιμοποιείται το α΄ πληθυντικό πρόσωπο,καθώς οι ποιητές
εκπροσωπούντο σύνολο των ανθρώπων. Ακόμη λόγω της αγάπης και
της οικειότηταςπου νιώθουνγια την πατρίδα τους, την αναφέρουν ως
«ο τόπος μας». Γίνεται περιγραφήτου τοπίουαλλά και της ζωής των
κατοίκωνκαι του αγώνα τους για επιβίωση κάτω από δύσκολες
συνθήκες. Έτσι, τόσο το ποίημα του Σεφέρη, όσο και του Ρίτσου,
αποπνέει έναν σεβασμό για την πατρίδα, η οποία περνά δύσκολες
στιγμές.
17.Το ενδιαφέρον του ποιητή στρέφεται και σ’ αυτό το ποίημα, όπως
και στη Ρωμιοσύνη, στο ελληνικό τοπίο. Πώς περιγράφεται ο
τόπος μας στα δύο ποιήματα;(Ο τόπος μας, Ρωμιοσύνη)
Τη Ρωμιοσύνη μπορείτε να τη βρείτε στο σχολικό βιβλίο, σελίδα
234, ή εδώ
http://users.uoa.gr/~nektar/arts/tributes/giannhs_ritsos/rwmiosynh.ht
m
(για την απάντησή σας διαβάστε το απόσπασμα από τη Ρωμιοσύνη:
«Αυτά τα δέντρα … ανάμεσα σε δυο βουνά το λιόγερμα».
Ο ποιητής στον «Τόπομας» και τη «Ρωμιοσύνη»αναφέρει
στοιχεία του ελληνικούτοπίου. Στο πρώτο ποίημα παρουσιάζει τα
λίγα χωράφια, τις πέτρες και τα λιόδεντρα. Ο τόποςφαίνεται
φτωχικός, χωρίς πλούσια παραγωγή, δενπαύει όμως να είναι η
πατρίδα του. Στη συνέχεια παρουσιάζει τα αμπέλια να καλύπτουν
μεγάλες εκτάσεις, το σκιάχτρο να διώχνει τα πουλιά και το αλέτρι να
οργώνει. Τέλος αναφέρει ένα ψάθινο καπέλο που φωτίζεται κάτω από
τις λεύκες, έναν πετεινόπάνω στο φράχτη και την αγελάδα να βόσκει
στο χωράφι. Έτσι με απλό και λιτό τρόπο κλείνει την παρουσίαση
του ελληνικού τοπίου.
Στο δεύτεροποίημα, τη Ρωμιοσύνη, το ποιητικόυποκείμενο
προσωποποιώνταςστοιχεία του ελληνικού τοπίου, τα δέντρα και τις
πέτρες, θέλει να δείξει το πόσο αδιανόητο είναι για την ελληνική
φύση να ζήσει χωρίς την ελευθερία της. Στη συνέχεια παρουσιάζει
την εποχή του καλοκαιριού·ο τόπος είναι σκληρός κάτω από το φως
του ήλιου, σφίγγει στον κόρφο του τις πέτρες που καίνε από τη ζέστη,
τις ορφανέςελιές και τα αμπέλια, δίνοντας έτσι τα πιο

7. 7
χαρακτηριστικά στοιχεία του ελληνικούτοπίου και τονίζοντας την
κυριαρχία του ήλιου σε αυτό. Ακολούθως, τα δέντρα, ποτάμια και
φωνές έχουν μαρμαρώσει,η έλλειψη νερού είναι φανερή σε κάθε
στοιχείο της φύσης, καθώς φυτά, ζώα και έδαφοςδιψούν.
18.Ο ποιητής προβάλλει τοντόπο, συνδέοντάς τον με τους
ανθρώπους, και στη Ρωμιοσύνη. Να συσχετίσετε τους αγωνιστές
της Ρωμιοσύνης με τους αγωνιζόμενους Μεσολογγίτες στους
«Ελεύθερους Πολιορκημένους»του Διονυσίου Σολωμού.
Τη Ρωμιοσύνη του Ρίτσου θα τη βρείτε στο σχολικό βιβλίο,
σελίδα 234, ή εδώ
http://users.uoa.gr/~nektar/arts/tributes/giannhs_ritsos/rwmiosynh.ht
m
(για την απάντησή σας διαβάστε το απόσπασμα:«Το χέρι τους
είναι κολλημένο … χτυπάει στα κόκκαλάτους»)
Τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους του Σολωμού θα βρείτε στη
σελίδα
http://www.myriobiblos.gr/texts/greek/1821_eleftheroi_poliorkimeno
i.html (διαβάστε μόνο τα αποσπάσματα Iκαι V από το Β΄
σχεδίασμα)
Στα αποσπάσματα και των δύο κειμένων μιλάνε για τους άνδρες,οι
οποίοι είναι αναγκασμένοι να κρατούν όπλο,να σκοτώνουν αθώους
ανθρώπουςκαι η ψυχή τους να είναι γεμάτη από θυμό. Ο κόσμος
πεινάει και οι μάνες αναζητούνκαι κλαίνε τους γιους τους.Παντού
τριγυρνάει ο φόβος και οι ζωές τους έχουνε καταστραφεί.
19.Ο Γιάννης Ρίτσος δοκίμασε να εκφράσει, συχνά σε μεγάλες
συνθέσεις, εκτός από την ρωμιοσύνη, την πολυπλοκότητα της
ανθρώπινης ύπαρξης γενικότερα. Για παράδειγμα, στη Σονάτα
του Σεληνόφωτος εκφράζει την πορεία του μοναχικού ανθρώπου,
τα αδιέξοδά του και την προσπάθειά του να βγει στην Πολιτεία.
Διαβάστε τη Σονάτα, επιλέξτε ένα απόσπασμα που σας αρέσει και
ηχογραφήστε το.
Το κείμενο θα το βρείτε στη σελίδα
http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-
C132/638/4102,18803/index_1_02.html
ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ
Με θέμα τον τόπο σας δημιουργήστε:εικόνα, κολάζ, ποίημα,
ημερολόγιο, άρθρο.