Σύνθετη ποιητική δημιουργία Ποιητικός λόγος Συνδυασμός επικής και λυρικής ποίησης: έμμετρος λόγος, μουσική, όρχηση Προέλευση: λατρευτικές εορτές Διονύσου, θρησκευτικά δρώμενα Στοιχεία από τη διονυσιακή λατρεία: έκσταση, ταύτιση με άλλα πρόσωπα, (μάσκα), μεταμφίεση, θίασοι, διθύραμβος: χορικός ύμνος Η προέλευση του δράματος
Σατυρικό δράμα: Εύθυμολαϊκό θέαμα με σκοπό το γέλιο («παίζουσα Τραγωδία») Εξωτερικά γνωρίσματα τραγωδίας Υπόθεση μυθική Χορός Σατύρων Κωμωδία: Κριτική κακώς κειμένων - σάτιρα δια μέσου της φάρσας και του αστείου Υπόθεση από επικαιρότητα Τα άλλα είδη του δράματος
8.
Πιθανή προέλευση απότον διθύραμβο (διονυσιακό άσμα) Πιθανές ετυμολογίες 1. Ωδή των τράγων 2. Χορικό άσμα σε διαγωνισμό με έπαθλο έναν τράγο Αρίων (6ος π.Χ. αι.): Ο διαμορφωτής του διθυράμβου Ευρετής του τραγικού τρόπου Οι χορευτές μεταμφιεσμένοι σε σατύρους. Η τραγωδία
9.
Θέσπης (6ος π.Χ.αι.): Ο ευρετής της τραγωδίας. Διαχωρισμός εξάρχοντα και διάλογος με χορό (στίχοι απαγγελλόμενοι χωρίς μελωδία). Εισαγωγή αφήγησης ανάμεσα στα λυρικά μέρη. Ένωσε το επικό με το λυρικό στοιχείο Ο πρώτος υποκριτής. Με την πάροδο του χρόνου: Αύξηση της έκτασης του επικού μέρους, περιορισμός του λυρικού μέρους. Υποθέσεις από μύθους μη σχετικούς με το Διόνυσο. Κατάργηση μεταμφίεσης χορού σε σατύρους. Η τραγωδία
Μύθος: η υπόθεση του έργου, το ‘σενάριο’ (προέλευση κυρίως μυθολογική αλλά και ιστορική) Ήθος: ο χαρακτήρας του ήρωα, ψυχικός κόσμος, σκέψεις, συναισθήματα κ.λπ. Λέξη : τα εκφραστικά μέσα, το ύφος του δράματος Διάνοια : οι ιδέες των ηρώων, οι τρόποι έκφρασής τους Μέλος : η μουσική που συνόδευε το έργο Όψη : τα σκηνικά και τα κοστούμια Κατά ποιόν μέρη της τραγωδίας (Αριστοτέλους Ποιητική)
12.
Στην αρχή : αντλούν τα θέματα από τη διονυσιακή παράδοση- σχετίζονται με τη ζωή και τις περιπέτειες του θεού Διονύσου Αργότερα: Οι υποθέσεις των τραγωδιών αντλήθηκαν κυρίως από τους μυθικούς κύκλους: Αργοναυτικό Θηβαϊκό Τρωικό Αργολικό Περιεχόμενο της τραγωδίας
13.
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣΤΡΑΓΩΔΙΑΣ Παριστάνονταν κατά τη διάρκεια εορτών του Διόνυσου-τμήμα της λατρείας του. Οι παραστάσεις γινόταν στον ιερό χώρο του Ελευθερέως Διονύσου. Τιμητική θέση στον ιερέα του θεού. Οι νικητές στεφανώνονταν με κισσό. Η θρησκευτικότητα εισχωρεί στο έργο – αποτελεί στοιχείο πλοκής του μύθου- γνώρισμα του ήθους και της διάνοιας των προσώπων- εκφράζεται με την έννοια της ύβρης , της νέμεσης και της τίσης- επαληθεύει την παντοδυναμία των θεών.
14.
Τα ‘ηδύσματα’ τουλόγου – τα στολίδια: ρυθμός, αρμονία, μελωδία, όρχηση Τα ‘ηδύσματα’ κατανέμονται στο έργο σε συγκεκριμένα σημεία Τα γεγονότα δεν είναι αντικείμενα αφήγησης αλλά δράσης σε αντίθεση με τα άλλα είδη του ποιητικού λόγου Μέσα από το έλεος προς τον ήρωα και το φόβο για τα παθήματά του, οι θεατές οδηγούν στην κάθαρση, τη λύτρωση και την ανακούφιση στο τέλος Απομίμηση - δημιουργική αναπαράσταση αξιόλογης πράξης με ολοκληρωμένη υπόθεση (με αρχή, μέση, τέλος) Σημαντικής έκτασης μέγεθος τέτοιο που δίνει δυνατότητα πλήρους εποπτείας στους θεατές Ορισμός της τραγωδίας (Αριστοτέλους Ποιητική)
15.
Μετάβαση από την άγνοια στη γνώση Λύτρωση ή συντριβή Κάθαρση Τ Ρ Α Γ Ι Κ Ο Τ Η Τ Α Η έννοια του τραγικού Ήρωας Σύγκρουση με υπέρτερες δυνάμεις (μοίρα, θεϊκή βούληση…) Ανάδειξη ηθικού μεγαλείου
16.
Το θέατρο τηςΕπιδαύρου Σκηνή Ορχήστρα Το θεατρικό οικοδόμημα Κερκίδα Πάροδος Διάζωμα Κυρίως θέατρον ή κοίλον
Ποιητής : Βασικότερος συντελεστής με πολλαπλούς ρόλους: συγγραφέας , σκηνοθέτης, μουσικοσυνθέτης, χορογράφος, σκηνογράφος Ηθοποιοί: Μεγαλοπρεπής εμφάνιση με σχετική ένδυση και υπόδηση. Χρήση προσωπείων. Υποκριτική βασισμένη στη φωνή και τις κινήσεις Χορός: Τραγούδι και χορός – χορευτικές κινήσεις. Συνδιαλέγεται με ήρωες μέσω του ‘κορυφαίου’. Κοινό: Μαζική η προσέλευση και ενεργητική η συμμετοχή. ‘Ραβδούχοι’ για την τήρηση της τάξης. Θεωρικά : η πολιτεία έδινε αποζημίωση δύο οβολών ως αντίτιμο εισιτηρίου Οι συντελεστές της παράστασης
32.
Μεγάλα ή ενάστει Διονύσια: μήνας Ελαφηβολίων (μέσα Μαρ.-Απρ.), έξι μέρες, νέα δράματα Μικρά ή κατ’ αγρούς Διονύσια: μήνας Ποσειδεών (μέσα Δεκ.-Ιαν.), επαναλήψεις επιτυχημένων δραμάτων Λήναια: μήνας Γαμηλίων (μέσα Ιαν.- Φεβ.), νέες τραγωδίες και κωμωδίες Ανθεστήρια: μήνας Ανθεστηρίων (μέσα Φεβ.-Μαρ.) Εορτές στην Αθήνα με δραματικές παραστάσεις
33.
Στην Αθήνα διεξαγότανστο θέατρο του Διονύσου, στη νότια πλευρά της Ακρόπολης, όπου διαμορφώθηκε ο χώρος. Αρχικά οι κερκίδες ήταν ξύλινες, αργότερα λίθινες Παρουσίαση νέων έργων και βράβευση των καλύτερων Υπεύθυνος της διοργάνωσης ο επώνυμος άρχων . Επέλεγε έργα, υποκριτές και χορηγούς (εύπορους πολίτες για χρηματοδότηση) Οι δραματικοί αγώνες
34.
Έπαθλο νικητή : ένα στεφάνι κισσού. Δικαίωμα οικοδόμησης χορηγικού μνημείου Διδασκαλίες : πλάκες στις οποίες χάραζαν τα ονόματα των ποιητών , των χορηγών και των πρωταγωνιστών τους τίτλους των έργων και το αποτέλεσμα της κρίσης – φυλάσσονταν στο δημόσιο αρχείο. Οι χορευτές, ο αυλητής, ο χοροδιδάσκαλος, η σκευή των υποκριτών ήταν μέριμνα του χορηγού Κριτές: δέκα πολίτες εκ των οποίων επιλέγονταν πέντε ψήφοι μετά το τέλος των παραστάσεων Οι ηθοποιοί σχημάτιζαν συντεχνίες ηθοποιών τους «περί τον Διόνυσον τεχνίτας»
35.
Θέσπης: Ουσιαστικά ο δημιουργός του δράματος (εισαγωγή υποκριτή). Βελτίωση μεταμφίεσης και προσωπείων. Χρήση ιαμβικού τριμέτρου Χοιρίλος : Λαμπρή αμφίεση πρωταγωνιστών, τελειοποίηση προσωπείων Πρατίνας : Ευρετής του σατυρικού δράματος Φρύνιχος : Εισαγωγή γυναικείων προσώπων στις τραγωδίες. Έγραψε έργα εμπνευσμένα από την ιστορία. Από τα έργα των ποιητών αυτών σώζονται μόνο μερικά αποσπάσματα Οι πρόδρομοι των μεγάλων τραγικών
36.
Χαρακτηριστικά : Βαθιά θρησκευτικότητα, φιλοσοφική σκέψη, φιλοπατρία. Σημαντικός ρόλος θεού – θείας δίκης, Ανάγκης, Μοίρας Μεγαλοπρέπεια περιεχομένου και λόγου. Τολμηρότητα εικόνων, μεγαλείο στίχου Γεννήθηκε στην Ελευσίνα το 525 π.Χ. – πέθανε το 456 π.Χ. στη Γέλα της Σικελίας 90 έργα – Σώζονται 7 – 13 νίκες Καινοτομίες : Μείωση ανδρών χορού από 50 σε 12, ενιαία υπόθεση τριλογιών, βελτίωση χορογραφίας και σκευής Έργα : Πέρσαι , Επτά επί Θήβας , Ικέτιδες , Αγαμέμνων , Χοηφόροι , Ευμενίδες (τριλογία ) Προμηθεύς Δεσμώτης Οι μεγάλοι τραγικοί: Αισχύλος
37.
Γεννήθηκε στον ΊππιοΚολωνό της Αθήνας το 496 π.Χ. Έλαβε σημαντική μόρφωση. Ανέλαβε διάφορα δημόσια καθήκοντα. Στρατηγός μαζί με τον Περικλή στην εκστρατεία της Σάμου 441-440 π.Χ. Συνδέθηκε φιλικά με εξέχοντα πρόσωπα της εποχής. Αγάπησε σφόδρα την Αθήνα και δεν την εγκατέλειψε ποτέ. Πέθανε το 406 π.Χ. Πρώτη εμφάνιση στο θέατρο το 468 π.Χ. Έλαβε μέρος σε 30 αγώνες, πάνω από 20 νίκες. Έργα : Έγραψε 123 δράματα. Σώθηκαν 7 τραγωδίες : Αίας , Αντιγόνη Τραχίνιαι , Οιδίπους Τύραννος, Ηλέκτρα , Φιλοκτήτης και Οιδίπους επί Κολωνώ. Σώζονται και αποσπάσματα από το σατυρικό δράμα Ιχνευταί Οι μεγάλοι τραγικοί: Σοφοκλής
38.
Χαρακτηριστικά : Ασχολείται με προβλήματα ηθικής τάξης και αναζητεί βαθύτερα κίνητρα δράσης των ανθρώπων. Αισθητή η παρουσία των θεών. Οι νόμοι τους υπερισχύουν. Καινοτομίες : Αύξηση χορευτών από 12 σε 15. Μείωση χορικών. Προσθήκη τρίτου υποκριτή επί σκηνής. Διάσπαση ενιαίας υπόθεσης τριλογιών. Εισαγωγή της σκηνογραφίας. Οι ήρωες είναι γενναιότεροι από τον μέσο άνθρωπο. Παλεύουν μόνοι τους, ηρωικά, ενάντια στη θέληση ανθρώπων και θεών. Υπεύθυνοι για τις πράξεις τους αλλά όχι κύριοι της τύχης τους. Έχουν κάτι το υψηλό και το ευγενές. Παρουσιάζει τους ήρωες εξιδανικευμένους. Τα δευτερεύοντα πρόσωπα είναι τελείως αντίθετα, δείχνουν έλλειψη θάρρους, αδυναμία, φόβος, αφέλεια. Γλώσσα : Κομψότητα, λεπτότητα. Λόγιες, μεγαλοπρεπείς λέξεις. Χρήση τραγικής ειρωνείας, περιπέτεια, αναγνώριση.
39.
Γεννήθηκε στην Σαλαμίνατο 485 π.Χ. – πέθανε στην Πέλλα της Μακεδονίας 92 έργα – Σώζονται 18 τραγωδίες, 1 σατυρ.δράμα – 4 νίκες Χαρακτηριστικά : «από σκηνής φιλόσοφος» Πραγμάτευση ηθικών – πολιτικών προβλημάτων του καιρού του. Νεωτερίστικο πνεύμα. Ανάλυση ανθρώπινων παθών, κριτική και αμφισβήτηση της παράδοσης και των θεσμών. Κριτική στάση απέναντι στους θεούς , αμφισβήτησε λαϊκές θρησκευτικές αντιλήψεις.:δεν ήταν ασεβής ή άθεος Ρεαλιστική απόδοση χαρακτήρων. Οι μεγάλοι τραγικοί: Ευριπίδης
40.
Χειρίστηκε τους μύθουςμε μεγάλη ελευθερία Καταδικάζει τον πόλεμο-απομυθοποιεί ήρωες – ανυψώνει πρόσωπα από τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα Θέματα των έργων του: η σύγκρουση του συναισθήματος και της λογικής , η βία, τα ανθρώπινα πάθη, το παράλογο του πολέμου, ο παραγκωνισμός της γυναίκας. Αντιμετώπισε τη γυναίκα με το πνεύμα του, προοδευτικού διανοητή. Καινοτομίες : Μεγάλοι πρόλογοι, «από μηχανής θεός», περιορισμός των λυρικών μερών, αύξηση μονωδιών με επίδραση από ανατολίτικα στοιχεία στο μέλος και το ρυθμό, αφηγηματικό επίλογο, υποβάθμισε την παρουσία του χορού. Έργα : Άλκηστις , Μήδεια, Ιππόλυτος , Ηρακλείδαι, Εκάβη, Ικέτιδες, Ηρακλής, Τρωάδες, Ανδρομάχη, Ηλέκτρα, Ελένη, Ιφιγένεια η εν Ταύροις, Ίων, Φοίνισσαι, Ορέστης , Ιφιγένεια η εν Αυλίδι, Βάκχαι.
