خمسة وخمسون وصية من وصايا الرسول صلى الله عليه وسلم .

2. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬5
‫الرحيم‬ ‫الرحمن‬ ‫اهلل‬ ‫بسم‬
‫المقدمة‬
‫رف‬‫ش‬‫أ‬ ‫حممد‬ ‫سيدنا‬ ‫على‬ ‫السالم‬‫و‬ ‫الصالة‬‫و‬ ،‫العاملني‬ ‫رب‬ ‫هلل‬ ‫احلمد‬
،‫املفسلني‬:‫وبعد‬ .‫وسلم‬ ‫وصحبه‬ ‫آله‬ ‫وعلى‬
‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ة‬ ‫ار‬‫ن‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫رايا‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫الن‬ ‫رد‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫ب‬ ‫رديا‬‫ر‬‫ر‬‫حل‬‫ا‬ ‫رع‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫د‬‫ا‬ ‫راب‬‫ر‬‫ر‬ ‫رد‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬
‫ا‬ ‫را‬‫ر‬‫ا‬ ‫رد‬‫ر‬‫ع‬‫ب‬ ‫ر‬‫ر‬‫يف‬ ‫را‬‫ر‬ ‫فبعبب‬ ،‫ريام‬‫ر‬‫ل‬‫ع‬ ‫را‬‫ر‬‫ع‬‫ل‬ ‫اهلل‬ ‫اع‬‫ن‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫رحابه‬‫ر‬‫ص‬‫أ‬ ‫ربعد‬‫ر‬‫ل‬
‫فا‬ .‫رفا‬‫ر‬‫ص‬ ‫ف‬ ‫ر‬‫ر‬‫س‬‫راب‬‫ر‬‫ي‬‫د‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫سم‬‫ري‬‫ر‬‫ص‬‫و‬ ‫رني‬‫ر‬‫س‬‫وو‬ ‫را‬‫ر‬‫سم‬‫وس‬ ‫را‬‫ر‬‫ا‬ ‫را‬‫ر‬‫ن‬«‫رع‬‫ر‬‫ي‬‫غ‬ ‫ال‬
‫رع‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫ه‬ ‫ال‬‫و‬»‫و‬ ، ‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫امل‬ ‫رافن‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ح‬‫لل‬«‫راحلني‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫ال‬ ‫راص‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫ر‬»، ‫رنو‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫رام‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫لإل‬
‫دياب‬‫و‬«‫لألصنل‬ ‫اجلا‬ ‫الياج‬.»
‫ت‬ ‫رحاب‬‫ر‬‫ص‬‫ال‬ ‫رد‬‫ر‬‫ع‬‫ب‬ ‫ت‬ ‫سم‬‫ر‬‫ر‬‫ا‬ ‫ن‬ ‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫دا‬‫وتع‬ ‫ي‬‫ف‬‫ر‬‫ر‬‫ة‬‫ال‬ ‫رايا‬‫ر‬‫ص‬‫الن‬ ‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ه‬‫و‬
‫ربحانه‬‫س‬ ‫هلل‬ ‫ة‬ ‫را‬‫ب‬‫الع‬ ‫الص‬ ‫ت‬ ‫على‬ ‫حتا‬ ‫وهي‬ ،‫املسلمني‬ ‫دل‬‫لةمل‬ ‫أهنا‬
، ‫ولعا‬‫هلل‬ ‫السجن‬‫و‬ ،‫الياليل‬ ‫فضل‬ ‫ا‬ ‫اب‬ ‫ا‬ ‫ولبني‬ ،‫به‬ ‫الةفك‬ ‫وعدم‬
،‫رم‬‫ر‬‫ل‬‫الع‬ ‫رع‬‫ر‬‫ل‬ ‫رل‬‫ر‬‫ض‬‫وف‬ ،‫رل‬‫ر‬‫ي‬‫الل‬ ‫رام‬‫ر‬‫ي‬،‫و‬ ،‫رالة‬‫ر‬‫ص‬‫ال‬‫و‬ ‫ريام‬‫ر‬‫ص‬‫ال‬ ‫رل‬‫ر‬‫ض‬‫وف‬ ،‫رل‬‫ر‬ ‫و‬ ‫رو‬‫ر‬‫ع‬
‫رارم‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫و‬ ، ‫ردي‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬‫ن‬‫ال‬ ‫راب‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫رى‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ع‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫حل‬‫ا‬‫و‬ ،‫ربيء‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫الي‬‫و‬ ،‫رد‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫ال‬ ‫رل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ض‬‫وف‬
‫رع‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫و‬ ،‫رام‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ال‬ ‫رام‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫وت‬ ،‫اع‬‫ا‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫جل‬‫ا‬ ‫رد‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ه‬‫ولعا‬ ،‫رفعم‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫رل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫و‬ ،‫رالص‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫األ‬
‫األعما‬ ‫ذلك‬ ‫ت‬ ‫ا‬ ‫و‬ ،‫املسادني‬. ‫الصاحل‬ ‫ل‬
‫ا‬ ‫سم‬‫ة‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫امل‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ن‬ ‫ا‬ ‫ة‬ ‫ار‬‫ن‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫األعا‬ ‫رد‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫ب‬ ‫رفح‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫د‬‫ذ‬ ‫رد‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬،‫و‬
‫را‬‫ر‬‫سم‬‫الص‬ ‫ره‬‫ر‬‫ل‬‫وعع‬ ‫سم‬‫ال‬‫رب‬‫ر‬‫ق‬‫ي‬ ‫ا‬‫سم‬‫راحل‬‫ر‬‫ص‬ ‫ره‬‫ر‬‫ل‬‫د‬‫را‬‫ر‬ ‫عمل‬ ‫رل‬‫ر‬‫ع‬‫ع‬ ‫أع‬ ‫ربل‬‫ر‬‫س‬‫أ‬ ‫اهلل‬‫و‬ ،‫ردة‬‫ر‬‫ئ‬‫ا‬ ‫ال‬
،‫را‬، ‫رل‬‫م‬‫الع‬ ‫را‬ ،‫ويف‬ ،‫النصايا‬ ‫ا‬ ‫ه‬ ‫ا‬ ‫اب‬ ‫مبا‬ ‫ا‬ ‫ع‬ ‫ي‬ ‫أع‬‫و‬ ،‫فمي‬ ‫ال‬ ‫اه‬ ‫لن‬
.‫السبيل‬ ‫اب‬‫ن‬‫س‬ ‫ت‬ ‫اهلا‬ ‫اهلل‬‫و‬
‫و‬ ‫حممد‬ ‫سيدنا‬ ‫على‬ ‫اهلل‬ ‫وصلى‬.‫وسلم‬ ‫وصحبه‬ ‫آله‬ ‫على‬

3. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 6
‫األولى‬ ‫الوصية‬
‫فضل‬«‫اهلل‬ ‫إال‬ ‫إله‬ ‫ال‬»
‫رفة‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫ف‬‫ه‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫رعد‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫أ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ،‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬، :‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬،
‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫،ال‬ ‫؟‬ ‫القيا‬ ‫ينم‬ ‫اعيك‬ ‫بة‬:«‫در‬‫ي‬‫ةر‬ ‫دا‬‫ب‬ ‫دا‬‫ي‬ ‫دي‬‫ن‬‫نن‬ ‫دد‬‫ق‬‫ل‬
‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دي‬‫د‬‫ي‬ ‫دا‬‫د‬‫م‬‫ل‬ ‫دمن‬‫د‬‫ن‬‫م‬ ‫ول‬ ‫دد‬‫د‬‫ح‬ ‫دديل‬‫د‬‫ح‬‫ال‬ ‫ددا‬‫د‬‫ة‬ ‫دن‬‫د‬ ‫دنلنع‬‫د‬‫س‬‫ي‬ ‫ال‬ ‫ن‬
‫دديل‬‫د‬‫ح‬‫ال‬ ‫دى‬‫د‬ ‫دم‬‫د‬‫ص‬‫حر‬‫ا‬ ‫د‬‫د‬‫ت‬‫ب‬ ‫داف‬‫د‬‫ن‬‫ال‬ ‫د‬ ‫د‬‫د‬‫س‬ ‫؛‬‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دة‬‫د‬‫م‬‫القيا‬ ‫دوا‬‫د‬‫ي‬ ‫ع‬
‫سه‬ ‫ن‬ ‫و‬ ‫به‬ ‫ق‬ ‫من‬ ‫ا‬ً‫خالص‬ ‫اهلل‬ ‫إال‬ ‫إله‬ ‫ال‬ :‫قال‬».
:‫اآليت‬ ‫احلديا‬ ‫نفو‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬
‫الصا‬ ‫ب‬ ‫ة‬ ‫عبا‬ ‫ع‬‫ال‬ ‫ع‬ ،:‫،ال‬«‫ال‬ ‫ن‬ ‫شهد‬ ‫من‬
‫ال‬ ‫دد‬‫د‬‫د‬‫ح‬‫و‬ ‫اهلل‬ ‫إال‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫إ‬‫ن‬‫و‬ ‫دولهن‬‫د‬‫د‬‫س‬ ‫و‬ ‫دد‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫ا‬ً‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬‫مح‬ ‫ا‬‫ن‬‫و‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫ل‬ ‫دريم‬‫د‬‫د‬‫ش‬
‫و‬ ‫دريم‬‫م‬ ‫دى‬‫ل‬‫إ‬ ‫دا‬‫ة‬‫لقا‬ ‫ه‬ ‫م‬ ‫ك‬‫و‬ ‫سوله‬ ‫و‬ ‫اهلل‬ ‫بد‬ ‫يسى‬‫دة‬‫ن‬‫والن‬ ‫دهن‬‫ن‬‫م‬ ‫وح‬
‫دل‬‫د‬‫م‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دان‬‫د‬‫ك‬‫دا‬‫د‬‫م‬ ‫دى‬‫د‬ ‫دةن‬‫د‬‫ن‬‫الن‬ ‫اهلل‬ ‫ده‬‫د‬ ‫هللخ‬ ‫دون‬‫د‬‫ح‬ ‫دا‬‫د‬‫ن‬‫وال‬ ‫دو‬‫د‬‫ح‬».‫ا‬
:‫راذة‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ع‬«‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ش‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ه‬‫ي‬ ‫دة‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫الشمان‬ ‫دة‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫الن‬ ‫دواا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬»‫رار‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫خ‬‫الب‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .
.]‫سلم‬ ‫و‬ ،‫له‬ ‫ن‬ ‫الل‬‫و‬
: ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬‫و‬ ‫رلم‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫مل‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫ا‬‫و‬‫ر‬ ‫وا‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫مس‬:‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ي‬«‫دن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬
‫اهلل‬ ‫درا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ح‬ :‫اهلل‬ ‫دول‬‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬ ‫ا‬ً‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬‫مح‬ ‫ا‬‫ن‬‫و‬ ‫اهللن‬ ‫إال‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫ال‬ ‫ن‬ ‫دهد‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ش‬‫ده‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ي‬
‫النا‬».
***

4. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬7
‫الشانية‬ ‫الوصية‬
«‫وحيد‬ ‫ال‬ ‫فع‬ ‫امة‬ ‫وصية‬»
‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫ر‬‫ل‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫د‬:‫رال‬، ‫را‬‫ر‬‫م‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ري‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫را‬‫ب‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ا‬ ‫ر‬‫ع‬‫را‬‫ر‬‫سم‬‫ين‬
:‫فقال‬«‫د‬ ‫اح‬ ‫دمن‬‫ا‬ ‫يح‬ ‫اهلل‬ ‫د‬ ‫اح‬ :‫داا‬‫م‬ ‫ك‬‫دم‬‫م‬ ‫دع‬‫ن‬‫إ‬ ‫غالا‬ ‫يا‬
‫ن‬ ‫د‬‫د‬‫س‬‫فا‬ ‫ني‬ ‫د‬‫د‬‫س‬‫ا‬ ‫وإأا‬ ‫اهللن‬ ‫دنل‬‫د‬‫س‬‫فا‬ ‫دنلي‬‫د‬‫س‬ ‫إأا‬ ‫دمن‬‫د‬‫ة‬‫تنا‬ ‫دد‬‫د‬‫ن‬‫ت‬ ‫اهلل‬
‫دي‬‫د‬‫د‬ ‫م‬ ‫ا‬ ‫دو‬‫د‬‫د‬‫ل‬ ‫دة‬‫د‬‫د‬‫م‬‫األ‬ ‫ن‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬ ‫وا‬ ‫داهللن‬‫د‬‫د‬‫ب‬‫دم‬‫د‬‫د‬‫ل‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬‫ت‬‫ب‬ ‫دو‬‫د‬‫د‬ ‫ين‬ ‫ن‬ ‫دى‬‫د‬‫د‬
‫بتع‬ ‫إال‬ ‫و‬ ‫ين‬‫درو‬‫ض‬‫ي‬ ‫ن‬ ‫دى‬ ‫دوا‬ ‫م‬ ‫ا‬ ‫دو‬‫ل‬‫و‬ ‫دمن‬‫ل‬ ‫اهلل‬ ‫ده‬‫ب‬ ‫ك‬‫قد‬
‫دالا‬‫د‬‫ق‬‫األ‬ ‫دي‬‫د‬ ‫ف‬ ‫دمن‬‫د‬‫ي‬ ‫اهلل‬ ‫ده‬‫د‬‫ب‬ ‫ك‬‫دد‬‫د‬‫ق‬ ‫دع‬‫د‬‫ت‬‫ب‬ ‫إال‬ ‫درو‬‫د‬‫ض‬‫ي‬ ‫دم‬‫د‬‫ل‬ ‫دع‬‫د‬‫ت‬‫ب‬
‫الصحف‬ ‫ي‬ ‫و‬».
]‫صحيء‬ ‫عس‬ ‫عديا‬ ‫و،ال‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫را‬‫ر‬‫غ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫ا‬‫و‬‫ر‬ ‫وا‬«‫دى‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫در‬‫د‬ ‫ت‬ ‫دمن‬‫د‬‫م‬‫ما‬ ‫دد‬‫د‬‫ن‬‫ت‬ ‫اهلل‬ ‫د‬‫د‬ ‫اح‬
‫د‬‫د‬‫ف‬‫ر‬ ‫ي‬ ‫دا‬‫د‬‫خ‬‫الر‬ ‫دع‬‫د‬‫ف‬ ‫اهلل‬‫دن‬‫د‬ ‫ي‬ ‫دم‬‫د‬‫ل‬ ‫دن‬‫د‬‫ك‬‫خ‬ ‫دا‬‫د‬‫م‬ ‫ن‬ ‫دم‬‫د‬ ‫وا‬ ‫ن‬ ‫دد‬‫د‬‫ت‬‫ال‬ ‫دع‬‫د‬‫ف‬ ‫م‬
‫د‬‫د‬‫م‬ ‫در‬‫د‬‫ص‬‫الن‬ ‫ن‬ ‫دم‬‫د‬ ‫وا‬ ‫دمن‬‫د‬‫أ‬‫ليمك‬ ‫دن‬‫د‬ ‫ي‬ ‫دم‬‫د‬‫ل‬ ‫دابم‬‫د‬‫ص‬ ‫دا‬‫د‬‫م‬‫و‬ ‫ديبمن‬‫د‬‫ص‬‫لي‬
‫ن‬‫و‬ ‫ران‬ ‫ال‬ ‫م‬ ‫رج‬ ‫ال‬ ‫ن‬‫و‬ ‫الصبرن‬‫م‬‫سر‬ ‫ال‬‫يسرا‬».
***

5. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 8
‫الشالشة‬ ‫الوصية‬
«‫م‬ ‫ال‬ ‫ب‬ ‫ط‬ ‫فضل‬»
‫املخارص‬ ‫ب‬ ‫،بيص‬ ‫ع‬‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫ألي‬ :‫،ال‬ ،:‫رال‬‫ق‬‫ف‬«‫دا‬‫ي‬
‫دم‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دة‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫قبي‬»‫ح‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫د‬: ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬،‫رك‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫فبلي‬ ‫ري‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫م‬‫عف‬ ‫ورص‬ ،‫رر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬
:‫رال‬‫ق‬‫ف‬ ،‫به‬ ‫لعا‬ ‫اهلل‬ ‫عر‬ ‫ي‬ ‫ا‬ ‫ليعلمر‬«‫در‬‫ن‬‫بح‬ ‫ا‬ ‫در‬‫م‬ ‫دا‬‫م‬ ‫دةن‬‫ص‬‫قبي‬ ‫دا‬‫ي‬
‫در‬‫د‬‫د‬‫ن‬ ‫ال‬ ‫يي‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫ص‬ ‫إأا‬ ‫دة‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫قبي‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫ي‬ ‫اهللن‬ ‫ر‬ ‫ا‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬‫ا‬ ‫إال‬ ‫دد‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫وال‬ ‫دنر‬‫د‬‫د‬‫ش‬ ‫وال‬
‫دداان‬‫د‬‫ن‬‫وال‬ ‫دىن‬‫د‬‫م‬ ‫ال‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دافى‬‫د‬ ‫ت‬ ‫ن‬ ‫دد‬‫د‬‫م‬‫وبح‬ ‫ديم‬‫د‬‫ا‬ ‫ال‬ ‫اهلل‬ ‫دبحان‬‫د‬‫س‬ :‫دل‬‫د‬‫ق‬‫ف‬
‫دع‬ ‫دنف‬‫ف‬ ‫دد‬‫ن‬ ‫دا‬‫م‬‫م‬ ‫دنلم‬‫س‬ ‫دع‬‫ن‬‫إ‬ ‫دم‬‫ه‬ ‫ال‬ :‫دل‬‫ق‬ ‫دة‬‫ص‬‫قبي‬ ‫يا‬ ‫جن‬ ‫وال‬
‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬‫دم‬‫د‬‫د‬‫ت‬‫كا‬‫بر‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬ ‫دكل‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫و‬ ‫دمن‬‫د‬‫د‬ ‫حم‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫ت‬‫وان‬ ‫من‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫ض‬‫ف‬».
]‫أمحد‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫ا‬ ‫راب‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫و‬ ،‫رم‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫الع‬ ‫رع‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬ ‫رف‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ش‬ ‫رى‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ع‬ ‫ردل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬ ‫ي‬‫ف‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ة‬‫ال‬ ‫ري‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫الن‬ ‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ه‬
‫اب‬ ‫الدر‬ ‫أي‬ ‫عديا‬‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫مسع‬ :‫،ال‬:‫يقنل‬«‫م‬ ‫س‬ ‫من‬
‫وإن‬ ‫دةن‬‫ن‬‫الن‬ ‫در‬‫ط‬ ‫دن‬‫م‬ ‫دا‬ً‫ق‬‫طري‬ ‫ده‬‫ب‬ ‫اهلل‬ ‫م‬ ‫د‬‫س‬ ‫دان‬ً‫م‬ ‫ده‬‫ي‬‫ف‬ ‫دب‬ ‫يك‬ ‫ا‬ً‫ق‬‫طري‬
‫م‬ ‫ال‬ ‫لكالب‬ ‫ها‬ ‫نح‬ ‫ض‬ ‫ل‬ ‫ة‬ ‫المالئ‬‫دالم‬ ‫ال‬ ‫وإن‬ ‫ن‬ ‫دن‬‫ص‬‫ي‬ ‫بما‬ ‫ا‬ً‫ض‬
‫دو‬ ‫دع‬‫ف‬ ‫ان‬ ‫والحي‬ ‫ض‬ ‫األ‬ ‫فع‬ ‫ومن‬ ‫السمواا‬ ‫فع‬ ‫من‬ ‫له‬ ‫ر‬ ‫ا‬ ‫ليس‬
‫دى‬ ‫دد‬‫ب‬‫ال‬ ‫دة‬ ‫لي‬ ‫در‬‫م‬‫الق‬ ‫دل‬‫ض‬ ‫ك‬‫ابد‬ ‫ال‬ ‫ى‬ ‫الم‬ ‫ال‬ ‫فضل‬ ‫وإن‬ ‫ن‬ ‫الما‬
‫دة‬ ‫و‬ ‫دا‬‫م‬ ‫ال‬ ‫وإن‬ ‫دبن‬‫ك‬‫وا‬ ‫ال‬ ‫سائر‬‫دوا‬ ‫يو‬ ‫دم‬‫ل‬ ‫دا‬‫ي‬‫األنب‬ ‫وإن‬ ‫ن‬ ‫دا‬‫ي‬‫األنب‬
‫ب‬ ‫دد‬‫خ‬ ‫دد‬‫خ‬ ‫دن‬‫م‬‫ف‬ ‫من‬ ‫ال‬ ‫وا‬ ‫و‬ ‫إنما‬ ‫ان‬ً‫ةم‬ ‫هلل‬ ‫وال‬ ‫ا‬ً‫هللينا‬‫در‬‫ف‬‫وا‬ ‫د‬‫ح‬».
]‫صحيحه‬ ‫ا‬ ‫عباع‬ ‫اب‬‫و‬ ‫ال‬‫و‬ ‫اب‬ ‫الدر‬ ‫أي‬ ‫[ع‬
***

6. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬9
‫ة‬ ‫اب‬‫ر‬‫ال‬ ‫الوصية‬
«‫ا‬ً‫ض‬‫ي‬ ‫م‬ ‫ال‬ ‫فضل‬ ‫فع‬»
‫ا‬‫ف‬‫ر‬‫مل‬‫ا‬ ‫رال‬‫س‬‫ع‬ ‫ر‬‫ب‬ ‫اع‬‫ن‬ ‫ص‬ ‫وع‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫ر‬‫ي‬‫أل‬ :‫رال‬،‫ا‬ ‫رن‬‫ه‬‫و‬
‫ر‬‫ر‬ ‫ت‬ ‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ي‬ :‫ره‬‫ر‬‫ل‬ ‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫فق‬ ،‫رف‬‫ر‬‫مح‬‫أ‬ ‫ره‬‫ر‬‫ل‬ ‫رف‬‫ر‬‫ب‬ ‫رى‬‫ر‬‫ل‬‫ع‬ ‫رى‬‫ر‬ ‫ي‬ ‫رجد‬‫ر‬‫س‬‫امل‬
:‫رال‬‫ق‬‫ف‬ ،‫العلم‬ ‫لع‬ ‫أ‬«‫إ‬ ‫دمن‬ ‫ال‬ ‫دب‬‫ل‬‫بكا‬ ‫دا‬ً‫مرحب‬‫ده‬ ‫ح‬ ‫ل‬ ‫دم‬ ‫ال‬ ‫دب‬‫ل‬‫طا‬ ‫ن‬
‫دوا‬‫د‬‫ا‬ ‫يب‬ ‫دى‬‫د‬ ‫ح‬ ‫دا‬‫د‬ً‫ض‬ ‫ب‬ ‫دهم‬‫د‬‫ض‬ ‫ب‬ ‫دب‬‫د‬‫ك‬‫ير‬ ‫دم‬‫د‬ ‫دان‬‫د‬‫ه‬ ‫نح‬ ‫بن‬ ‫ده‬‫د‬ ‫وتا‬ ‫دة‬‫د‬ ‫المالئ‬
‫ب‬ ‫يك‬ ‫لما‬ ‫هم‬ ‫محب‬ ‫من‬ ‫الدنيا‬ ‫السما‬».
]‫له‬ ‫ن‬ ‫الل‬‫و‬ ‫يد‬ ‫ا‬ ‫بإس‬ ‫ا‬ ‫ال‬‫و‬ ‫أمحد‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
***

7. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 01
‫المامسة‬ ‫الوصية‬
«‫الى‬ ‫ت‬ ‫هلل‬ ‫هلل‬‫و‬‫السن‬ ‫فضل‬»
‫ر‬‫ر‬‫ح‬‫ل‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫رداع‬‫ر‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رن‬‫ر‬ ‫راع‬‫ر‬‫ب‬‫نن‬ ‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫لق‬ :‫رال‬‫ر‬،
‫ف‬ .: ‫ر‬‫ل‬، :‫رال‬، ‫أو‬ ، ‫ر‬ ‫اجل‬ ‫ره‬‫ب‬ ‫اهلل‬ ‫لر‬ ‫يد‬ ‫أعمله‬ ‫بعمل‬ ‫أ‬ : ‫قل‬
‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫ال‬ ‫ربليه‬‫ر‬‫س‬ ‫ه‬ ، ‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ف‬ ‫ربليه‬‫ر‬‫س‬ ‫ه‬ ، ‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ف‬ ‫اهلل‬ ‫ت‬ ‫رال‬‫ر‬‫م‬‫األع‬ ‫رع‬‫ر‬‫ع‬‫بب‬
‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫رك‬‫ر‬‫ل‬‫ذ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ربل‬‫ر‬‫س‬ :‫رال‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬:‫رال‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ،«‫هللن‬‫و‬‫دن‬‫د‬‫س‬‫ال‬ ‫در‬‫د‬‫ش‬ ‫ب‬ ‫دم‬‫د‬‫ي‬
‫دم‬‫د‬‫ن‬ ‫د‬‫د‬‫ح‬‫و‬ ‫دةن‬‫د‬ ‫هلل‬ ‫دا‬‫د‬‫ه‬‫ب‬ ‫اهلل‬ ‫دم‬‫د‬ ‫ف‬ ‫إال‬ ‫دند‬‫د‬‫س‬ ‫هلل‬ ‫دند‬‫د‬‫س‬‫ت‬ ‫ال‬ ‫دم‬‫د‬‫ن‬‫فإ‬
‫خكيأة‬ ‫بها‬»‫ال‬‫و‬ ‫سلم‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .]‫اب‬ ‫الدر‬ ‫أي‬‫و‬ ‫ننباع‬ ‫ع‬
:‫اآلليني‬ ‫ني‬ ‫احلدي‬ ‫نفو‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬
‫األول‬‫را‬‫ص‬‫ال‬ ‫ب‬ ‫ة‬ ‫عبا‬ ‫ع‬ :‫ر‬ ‫ال‬ ‫ر‬‫مس‬ ‫ره‬‫ن‬‫أ‬:‫رنل‬‫ق‬‫ي‬«‫دا‬‫م‬
‫إال‬ ‫ن‬ً‫دند‬‫س‬ ‫هلل‬ ‫دند‬‫س‬ ‫دد‬‫ب‬ ‫من‬‫ك‬‫ده‬‫ن‬ ‫دا‬‫ح‬‫وم‬ ‫ن‬ً‫ة‬‫دن‬‫س‬‫ح‬ ‫دا‬‫ه‬‫ب‬ ‫ده‬‫ل‬ ‫اهلل‬ ‫دب‬
‫هلل‬‫و‬‫دن‬‫س‬‫ال‬ ‫دن‬‫م‬ ‫شروا‬ ‫د‬‫س‬‫فا‬ ‫دةن‬ ‫هلل‬ ‫بها‬ ‫له‬ ‫ف‬ ‫و‬ ‫ن‬ً‫ة‬‫سيأ‬ ‫بها‬»‫ر‬‫ب‬‫ا‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .
]‫صحيء‬ ‫ا‬ ‫بإس‬ ‫ه‬ ‫ا‬
‫ا‬‫لشانع‬‫ر‬ ‫ي‬ ‫ع‬ ‫ر‬‫ع‬ :‫اهلل‬ ‫رنل‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬، :‫رال‬،:«‫دة‬‫ل‬‫حا‬ ‫دن‬‫م‬ ‫دا‬‫م‬
‫د‬‫د‬‫ح‬ ‫دد‬‫د‬‫ب‬ ‫ال‬ ‫دا‬‫د‬‫ه‬‫ي‬ ‫دون‬‫د‬ ‫ي‬‫ده‬‫د‬‫ه‬ ‫و‬ ‫در‬‫د‬ ‫ي‬ ‫ا‬ً‫د‬ ‫دا‬‫د‬‫س‬ ‫ا‬‫ر‬‫د‬‫د‬‫ي‬ ‫ن‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫اهلل‬ ‫دى‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫ب‬
‫اا‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫فع‬».]‫األوسط‬ ‫ا‬ ‫ا‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
***

8. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬00
‫الساهللسة‬ ‫الوصية‬
«‫الصدقة‬ ‫فضل‬»
‫رفة‬‫ر‬‫ر‬‫ج‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫رع‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫د‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬‫ر‬،:«‫دن‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫دب‬‫د‬‫د‬ ‫ك‬‫دا‬‫د‬‫د‬‫ي‬
‫الننة‬ ‫يدخل‬ ‫ال‬ ‫إنه‬ ‫ن‬‫نر‬‫دهن‬‫ب‬ ‫دى‬‫ل‬‫و‬ ‫دا‬‫ن‬‫ال‬ ‫دحين‬‫س‬ ‫من‬ ‫ا‬ ‫نب‬ ‫هللا‬ ‫وال‬ ‫لحم‬
‫فم‬ ‫ده‬‫د‬‫س‬ ‫ن‬ ‫دا‬‫د‬ ‫ف‬ ‫دع‬‫د‬‫ف‬ ‫هلل‬‫ا‬‫د‬‫د‬‫ا‬‫ف‬ ‫دانن‬‫د‬‫ي‬‫هلل‬‫ا‬‫غ‬ ‫داف‬‫د‬‫ن‬‫ال‬ ‫ن‬‫در‬‫د‬‫ن‬ ‫دن‬‫د‬‫ب‬ ‫دب‬‫د‬ ‫ك‬‫دا‬‫د‬‫ي‬‫دان‬‫د‬‫ه‬‫ق‬
‫دةن‬‫د‬‫د‬‫ن‬ ‫دوا‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫ال‬‫و‬ ‫دانن‬‫د‬‫د‬‫ب‬‫ر‬‫ق‬ ‫دال‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫ال‬ ‫ن‬‫در‬‫د‬‫د‬‫ن‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫دب‬‫د‬‫د‬ ‫ك‬‫دا‬‫د‬‫د‬‫ي‬ ‫دان‬‫د‬‫د‬‫ه‬‫بق‬‫و‬‫فم‬ ‫هلل‬‫ا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫غ‬‫و‬
‫ا‬ ‫الص‬ ‫ى‬ ‫يد‬ ‫الن‬ ‫يدةب‬ ‫كما‬‫المكيأة‬ ‫ئ‬ ‫تك‬ ‫الصدقة‬‫و‬».
]‫صحيحه‬ ‫ا‬ ‫عباع‬ ‫اب‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
:‫رال‬‫ر‬‫ر‬، ‫رل‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫راذ‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫و‬‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫د‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ل‬‫دف‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ف‬ ..‫ف‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬ ‫ا‬
‫رال‬‫ر‬، ‫ه‬ :‫ره‬‫ر‬‫ي‬‫ف‬ ‫رال‬‫ر‬، ‫أع‬ ‫ت‬ ‫رديا‬‫ر‬‫حل‬‫ا‬–‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫رر‬‫ر‬‫ع‬‫ي‬:«‫دى‬‫د‬ ‫دم‬‫د‬‫ل‬‫هلل‬ ‫ال‬
‫در‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫الم‬ ‫دواا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ب‬»:‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬، ،‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫رى‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ب‬ : ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬،«‫دةن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ن‬ ‫دوا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫ال‬
‫النا‬ ‫الما‬ ‫ئ‬ ‫يك‬ ‫كما‬‫المكيأة‬ ‫ئ‬ ‫تك‬ ‫والصدقة‬».
]‫صحيء‬ ‫عس‬ ‫عديا‬ ‫و،ال‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫ا‬‫و‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫اآليت‬ ‫رديا‬‫ر‬‫حل‬‫ا‬ ‫رفو‬‫ر‬‫ن‬ ‫ردة‬‫ر‬‫ئ‬‫ا‬ ‫لل‬ ‫را‬‫ر‬‫سم‬‫وتمتا‬‫را‬‫ر‬‫ب‬ ‫ال‬ ‫ا‬ ‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫ا‬
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬، ،‫ري‬‫ر‬‫ق‬‫البيا‬‫و‬:«‫دا‬‫د‬‫ه‬ ‫ة‬ ‫دن‬‫د‬ ‫دئ‬‫د‬ ‫ك‬ ‫ل‬ ‫ددقة‬‫د‬‫ص‬‫ال‬ ‫إن‬
‫ه‬ ‫صدق‬ ‫نل‬ ‫فع‬ ‫القيامة‬ ‫يوا‬ ‫المؤمن‬ ‫ال‬ ‫يس‬ ‫إنما‬ ‫ن‬ ‫القبو‬ ‫حر‬»‫اا‬‫و‬‫[ر‬
]‫ف‬ ‫عا‬ ‫ب‬ ‫عقب‬ ‫ع‬ ‫البياقي‬‫و‬ ‫با‬ ‫ال‬ ‫ا‬ ‫ا‬ ‫ال‬
‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫را‬‫ر‬ ‫أفي‬ ،‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ي‬ : ‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫،ا‬ ‫را‬‫ر‬‫هن‬‫أ‬ ‫رعد‬‫ر‬‫س‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫ب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫يمن‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ورو‬
:‫رال‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ‫؟‬ ،‫رد‬‫ر‬‫ص‬‫ال‬«‫دا‬‫د‬‫ه‬‫ب‬ ‫دع‬‫د‬‫ا‬ ‫يب‬ ‫دبها‬‫د‬‫س‬ ‫اح‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬‫ل‬ ‫ن‬ ‫دا‬‫د‬‫ن‬‫ال‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫داا‬‫د‬‫ن‬‫ح‬ ‫دا‬‫د‬‫ه‬‫إن‬
‫ل‬ ‫و‬ ‫ك‬ ‫اهلل‬ ‫ه‬ ‫و‬».] ‫ا‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .

9. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 01
‫ة‬ ‫الساب‬ ‫الوصية‬
«‫شهر‬ ‫كل‬‫من‬ ‫ياا‬ ‫ة‬ ‫ال‬ ‫وصياا‬ ‫الضحى‬ ‫ع‬ ‫ك‬ ‫فضل‬»
‫يفة‬‫ف‬‫ه‬ ‫أي‬ ‫ع‬:‫،ال‬‫حممد‬ ‫ليلي‬ ‫أوصا‬‫أيام‬ ‫نالن‬ ‫بصيام‬
‫أنام‬ ‫أع‬ ‫،بل‬ ‫أولف‬ ‫أع‬‫و‬ ،‫الضحى‬ ‫دعيت‬‫ور‬ ‫شاف‬ ‫دل‬.
‫و‬ ‫البخار‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬]‫وحننا‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫ور‬ ، ‫او‬ ‫أبن‬‫و‬ ‫سلم‬
‫ره‬‫ر‬ ‫ع‬ ‫رفه‬‫ر‬ ‫أ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫ا‬‫و‬‫ر‬ ‫وا‬:‫رال‬‫ر‬،‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫لي‬ ‫را‬‫ر‬‫ص‬‫أو‬‫ي‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ل‬ ‫الل‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬
‫را‬‫ر‬‫ر‬‫هن‬‫فإ‬ ،‫رحى‬‫ر‬‫ر‬‫ض‬‫ال‬ ‫ريت‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫د‬‫ر‬ ،‫أ‬ ‫أع‬‫و‬ ،‫رف‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫و‬ ‫رى‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ع‬ ‫ت‬ ‫رام‬‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫أ‬ ‫أع‬ : ‫دا‬‫رار‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫ب‬
‫شاف‬ ‫دل‬ ‫أيام‬ ‫نالن‬ ‫وصيام‬ ،‫ابني‬‫و‬‫األ‬ ‫صالة‬.] ‫مي‬‫و‬ ‫اب‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
:‫رال‬‫ر‬‫ر‬، ‫رل‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫راذ‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬:‫راف‬‫ر‬‫ر‬‫ش‬ ‫رل‬‫ر‬‫ر‬‫د‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫رام‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫أ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫نال‬ ‫رنم‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫رنم‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬
‫دله‬‫الدهف‬.
: ‫اآللي‬ ‫الن‬ ‫ال‬ ‫يا‬ ‫األعا‬ ‫نفو‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬
‫األول‬‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬، :‫رال‬، ‫را‬‫ر‬‫م‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ري‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫رفو‬‫م‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫اهلل‬ ‫رد‬‫ر‬‫ب‬‫ع‬ ‫ر‬‫ع‬ :
‫اهلل‬:«‫ه‬ ‫ك‬‫الدةر‬ ‫صوا‬ ‫شهر‬ ‫كل‬‫من‬ ‫ياا‬ ‫ة‬ ‫ال‬ ‫صوا‬».
‫دانع‬‫د‬‫د‬‫ش‬‫ال‬‫ذر‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ :‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬:‫رال‬‫ر‬‫ر‬،«‫دل‬‫د‬‫د‬‫ك‬‫دى‬‫د‬‫د‬ ‫دبل‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫ي‬
‫دالم‬‫د‬‫س‬‫ى‬‫ددقةن‬‫د‬‫ص‬ ‫دبيحة‬‫د‬‫س‬‫ت‬ ‫دل‬‫د‬ ‫ف‬ :‫ددقة‬‫د‬‫ص‬ ‫ددكم‬‫د‬‫ح‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬‫دد‬‫د‬‫ي‬‫تحم‬ ‫دل‬‫د‬‫ك‬‫و‬
‫رو‬ ‫دالم‬‫د‬‫ب‬ ‫در‬‫د‬‫م‬‫و‬ ‫ددقةن‬‫د‬‫ص‬ ‫در‬‫د‬‫ي‬‫ب‬ ‫ت‬ ‫دل‬‫د‬‫ك‬‫و‬ ‫ددقةن‬‫د‬‫ص‬ ‫دة‬‫د‬ ‫ي‬ ‫ته‬ ‫دل‬‫د‬‫ك‬‫و‬ ‫ددقةن‬‫د‬‫ص‬
‫دان‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫ك‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫أ‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دك‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫وي‬ ‫ددقةن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ص‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫المن‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ه‬‫ون‬ ‫ددقةن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ص‬
‫الضحى‬ ‫من‬ ‫هما‬ ‫ك‬‫ير‬»]‫سائي‬ ‫ال‬‫و‬ ‫سلم‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .
‫الشالل‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫س‬‫ر‬ ‫ربل‬‫س‬ ‫سم‬‫ال‬ ‫ر‬ ‫أع‬ :‫اما‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ي‬ ‫ر‬ ‫عمف‬ ‫اب‬ ‫ع‬ :
:‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ،‫ريام‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫ال‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬«:‫دهر‬‫د‬‫د‬‫ش‬ ‫دل‬‫د‬‫د‬‫ك‬‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫داا‬‫د‬‫د‬‫ي‬ ‫دة‬‫د‬‫د‬ ‫ال‬ ‫دياا‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫دياا‬‫د‬‫د‬‫ص‬

10. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬01
‫الدةر‬»]‫نقاح‬ ‫اله‬ ‫ور‬ ‫األوسط‬ ‫ا‬ ‫ا‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫ر‬ ‫ال‬ ‫ر‬‫ع‬ :‫را‬‫سم‬‫أيض‬ ‫ه‬ ‫وع‬:‫رال‬،«‫دن‬‫م‬ ‫داا‬‫ي‬ ‫دة‬ ‫ال‬ ‫ن‬ ‫دالبي‬‫ب‬ ‫دم‬‫ي‬
‫تر‬ ‫وخمس‬ ‫تر‬ ‫ب‬ ‫و‬ ‫تر‬ ‫الث‬ :‫شهر‬ ‫كل‬».
]‫سائي‬ ‫ال‬‫و‬ ‫ال‬‫و‬ ‫أمحد‬‫و‬ ‫ا‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
***

11. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 01
‫الشامنة‬ ‫الوصية‬
‫اا‬ ‫الك‬ ‫آهللاا‬ ‫من‬
‫رار‬‫ر‬‫ص‬‫األن‬ ‫اهلل‬ ‫رد‬‫ر‬‫ب‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫رابف‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫مس‬ :‫رال‬‫ر‬،
:‫رنل‬‫ر‬‫ق‬‫ي‬«‫دد‬‫د‬‫ن‬ ‫و‬ ‫ده‬‫د‬‫ل‬‫هللخو‬ ‫دن‬‫د‬ ‫دالى‬‫د‬ ‫ت‬ ‫اهلل‬ ‫ددكر‬‫د‬‫ف‬ ‫دهن‬‫د‬ ‫بي‬ ‫دل‬‫د‬ ‫الر‬ ‫دل‬‫د‬‫خ‬‫هلل‬ ‫إأا‬
‫وإأا‬ ‫ن‬ ‫دا‬‫د‬‫ت‬ ‫وال‬ ‫دم‬‫د‬ ‫ل‬ ‫دي‬‫د‬‫ي‬‫مب‬ ‫ال‬ :‫دحابه‬‫د‬‫ص‬‫أل‬ ‫ديكان‬‫د‬‫ت‬‫ال‬ ‫دال‬‫د‬‫ق‬ ‫دهن‬‫د‬‫م‬‫ا‬ ‫ط‬
‫م‬ ‫د‬‫د‬‫ك‬‫هلل‬ :‫ديكان‬‫د‬‫ت‬‫ال‬ ‫دال‬‫د‬‫ق‬ ‫دهن‬‫د‬‫ل‬‫هللخو‬ ‫دد‬‫د‬‫ن‬ ‫دالى‬‫د‬ ‫ت‬ ‫اهلل‬ ‫ددكر‬‫د‬‫ي‬ ‫دم‬‫د‬ ‫ف‬ ‫دلن‬‫د‬‫خ‬‫هلل‬
‫لم‬ ‫وإأا‬ ‫المبيين‬‫دي‬‫ي‬‫المب‬ ‫م‬ ‫د‬‫ك‬‫هلل‬ :‫دال‬‫ق‬ ‫ده‬‫م‬‫ا‬ ‫ط‬ ‫ند‬ ‫الى‬ ‫ت‬ ‫اهلل‬ ‫يدكر‬
‫وا‬‫تا‬ ‫ل‬».]‫سلم‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫راع‬‫ر‬‫م‬‫الي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫ي‬ ‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫و‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫نا‬‫ف‬‫ر‬‫ر‬‫ض‬‫ع‬ ‫تذا‬ ‫را‬‫ر‬ ‫د‬:‫رال‬‫ر‬،
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫ردأ‬‫ر‬‫ب‬‫ي‬ ‫رس‬‫ر‬‫ع‬ ‫ا‬ ‫ردي‬‫ر‬‫ي‬‫أ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ض‬‫ن‬ ‫ن‬ ،‫را‬‫ر‬‫سم‬‫عا‬‫را‬‫ر‬‫ن‬‫وت‬ .‫ردا‬‫ر‬‫ي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ض‬‫في‬
‫ر‬‫ر‬‫ض‬‫لي‬ ‫هب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ف‬ ، ‫ردف‬‫ر‬‫ل‬ ‫را‬‫ر‬‫هن‬‫دب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫ر‬‫ا‬ ‫رابح‬‫ر‬‫ج‬‫ف‬ ،‫را‬‫ر‬‫سم‬‫عا‬ ‫رفة‬‫ر‬ ‫ره‬‫ر‬‫ع‬ ‫نا‬‫ف‬‫ر‬‫ر‬‫ض‬‫ع‬
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫فب‬ ،‫رام‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ال‬ ‫ا‬ ‫ردها‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫دب‬‫اي‬‫ف‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫أ‬ ‫راب‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ه‬ ،‫ردها‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫ب‬
‫ردف‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ،‫ردا‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫ب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫فب‬ ،:«‫حل‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬‫ي‬ ‫ديكان‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ت‬‫ال‬ ‫إن‬
‫ددكر‬‫د‬‫ي‬ ‫ال‬ ‫داا‬‫د‬ ‫الك‬(1)
‫دة‬‫د‬‫ي‬ ‫النا‬ ‫دد‬‫د‬‫ه‬‫ب‬ ‫دا‬‫د‬ ‫ده‬‫د‬‫ن‬‫و‬ ‫دهن‬‫د‬‫ي‬ ‫دالى‬‫د‬ ‫ت‬ ‫اهلل‬ ‫دم‬‫د‬‫س‬‫ا‬
‫دهن‬‫د‬‫ب‬ ‫حل‬ ‫د‬‫د‬‫س‬‫لي‬ ‫دع‬‫د‬‫ب‬‫را‬ ‫األ‬ ‫ددا‬‫د‬‫ه‬‫ب‬ ‫دا‬‫د‬‫ن‬‫ف‬ ‫ددةان‬‫د‬‫ي‬‫ب‬ ‫ددا‬‫د‬‫خ‬‫فن‬ ‫دان‬‫د‬‫ه‬‫ب‬ ‫حل‬ ‫د‬‫د‬‫س‬‫لي‬
‫دديهما‬‫ي‬ ‫د‬‫م‬ ‫ددي‬‫ي‬ ‫فع‬ ‫يد‬ ‫إن‬ ‫بيد‬ ‫سع‬ ‫ن‬ ‫والدي‬ ‫ن‬ ‫بيد‬ ‫فنخدا‬»‫ه‬
.‫أدل‬‫و‬ ‫اهلل‬ ‫اسم‬ ‫ذدف‬]‫سلم‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
(1)‫ذدف‬ ‫فإع‬ ، ‫لعا‬ ‫اهلل‬ ‫اسم‬ ‫دف‬ ‫ي‬ ‫ببع‬ ‫عام‬ ‫ال‬ ‫يسيحل‬ ‫أ‬ :‫دف‬ ‫ي‬ ‫أ‬ ‫عام‬ ‫ال‬ ‫يسيحل‬
‫ال‬ ‫ذلك‬ ‫عليه‬ ‫ي‬ ‫ا‬ ‫لعا‬ ‫اهلل‬ ‫اسم‬‫ع‬.‫ام‬

12. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬05
‫ا‬‫ة‬ ‫اس‬ ‫ال‬ ‫لوصية‬
‫افية‬ ‫وال‬ ‫و‬ ‫ال‬ ‫اهلل‬ ‫وا‬ ‫س‬
‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬،:«‫اهللن‬ ‫دول‬‫د‬‫د‬‫س‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫ي‬ ‫داف‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬‫دو‬‫د‬‫د‬ ‫ال‬ ‫اهلل‬ ‫ل‬
‫واآلخر‬ ‫الدنيا‬ ‫فع‬ ‫افية‬ ‫وال‬»‫العبا‬ ‫ع‬ ‫ال‬‫و‬ ‫أمحد‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .]
‫را‬‫ر‬‫ب‬‫الع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫رو‬‫ر‬‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫راله‬‫ر‬‫س‬‫أ‬ ‫ا‬‫سم‬‫ري‬‫ر‬‫ش‬ ‫رر‬‫ر‬‫م‬‫عل‬ ،‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ي‬ : ‫ر‬‫ر‬‫ل‬،
:‫رال‬‫ر‬، .‫رل‬‫ر‬ ‫و‬«‫دة‬‫د‬‫ي‬‫اف‬ ‫ال‬ ‫اهلل‬ ‫دل‬‫د‬‫س‬.»‫را‬‫ر‬‫سم‬‫أيا‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫فم‬‫ه‬‫رال‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ،‫را‬‫ر‬‫سم‬‫ناني‬ ‫ربليه‬‫ر‬‫س‬
:‫يل‬«‫ددنيا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫ا‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ف‬ ‫دة‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫اف‬ ‫ال‬ ‫اهلل‬ ‫وا‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬ :‫اهلل‬ ‫دول‬‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ي‬ ‫داف‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫ي‬
‫واآلخر‬».
***

13. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 06
‫اشر‬ ‫ال‬ ‫الوصية‬
«‫الصيا‬ ‫فضل‬‫ا‬»
‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ا‬ ‫أ‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫لر‬ ‫رد‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫رل‬‫ر‬‫ر‬‫م‬‫بع‬ ‫رف‬‫ر‬‫ر‬ ‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬، :‫رال‬‫ر‬‫ر‬،
:‫،ال‬ ، ‫اجل‬«‫له‬ ‫دل‬ ‫ال‬ ‫فإنه‬ ‫بالصوان‬ ‫يم‬»،‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫يا‬ : ‫،ل‬ ،
:‫،ال‬ ‫بعمل‬ ‫ف‬«‫ده‬‫ل‬ ‫ددل‬ ‫ال‬ ‫ده‬‫ن‬‫فإ‬ ‫دوا‬‫ص‬‫بال‬ ‫دم‬‫ي‬»‫رنل‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ي‬ : ‫ر‬‫ل‬،
:‫،ال‬ ‫بعمل؟‬ ‫ف‬ ‫اهلل‬«‫بالصوا‬ ‫يم‬‫له‬ ‫مشل‬ ‫ال‬ ‫فإنه‬ ‫ن‬».
]‫صحيحه‬ ‫ا‬ ‫مي‬‫و‬ ‫اب‬‫و‬ ‫سائي‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫ألي‬ :‫،ال‬ ‫سائي‬ ‫لل‬ ‫اي‬‫و‬‫ر‬ ‫وا‬،‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫يا‬ : ‫فقل‬
:‫،ال‬ .‫به‬ ‫اهلل‬ ‫عر‬ ‫ي‬ ‫ف‬ ‫بب‬ ‫ف‬«‫له‬ ‫مشل‬ ‫ال‬ ‫فإنه‬ ‫بالصياا‬ ‫يم‬».
‫اا‬‫و‬‫ور‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ي‬ : ‫ر‬‫ل‬، :‫رال‬، ‫رديا‬‫ع‬ ‫ا‬ ‫صحيحه‬ ‫ا‬ ‫عباع‬ ‫اب‬
:‫رال‬‫ر‬، ‫ره؟‬‫ر‬‫ب‬ ‫اهلل‬ ‫رر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ي‬ ‫ف‬ ‫رب‬‫ر‬‫ب‬ ‫رف‬‫ر‬«‫ده‬‫د‬‫ل‬ ‫دل‬‫د‬‫ش‬‫م‬ ‫ال‬ ‫ده‬‫د‬‫ن‬‫فإ‬ ‫دياا‬‫د‬‫ص‬‫بال‬ ‫دم‬‫د‬‫ي‬»،
‫رم‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬، ‫رول‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ن‬ ‫تذا‬ ‫ت‬ ‫ا‬‫سم‬‫رار‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫هن‬ ‫راع‬‫ر‬‫ر‬ ‫ره‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫بي‬ ‫ا‬ ‫رفه‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ا‬ ‫أ‬ ‫رن‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫أ‬ ‫راع‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ف‬ :‫رال‬‫ر‬‫ر‬،
. ‫ي‬
:‫اآليت‬ ‫احلديا‬ ‫نفو‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬
‫سعيد‬ ‫أي‬ ‫ع‬‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫،ال‬ :‫،ال‬:«‫د‬‫م‬ ‫دا‬‫م‬‫دوا‬‫ص‬‫ي‬ ‫دد‬‫ب‬ ‫ن‬
‫و‬ ‫اليوا‬ ‫بدلم‬ ‫اهلل‬ ‫د‬ ‫با‬ ‫إال‬ ‫الىن‬ ‫ت‬ ‫اهلل‬ ‫سبيل‬ ‫فع‬ ‫ا‬ً‫يوم‬‫دا‬‫ن‬‫ال‬ ‫دن‬ ‫هه‬
‫ا‬ً‫خري‬ ‫ين‬ ‫سب‬»]‫سلم‬ ‫و‬ ‫البخار‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .

14. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬07
‫تر‬ ‫الحاهللية‬ ‫الوصية‬
«‫باهلل‬ ‫التر‬ ‫دا‬»
‫را‬‫ر‬‫ص‬‫ال‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫ة‬ ‫را‬‫ر‬‫ب‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫ري‬‫ر‬‫ل‬‫لي‬ ‫را‬‫ر‬‫ص‬‫أو‬ :‫رال‬‫ر‬،
:‫رال‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ،‫رال‬‫ر‬‫ص‬ ‫رب‬‫ر‬‫س‬‫ب‬«‫د‬‫د‬‫ح‬ ‫و‬ ‫م‬ ‫د‬‫د‬ ‫قك‬ ‫وإن‬ ‫ا‬ً‫ديأ‬‫د‬‫ش‬ ‫داهلل‬‫د‬‫ب‬ ‫كوا‬‫در‬‫د‬‫ت‬‫ت‬ ‫ال‬‫م‬ ‫رق‬
‫دد‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫ف‬ ‫ا‬ً‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫م‬ ‫دا‬‫د‬‫ه‬‫ك‬‫تر‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬‫ف‬ ‫ددين‬‫د‬‫م‬ ‫م‬ ‫دال‬‫د‬‫ص‬‫ال‬ ‫دوا‬‫د‬‫ك‬‫ر‬ ‫ت‬ ‫وال‬ ‫من‬ ‫ب‬ ‫د‬‫د‬‫ص‬ ‫و‬
‫خر‬‫ج‬‫دةن‬ ‫الم‬ ‫من‬‫بوا‬‫ر‬‫د‬‫ت‬‫ت‬ ‫وال‬ ‫اهللن‬ ‫دم‬‫س‬ ‫دا‬‫ه‬‫فإن‬ ‫دية‬‫ص‬ ‫الم‬ ‫دوا‬‫ب‬‫ك‬‫تر‬ ‫وال‬
‫م‬ ‫د‬‫د‬‫ن‬‫ك‬‫وإن‬ ‫دوا‬‫د‬‫م‬‫ال‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دروا‬‫د‬ ‫ت‬ ‫وال‬ ‫دان‬‫د‬‫ه‬ ‫ك‬‫دا‬‫د‬‫ي‬‫المكا‬ ‫ف‬ ‫دا‬‫د‬‫ه‬‫فإن‬ ‫در‬‫د‬‫م‬‫الم‬
‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ه‬ ‫ك‬‫ددنيا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫ا‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫درج‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬‫ت‬ ‫ن‬ ‫درا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫وإن‬ ‫دديم‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫وا‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫ت‬ ‫وال‬ ‫دهن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫ف‬
‫ن‬ ‫صا‬ ‫تض‬ ‫ال‬ ‫فاخرجن‬‫سم‬ ‫ن‬ ‫من‬ ‫هم‬ ‫نص‬‫و‬ ‫م‬ ‫ة‬».
]‫،ما‬ ‫بب‬ ‫ي‬ ‫ا‬ ‫بإس‬ ‫نصف‬ ‫ب‬ ‫وحممد‬ ‫ا‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
***

15. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 08
‫تر‬ ‫الشانية‬ ‫الوصية‬
«‫اإلسالا‬ ‫كان‬ ‫فع‬»
‫رل‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫راذ‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫د‬:‫رال‬‫ر‬‫ر‬،‫ف‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬ ‫ا‬
‫ر‬‫ر‬ ‫أ‬ ،‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ي‬ : ‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫فق‬ ،‫را‬‫ر‬‫س‬‫ن‬ ‫ر‬‫ر‬‫حن‬‫و‬ ‫ره‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫سم‬‫يب‬‫ف‬، ‫را‬‫ر‬‫سم‬‫ين‬ ‫ربح‬‫ر‬‫ص‬‫فب‬
‫رد‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫ويبا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫اجل‬ ‫لر‬ ‫رد‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫رل‬‫ر‬‫ر‬‫م‬‫بع‬:‫رال‬‫ر‬‫ر‬، ‫رار؟‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬«‫دن‬‫د‬‫د‬ ‫دنلي‬‫د‬‫د‬‫س‬ ‫دد‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫ل‬
‫ال‬ ‫اهلل‬ ‫دد‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫ت‬ ‫دهن‬‫د‬‫د‬‫ي‬ ‫دالى‬‫د‬‫د‬ ‫ت‬ ‫اهلل‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫س‬‫ي‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دى‬‫د‬‫د‬ ‫دير‬‫د‬‫د‬‫س‬‫لي‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫وإ‬ ‫ديمن‬‫د‬‫د‬‫ا‬
‫دانن‬‫د‬‫د‬‫ض‬‫م‬ ‫دوا‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫وت‬ ‫ن‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫ك‬‫الك‬ ‫دؤتع‬‫د‬‫د‬‫ت‬‫و‬ ‫ن‬ ‫دال‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫ال‬ ‫ديم‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫وت‬ ‫ان‬ً‫ديأ‬‫د‬‫د‬‫ش‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫ت‬‫ت‬
‫البيي‬ ‫وتحج‬»:‫،ال‬ ‫ه‬«‫نةن‬ ‫الصوا‬ ‫المير‬ ‫بواا‬ ‫ى‬ ‫هلللم‬ ‫ال‬
‫دل‬ ‫الر‬ ‫دال‬‫ص‬‫و‬ ‫ن‬ ‫دا‬‫ن‬‫ال‬ ‫الما‬ ‫ئ‬ ‫يك‬ ‫كما‬‫المكيأة‬ ‫ئ‬ ‫تك‬ ‫والصدقة‬‫دع‬‫ف‬
‫دل‬‫د‬‫د‬‫ي‬ ‫ال‬ ‫دو‬‫د‬‫د‬»‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬ ‫ه‬َ‫ن‬‫و‬‫و‬ ‫دد‬‫د‬‫د‬َ‫ي‬ ‫ا‬ ‫ا‬‫دا‬‫د‬‫د‬َ‫ض‬َ‫م‬‫ال‬ ‫ا‬‫ن‬‫د‬‫د‬‫د‬َ ‫م‬‫و‬‫ه‬‫و‬‫د‬‫ب‬‫دو‬‫د‬‫د‬‫و‬‫ن‬‫و‬ ‫ى‬َ‫ف‬‫دا‬‫د‬‫د‬َ‫ن‬ََ‫د‬‫ت‬
َ‫ن‬‫و‬‫و‬‫ق‬‫ا‬‫ن‬‫و‬‫د‬‫ي‬ ‫م‬‫و‬‫اة‬َ‫ن‬‫د‬‫ق‬َ‫ز‬َ ‫ا‬‫ا‬‫م‬‫ا‬‫م‬َ‫و‬ ‫ا‬ًَ‫م‬َ‫ط‬َ‫و‬ ‫ا‬ً‫ف‬‫و‬َ‫خ‬ ‫م‬‫و‬‫ه‬‫ا‬‫د‬‫ب‬َ‫بلغ‬ ‫عس‬َ‫ن‬‫و‬‫و‬َ‫م‬ َ‫د‬‫ي‬.
:‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬، ‫ه‬«‫دنامه‬‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬ ‫و‬ ‫وأ‬ ‫هلل‬‫و‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫و‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬‫األ‬ ‫ف‬‫در‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ب‬‫خ‬ ‫ال‬»
:‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬، ،‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫رى‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ب‬ : ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬،«‫دال‬‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬‫اإل‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬‫األ‬ ‫ف‬‫هلل‬‫و‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫و‬ ‫ان‬
‫داهلل‬‫د‬‫ه‬‫الن‬ ‫دنامه‬‫د‬‫س‬ ‫و‬‫و‬ ‫وأ‬ ‫ن‬ ‫دال‬‫د‬‫ص‬‫ال‬»:‫رال‬‫ر‬، ‫ه‬«‫دم‬‫د‬‫ل‬‫أ‬ ‫دال‬‫د‬‫م‬‫ب‬ ‫در‬‫د‬‫ب‬‫خ‬ ‫ال‬
‫ده‬‫د‬ ‫ك‬»:‫رال‬‫ر‬، ،‫رانه‬‫ر‬‫س‬‫بل‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫فب‬ ،‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ي‬ ‫رى‬‫ر‬‫ل‬‫ب‬ : ‫ر‬‫ر‬‫ل‬،«‫دم‬‫د‬‫ي‬ ‫دف‬‫د‬‫ك‬
‫ددا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ة‬»:‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ‫ره؟‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫لم‬ ‫ري‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ن‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫مب‬ ‫وع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ا‬‫ب‬‫مل‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫وت‬ ،‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ : ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬،
«‫داف‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫ال‬ ‫دب‬‫د‬‫د‬ ‫ي‬ ‫دل‬‫د‬‫د‬‫ة‬‫و‬ ‫دمن‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫إال‬ ‫دوةهم‬‫د‬‫د‬ ‫و‬ ‫دى‬‫د‬‫د‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫ال‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬‫ف‬
‫هم‬ ‫لسن‬ ‫حصائد‬».‫أ‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬]‫صحيحه‬ ‫ا‬ ‫ال‬‫و‬ ‫محد‬
***

16. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬09
‫تر‬ ‫الشالشة‬ ‫الوصية‬
«‫الوالدين‬ ‫بر‬ ‫فع‬»
‫رفة‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫ف‬‫ه‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫ت‬ ‫رل‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫راب‬‫ر‬‫ر‬ :‫رال‬‫ر‬‫ر‬،‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ :‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬
:‫رال‬‫ر‬، ‫رحابيت؟‬‫ص‬ ‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ا‬ ‫را‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫رن‬‫ع‬‫أ‬ ‫ر‬‫ر‬ ،‫اهلل‬ ‫رنل‬‫س‬‫ر‬«‫دم‬‫د‬‫م‬»‫ه‬ :‫رال‬‫ر‬، ،
:‫رال‬‫ر‬، ‫؟‬ ‫ر‬‫ر‬«‫دم‬‫د‬‫م‬ ‫دم‬‫د‬»:‫رال‬‫ر‬، ‫؟‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫ه‬ :‫رال‬‫ر‬،«‫دم‬‫د‬‫م‬ ‫دم‬‫د‬»‫؟‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫ه‬ ‫رال‬‫ر‬،
:‫،ال‬«‫بو‬ ‫م‬»‫الة‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .]‫يخاع‬
:‫رال‬، ‫؟‬ ‫رحب‬‫ص‬‫ال‬ ‫ر‬‫س‬‫ا‬ ‫رن‬‫ع‬‫أ‬ !‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫يا‬ : ‫اي‬‫و‬‫ر‬ ‫وا‬«‫دمن‬‫م‬
‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫فنهلل‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫هلل‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫ن‬ ‫دو‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫دمن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫دمن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬».
.]‫سلم‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
:‫اآليت‬ ‫احلديا‬ ‫دف‬ ‫ن‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬
‫يفة‬‫ف‬‫ه‬ ‫أي‬ ‫ع‬‫ال‬ ‫ع‬:‫رال‬،«‫ده‬ ‫ن‬ ‫دم‬‫غ‬َ‫ده‬ ‫ن‬ ‫دم‬‫غ‬ ‫دم‬
‫ا‬ ‫ند‬ ‫بويه‬ ‫هلل‬ ‫من‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫غم‬ ‫م‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫غم‬ ‫م‬‫و‬ ‫ددةما‬‫ح‬ ‫درن‬‫ب‬ ‫ل‬
‫الننة‬ ‫يدخل‬ ‫لم‬ ‫م‬ ‫يهما‬ ‫ك‬».
***

17. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 11
‫تر‬ ‫ة‬ ‫اب‬‫ر‬‫ال‬ ‫الوصية‬
«‫الوالدين‬ ‫وبر‬ ‫الصال‬ ‫ى‬ ‫المحافاة‬»
‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫ة‬ ‫رن‬‫ر‬ ‫ة‬ ‫ر‬‫ر‬‫م‬‫ي‬ ‫أ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫رع‬‫ر‬‫ص‬‫أ‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫د‬: ‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫،ا‬ ‫را‬‫ر‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ري‬‫ر‬ ‫ر‬ )
‫رر‬‫ر‬‫ص‬‫أو‬ :‫رال‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ‫رل‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫ل‬ ‫رد‬‫ر‬‫ف‬ ‫رنبا‬‫ر‬ ‫و‬ ‫رالم‬‫ر‬‫س‬‫ال‬‫و‬ ‫رالة‬‫ر‬‫ص‬‫ال‬ ‫ره‬‫ر‬‫ي‬‫عل‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫رى‬‫ر‬‫ل‬‫ع‬
:‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬،«‫دي‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫وحر‬ ‫دي‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫قك‬ ‫وإن‬ ‫ا‬ً‫ديأ‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ش‬ ‫داهلل‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ت‬‫ت‬ ‫ال‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ط‬‫و‬ ‫ن‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫بال‬
‫وإ‬ ‫دديم‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫وا‬‫ن‬‫درا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬‫وال‬ ‫دهن‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫م‬ ‫ف‬ ‫ن‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫هللن‬‫و‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬ ‫ة‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دى‬‫د‬‫د‬ ‫م‬ ‫ت‬ ‫ن‬
‫دن‬‫م‬‫ف‬ ‫ان‬ً‫د‬‫د‬‫م‬ ‫م‬ ‫صال‬ ‫كن‬‫ر‬ ‫ت‬ ‫وال‬ ‫شرن‬ ‫كل‬‫اح‬ ‫م‬ ‫فإنها‬ ‫الممر‬ ‫تتربن‬
‫سوله‬ ‫وأمة‬ ‫اهلل‬ ‫أمة‬ ‫منه‬ ‫ئي‬‫ر‬‫ب‬ ‫فقد‬ ‫ألم‬ ‫ل‬ ‫ف‬».
] ‫ا‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫ر‬ ‫[احلديا‬
***

18. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬10
‫تر‬ ‫المامسة‬ ‫الوصية‬
«‫الصال‬ ‫د‬ ‫ب‬ ‫يقال‬ ‫ما‬»
‫رك‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫أ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رى‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ع‬ ‫ردح‬‫ر‬‫ر‬‫غ‬ ‫رليم‬‫ر‬‫ر‬‫س‬ ‫أم‬ ‫أع‬
:‫رال‬‫ق‬‫ف‬ ،‫راليت‬‫ص‬ ‫ا‬ ‫أ،نهل‬ ‫دلماح‬‫علمر‬ : ‫فقال‬«‫ان‬ً‫در‬‫ت‬ ‫اهلل‬ ‫دري‬‫ب‬‫ك‬
‫ا‬ً‫در‬‫د‬‫ت‬ ‫دبحيه‬‫د‬‫س‬‫و‬‫دم‬‫د‬ ‫ن‬ :‫دول‬‫د‬‫ق‬‫ي‬ ‫دأين‬‫د‬‫ش‬ ‫دا‬‫د‬‫م‬ ‫ع‬ ‫د‬‫د‬‫س‬ ‫دم‬‫د‬ ‫ان‬ً‫در‬‫د‬‫ت‬ ‫ده‬‫د‬‫ي‬‫واحمد‬ ‫ن‬
‫م‬ ‫ن‬».
]‫صحيحه‬ ‫ا‬ ‫عباع‬ ‫اب‬‫و‬ ‫مي‬‫و‬ ‫اب‬‫و‬ ‫ال‬‫و‬ ‫أمحد‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
***
‫تر‬ ‫الساهللسة‬ ‫الوصية‬
«‫صال‬ ‫كل‬‫هللبر‬ ‫يقال‬ ‫ما‬»
‫ع‬‫عاذ‬‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫أع‬:‫رال‬،‫و‬ ‫ردا‬‫ي‬‫ب‬ ‫أ‬«‫داأ‬ ‫م‬ ‫دا‬‫ي‬‫واهلل‬
:‫دول‬‫ق‬‫ت‬ ‫دال‬‫ص‬ ‫دل‬‫ك‬‫در‬‫ب‬‫هلل‬ ‫دع‬‫ف‬ ‫ن‬ ‫دد‬‫ت‬ ‫ال‬ :‫اأ‬ ‫م‬ ‫يا‬ ‫وصيم‬ ‫ألحبمن‬ ‫إنع‬
‫دم‬‫ت‬‫باهلل‬ ‫دن‬‫س‬‫وح‬ ‫ر‬ ‫د‬‫ش‬‫و‬ ‫در‬‫ك‬‫أ‬ ‫دى‬ ‫دع‬‫ن‬ ‫هم‬ ‫ال‬»‫و‬ ‫رن‬‫ب‬‫أ‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .
]‫صحيء‬ ‫ا‬ ‫بإس‬ ‫سائي‬ ‫ال‬‫و‬
***

19. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 11
‫تر‬ ‫ة‬ ‫الساب‬ ‫الوصية‬
«‫الدكر‬ ‫فضل‬ ‫فع‬»
‫بسف‬ ‫ب‬ ‫اهلل‬ ‫عبد‬ ‫وع‬‫سم‬‫ال‬ ‫ر‬ ‫أع‬‫ائ‬‫ف‬‫ر‬‫ش‬ ‫تع‬ ،‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫يا‬ :‫،ال‬
:‫رال‬‫ر‬، !‫ره‬‫ر‬‫ب‬ ‫ربا‬‫ر‬‫ة‬‫أل‬ ‫ريب‬‫ر‬‫ة‬‫ب‬ ‫رب‬‫ر‬‫ف‬ ‫ري‬‫ر‬‫ل‬‫ع‬ ‫رفح‬‫ر‬ ‫د‬‫رد‬‫ر‬، ‫رالم‬‫ر‬‫س‬‫اإل‬«‫دكال‬‫د‬‫ي‬ ‫ال‬
‫اهلل‬ ‫أكر‬ ‫من‬ ‫ا‬ً‫طب‬ ‫لسانم‬».
]‫صحيحه‬ ‫ا‬ ‫عباع‬ ‫اب‬‫و‬ ‫له‬ ‫ن‬ ‫الل‬‫و‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
***
‫تر‬ ‫الشامنة‬ ‫الوصية‬
«‫ا‬ً‫ض‬‫ي‬ ‫الدكر‬ ‫فضل‬ ‫فع‬»
‫عاذ‬ ‫ع‬ ‫ورو‬‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫ع‬‫أ‬ :‫رال‬‫ق‬‫ف‬ ‫ربله‬‫س‬ ‫سم‬‫ال‬ ‫ر‬ ‫أع‬ ،
:‫،ال‬ ‫ا؟‬‫سم‬‫ف‬ ‫أ‬ ‫أعفم‬ ‫اجملاهدي‬«‫ا‬ً‫در‬‫ك‬‫أ‬ ‫دالى‬ ‫وت‬ ‫تبا‬ ‫هلل‬ ‫كشرةم‬»:‫رال‬‫ق‬‫ف‬
:‫رال‬‫ر‬، ‫ا؟‬‫سم‬‫رف‬‫ر‬ ‫أ‬ ‫رم‬‫ر‬‫ف‬‫أع‬ ‫راحلني‬‫ر‬‫ص‬‫ال‬ ‫رب‬‫ر‬‫ف‬«‫ا‬ً‫در‬‫د‬‫ك‬‫أ‬ ‫دالى‬‫د‬ ‫وت‬ ‫دا‬‫د‬‫ب‬‫ت‬ ‫هلل‬ ‫درةم‬‫د‬‫ش‬‫ك‬»
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ور‬ ‫رك‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ذ‬ ‫رل‬‫ر‬‫ر‬‫د‬، ،‫رد‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫ال‬‫و‬ ‫رل‬‫ر‬‫ر‬‫حل‬‫ا‬‫و‬ ،‫راة‬‫ر‬‫ر‬‫د‬‫الو‬‫و‬ ،‫رالة‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫ال‬ ‫رف‬‫ر‬‫ر‬‫د‬‫ذ‬ ‫ه‬
:‫يقنل‬«‫ا‬ً‫در‬‫ك‬‫أ‬ ‫دالى‬ ‫وت‬ ‫تبا‬ ‫هلل‬ ‫كشرةم‬»‫را‬‫ب‬‫أ‬ ‫را‬‫ي‬ :‫رف‬‫م‬‫لع‬ ‫رف‬ ‫ب‬ ‫رن‬‫ب‬‫أ‬ ‫رال‬‫ق‬‫ف‬
‫ذه‬ ‫ص‬ ‫ع‬‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫فقال‬ ،‫ا‬ ‫ل‬ ‫ب‬ ‫ادفوع‬ ‫ال‬ ‫ع‬:«‫ل‬».
] ‫ا‬ ‫ال‬‫و‬ ‫أمحد‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
***

20. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬11
‫تر‬ ‫ة‬ ‫اس‬ ‫ال‬ ‫الوصية‬
‫وأكر‬ ‫اهلل‬ ‫ة‬ ‫بكا‬ ‫مسم‬ ‫وال‬ ‫اصع‬ ‫الم‬ ‫ةنر‬
،‫رر‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫أو‬ ‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ : ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫،ا‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫هن‬‫أ‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ري‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫أ‬ ‫أم‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫و‬
:‫رال‬‫ر‬‫ر‬،«‫دافاع‬‫د‬‫د‬‫ح‬‫و‬ ‫ن‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫اله‬ ‫دل‬‫د‬‫د‬‫ض‬‫ف‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫ه‬‫فإن‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫ا‬ ‫الم‬ ‫دري‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫اة‬‫دى‬‫د‬‫د‬
‫ا‬ ‫دل‬‫د‬‫د‬‫ض‬‫ف‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫فإ‬ ‫ن‬ ‫درائ‬‫د‬‫د‬ ‫ال‬‫ال‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫فإ‬ ‫اهللن‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫ك‬‫أ‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دري‬‫د‬‫د‬‫ش‬‫ك‬‫و‬ ‫داهللن‬‫د‬‫د‬‫ه‬‫لن‬
‫أكر‬ ‫كشر‬‫من‬ ‫إليه‬ ‫حب‬ ‫بتع‬ ‫هلل‬ ‫تنتين‬».
]‫يد‬ ‫ا‬ ‫بإس‬ ‫ا‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
:‫دف‬ ‫ال‬ ‫فضل‬ ‫ا‬ ‫ي‬ ‫ار‬‫ن‬‫ال‬ ‫ني‬ ‫احلدي‬ ‫ي‬ ‫ه‬ ‫نفو‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬
‫األول‬‫رفة‬‫ر‬‫ي‬‫ف‬‫ه‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬ :‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬،:«‫اهلل‬ ‫دول‬‫د‬‫ق‬‫ي‬
‫د‬‫د‬‫ن‬ ‫دد‬‫د‬‫ن‬ ‫دا‬‫د‬‫ن‬ :‫دل‬‫د‬ ‫و‬ ‫دك‬‫د‬‫دين‬‫د‬‫ح‬ ‫ده‬‫د‬ ‫م‬ ‫دا‬‫د‬‫ن‬‫و‬ ‫دعن‬‫د‬‫ب‬ ‫ددي‬‫د‬‫ب‬ ‫ن‬‫دإن‬‫د‬‫ف‬ ‫ددكرنعن‬‫د‬‫ي‬
‫دع‬‫ف‬ ‫ده‬‫ت‬‫أكر‬ ‫دت‬‫م‬ ‫دع‬‫ف‬ ‫دع‬‫ن‬‫أكر‬ ‫وإن‬ ‫دعن‬‫س‬ ‫ن‬ ‫دع‬‫ف‬ ‫ته‬‫ر‬‫أك‬ ‫سه‬ ‫ن‬ ‫فع‬ ‫أكرنع‬
‫درا‬‫ق‬‫ت‬ ‫وإن‬ ‫دان‬ً ‫ا‬ ‫أ‬ ‫ده‬‫ي‬‫إل‬ ‫دي‬‫ب‬‫تقر‬ ‫ا‬ً‫دبر‬‫ش‬ ‫دع‬‫ل‬‫إ‬ ‫درا‬‫ق‬‫ت‬ ‫وإن‬ ‫دهن‬‫ن‬‫م‬ ‫در‬‫ي‬‫خ‬ ‫مت‬
‫ةرولة‬ ‫ه‬ ‫تي‬ ‫يمتع‬ ‫تانع‬ ‫وإن‬ ‫ان‬ً ‫با‬ ‫إليه‬ ‫تقربي‬ ‫ا‬ً ‫ا‬ ‫أ‬ ‫إلع‬».
] ‫ال‬‫و‬ ‫سلم‬ ‫و‬ ‫البخار‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫دانع‬‫د‬‫د‬‫ش‬‫ال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫عاو‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ :‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫أع‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ع‬ ‫ج‬‫رف‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫عل‬ ‫ى‬
:‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ،‫رحابه‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫أ‬«‫م‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫م‬»‫ردا‬‫ر‬‫ر‬‫م‬‫وحن‬ ‫اهلل‬ ‫دف‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ن‬ ‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ل‬ :‫ا‬‫ن‬‫رال‬‫ر‬‫ر‬،
‫رال‬‫ر‬، ،‫را‬‫ر‬ ‫علي‬ ‫ره‬‫ر‬‫ب‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫و‬ ،‫رالم‬‫ر‬‫س‬‫لإل‬ ‫ردانا‬‫ر‬‫ه‬ ‫را‬‫ر‬ ‫رى‬‫ر‬‫ل‬‫ع‬«‫إال‬ ‫م‬ ‫د‬‫د‬‫س‬ ‫دا‬‫د‬‫م‬ ‫آهلل‬
‫ألم‬»‫،ال‬ ،‫ذاك‬ ‫ت‬ ‫ا‬ ‫لس‬ ‫أ‬ ‫ا‬ ‫اهلل‬‫و‬ :‫ا‬‫ن‬‫،ال‬«‫م‬ ‫ح‬ ‫د‬‫س‬ ‫لم‬ ‫إنع‬ ‫ما‬
‫داةع‬‫د‬‫ب‬‫ي‬ ‫دل‬‫د‬ ‫و‬ ‫دك‬‫د‬ ‫اهلل‬ ‫ن‬ ‫دنخبرنع‬‫د‬‫ف‬ ‫دل‬‫د‬‫ي‬‫بر‬ ‫دانع‬‫د‬‫ت‬ ‫ده‬‫د‬‫ن‬ ‫ول‬ ‫دمن‬‫د‬ ‫ل‬ ً‫ة‬‫د‬‫د‬‫م‬‫ته‬
‫المال‬ ‫م‬ ‫ب‬‫ة‬ ‫ئ‬».‫رلم‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬ ‫و‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫ال‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬

21. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 11
] ‫ال‬‫و‬
‫ترون‬ ‫ال‬ ‫الوصية‬
«‫نر‬ ‫ال‬ ‫ع‬ ‫ك‬ ‫فضل‬ ‫فع‬»
‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ :‫رل‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬، ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫م‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ري‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫رف‬‫ر‬‫ر‬‫م‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫رو‬
:‫رال‬‫ر‬، ،‫ره‬‫ر‬‫ب‬ ‫اهلل‬ ‫رر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ي‬ ‫رل‬‫ر‬‫م‬‫ع‬ ‫رى‬‫ر‬‫ل‬‫ع‬ ‫رر‬‫ر‬‫ل‬ ،‫اهلل‬«‫درن‬‫د‬‫ن‬ ‫ال‬ ‫دع‬‫د‬ ‫ك‬‫بر‬ ‫دم‬‫د‬‫ي‬
‫ة‬ ‫فضي‬ ‫فيهما‬ ‫فإن‬».
]‫با‬ ‫ال‬ ‫ا‬ ‫ا‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫ر‬، ،‫را‬‫سم‬‫أيض‬ ‫ره‬‫ل‬ ‫اي‬‫و‬‫ر‬ ‫وا‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫س‬‫ر‬ ‫ر‬‫ع‬‫مس‬ :‫ال‬:‫رنل‬‫ق‬‫ي‬«‫وا‬ ‫دد‬‫ت‬ ‫ال‬
‫الرغائب‬ ‫فيهما‬ ‫فإن‬ ‫نرن‬ ‫ال‬ ‫صال‬ ‫قبل‬ ‫ين‬ ‫ال‬ ‫ين‬ ‫ك‬‫الر‬».
:‫اآليت‬ ‫احلديا‬ ‫نفو‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬
‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ري‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ة‬‫عائ‬ ‫ريدة‬‫ر‬‫س‬‫ال‬ ‫روح‬:‫رال‬‫ر‬‫ر‬،«‫دا‬‫د‬‫د‬ ‫ك‬
‫فيها‬ ‫وما‬ ‫الدنيا‬ ‫من‬ ‫خير‬ ‫نرن‬ ‫ال‬»]‫سلم‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .
***
‫ترون‬ ‫وال‬ ‫الحاهللية‬ ‫الوصية‬
«‫فع‬‫الصال‬ ‫فع‬ ‫اا‬ ‫االل‬ ‫دا‬»
‫أن‬ ‫ع‬‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫،ال‬ :‫،ال‬:«‫داا‬ ‫واالل‬ ‫دا‬‫ي‬‫إ‬ ‫دع‬‫ن‬‫ب‬ ‫دا‬‫ي‬
‫ة‬ ‫ة‬ ‫الصال‬ ‫فع‬ ‫اا‬ ‫االل‬ ‫فإن‬ ‫ن‬ ‫الصال‬ ‫فع‬».
]‫صحيء‬ ‫سخ‬ ‫ال‬ ‫بعد‬ ‫وا‬ ، ‫عس‬ ‫عديا‬ ‫و،ال‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
:‫اآليت‬ ‫احلديا‬ ‫نفو‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬

22. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬15
‫رفة‬‫ر‬‫ي‬‫ف‬‫ه‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫رو‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬،:«‫دد‬‫د‬‫ب‬ ‫ال‬ ‫إن‬‫إأا‬
‫فإنه‬ ‫ن‬ ‫الصال‬ ‫فع‬ ‫قاا‬‫دي‬ ‫ال‬ ‫دإأا‬‫ف‬ ‫دالىن‬ ‫وت‬ ‫تبا‬ ‫الرحمن‬ ‫ينع‬ ‫بين‬
‫در‬‫د‬‫ي‬‫خ‬ ‫دى‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫دي‬‫د‬ ‫ت‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دى‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫آهللا‬ ‫دن‬‫د‬‫ب‬‫ا‬ ‫دا‬‫د‬‫ي‬ :‫دالى‬‫د‬ ‫وت‬ ‫دا‬‫د‬‫ب‬‫ت‬ ‫اهلل‬ ‫ده‬‫د‬‫ل‬ ‫دال‬‫د‬‫ق‬
‫دي‬‫د‬ ‫ت‬ ‫دا‬‫د‬‫م‬‫م‬ ‫دم‬‫د‬‫ل‬ ‫در‬‫د‬‫ي‬‫خ‬ ‫دا‬‫د‬‫ن‬‫فن‬ ‫دالتمن‬‫د‬‫ص‬ ‫دى‬‫د‬ ‫دل‬‫د‬‫ب‬‫ق‬ ‫آهللا‬ ‫دن‬‫د‬‫ب‬‫ا‬ ‫دا‬‫د‬‫ي‬ ‫دع‬‫د‬‫ن‬‫م‬
‫إليه‬».
]‫ار‬‫و‬‫الب‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
***
‫ترون‬ ‫وال‬ ‫الشانية‬ ‫الوصية‬
«‫اإلخالص‬ ‫فضل‬»
‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫راذ‬‫ر‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫ل‬‫رال‬‫ر‬، ‫ره‬‫ر‬‫ن‬‫أ‬–‫ريم‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫ت‬ ‫را‬‫ر‬‫ع‬‫ب‬ ‫رني‬‫ر‬‫ع‬-‫را‬‫ر‬‫ي‬ :
‫،ال‬ ‫أوصر‬ ،‫اهلل‬ ‫رسنل‬:«‫يل‬ ‫الق‬ ‫مل‬ ‫ال‬ ‫م‬ ‫ي‬ ‫هللينم‬ ‫خ‬».
:‫اآلليني‬ ‫ني‬ ‫احلدي‬ ‫دف‬ ‫ن‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬
‫األول‬‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫مسع‬ ‫،ال‬ ،‫ننباع‬ ‫ع‬ ‫رو‬ ::‫يقنل‬«‫دوبى‬‫ط‬
‫دة‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ن‬ ‫ف‬ ‫دل‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ك‬‫دنهم‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫تنن‬ ‫ددف‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ه‬‫ال‬ ‫دابيل‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫م‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫د‬‫أ‬‫ول‬ ‫دينن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ص‬ ‫مم‬ ‫ل‬
‫ما‬ ‫ن‬»‫البياقي‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .]
‫دانع‬‫ش‬‫ال‬‫ر‬ ‫ا‬ ‫أ‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫رف‬ ‫آ‬ ‫رديا‬‫ر‬‫ع‬ ‫ر‬ ‫راب‬‫ر‬ ‫و‬ :‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ،
:‫رال‬‫ر‬، ‫ره‬‫ر‬‫ن‬‫أ‬«‫دا‬‫د‬ً‫خالص‬ ‫دان‬‫د‬‫ك‬‫دا‬‫د‬‫م‬ ‫إال‬ ‫دل‬‫د‬‫م‬ ‫ال‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دل‬‫د‬‫ب‬‫يق‬ ‫ال‬ ‫دل‬‫د‬ ‫و‬ ‫دك‬‫د‬ ‫اهلل‬ ‫إن‬
‫هه‬ ‫و‬ ‫به‬ ‫اع‬ ‫واب‬».
***

23. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 16
‫ترون‬ ‫وال‬ ‫الشالشة‬ ‫الوصية‬
«‫اهلل‬ ‫إلى‬ ‫ة‬ ‫حا‬ ‫له‬ ‫كاني‬‫لمن‬»
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬‫ر‬، ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫م‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ري‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫أوع‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫اهلل‬ ‫رد‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬
:«‫ك‬‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬‫آهللان‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫ب‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دد‬‫د‬‫د‬‫ح‬ ‫دى‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫و‬ ‫اهلل‬ ‫دى‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫دة‬‫د‬‫د‬ ‫حا‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫ل‬ ‫دي‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫ا‬
‫اهللن‬ ‫دى‬‫د‬ ‫دشن‬‫د‬‫ي‬‫ل‬ ‫دم‬‫د‬ ‫دينن‬‫د‬ ‫ك‬ ‫دل‬‫د‬‫ص‬‫لي‬ ‫دم‬‫د‬ ‫ن‬ ‫دو‬‫د‬‫ض‬‫الو‬ ‫دن‬‫د‬‫س‬‫يح‬ ‫ف‬ ‫دن‬‫د‬‫ض‬‫و‬ ‫ي‬ ‫ف‬
‫دريمن‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫ال‬ ‫ديم‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫الح‬ ‫اهلل‬ ‫إال‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫ال‬ :‫دل‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫لي‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫دعن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ب‬‫الن‬ ‫دى‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫دل‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫ولي‬
‫دنلم‬‫د‬‫س‬ ‫دالمينن‬‫د‬ ‫ال‬ ‫ا‬ ‫هلل‬ ‫دد‬‫د‬‫م‬‫الح‬ ‫ديمن‬‫د‬‫ا‬ ‫ال‬ ‫درع‬‫د‬ ‫ال‬ ‫ا‬ ‫اهلل‬ ‫دبحان‬‫د‬‫س‬
‫من‬ ‫والانيمة‬ ‫تمن‬‫ر‬ ‫ما‬ ‫كائم‬ ‫و‬ ‫من‬ ‫حم‬ ‫باا‬ ‫مو‬‫دالمة‬‫س‬‫وال‬ ‫برن‬ ‫كل‬
‫وال‬ ‫دهن‬‫د‬ ‫فر‬ ‫إال‬ ‫دا‬‫د‬ً‫ةم‬ ‫وال‬ ‫دهن‬‫د‬‫ت‬‫ر‬ ‫غ‬ ‫إال‬ ‫دا‬‫د‬ً‫أنب‬ ‫دع‬‫د‬‫ل‬ ً‫دد‬‫د‬‫ت‬ ‫ال‬ ‫دمن‬‫د‬ ‫إ‬ ‫دل‬‫د‬‫ك‬‫دن‬‫د‬‫م‬
‫دراحمين‬‫ل‬‫ا‬ ‫دم‬‫ح‬ ‫دا‬‫ي‬ ‫ها‬ ‫قضي‬ ‫إال‬ ‫ا‬ً‫ض‬ ‫لم‬ ‫ةع‬ ً‫ة‬ ‫حا‬»‫ره‬ ‫ا‬ ‫ر‬‫ب‬‫ا‬ ‫ا‬‫و‬
‫امحني‬‫ف‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫أرعم‬ ‫يا‬ ‫،نل‬ ‫بعد‬«‫يسنل‬ ‫م‬‫دا‬‫ش‬ ‫دا‬‫م‬ ‫واآلخر‬ ‫الدنيا‬ ‫مر‬ ‫من‬
‫يقد‬ ‫فإنه‬».‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ا‬‫و‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
]‫ه‬ ‫ا‬
***
‫ا‬ ‫الوصية‬‫ترون‬ ‫وال‬ ‫ة‬ ‫اب‬‫ر‬‫ل‬
«‫ما‬ ‫االس‬ ‫صال‬»
‫اهلل‬ ‫رد‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫رابف‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫راع‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫د‬:‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬،‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫يعلم‬
:‫رنل‬‫ر‬‫ق‬‫ي‬ ‫رفآع‬‫ر‬‫ق‬‫ال‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫رنرة‬‫ر‬‫س‬‫ال‬ ‫را‬‫ر‬ ‫يعلم‬ ‫را‬‫ر‬‫م‬‫د‬‫را‬‫ر‬‫ا‬‫دل‬‫رنر‬‫ر‬ ‫األ‬ ‫ا‬ ‫ريخارة‬‫ر‬‫س‬ ‫ا‬«‫إأا‬
:‫دل‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫لي‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬ ‫دةن‬‫د‬‫د‬‫ض‬‫ري‬ ‫ال‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫غ‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دين‬‫د‬‫د‬ ‫ك‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫ك‬‫ير‬ ‫ف‬ ‫داألمر‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫ددكم‬‫د‬‫د‬‫ح‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫ة‬
‫دع‬‫د‬‫ن‬‫إ‬ ‫دم‬‫د‬‫ه‬ ‫ال‬‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دنلم‬‫د‬‫س‬‫و‬ ‫تمن‬ ‫دد‬‫د‬‫ق‬‫ب‬ ‫قد‬ ‫د‬‫د‬‫س‬‫و‬ ‫دمن‬‫د‬‫م‬ ‫ب‬ ‫مير‬ ‫د‬‫د‬‫س‬

24. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬17
‫د‬‫د‬‫د‬‫ض‬‫ف‬‫دي‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫و‬ ‫دمن‬‫د‬‫د‬ ‫وال‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬ ‫وت‬ ‫ن‬ ‫دد‬‫د‬‫د‬‫ق‬ ‫وال‬ ‫دد‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫ت‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫فإ‬ :‫ديم‬‫د‬‫د‬‫ا‬ ‫ال‬ ‫م‬
.‫الايوا‬ ‫الا‬‫هللينع‬ ‫فع‬ ‫لع‬ ‫خير‬ ‫األمر‬ ‫ةدا‬ ‫ن‬ ‫م‬ ‫ت‬ ‫كني‬‫إن‬ ‫هم‬ ‫ال‬
‫مري‬ ‫اقبة‬ ‫و‬ ‫اشع‬ ‫وم‬–:‫،ال‬ ‫أو‬‫ده‬ ‫وآ‬ ‫دري‬‫م‬ ‫ل‬ ‫ا‬-‫دع‬‫ل‬ ‫دد‬‫ق‬‫فا‬
‫دع‬‫ل‬ ‫در‬‫ش‬ ‫در‬‫م‬‫األ‬ ‫ددا‬‫ة‬ ‫ن‬ ‫دم‬ ‫ت‬ ‫دي‬‫ن‬‫ك‬‫وإن‬ ‫دهن‬‫ي‬‫ف‬ ‫دع‬‫ل‬ ‫دا‬‫ب‬ ‫م‬ ‫لع‬ ‫ويسر‬
‫دري‬‫م‬ ‫اقبة‬ ‫و‬ ‫اشع‬ ‫وم‬ ‫هللينع‬ ‫فع‬-‫ر‬، ‫أو‬:‫ال‬‫ده‬ ‫وآ‬ ‫دري‬‫م‬ ‫دل‬ ‫ا‬ ‫دع‬‫ف‬
–‫دم‬‫د‬ ‫دان‬‫د‬‫ك‬‫دل‬‫د‬‫ي‬‫ح‬ ‫در‬‫د‬‫ي‬‫الم‬ ‫دع‬‫د‬‫ل‬ ‫دد‬‫د‬‫ق‬‫وا‬ ‫دهن‬‫د‬‫ن‬ ‫درفنع‬‫د‬‫ص‬‫وا‬ ‫دع‬‫د‬‫ن‬ ‫درفه‬‫د‬‫ص‬‫فا‬
.‫به‬ ‫ضنع‬‫،ال‬‫ه‬ ‫حا‬ ‫ويسمع‬ :».
] ‫ال‬‫و‬ ‫او‬ ‫أبن‬‫و‬ ‫البخار‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫راص‬‫ر‬،‫و‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫رعد‬‫ر‬‫س‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ار‬‫ن‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫رديا‬‫ر‬‫حل‬‫ا‬ ‫رفو‬‫ر‬‫ن‬ ‫ردة‬‫ر‬‫ئ‬‫ا‬ ‫لل‬ ‫را‬‫سم‬‫وتمتا‬
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬،:«‫دك‬‫د‬‫د‬ ‫اهلل‬ ‫ته‬ ‫ما‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬‫ا‬ ‫آهللا‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫ب‬‫ا‬ ‫اهلل‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬
‫ل‬ ‫و‬»]‫احلادم‬‫و‬ ‫يعلى‬ ‫أبن‬‫و‬ ‫أمحد‬ ‫ام‬ ‫اإل‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .
: ‫ا‬‫و‬«‫اهلل‬ ‫ما‬ ‫د‬‫د‬‫س‬‫ا‬ ‫ده‬‫د‬‫ك‬‫تر‬ ‫آهللا‬ ‫دن‬‫د‬‫ب‬‫ا‬ ‫دقو‬‫د‬‫ش‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬‫و‬»‫رحيء‬‫ر‬‫ص‬ :‫رال‬‫ر‬،‫و‬
. ‫ا‬ ‫اإلس‬
‫ترون‬ ‫وال‬ ‫المامسة‬ ‫الوصية‬
«‫ل‬ ‫و‬ ‫ك‬ ‫باهلل‬ ‫السؤال‬ ‫فع‬»
‫رابف‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫و‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬،:«‫داهلل‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫اأ‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬‫ا‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬
‫ف‬‫ن‬‫ص‬ ‫ومن‬ ‫ن‬ ‫يبو‬ ‫فن‬ ‫اكم‬ ‫هلل‬ ‫ومن‬ ‫ن‬ ‫كو‬ ‫فن‬ ‫باهلل‬ ‫سنل‬ ‫ومن‬ ‫ن‬ ‫يدو‬‫ن‬
ً‫ف‬‫رو‬ ‫م‬ ‫م‬ ‫إلي‬‫ا‬‫دى‬ ‫ح‬ ‫ده‬‫ل‬ ‫وا‬ ‫داهلل‬‫ف‬ ‫افأونه‬ ‫ت‬ ‫ما‬ ‫تندوا‬ ‫لم‬ ‫فإن‬ ‫ن‬ ‫افأو‬ ‫ف‬
‫كافنتمو‬‫قد‬ ‫م‬ ‫ن‬ ‫تروا‬».
]‫صحيحه‬ ‫ا‬ ‫عباع‬ ‫اب‬‫و‬ ‫سائي‬ ‫ال‬‫و‬ ‫او‬ ‫أبن‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬

25. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 18
‫ره‬‫ر‬‫ر‬ ‫بن‬ ‫ال‬‫ب‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ال‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ري‬‫ر‬‫ر‬‫ا‬ ‫ال‬ ‫ا‬ ‫اآليت‬ ‫رديا‬‫ر‬‫ر‬‫حل‬‫ا‬ ‫رفو‬‫ر‬‫ر‬‫ن‬ ‫ردة‬‫ر‬‫ر‬‫ئ‬‫ا‬ ‫لل‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫سم‬‫وتمتا‬
:‫اهلل‬
‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ف‬‫ا‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫فا‬‫ر‬ ‫رن‬‫ر‬‫ر‬ ‫ردة‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫عب‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫رو‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫أع‬
:‫رال‬‫ر‬،«‫دم‬‫د‬ ‫اهلل‬ ‫ده‬‫د‬ ‫بو‬ ‫دأل‬‫د‬‫س‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دون‬‫د‬ ‫وم‬ ‫اهللن‬ ‫ده‬‫د‬ ‫بو‬ ‫دنل‬‫د‬‫س‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دون‬‫د‬ ‫م‬
‫ا‬ً‫ةنر‬ ‫يسنل‬ ‫لم‬ ‫ما‬ ‫ه‬ ‫سائ‬ ‫يمن‬».‫اا‬‫و‬‫[ر‬
] ‫ا‬ ‫ال‬
‫ترون‬ ‫وال‬ ‫الساهللسة‬ ‫الوصية‬
«‫اا‬ ‫ال‬ ‫ا‬ ‫فضل‬ ‫فع‬»
‫رى‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫املع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ف‬‫ا‬‫ر‬ ‫رعيد‬‫ر‬‫ر‬‫س‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬:‫رال‬‫ر‬‫ر‬،‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫د‬‫أ‬‫رجد‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫بامل‬ ‫رلي‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬
‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫فدعا‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ي‬ : ‫ر‬‫ل‬‫فق‬ ،‫ألييه‬ ‫ه‬ ‫به‬ ‫أ‬ ‫فلم‬ ،‫ر‬ ‫د‬،
:‫رال‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ،‫رلي‬‫ر‬‫ص‬‫أ‬«:‫دالى‬‫د‬ ‫ت‬ ‫اهلل‬ ‫دل‬‫د‬‫ق‬‫ي‬ ‫دم‬‫د‬‫ل‬‫ا‬َ‫أ‬‫ا‬‫إ‬ ‫ا‬‫دول‬‫د‬‫و‬‫س‬‫ا‬‫ر‬ ‫ا‬‫ل‬َ‫و‬ ‫ا‬‫ده‬‫د‬‫ا‬‫ا‬‫ل‬ ‫وا‬‫و‬‫يب‬‫ا‬‫ن‬َ‫د‬‫د‬‫اس‬
‫م‬‫و‬ ‫دي‬‫د‬‫ا‬‫ي‬‫ح‬‫و‬‫ي‬ ‫دا‬‫د‬َ‫م‬‫ا‬‫ل‬ ‫م‬‫و‬‫ك‬‫دا‬‫د‬َ َ‫هلل‬:‫رال‬‫ر‬ ‫[األن‬11:‫رال‬‫ر‬، ‫ه‬ ]‫دم‬‫د‬‫ا‬ ‫دم‬‫د‬‫ن‬‫م‬ ‫ال‬
‫دند‬‫س‬‫الم‬ ‫من‬ ‫تمرج‬ ‫ن‬ ‫قبل‬ ‫القرآن‬ ‫فع‬ ‫سو‬»‫را‬‫م‬‫فل‬ ، ‫رد‬‫ي‬‫ب‬ ‫ر‬ ‫فب‬
‫رم‬‫ر‬‫ف‬‫أع‬ ‫رك‬‫ر‬ ‫ألعلم‬ ‫ر‬‫ر‬‫ل‬، ‫رك‬‫ر‬‫ن‬‫ت‬ ،‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ي‬ : ‫ر‬‫ر‬‫ل‬، ،‫رفوج‬‫ر‬‫و‬‫ا‬ ‫را‬‫ر‬‫ن‬ ‫أر‬‫رنرة‬‫ر‬‫س‬
:‫رال‬‫ر‬‫ر‬، ‫رفآع؟‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ال‬ ‫ا‬«‫دانع‬‫د‬‫د‬‫ش‬‫الم‬ ‫دب‬‫د‬‫د‬‫س‬‫ال‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬‫ة‬ ‫دالمينن‬‫د‬‫د‬ ‫ال‬ ‫ا‬ ‫هلل‬ ‫دد‬‫د‬‫د‬‫م‬‫الح‬
‫ه‬ ‫وتي‬ ‫الدي‬ ‫ايم‬ ‫ال‬ ‫والقرآن‬».
] ‫ال‬‫و‬ ‫او‬ ‫أبن‬‫و‬ ‫البخار‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
:‫ياب‬ ‫ال‬ ‫أم‬ ‫ا‬ ‫ار‬‫ن‬‫ال‬ ‫اآليت‬ ‫احلديا‬ ‫نفو‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬
‫رفة‬‫ر‬‫ي‬‫ف‬‫ه‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫مس‬ :‫رال‬‫ر‬، ،:‫رنل‬‫ر‬‫ق‬‫ي‬«‫اهلل‬ ‫دال‬‫د‬‫ق‬
:‫دالى‬‫د‬‫د‬ ‫ت‬‫ق‬‫دال‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫ال‬ ‫دمي‬‫د‬‫د‬‫س‬‫ب‬‫دا‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫ددي‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫ول‬ ‫ينن‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫ن‬ ‫ددي‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫دين‬‫د‬‫د‬‫ب‬‫و‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫ي‬

26. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬19
‫دنل‬‫د‬‫س‬».: ‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫ا‬‫و‬‫ر‬ ‫وا‬«‫ددي‬‫د‬‫ب‬ ‫ل‬ ‫ها‬ ‫د‬‫د‬‫ص‬‫ون‬ ‫دعن‬‫د‬‫ل‬ ‫ها‬ ‫د‬‫د‬‫ص‬‫ن‬:‫دد‬‫د‬‫ب‬ ‫ال‬ ‫دال‬‫د‬‫ق‬ ‫دإأا‬‫د‬‫ف‬
َ‫ين‬‫ا‬‫م‬َ‫ل‬‫دا‬َ‫ال‬ ِّ‫ا‬َ
‫ا‬‫ه‬‫ا‬‫ا‬‫ل‬ ‫و‬‫د‬‫م‬َ‫ح‬‫ال‬:‫دال‬‫ق‬ ‫دإأا‬‫ف‬ ‫ددين‬‫ب‬ ‫ددنع‬‫م‬‫ح‬ :‫اهلل‬ ‫دال‬‫ق‬
‫ا‬‫يم‬‫ا‬‫ح‬‫ا‬‫ر‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫ا‬ ‫ا‬‫ن‬َ‫م‬‫ح‬‫ا‬‫ر‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫ا‬:‫دال‬‫د‬‫ق‬ ‫دإأا‬‫د‬‫ف‬ ‫ددين‬‫د‬‫ب‬ ‫دع‬‫د‬ ‫دى‬‫د‬‫ن‬ :‫دالى‬‫د‬ ‫ت‬ ‫اهلل‬ ‫دال‬‫د‬‫ق‬
‫ا‬‫ن‬‫ِّي‬‫الد‬ ‫ا‬‫ا‬‫و‬َ‫د‬‫ي‬ ‫ا‬‫م‬‫ا‬‫ال‬َ‫م‬:‫قال‬:‫دال‬‫ق‬ ‫فإأا‬ ‫بدين‬ ‫مندنع‬‫و‬‫د‬‫د‬‫و‬‫ب‬ َ‫د‬‫ن‬ َ‫دا‬‫ا‬‫ي‬‫ا‬‫إ‬
‫و‬‫ين‬‫ا‬َ‫د‬‫د‬‫س‬َ‫ن‬ َ‫دا‬‫د‬‫ا‬‫ي‬‫ا‬‫إ‬َ‫و‬:‫دال‬‫د‬‫ق‬‫دنلن‬‫د‬‫س‬ ‫دا‬‫د‬‫م‬ ‫ددي‬‫د‬‫ب‬ ‫ول‬ ‫ددين‬‫د‬‫ب‬ ‫دين‬‫د‬‫ب‬‫و‬ ‫دع‬‫د‬‫ن‬‫بي‬ ‫ددا‬‫د‬‫ة‬
:‫دال‬‫د‬‫د‬‫ق‬ ‫دإأا‬‫د‬‫د‬‫ف‬َ‫دي‬‫د‬‫د‬‫م‬َ‫د‬‫ن‬َ َ‫ين‬‫ا‬‫دد‬‫د‬‫د‬‫ا‬‫ل‬‫ا‬ َ‫م‬‫ا‬َ‫در‬‫د‬‫د‬‫ا‬‫ص‬ * َ‫يم‬‫ا‬‫ق‬َ‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬‫و‬‫م‬‫ال‬ َ‫م‬‫ا‬َ‫در‬‫د‬‫د‬ِّ‫الص‬ ‫ا‬َ‫ن‬‫ا‬‫دد‬‫د‬‫د‬‫اة‬
َ‫ين‬ِّ‫ل‬‫دا‬‫د‬‫د‬‫ا‬‫ض‬‫ال‬ َ‫ال‬َ‫و‬ ‫م‬‫ا‬‫ه‬‫دي‬‫د‬‫د‬ََ ‫ا‬‫دوا‬‫د‬‫د‬‫و‬‫ض‬‫ا‬َ‫م‬‫ال‬ ‫ا‬‫ر‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ي‬َ‫غ‬ ‫م‬‫ا‬‫ه‬‫دي‬‫د‬‫د‬ََ:‫دال‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫ل‬ ‫ددا‬‫د‬‫د‬‫ة‬‫ددي‬‫د‬‫د‬‫ب‬
‫سنل‬ ‫ما‬ ‫بدي‬ ‫ول‬».‫ر‬‫ر‬‫س‬‫اوم‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
] ‫البخار‬ ‫ت‬
‫ترون‬ ‫وال‬ ‫ة‬ ‫الساب‬ ‫الوصية‬
«‫وآياته‬ ‫القرآن‬ ‫سو‬ ‫ب‬ ‫فضل‬ ‫فع‬»
‫ر‬‫ن‬‫أ‬ ‫وع‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫س‬‫ر‬ ‫أع‬:‫رحابه‬‫ص‬‫أ‬ ‫ر‬ ‫رل‬ ‫لف‬ ‫رال‬، ،«‫دل‬‫ة‬
‫دالن‬‫د‬‫ف‬ ‫دا‬‫د‬‫ي‬ ‫دي‬‫د‬ ‫تكو‬»‫رووج‬‫ر‬‫ل‬‫أ‬ ‫را‬‫ر‬ ‫رد‬‫ر‬ ‫ع‬ ‫و‬ ،‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ي‬ ‫اهلل‬‫و‬ :‫رال‬‫ر‬،
:‫رال‬‫ر‬، ،‫ره‬‫ر‬‫ب‬«‫دم‬‫د‬ ‫م‬ ‫ديس‬‫د‬‫ل‬‫دد‬‫د‬‫ح‬ ‫اهلل‬ ‫دو‬‫د‬‫ة‬ ‫دل‬‫د‬‫ق‬»:‫رال‬‫ر‬، ،‫رى‬‫ر‬‫ل‬‫ب‬ :‫رال‬‫ر‬،«‫دل‬‫د‬
‫درآن‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫ال‬»:‫رال‬‫ر‬‫ر‬،«:‫دم‬‫د‬‫د‬ ‫م‬ ‫ديس‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫ل‬ ‫د‬‫د‬‫د‬ ‫وال‬ ‫اهلل‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫ن‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬ ‫إأا‬»:‫رال‬‫ر‬‫ر‬،
.‫رى‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ب‬:‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬،«‫درآن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫ال‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ب‬»:‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬،«:‫دم‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫م‬ ‫ديس‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ه‬‫ي‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ي‬ ‫دل‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ق‬
‫افرون‬ ‫ال‬»:‫،ال‬ ،‫بلى‬ :‫،ال‬«‫القرآن‬ ‫ب‬»:‫،ال‬«:‫م‬ ‫م‬ ‫ليس‬‫إأا‬
‫ض‬ ‫األ‬ ‫لي‬‫ك‬‫زل‬»:‫،ال‬ ،‫بلى‬ :‫،ال‬«‫القرآن‬ ‫ب‬‫تكوج‬ ‫تكوج‬».
‫سل‬ ‫ع‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬] ‫عس‬ ‫عديا‬ ‫ا‬ ‫ه‬ ‫و،ال‬ ، ‫أن‬ ‫ع‬ ‫اع‬‫ور‬ ‫ب‬ ‫م‬
‫رالص‬ ‫اإل‬ ‫رنرة‬‫س‬ ‫رل‬‫ض‬‫ف‬ ‫ا‬ ‫ة‬ ‫ار‬‫ن‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫را‬‫ي‬ ‫األعا‬ ‫رفو‬‫ن‬ ‫ردة‬‫ئ‬‫ا‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬
:‫فسي‬ ‫ال‬ ‫وآي‬ ‫البقفة‬ ‫سنرة‬ ‫اليم‬‫ن‬ ‫و‬

27. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 11
‫اجلار‬ ‫أن‬ ‫ب‬ ‫عاذ‬ ‫ع‬ ‫رو‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫س‬‫ر‬ ‫ر‬‫ع‬:‫رال‬،«‫دن‬‫م‬
‫قر‬:.‫حد‬ ‫اهلل‬ ‫ةو‬ ‫قل‬‫الننة‬ ‫فع‬ ‫ا‬ً‫بي‬ ‫له‬ ‫اهلل‬ ‫بنع‬ ‫مراا‬ ‫تر‬»‫رال‬‫ق‬‫ف‬
‫او‬ ‫ب‬ ‫عمف‬‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫،ال‬ ،‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫يا‬ ‫ف‬ ‫نسي‬ ‫ا‬‫سم‬‫ذ‬‫ت‬ :‫اب‬:«‫اهلل‬
‫طيب‬‫و‬ ‫كشر‬»]‫أمحد‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .
‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫أع‬ ‫را‬‫ر‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ري‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ة‬‫عائ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫و‬، ‫ي‬‫ف‬‫ر‬‫ر‬‫س‬ ‫رى‬‫ر‬‫ل‬‫ع‬ ‫سم‬‫ال‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ع‬‫ب‬
‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫ريم‬‫ر‬‫ي‬‫فيخ‬ ‫رالمم‬‫ر‬‫ص‬ ‫ا‬ ‫رحابه‬‫ر‬‫ص‬‫أل‬ ‫أ‬‫ف‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ي‬ ‫راع‬‫ر‬‫د‬‫و‬«‫رد‬‫ر‬‫ع‬‫أ‬ ‫اهلل‬ ‫رن‬‫ر‬‫ه‬ ‫رل‬‫ر‬،»‫را‬‫ر‬‫م‬‫فل‬ ،
‫لل‬ ‫ذلك‬ ‫ا‬‫و‬‫ذدف‬ ‫ا‬‫ن‬‫ع‬ ‫ر‬:‫فقال‬ ،«‫ألم‬ ‫يصن‬ ‫شع‬ ‫ألي‬ ‫و‬ ‫س‬»
‫ربلن‬‫ر‬‫س‬‫ف‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫رال‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ،‫را‬‫ر‬، ‫أ‬‫ف‬‫ر‬‫ر‬،‫أ‬ ‫أع‬ ‫رع‬‫ر‬‫ع‬‫أ‬ ‫را‬‫ر‬‫ن‬‫أ‬‫و‬ ، ‫رفمح‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ص‬ ‫را‬‫ر‬‫هن‬‫أل‬ :‫رال‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ،‫ا‬
:«‫يحبه‬ ‫اهلل‬ ‫بنن‬ ‫خبرو‬»]‫سائي‬ ‫ال‬‫و‬ ‫سلم‬ ‫و‬ ‫البخار‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .
‫ذر‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫و‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫أع‬:‫رال‬‫ر‬‫ر‬،«‫در‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫الب‬ ‫دو‬‫د‬‫د‬‫س‬ ‫م‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫خ‬ ‫اهلل‬ ‫إن‬
‫دوةم‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫ف‬ ‫درعن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫ال‬ ‫دي‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ح‬‫ت‬ ‫ددي‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫ا‬ ‫دك‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫ك‬‫دن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬‫كانيه‬ ‫ين‬ ‫ي‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ب‬
‫دال‬‫د‬‫ص‬ ‫دا‬‫د‬‫م‬‫فإنه‬ ‫كم‬ ‫دا‬‫د‬‫ن‬‫ب‬‫و‬ ‫كم‬ ‫دا‬‫د‬‫س‬‫ن‬ ‫دوةن‬‫د‬‫م‬ ‫و‬‫دا‬‫د‬ ‫هلل‬‫و‬ ‫درآن‬‫د‬‫ق‬‫و‬».‫اا‬‫و‬‫[ر‬
] ‫البخار‬ ‫شفط‬ ‫على‬ ‫صحيء‬ ‫و،ال‬ ‫احلادم‬
‫رع‬‫ع‬‫د‬ ‫ب‬ ‫أي‬ ‫وع‬،‫رف‬‫مت‬ ‫ره‬‫ي‬‫ف‬ ‫ي‬‫ف‬‫ر‬ ‫رم‬‫هل‬ ‫راع‬‫د‬‫ره‬‫ن‬‫أ‬ ‫ا‬ ‫ر‬ ‫أ‬ ‫راا‬‫ب‬‫أ‬ ‫أع‬
‫ر‬ ‫داي‬ ‫ر‬‫ب‬‫بدا‬ ‫رإذا‬‫ف‬ ، ‫ر‬‫ل‬‫لي‬ ‫ذاح‬ ‫ره‬‫س‬‫فحف‬ ،‫قص‬ ‫ر‬‫ي‬ ‫ردا‬‫ج‬‫في‬ ‫ردا‬‫ه‬‫ييعا‬ ‫را‬‫مم‬ ‫داع‬‫و‬
‫رر‬ ‫؟‬ ‫ر‬‫ن‬‫أ‬ ‫را‬ :‫رال‬‫ق‬‫ف‬ ‫رالم‬‫س‬‫ال‬ ‫ره‬‫ي‬‫عل‬ ‫فف‬ ‫فسلم‬ :‫،ال‬ ،‫احمليلم‬ ‫الفالم‬ ‫شبه‬
،‫رر‬‫ر‬ :‫رال‬‫ر‬‫ر‬، ‫ري؟‬‫ر‬‫س‬‫تن‬ ‫أم‬‫رد‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫ردا‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫رإذا‬‫ر‬‫ف‬ ،‫ردا‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫ره‬‫ر‬‫ل‬‫و‬‫ا‬ ‫ف‬ ،‫ردك‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫لر‬‫و‬‫را‬‫ر‬ ‫ف‬ :‫رال‬‫ر‬‫ر‬،
‫ر‬‫ر‬‫م‬‫عل‬ ‫رد‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬، ‫؟‬ ‫ر‬‫ر‬‫جل‬‫ا‬ ‫رن‬‫ر‬‫ل‬ ‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ه‬ :‫رال‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ،‫رع‬‫ر‬‫ل‬‫د‬‫رعف‬‫ر‬‫ش‬ ‫رعفا‬‫ر‬‫ش‬‫و‬ ،‫رع‬‫ر‬‫ل‬‫د‬
‫را‬‫ر‬ ‫بلف‬ :‫رال‬‫ر‬، ‫رك؟‬‫ب‬ ‫راب‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫م‬‫ف‬ :‫رال‬، ،‫رر‬‫ر‬ ‫رد‬‫ر‬‫ش‬‫أ‬ ‫رن‬‫ه‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫ريام‬‫ر‬‫ف‬ ‫را‬ ‫ره‬‫ر‬‫ن‬‫أ‬ ‫ر‬‫جل‬‫ا‬
‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫را‬‫ر‬ :‫رال‬‫ر‬، ،‫رك‬‫ر‬ ‫عا‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫ريع‬‫ر‬‫ص‬‫ن‬ ‫أع‬ ‫را‬‫ر‬ ‫فبعبب‬ ،‫رد‬‫ر‬‫ص‬‫ال‬ ‫رع‬‫ر‬‫حت‬ ‫رك‬‫ر‬‫ن‬‫أ‬
‫رف‬‫ر‬‫ق‬‫الب‬ ‫رنرة‬‫ر‬‫س‬ ‫ا‬ ‫ريت‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫اآل‬ ‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ه‬ :‫رال‬‫ر‬، ‫م؟‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ن‬‫حيف‬:‫ة‬‫ا‬‫ال‬‫ا‬‫إ‬ َ‫ده‬‫د‬َ‫ل‬‫ا‬‫إ‬ َ‫ال‬ ‫و‬‫ده‬‫د‬‫ا‬‫ال‬

28. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬10
‫و‬‫دوا‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫ي‬َ‫ق‬‫ال‬ ‫ق‬‫دع‬‫د‬‫د‬َ‫ح‬‫ال‬ َ‫دو‬‫د‬‫و‬‫ة‬:‫رفة‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫[الب‬155‫را‬‫ر‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬ ‫أ‬ ‫ري‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫مي‬ ‫رني‬‫ر‬‫ع‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫هل‬‫،ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ]
‫ربء‬‫ص‬‫أ‬ ‫را‬‫م‬‫فل‬ ،‫ري‬‫س‬‫مي‬ ‫رس‬‫ع‬ ‫را‬ ‫را‬ ‫أ‬ ‫ربء‬‫ص‬‫ي‬ ‫رني‬‫ع‬ ‫،اله‬ ‫و‬ ،‫يصع‬ ‫عس‬
‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫ألى‬:‫فقال‬ ،‫له‬ ‫ذلك‬ ‫دف‬ ‫ف‬«‫المبيل‬ ‫صد‬».
‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ا‬‫و‬ ،‫ره‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬ ‫رن‬‫ر‬‫ر‬ ‫الل‬‫و‬ ‫رد‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫بإ‬ ‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬‫و‬ ‫رائي‬‫ر‬‫ر‬‫س‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬‫ا‬ ‫اع‬
]‫صحيحه‬
‫ترون‬ ‫وال‬ ‫الشامنة‬ ‫الوصية‬
‫وأتين‬ ‫والم‬ ‫اإلخالص‬ ‫سو‬ ‫فضل‬
:‫رال‬‫ر‬، ‫را‬‫ر‬‫م‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ري‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫ره‬‫ر‬‫ي‬‫أب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫رع‬‫ر‬‫ي‬‫عب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫اهلل‬ ‫رد‬‫ر‬‫ب‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫راذ‬‫ر‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ن‬‫ف‬‫فانيف‬ ‫ر‬‫ر‬‫م‬‫ل‬ ‫و‬ ‫رل‬‫ر‬ ‫ا‬ ‫راب‬‫ر‬‫ص‬‫أ‬:‫رال‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ‫ج‬‫رف‬‫ر‬‫خ‬‫ف‬ ‫را‬‫ر‬ ‫ب‬ ‫رلي‬‫ر‬‫ص‬‫لي‬
«‫دل‬‫د‬‫ق‬»:‫رال‬‫ر‬، ‫رنل؟‬‫ر‬،‫أ‬ ‫را‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ل‬، ،«‫دين‬‫د‬‫ح‬ ‫دوأتين‬‫د‬ ‫والم‬ ‫دد‬‫د‬‫ح‬ ‫اهلل‬ ‫دو‬‫د‬‫ة‬ ‫دل‬‫د‬‫ق‬
‫ا‬ً‫ال‬ ‫تصبل‬ ‫وحين‬ ‫تمسع‬‫شع‬ ‫كل‬‫يم‬ ‫ي‬».
]‫يع‬‫ف‬‫غ‬ ‫صحيء‬ ‫عس‬ ‫عديا‬ ‫و،ال‬ ‫ال‬‫و‬ ‫او‬ ‫أبن‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫ترون‬ ‫وال‬ ‫ة‬ ‫اس‬ ‫ال‬ ‫الوصية‬
«‫وأتين‬ ‫الم‬ ‫فضل‬ ‫فع‬»
‫ف‬ ‫عا‬ ‫ب‬ ‫عقب‬ ‫ع‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬، :‫رال‬،:«‫داا‬‫ي‬‫آ‬ ‫در‬‫ت‬ ‫دم‬‫ل‬
:‫هن‬ ‫مش‬ ‫ير‬ ‫لم‬ ‫ة‬ ‫ي‬ ‫ال‬ ‫لي‬‫ك‬‫ن‬‫ا‬‫و‬ََ‫ال‬ ِّ‫ا‬َ‫ر‬‫ا‬‫ب‬ ‫و‬‫أ‬‫و‬‫و‬ َ ‫ل‬‫و‬‫ق‬‫و‬‫و‬‫أ‬‫دو‬‫و‬ َ ‫دل‬‫و‬‫ق‬
‫ا‬‫ااف‬‫ن‬‫ال‬ ِّ‫ا‬َ‫ر‬‫ا‬‫ب‬».
[]‫ن‬ ‫ل‬ ‫ا‬ ‫وه‬ ‫او‬ ‫أبن‬‫و‬ ‫سائي‬ ‫ال‬‫و‬ ‫ال‬‫و‬ ‫سلم‬ ‫اا‬‫و‬‫ر‬
‫ره‬‫ر‬ ‫وع‬:‫رال‬‫ر‬،‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫بف‬ ‫رن‬‫ر‬،‫أ‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫د‬:‫رال‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ،‫ف‬ ‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ال‬ ‫ا‬«‫دا‬‫د‬‫ي‬
‫دا‬‫د‬ ‫قرئ‬ ‫تين‬ ‫دو‬‫د‬‫س‬ ‫در‬‫د‬‫ي‬‫خ‬ ‫دم‬‫د‬‫م‬ ‫ال‬ ‫دة‬‫د‬‫ب‬‫ق‬»‫رر‬‫ر‬‫م‬‫فعل‬ ،ِّ‫ا‬َ‫در‬‫د‬‫د‬‫ا‬‫ب‬ ‫و‬‫أ‬‫دو‬‫د‬‫و‬ َ ‫دل‬‫د‬‫و‬‫ق‬

29. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 11
‫ا‬‫و‬ََ‫ال‬‫و‬‫ا‬‫ااف‬‫ن‬‫ال‬ ِّ‫ا‬َ‫ر‬‫ا‬‫ب‬ ‫و‬‫أ‬‫و‬‫و‬ َ ‫ل‬‫و‬‫ق‬.‫احلديا‬ ‫دف‬ ‫ف‬ ،
:‫،ال‬ ‫ألي‬ ‫اي‬‫و‬‫ر‬ ‫وا‬‫ر‬‫س‬‫أ‬ ‫را‬‫ن‬‫أ‬ ‫ما‬ ‫بي‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫س‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫ا‬‫ر‬ ‫اجلح‬ ‫رني‬‫ب‬
‫تذ‬ ،‫اب‬‫ن‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫األ‬‫و‬‫رديدة‬‫ر‬‫ش‬ ‫ر‬‫ر‬‫م‬‫ل‬ ‫رء‬‫ر‬‫ي‬‫ر‬ ‫ا‬ ‫ري‬‫ر‬‫ة‬‫غ‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رل‬‫ر‬‫ع‬‫فج‬ ،‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫رنذ‬‫ر‬‫ع‬‫يي‬
‫ا‬‫دو‬ََ‫ال‬ ِّ‫ا‬َ‫در‬‫ا‬‫ب‬ ‫و‬‫أ‬‫و‬‫و‬ َ ‫ل‬‫و‬‫ق‬‫و‬‫ا‬‫داف‬‫ا‬‫ن‬‫ال‬ ِّ‫ا‬َ‫در‬‫ا‬‫ب‬ ‫و‬‫أ‬‫دو‬‫و‬ َ ‫دل‬‫و‬‫ق‬:‫رنل‬‫ق‬‫وي‬«‫دا‬‫ي‬
‫دا‬‫م‬‫ه‬ ‫بمش‬ ‫دوأ‬ ‫م‬ ‫دوأ‬ ‫ت‬ ‫فما‬ ‫بهمان‬ ‫وأ‬ ‫ت‬ ‫قبة‬»‫را‬‫م‬، ‫را‬ ‫يب‬ ‫ره‬‫ي‬‫ومسع‬ :‫رال‬،
.‫الصالة‬ ‫ا‬
‫ائ‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬:‫اآليت‬ ‫احلديا‬ ‫نفو‬ ‫دة‬
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬، :‫رال‬، ‫اما‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ي‬ ‫ر‬ ‫اهلل‬ ‫عبد‬ ‫ب‬ ‫ابف‬ ‫وع‬:
«‫ابر‬ ‫يا‬ ‫اقر‬»:‫رال‬، ‫ري؟‬ ‫أ‬‫و‬ ‫ر‬‫ن‬‫أ‬ ‫ربي‬‫ب‬ ‫أ‬‫ف‬‫ر‬،‫أ‬ ‫ا‬ ‫و‬ : ‫فقل‬«‫و‬‫أ‬‫دو‬‫و‬ َ ‫دل‬‫و‬‫ق‬
‫ا‬‫دو‬‫د‬‫د‬ََ‫ال‬ ِّ‫ا‬َ‫در‬‫د‬‫د‬‫ا‬‫ب‬‫و‬‫ا‬‫داف‬‫د‬‫د‬‫ا‬‫ن‬‫ال‬ ِّ‫ا‬َ‫در‬‫د‬‫د‬‫ا‬‫ب‬ ‫و‬‫أ‬‫دو‬‫د‬‫د‬‫و‬ َ ‫دل‬‫د‬‫د‬‫و‬‫ق‬‫دا‬‫د‬‫د‬‫م‬‫ه‬ ‫بمش‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫ت‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫و‬»،
:‫فقال‬ ‫أمما‬‫ف‬‫فق‬«‫بهما‬ ‫قر‬»‫سا‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .]‫عباع‬ ‫اب‬‫و‬ ‫ئي‬
‫ون‬ ‫الشال‬ ‫الوصية‬
‫اهلل‬ ‫سول‬ ‫سنة‬ ‫إحيا‬ ‫فع‬
‫عن‬ ‫ب‬ ‫عمفو‬ ‫ع‬‫ال‬ ‫أع‬:‫را‬‫سم‬‫ين‬ ‫رارل‬‫حل‬‫ا‬ ‫ب‬ ‫لبالل‬ ‫،ال‬
«‫بالل‬ ‫يا‬ ‫م‬ ‫ا‬»:‫رال‬، ‫اهلل؟‬ ‫رنل‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ي‬ ‫أعلم‬ ‫ا‬ :‫فقال‬ ،«‫دن‬‫م‬ ‫ده‬‫ن‬ ‫دم‬ ‫ا‬
‫د‬‫ك‬‫ددين‬ ‫ب‬ ‫دي‬ ‫مي‬ ‫دد‬‫ق‬ ‫ع‬ ‫سن‬ ‫من‬ ‫سنة‬ ‫حيا‬‫دن‬‫م‬ ‫دل‬‫ش‬‫م‬ ‫در‬ ‫األ‬ ‫دن‬‫م‬ ‫ده‬‫ل‬ ‫ان‬
‫دو‬ ‫دن‬‫م‬ ‫دنق‬‫ي‬ ‫ن‬ ‫در‬‫ي‬‫غ‬ ‫دن‬‫م‬ ‫دا‬‫ه‬‫ب‬ ‫مل‬‫دة‬ ‫بد‬ ً‫دد‬ ‫اب‬ ‫دن‬‫م‬‫و‬ ‫ن‬ ‫دع‬‫ش‬ ‫ةم‬
‫ال‬ ‫دا‬‫ه‬‫ب‬ ‫دلن‬‫م‬ ‫دن‬‫م‬ ‫اا‬ ‫آ‬ ‫مشل‬ ‫يه‬ ‫كان‬‫سوله‬ ‫و‬ ‫اهلل‬ ‫يرضاةا‬ ‫ال‬ ‫ضاللة‬
‫شع‬ ‫الناف‬ ‫وزا‬ ‫من‬ ‫ألم‬ ‫ينق‬».‫و،ال‬ ‫عباع‬ ‫اب‬‫و‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
] ‫عس‬ ‫عديا‬ ‫ال‬

30. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬11
:‫اآليت‬ ‫احلديا‬ ‫نفو‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬
‫عبا‬ ‫اب‬ ‫ع‬‫ال‬ ‫ع‬:‫،ال‬«‫دد‬‫ن‬ ‫ع‬ ‫دن‬‫س‬‫ب‬ ‫دم‬‫س‬‫تم‬ ‫دن‬‫م‬
‫ع‬ ‫م‬ ‫فساهلل‬‫شهيد‬ ‫مائة‬ ‫ر‬ ‫ه‬ ‫ف‬»‫رديا‬‫ع‬ ‫ا‬ ‫ال‬‫و‬ ‫البياقي‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫يفة‬‫ف‬‫ه‬ ‫أي‬:‫،ال‬ ‫أنه‬ ‫ت‬ ‫به‬ ‫بب‬ ‫ا‬ ‫بإس‬«‫شهيد‬ ‫ر‬ ‫ه‬ ‫ف‬».]
‫ون‬ ‫والشال‬ ‫الحاهللية‬ ‫الوصية‬
«‫الدنيا‬ ‫فع‬ ‫الكةد‬ ‫فع‬»
‫الساعد‬ ‫سال‬ ‫العبا‬ ‫أي‬ ‫ع‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫ت‬ ‫رل‬ ‫ر‬ ‫اب‬ :‫،ال‬
‫أع‬ ‫ره‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫عمل‬ ‫تذا‬ ‫رل‬‫ر‬‫ر‬‫م‬‫ع‬ ‫رى‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ع‬ ‫رر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬ ،‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ :‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬‫رر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫أع‬‫و‬ ‫اهلل‬ ‫رر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬
:‫رال‬‫ق‬‫ف‬ ، ‫ا‬ ‫ال‬«‫داف‬‫ن‬‫ال‬ ‫دد‬‫ن‬ ‫دا‬‫م‬‫في‬ ‫دد‬‫ة‬‫واز‬ ‫اهللن‬ ‫يحبم‬ ‫الدنيا‬ ‫فع‬ ‫ازةد‬
‫الناف‬ ‫يحبم‬».
‫عس‬ ‫ببسانيد‬ ‫وغاا‬ ‫ه‬ ‫ا‬ ‫اب‬ ‫اا‬‫و‬‫ر‬ ‫عس‬ ‫[عديا‬»
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫س‬‫ر‬ ‫ريدنا‬‫س‬ ‫رد‬‫ه‬ ‫ا‬ ،‫اآليت‬ ‫رديا‬‫حل‬‫ا‬ ‫رفو‬‫ن‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬
:‫الدنيا‬ ‫ا‬
‫رعن‬‫س‬ ‫ر‬‫ب‬ ‫اهلل‬ ‫عبد‬ ‫ع‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫س‬‫ر‬ ‫رام‬‫ن‬ :‫رال‬،‫ر‬‫ص‬‫ع‬ ‫رى‬‫ل‬‫ع‬‫ا‬
:‫رال‬‫ق‬‫ف‬ ‫سم‬‫راب‬ ‫و‬ ‫رك‬‫ل‬ ‫نا‬ ‫ر‬‫ذ‬‫ا‬ ‫رن‬‫ل‬ ،‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫يا‬ ‫ا‬ ‫فقل‬ ،‫به‬ ‫ا‬ ‫أنف‬ ‫و،د‬ ‫فقام‬
«‫دنر‬‫ش‬ ‫دي‬‫ح‬‫ت‬ ‫ال‬ ‫د‬‫س‬‫ا‬ ‫دب‬‫ك‬‫كرا‬‫إال‬ ‫ددنيا‬‫ل‬‫ا‬ ‫دع‬‫ف‬ ‫دا‬‫ن‬ ‫ما‬ ‫دنيان‬ ‫ول‬ ‫لع‬ ‫ما‬
‫كها‬‫وتر‬ ‫اح‬ ‫م‬».
]‫صحيء‬ ‫عديا‬ ‫و،ال‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
:‫الدنيا‬ ‫ا‬ ‫الوهد‬ ‫على‬ ‫ا‬ ‫حي‬ ‫اآليت‬ ‫احلديا‬‫و‬
‫مي‬ ‫او‬ ‫حمص‬ ‫ب‬ ‫اهلل‬ ‫عبيد‬ ‫ع‬‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫أع‬:‫،ال‬«‫من‬

31. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 11
‫ي‬ ‫دوا‬‫ق‬ ‫دد‬‫ن‬ ‫ن‬ ‫دد‬‫س‬ ‫دع‬‫ف‬ ‫دافى‬ ‫م‬ ‫سربهن‬ ‫فع‬ ‫ا‬ً‫آمن‬ ‫م‬ ‫من‬ ‫صبل‬‫دهن‬‫م‬‫و‬
‫بحدافيرةا‬ ‫الدنيا‬ ‫له‬ ‫حيكا‬ ‫ننما‬ ‫ف‬».
]‫يع‬‫ف‬‫غ‬ ‫عس‬ ‫عديا‬ ‫و،ال‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫ابف‬ ‫اا‬‫و‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫احلديا‬ ‫لك‬ ‫د‬ ‫ونفو‬: ‫اع‬ ‫الق‬ ‫ا‬
‫ابف‬ ‫ع‬ ‫رو‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫رال‬، :‫رال‬،:«‫دك‬‫ن‬‫ك‬‫دة‬ ‫القنا‬»‫ور‬ ‫رد‬،‫و‬
«‫نى‬ ‫ي‬ ‫ال‬ ‫مال‬»‫[رو‬ .]‫الوهد‬ ‫دياب‬‫ا‬ ‫البياقي‬ ‫اا‬
‫ون‬ ‫والشال‬ ‫الشانية‬ ‫الوصية‬
«‫النا‬ ‫من‬ ‫النوا‬»
‫ري‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫م‬‫اليمي‬ ‫رلم‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫رارل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫حل‬‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫ره‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫عل‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫يل‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬،
:‫السالم‬‫و‬ ‫الصالة‬«‫دن‬‫م‬ ‫ا‬ً‫د‬‫د‬‫ح‬ ‫دم‬ ‫ت‬ ‫ن‬ ‫دل‬‫ب‬‫ق‬ ‫دل‬‫ق‬‫ف‬ ‫الصبل‬ ‫يي‬ ‫ص‬ ‫إأا‬
‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دي‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫إن‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫فإ‬ ‫اان‬‫ر‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دب‬‫د‬‫د‬‫س‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫ال‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫ر‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫ه‬ ‫ال‬ :‫داف‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫ال‬
‫ا‬ً‫دوا‬‫د‬ ‫اهلل‬ ‫دم‬‫د‬‫ل‬ ‫دب‬‫د‬ ‫ك‬‫دم‬‫د‬‫ل‬‫أ‬ ‫دم‬‫د‬‫م‬‫يو‬‫درا‬‫د‬‫ا‬‫الم‬ ‫يي‬ ‫د‬‫د‬‫ص‬ ‫وإأا‬ ‫ن‬ ‫دا‬‫د‬‫ن‬‫ال‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬
‫دب‬‫د‬‫س‬ ‫دا‬‫د‬‫ن‬‫ال‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دع‬‫د‬‫ن‬‫ر‬ ‫دم‬‫د‬‫ه‬ ‫ال‬ :‫داف‬‫د‬‫ن‬‫ال‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫ا‬ً‫د‬‫د‬‫د‬‫ح‬ ‫دم‬‫د‬ ‫ت‬ ‫ن‬ ‫دل‬‫د‬‫ب‬‫ق‬ ‫دل‬‫د‬‫ق‬‫ف‬
‫دا‬‫د‬‫ن‬‫ال‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫ا‬ً‫دوا‬‫د‬ ‫دم‬‫د‬‫ل‬ ‫اهلل‬ ‫دب‬‫د‬ ‫ك‬‫دم‬‫د‬ ‫لي‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دي‬‫د‬‫م‬ ‫إن‬ ‫دم‬‫د‬‫ن‬‫فإ‬ ‫دراان‬‫د‬‫م‬»
]‫فه‬ ‫ل‬ ‫ا‬ ‫وه‬ ‫سائي‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫ون‬ ‫والشال‬ ‫الشالشة‬ ‫الوصية‬
«‫الننة‬ ‫ةل‬ ‫من‬ ‫ل‬»
‫رفة‬‫ر‬‫ي‬‫ف‬‫ه‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫رى‬‫ر‬‫ل‬‫أ‬ ‫را‬‫ر‬‫سم‬‫ابي‬‫ف‬‫أع‬ ‫أع‬ ،‫ر‬‫ر‬‫ي‬ :‫رال‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬،‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫ا‬
:‫،ال‬ ، ‫اجل‬ ‫ل‬ ‫عمليه‬ ‫تذا‬ ‫عمل‬ ‫على‬ ‫لر‬«‫ده‬‫ب‬ ‫تتر‬ ‫ال‬ ‫اهلل‬ ‫بد‬ ‫ت‬
‫دوا‬‫د‬‫ص‬‫وت‬ ‫دةن‬‫د‬‫ض‬‫رو‬ ‫الم‬ ‫دا‬‫د‬‫ك‬‫الك‬ ‫دؤتع‬‫د‬‫ت‬‫و‬ ‫دةن‬‫د‬‫ب‬‫و‬ ‫الم‬ ‫دال‬‫د‬‫ص‬‫ال‬ ‫ديم‬‫د‬‫ق‬‫وت‬ ‫ان‬ً‫ديأ‬‫د‬‫ش‬

32. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬15
‫دان‬‫د‬‫ض‬‫م‬»،‫ره‬‫ر‬ ‫رص‬‫ر‬‫ق‬‫أن‬ ‫و‬ ‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ه‬ ‫رى‬‫ر‬‫ل‬‫ع‬ ‫رد‬‫ر‬‫ي‬ ‫أ‬ ‫ردا‬‫ر‬‫ي‬‫ب‬ ‫ري‬‫ر‬‫س‬ ‫ن‬ ‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬‫و‬ :‫رال‬‫ر‬،
‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬، ، ‫و‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫م‬‫فل‬:«‫دل‬‫د‬‫د‬‫ة‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دل‬‫د‬‫د‬ ‫دى‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫ا‬‫ين‬ ‫ن‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫س‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬
‫ين‬ ‫ف‬ ‫الننة‬‫ةدا‬ ‫إلى‬ ‫ار‬»]‫سلم‬ ‫و‬ ‫البخار‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .
‫ون‬ ‫والشال‬ ‫ة‬ ‫اب‬‫ر‬‫ال‬ ‫الوصية‬
«‫باهلل‬ ‫ال‬ ‫فع‬ ‫صاهلل‬ ‫االق‬»
‫رك‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫أ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬:‫رال‬‫ر‬‫ر‬،‫اج‬‫و‬ ‫أ‬ ‫رنح‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫ب‬ ‫ت‬ ‫رط‬‫ر‬‫ر‬‫ه‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫نال‬ ‫راب‬‫ر‬‫ر‬
‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫ة‬ ‫را‬‫ر‬‫ب‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ربلنع‬‫ر‬‫س‬‫ي‬ ،‫را‬‫ر‬‫ه‬‫لقالن‬ ‫ربهنم‬‫ر‬‫د‬‫ا‬‫و‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫أ‬ ‫را‬‫ر‬‫م‬‫فل‬ ،‫ة‬0)
‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫حن‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫أ‬‫و‬ :‫ا‬‫ن‬‫رال‬‫ر‬‫ر‬،‫و‬‫را‬‫ر‬‫ر‬ ‫و‬ ‫ره‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ذن‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ردم‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ل‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬ ‫ره‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬ ‫رف‬‫ر‬‫ر‬ ‫غ‬ ‫رد‬‫ر‬‫ر‬، ‫؟‬
‫رب‬‫ر‬‫ل‬‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫أ‬‫و‬ :‫رف‬‫ر‬‫ر‬ ‫اآل‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬،‫و‬ ،‫ا‬‫سم‬‫رد‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫أ‬ ‫رل‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫الل‬ ‫رلي‬‫ر‬‫ص‬‫فب‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫أ‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬ ‫أ‬ :‫ردهم‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫أ‬ :‫رال‬‫ر‬‫ر‬، .‫ف‬
‫رووج‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫أ‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ف‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫رول‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫أع‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫أ‬‫و‬ :‫رف‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫اآل‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬،‫و‬ ،‫رف‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫أف‬ ‫و‬ ‫ردهف‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫رنم‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫أ‬
‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫فجاب‬ ،‫ا‬‫سم‬‫أبد‬ ‫ساب‬ ‫ال‬:‫فقال‬ ‫تليام‬«‫ددا‬‫ك‬‫م‬ ‫د‬ ‫ق‬ ‫ددين‬‫ل‬‫ا‬ ‫م‬ ‫د‬‫ن‬
‫ددا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ك‬‫و‬‫دوا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ص‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ن‬ ‫ول‬ ‫دهن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ل‬ ‫داكم‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫ت‬‫و‬ ‫هلل‬ ‫داكم‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ت‬‫ألخ‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫إ‬ ‫واهلل‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬
‫و‬ ‫ع‬ ‫د‬‫د‬‫ص‬‫و‬ ‫درن‬‫د‬‫ك‬‫ف‬‫و‬‫ع‬ ‫دن‬‫د‬‫س‬ ‫دن‬‫د‬ ‫دب‬‫د‬‫غ‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬‫ف‬ ‫ن‬ ‫دا‬‫د‬‫س‬‫الن‬ ‫دكوج‬‫د‬‫ت‬‫و‬ ‫ددن‬‫د‬‫ق‬(2)
‫منع‬ ‫يس‬ ‫ف‬».]‫عليه‬ ‫ن‬ ‫ي‬ [
‫ون‬ ‫والشال‬ ‫المامسة‬ ‫الوصية‬
«‫اهلل‬ ‫بإأن‬ ‫والام‬ ‫الهم‬ ‫يج‬‫ر‬ ‫ل‬ ‫ا‬ ‫هلل‬»
‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫أ‬ ‫رديا‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫رباا‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫األ‬ ‫روه‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫أع‬ ::‫رال‬‫ر‬‫ر‬،«‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ي‬
(1).‫فامام‬ ‫ت‬ ‫سب‬ ‫بال‬ ‫،ليل‬ ‫دوها‬ ‫و‬ :‫لقالنها‬
(2)‫،ا‬ ‫ا‬‫سم‬‫سيخ‬ ‫هلا‬ ‫ا‬‫سم‬‫ف‬ ‫ي‬ ‫تياها‬ ‫ا‬‫سم‬‫خمال‬ ‫اا‬‫ن‬‫ه‬ ‫الب‬‫و‬ ‫اا‬ ‫ع‬ ‫أعفص‬ :‫يت‬ ‫س‬ ‫ع‬ ‫رغع‬
.‫مبسلم‬ ‫فلي‬

33. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 16
‫دم‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫و‬ ‫دد‬‫د‬‫د‬‫ت‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫ة‬ ‫و‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫غ‬ ‫دابم‬‫د‬‫د‬‫ص‬ ‫إأا‬ : ‫دا‬‫د‬‫د‬ ‫هلل‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫ال‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬
‫ف‬‫ي‬‫توض‬ :‫نم‬ ‫رج‬ ‫وي‬ ‫اهلل‬ ‫بإأن‬ ‫لم‬ ‫ناا‬ ‫س‬‫دد‬‫م‬‫واح‬ ‫دين‬ ‫ك‬ ‫دل‬‫ص‬‫و‬ ‫ن‬
‫دؤمنين‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫ول‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫س‬ ‫لن‬ ‫ر‬ ‫ا‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬‫وا‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫نب‬ ‫دى‬‫د‬‫د‬ ‫دل‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫و‬ ‫دهن‬‫د‬‫د‬‫ي‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬ ‫وا‬ ‫اهلل‬
‫قل‬ ‫م‬ ‫والمؤمناان‬:‫ده‬‫ي‬‫ف‬ ‫دانوا‬‫ك‬‫دا‬‫م‬‫في‬ ‫داهلل‬‫ب‬ ‫دين‬‫ب‬ ‫دم‬ ‫تح‬ ‫دي‬‫ن‬ ‫هم‬ ‫ال‬
‫ديم‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫الح‬ ‫اهلل‬ ‫إال‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫ال‬ ‫ديمن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ا‬ ‫ال‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫ال‬ ‫اهلل‬ ‫إال‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫ال‬ ‫دونن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫يم‬
‫ديمن‬‫د‬‫ا‬ ‫ال‬ ‫درع‬‫د‬ ‫ال‬ ‫ا‬ ‫و‬ ‫دب‬‫د‬‫س‬‫ال‬ ‫دمواا‬‫د‬‫س‬‫ال‬ ‫ا‬ ‫اهلل‬ ‫دبحان‬‫د‬‫س‬ ‫دريمن‬‫د‬ ‫ال‬
‫هلل‬ ‫دد‬‫د‬‫م‬‫الح‬‫دب‬‫د‬‫ي‬‫من‬ ‫دم‬‫د‬‫ه‬‫ال‬ ‫درج‬‫د‬ ‫م‬ ‫دم‬‫د‬‫ا‬‫ال‬ ‫دف‬‫د‬‫ش‬‫كا‬‫دم‬‫د‬‫ه‬ ‫ال‬ ‫دالمينن‬‫د‬ ‫ال‬ ‫ا‬
‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ه‬‫حيم‬‫و‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫د‬‫خ‬‫واآل‬ ‫ددنيا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫ا‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬‫ح‬ ‫ن‬ ‫دو‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫هلل‬ ‫إأا‬ ‫دكرين‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ض‬‫الم‬ ‫دو‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫هلل‬
‫ن‬ ‫بها‬ ‫تانينع‬ ‫حمة‬ ‫ونناحهان‬ ‫بقضائها‬ ‫ةد‬ ‫ع‬ ‫حا‬ ‫فع‬ ‫حمنع‬ ‫فا‬
‫سوا‬ ‫من‬ ‫حمة‬».
:‫اآليت‬ ‫احلديا‬ ‫نفو‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬، ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫م‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ري‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬:
«‫دا‬‫د‬‫دل‬‫د‬‫ي‬‫بر‬ ‫نع‬‫در‬‫د‬‫م‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫در‬‫د‬‫م‬ ‫دم‬‫د‬‫ب‬ ‫دكل‬‫د‬‫ن‬ ‫إأا‬ :‫دال‬‫د‬‫ق‬‫ف‬ ‫واان‬ ‫دد‬‫د‬‫ب‬
‫دا‬‫ي‬ ‫ضن‬ ‫واأل‬ ‫دمواا‬‫س‬‫ال‬ ‫ددي‬‫ب‬ ‫دا‬‫ي‬ :‫دم‬ ‫حا‬ ‫دل‬‫س‬ ‫دم‬ ‫فقدمهنن‬ ‫هللنيا‬
‫داث‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫غ‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ي‬ ‫درخينن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ص‬ ‫المس‬ ‫دري‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ص‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ي‬ ‫دراان‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ك‬‫واإل‬ ‫دالل‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫ال‬ ‫أا‬
‫دو‬ ‫هلل‬ ‫دب‬‫ي‬‫من‬ ‫يا‬ ‫الراحمينن‬ ‫حم‬ ‫يا‬ ‫ن‬ ‫السو‬ ‫كاشف‬‫يا‬ ‫ايشينن‬ ‫المس‬
‫دي‬‫د‬‫ن‬‫و‬ ‫عن‬ ‫دا‬‫د‬‫ح‬ ‫دكل‬‫د‬‫ن‬ ‫دم‬‫د‬‫ب‬ ‫دالمينن‬‫د‬ ‫ال‬ ‫ده‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫دا‬‫د‬‫ي‬ ‫ينن‬‫ر‬‫دك‬‫د‬‫ض‬‫الم‬‫دا‬‫د‬‫ه‬‫ب‬ ‫دم‬‫د‬
‫فاقضها‬».]‫اة‬ ‫د‬‫اهد‬‫ن‬‫ش‬ ‫له‬‫و‬ ‫األصباا‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫ون‬ ‫والشال‬ ‫الساهللسة‬ ‫الوصية‬
‫الننة‬ ‫م‬ ‫يدخ‬ ‫هلل‬‫و‬‫السن‬ ‫كشر‬
‫رلمي‬‫ر‬‫س‬‫األ‬ ‫رع‬‫ر‬‫ع‬‫د‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫بي‬‫ر‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫م‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫و‬

34. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬17
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫أب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫د‬:‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬، ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫ال‬ ‫رل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ه‬‫أ‬‫رنئه‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫بن‬ ‫ره‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫فآل‬
:‫يل‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ،‫ره‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫وعا‬«‫نع‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬»‫؟‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫اجل‬ ‫ا‬ ‫رك‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫افق‬‫ف‬ ‫ربلك‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫أ‬ : ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫فق‬
:‫رال‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬«‫دم‬‫د‬‫ل‬‫أ‬ ‫در‬‫د‬‫ي‬‫غ‬ ‫و‬»‫ر‬‫ر‬‫ل‬،:‫رال‬‫ر‬، ‫ذاك‬ ‫رن‬‫ر‬‫ه‬«‫دم‬‫د‬‫س‬ ‫ن‬ ‫دى‬‫د‬ ‫نع‬ ‫دن‬‫د‬‫ف‬
‫هلل‬‫و‬‫السن‬ ‫شر‬ ‫ب‬»]‫سلم‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫ون‬ ‫والشال‬ ‫ة‬ ‫الساب‬ ‫الوصية‬
«‫يل‬ ‫ال‬ ‫وقياا‬ ‫السالا‬ ‫وإفتا‬ ‫اا‬ ‫الك‬ ‫اا‬ ‫إط‬ ‫فع‬»
‫يفة‬‫ف‬‫ه‬ ‫أي‬ ‫ع‬‫ر‬‫ب‬‫ا‬ ‫رك‬‫ي‬‫أي‬‫ر‬ ‫تذا‬ ‫ت‬ ،‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫يا‬ : ‫،ل‬ :‫،ال‬
:‫رال‬، .‫شيب‬ ‫دل‬ ‫ع‬ ‫ر‬ ‫أنب‬ ،‫عير‬ ‫و،فح‬ ،‫سي‬ ‫ن‬«‫و‬ ‫خ‬ ‫شع‬ ‫كل‬‫من‬
‫دا‬‫د‬‫م‬‫ال‬»: ‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫فق‬‫أ‬‫عم‬ ‫تذا‬ ‫ريب‬‫ر‬‫ة‬‫ب‬ ‫ر‬‫ر‬:‫رال‬‫ر‬، ‫؟‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫اجل‬ ‫ر‬‫ر‬‫ل‬ ‫ره‬‫ر‬‫ي‬‫ل‬«‫دم‬‫د‬ ‫ط‬
‫دل‬‫ي‬ ‫بال‬ ‫دل‬‫ص‬‫و‬ ‫داان‬‫ح‬ ‫األ‬ ‫دل‬‫ص‬‫و‬ ‫السالان‬ ‫فش‬‫و‬ ‫اان‬ ‫الك‬‫داان‬‫ي‬‫ن‬ ‫داف‬‫ن‬‫وال‬
‫بسالا‬ ‫الننة‬ ‫تدخل‬».
]‫له‬ ‫ن‬ ‫الل‬‫و‬ ‫صحيحه‬ ‫ا‬ ‫عباع‬ ‫اب‬‫و‬ ‫الدنيا‬ ‫أي‬ ‫اب‬‫و‬ ‫أمحد‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
: ‫اآللي‬ ‫يا‬ ‫األعا‬ ‫نفو‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬
‫األول‬‫األ‬ ‫رك‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ع‬ :‫رعف‬‫ر‬‫ش‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫ر‬‫ع‬:‫رال‬‫ر‬،«‫دع‬‫د‬‫ف‬ ‫إن‬
‫دان‬‫د‬‫ة‬‫ناةر‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دا‬‫د‬‫ه‬‫وباطن‬ ‫دان‬‫د‬‫ه‬‫باطن‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دا‬‫د‬‫ة‬‫ناةر‬ ‫درف‬‫د‬‫ي‬ ‫دا‬‫د‬ً‫ف‬‫غر‬ ‫دة‬‫د‬‫ن‬‫الن‬‫د‬‫د‬‫دةا‬
‫م‬ ‫ط‬ ‫لمن‬ ‫اهلل‬‫نياا‬ ‫والناف‬ ‫يل‬ ‫بال‬ ‫ى‬ ‫وص‬ ‫السالا‬ ‫فتى‬‫و‬ ‫اان‬ ‫الك‬».
]‫صحيحه‬ ‫ا‬ ‫عباع‬ ‫اب‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫الشانع‬‫ابف‬ ‫ع‬ :‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫مسع‬ :‫،ال‬:‫رنل‬‫ق‬‫ي‬«‫إن‬‫دع‬‫ف‬
‫م‬ ‫ل‬ ‫يوافقها‬ ‫ال‬ ‫ة‬ ‫لسا‬ ‫يل‬ ‫ال‬‫ددنيا‬‫ل‬‫ا‬ ‫در‬‫م‬ ‫دن‬‫م‬ ‫ا‬ً‫در‬‫ي‬‫خ‬ ‫اهلل‬ ‫دنل‬‫س‬‫ي‬ ‫م‬ ‫د‬‫س‬
‫ة‬ ‫لي‬ ‫كل‬‫وألم‬ ‫إيا‬ ‫كا‬ ‫إال‬ ‫واآلخر‬».]‫سلم‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬

35. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 18
‫دل‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫الشا‬‫رعف‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ش‬‫األ‬ ‫رك‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫ال‬ ‫ا‬ ‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫وروه‬ :
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬،:«‫دوق‬‫د‬‫ي‬‫ف‬ ‫دل‬‫د‬‫ي‬ ‫ال‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫يق‬ ‫د‬‫د‬‫س‬‫ي‬ ‫دل‬‫د‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دا‬‫د‬‫م‬
‫هما‬ ‫بي‬ ‫فع‬ ‫فيقومان‬ ‫ن‬ ‫الما‬ ‫هها‬ ‫و‬ ‫فع‬ ‫نضل‬ ‫النوا‬ ‫بها‬ ‫غ‬ ‫فإن‬ ‫تهن‬‫امر‬
‫ف‬‫لهما‬ ‫ر‬ ‫غ‬ ‫إال‬ ‫يل‬ ‫ال‬ ‫فع‬ ‫ة‬ ‫سا‬ ‫ل‬ ‫و‬ ‫ك‬ ‫اهلل‬ ‫يدكران‬.»
‫د‬‫د‬‫ب‬‫الرا‬‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ن‬‫ف‬ ‫أ‬ :‫رال‬‫ر‬، ‫را‬‫ر‬‫م‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ري‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ب‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ورو‬ :
‫اهلل‬:‫رال‬‫ر‬، ‫رس‬‫ر‬‫ع‬ ‫را‬‫ر‬‫ا‬‫في‬ ‫رع‬‫ر‬‫غ‬‫ور‬ ‫رل‬‫ر‬‫ي‬‫الل‬ ‫رالة‬‫ر‬‫ص‬‫ب‬«‫دل‬‫د‬‫ي‬ ‫ال‬ ‫دال‬‫د‬‫ص‬‫ب‬ ‫م‬ ‫دي‬‫د‬
‫ة‬ ‫ك‬ ‫ولو‬»]‫األوسط‬‫و‬ ‫با‬ ‫ال‬ ‫ا‬ ‫ا‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .
‫ون‬ ‫والشال‬ ‫الشامنة‬ ‫الوصية‬
«‫النا‬ ‫اا‬ ‫إط‬ ‫فع‬»
‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫و‬‫ذر‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬،:«‫إأا‬ ‫ن‬ ‫أ‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ي‬
‫انم‬‫ر‬‫ي‬ ‫اةد‬ ‫وت‬ ‫ن‬ ‫المر‬ ‫فنكشر‬ ‫طبمي‬»]‫سلم‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .
‫ري‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫لي‬ ‫تع‬ :‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬، ‫ره‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫ا‬‫و‬‫ر‬ ‫وا‬:‫يل‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬،«‫دن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫ن‬ ‫دد‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ت‬ ‫ال‬
‫دي‬‫د‬‫ن‬‫و‬ ‫داف‬‫د‬‫ن‬‫ال‬ ‫دم‬‫د‬ ‫ف‬ ‫ده‬‫د‬‫ي‬ ‫دد‬‫د‬‫ق‬‫ت‬ ‫دم‬‫د‬‫ل‬ ‫دإن‬‫د‬‫ف‬ ‫دهن‬‫د‬ ‫ف‬ ‫إال‬ ‫ا‬ً‫ديأ‬‫د‬‫ش‬ ‫درو‬‫د‬ ‫الم‬
‫دم‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫ا‬‫ر‬‫لني‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫غ‬‫وا‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫ة‬ ‫ما‬ ‫دنكشر‬‫د‬‫د‬‫ف‬ ً‫ة‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫مر‬ ‫دي‬‫د‬‫د‬‫م‬‫طب‬ ‫وإأا‬ ‫دون‬‫د‬‫د‬‫ي‬ ‫ط‬ ‫ديهم‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫إ‬
‫فنصبهم‬‫رو‬ ‫بم‬ ‫منها‬»]‫جار‬ ‫ال‬ ‫[اب‬ .
‫ون‬ ‫والشال‬ ‫ة‬ ‫اس‬ ‫ال‬ ‫الوصية‬
«‫المساكين‬ ‫حب‬ ‫فع‬»
‫ذر‬ ‫أي‬ ‫ع‬‫حممد‬ ‫ليلي‬ ‫أوصا‬ ‫،ال‬: ‫بسب‬
0-.‫فن،ي‬ ‫هن‬ ‫ت‬ ‫أنفف‬ ‫و‬ ‫ر‬ ‫ل‬ ‫أس‬ ‫هن‬ ‫ت‬ ‫أنفف‬ ‫أع‬
1-.‫ام‬ ‫نن‬ ‫أ‬ ‫أع‬‫و‬ ‫املسادني‬ ‫أعع‬ ‫أع‬‫و‬

36. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬19
1-. ‫ن‬ ‫و‬ ‫عن‬ ، ‫وتع‬ ‫رمحي‬ ‫أصل‬ ‫أع‬‫و‬
1-‫وت‬ ‫احلن‬ ‫أ،نل‬ ‫أع‬‫و‬.‫ا‬ًّ‫ف‬ ‫داع‬‫ع‬
5-.‫ئم‬ ‫لن‬ ‫اهلل‬ ‫ا‬ ‫ا‬ ‫أ‬ ‫أع‬‫و‬
6-.‫ا‬‫سم‬‫شي‬ ‫ا‬‫سم‬‫أعد‬ ‫أسبل‬ ‫أع‬‫و‬
7-‫رن‬‫ر‬‫ر‬ ‫د‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫هن‬‫فإ‬ )‫راهلل‬‫ر‬‫ب‬ ‫ت‬ ‫رنة‬‫ر‬، ‫و‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ‫ة‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫ف‬ ‫ري‬‫ر‬‫س‬‫أ‬ ‫أع‬‫و‬
.‫العفش‬
] ‫ا‬ ‫ال‬‫و‬ ‫أمحد‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫ون‬ ‫ب‬ ‫األ‬ ‫الوصية‬
«‫قر‬ ‫ال‬ ‫حقيقة‬»
‫ذر‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫و‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫يل‬ ‫رال‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬،:«‫درف‬‫د‬‫ت‬ ‫أ‬ ‫دا‬‫د‬‫ب‬ ‫دا‬‫د‬‫ي‬
‫ال‬ ‫در‬‫د‬‫ش‬‫ك‬‫ن‬‫دى‬‫د‬‫ن‬‫الا‬ ‫دو‬‫د‬‫ة‬ ‫دال‬‫د‬‫م‬»:‫رال‬‫ر‬، ‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ي‬ ‫رم‬‫ر‬‫ع‬‫ن‬ : ‫ر‬‫ر‬‫ل‬،«‫دة‬‫د‬ ‫وق‬
‫در‬‫ق‬ ‫ال‬ ‫دو‬‫ة‬ ‫المال‬»:‫رال‬، ‫اهلل‬ ‫رنل‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ي‬ ‫رم‬‫ع‬‫ن‬ : ‫ر‬‫ل‬،«‫دى‬‫ن‬‫غ‬ ‫دى‬‫ن‬‫الا‬ ‫دا‬‫م‬‫إن‬
‫دا‬‫م‬ ‫در‬‫ض‬‫ي‬ ‫دال‬‫ف‬ ‫ده‬‫ب‬ ‫ق‬ ‫دع‬‫ف‬ ‫دى‬‫ن‬‫الا‬ ‫دان‬‫ك‬‫دن‬‫م‬‫و‬ ‫دبن‬ ‫الق‬ ‫در‬‫ق‬‫ف‬ ‫قر‬ ‫وال‬ ‫ب‬ ‫الق‬
‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫در‬‫د‬‫ش‬‫ك‬ ‫دا‬‫د‬‫م‬ ‫ده‬‫د‬‫ي‬‫يان‬ ‫دال‬‫د‬‫ف‬ ‫ده‬‫د‬‫ب‬ ‫ق‬ ‫دع‬‫د‬‫ف‬ ‫در‬‫د‬‫ق‬ ‫ال‬ ‫دان‬‫د‬‫ك‬‫دن‬‫د‬‫م‬‫و‬ ‫ددنيان‬‫د‬‫ل‬‫ا‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دع‬‫د‬‫ق‬‫ل‬
‫شحها‬ ‫سه‬ ‫ن‬ ‫يضر‬ ‫وإنما‬ ‫الدنيان‬»‫[ر‬ .]‫صحيحه‬ ‫ا‬ ‫عباع‬ ‫اب‬ ‫اا‬‫و‬
‫ون‬ ‫ب‬ ‫واأل‬ ‫الحاهللية‬ ‫الوصية‬
«‫ل‬ ‫و‬ ‫ك‬ ‫اهلل‬ ‫تقوف‬ ‫فع‬»
‫ذر‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫و‬:‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬، ‫رر؟‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫أو‬ ،‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ : ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬، :‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬،
«‫ده‬‫د‬‫د‬ ‫ك‬‫در‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬‫األ‬ ‫ف‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫فإ‬ ‫اهللن‬ ‫دوف‬‫د‬‫د‬‫ق‬ ‫ب‬ ‫ديم‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫و‬»‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬،

37. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 11
:‫،ال‬ ‫؟‬«‫دم‬‫ل‬ ‫دو‬‫ن‬ ‫ده‬‫ن‬‫فإ‬ ‫دالىن‬ ‫ت‬ ‫اهلل‬ ‫در‬‫ك‬‫وأ‬ ‫درآنن‬‫ق‬‫ال‬ ‫الو‬ ‫ب‬ ‫يم‬
‫فع‬ ‫لم‬ ‫وأكر‬ ‫ض‬ ‫األ‬ ‫فع‬‫السما‬».
.]‫نيل‬ ‫عديا‬ ‫ا‬ ‫صحيحه‬ ‫ا‬ ‫عباع‬ ‫اب‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
:‫القفآع‬ ‫لالوة‬ ‫فضل‬ ‫ا‬ ‫اآلليني‬ ‫ني‬ ‫احلدي‬ ‫نفو‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬
‫األول‬‫ر‬‫ر‬ ‫ا‬ ‫أ‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬ :‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫مس‬ :‫رال‬‫ر‬،:‫رنل‬‫ر‬‫ق‬‫ي‬«‫در‬‫د‬‫ق‬‫ا‬‫وا‬
‫ا‬ ‫دوا‬‫د‬‫ي‬ ‫دنتع‬‫د‬‫ي‬ ‫ده‬‫د‬‫ن‬‫فإ‬ ‫درآن‬‫د‬‫ق‬‫ال‬‫دراوين‬‫د‬‫ة‬‫الك‬ ‫وا‬ ‫در‬‫د‬‫ق‬‫ا‬ ‫دحابهن‬‫د‬‫ص‬‫أل‬ ‫ا‬ً‫ي‬ ‫د‬‫د‬‫ش‬ ‫دة‬‫د‬‫م‬‫لقيا‬
‫دان‬‫د‬‫ي‬‫ينت‬ ‫دا‬‫د‬‫م‬‫فإنه‬ ‫درانن‬‫د‬‫م‬ ‫وآل‬ ‫در‬‫د‬‫ق‬‫الب‬‫و‬ ‫دان‬‫د‬ ‫غمام‬ ‫دا‬‫د‬‫م‬‫كننه‬‫دة‬‫د‬‫م‬‫القيا‬ ‫دوا‬‫د‬‫ي‬
‫دحابهمان‬‫ص‬ ‫دن‬ ‫ان‬ ‫يحا‬ ‫صوا‬ ‫طير‬ ‫من‬ ‫فرقان‬ ‫كننهما‬‫و‬ ‫ان‬ ‫غياي‬
‫ها‬ ‫كي‬ ‫د‬‫س‬‫ت‬ ‫وال‬ ‫در‬‫س‬‫ح‬ ‫دا‬‫ه‬‫ك‬‫وتر‬ ‫دةن‬‫ك‬‫بر‬ ‫ددةا‬‫خ‬ ‫دإن‬‫ف‬ ‫در‬‫ق‬‫الب‬ ‫دو‬‫س‬ ‫وا‬ ‫اقر‬
‫ة‬ ‫البك‬».]‫سلم‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫الشانع‬:‫رال‬، ‫را‬‫م‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ري‬ ‫ر‬ ‫راص‬‫ع‬‫ال‬ ‫ر‬‫ب‬ ‫عمفو‬ ‫ب‬ ‫اهلل‬ ‫عبد‬ ‫وع‬ :
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬،:«‫ال‬ ‫داحب‬‫د‬‫ص‬‫ل‬ ‫دال‬‫د‬‫ق‬‫ي‬‫دا‬‫د‬‫م‬‫ك‬‫دل‬‫د‬‫ت‬ ‫و‬ ‫دو‬‫د‬‫ت‬ ‫وا‬ ‫در‬‫د‬‫ق‬‫ا‬ ‫درآن‬‫د‬‫ق‬
‫دا‬‫ة‬ ‫تقر‬ ‫دة‬‫ي‬‫آ‬ ‫در‬‫خ‬‫آ‬ ‫دد‬‫ن‬ ‫دم‬ ‫منكل‬ ‫دإن‬‫ف‬ ‫ددنيان‬‫ل‬‫ا‬ ‫دع‬‫ف‬ ‫دل‬‫ت‬‫تر‬ ‫كني‬»‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .
‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫رال‬‫ر‬،‫و‬ ‫رحيحه‬‫ص‬ ‫ا‬ ‫راع‬‫ر‬‫ب‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ا‬‫و‬ ‫ره‬ ‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ا‬‫و‬ ‫او‬ ‫رن‬‫ر‬‫ب‬‫أ‬‫و‬ ‫ر‬ ‫ال‬
]‫صحيء‬ ‫عس‬ ‫عديا‬
‫ون‬ ‫ب‬ ‫واأل‬ ‫الشانية‬ ‫الوصية‬
«‫ا‬ ‫اإلن‬ ‫طر‬»
‫رك‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫أ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫ريم‬‫ر‬‫مت‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫رل‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫رى‬‫ر‬‫ل‬‫أ‬ :‫رال‬‫ر‬،
‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ :‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬،‫رفة‬‫ر‬‫ر‬ ‫وعا‬ ،‫رال‬‫ر‬‫ر‬ ‫و‬ ‫رل‬‫ر‬‫ر‬‫ه‬‫أ‬ ‫وذو‬ ،‫را‬‫ر‬‫ر‬ ‫د‬‫رال‬‫ر‬‫ر‬ ‫ذو‬ ‫ت‬ ،‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ‫رن؟‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫أن‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫د‬‫و‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫أ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫د‬ ‫رب‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ف‬:«‫درج‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬‫ت‬

38. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬10
‫دو‬‫ح‬ ‫در‬ ‫وت‬ ‫دا‬‫ب‬‫قر‬ ‫دل‬‫ص‬‫وت‬ ‫ن‬ ‫در‬‫ه‬‫تك‬ ‫در‬‫ه‬‫ط‬ ‫دا‬‫ه‬‫فإن‬ ‫دم‬‫ل‬‫ما‬ ‫دن‬‫م‬ ‫دا‬‫ك‬‫الك‬
‫والسائل‬ ‫والنا‬ ‫ين‬ ‫المس‬».]‫الصحيء‬ ‫ال‬ ‫ر‬ ‫اله‬ ‫ور‬ ‫أمحد‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫ون‬ ‫ب‬ ‫واأل‬ ‫الشالشة‬ ‫الوصية‬
«‫الهم‬ ‫لدةاا‬ ‫ا‬ ‫هلل‬‫الدين‬ ‫وسداهلل‬»
‫ردر‬‫ر‬‫ر‬‫و‬‫ا‬ ‫رعيد‬‫ر‬‫ر‬‫س‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رل‬‫ر‬‫ر‬ :‫رال‬‫ر‬‫ر‬،‫رنم‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫ذاح‬
،‫ره‬‫ر‬‫ي‬‫ف‬ ‫رال‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫ا‬ ‫أ‬ ‫رن‬‫ر‬‫ب‬‫أ‬ ‫ره‬‫ر‬‫ل‬ ‫رال‬‫ر‬‫ق‬‫ي‬ ‫رار‬‫ر‬‫ص‬‫األن‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫رل‬‫ر‬ ‫بف‬ ‫رن‬‫ر‬‫ه‬ ‫رإذا‬‫ر‬‫ف‬ ‫رجد‬‫ر‬‫س‬‫امل‬
:‫فقال‬«‫دي‬‫ق‬‫و‬ ‫در‬‫ي‬‫غ‬ ‫دع‬‫ف‬ ‫دند‬‫س‬‫الم‬ ‫فع‬ ‫ا‬ً‫الس‬ ‫ا‬ ‫لع‬ ‫ما‬ ‫مامة‬ ‫با‬ ‫يا‬
‫دال‬‫د‬‫ص‬»‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫و‬ ‫ير‬ ‫رو‬‫ر‬‫ل‬ ‫رنم‬‫ر‬‫م‬ :‫رال‬‫ر‬،:‫رال‬‫ر‬، ،‫اهلل‬«‫دم‬‫د‬‫م‬ ‫دال‬‫د‬‫ف‬
‫ي‬ ‫ق‬ ‫إأا‬ ‫ا‬ً‫كالم‬:‫دل‬‫ق‬ ‫دمن‬‫ن‬‫هللي‬ ‫نم‬ ‫وقضى‬ ‫ةممن‬ ‫الى‬ ‫ت‬ ‫اهلل‬ ‫أةب‬
‫دكنن‬‫ح‬‫وال‬ ‫الهم‬ ‫من‬ ‫بم‬ ‫وأ‬ ‫إنع‬ ‫هم‬ ‫ال‬ :‫مسيي‬ ‫وإأا‬ ‫صبحي‬ ‫إأا‬
‫دلن‬‫د‬‫م‬‫والب‬ ‫دبن‬‫د‬‫ن‬‫ال‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دم‬‫د‬‫ب‬ ‫دوأ‬‫د‬ ‫و‬ ‫دلن‬‫د‬‫س‬ ‫وال‬ ‫دك‬‫د‬‫ن‬ ‫ال‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دم‬‫د‬‫ب‬ ‫دوأ‬‫د‬ ‫و‬
‫دال‬‫د‬‫د‬ ‫الر‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫ه‬‫وق‬ ‫ددين‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫ا‬ ‫دة‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫غ‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫دوأ‬‫د‬‫د‬ ‫و‬»‫رك‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ذ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ع‬ ‫ف‬ :‫رال‬‫ر‬‫ر‬،
.‫ير‬ ‫عر‬ ‫و،ضى‬ ‫مي‬ ‫ل‬ ‫و‬ ‫عو‬ ‫اهلل‬ ‫فبذهع‬
‫أي‬ ‫ع‬ ‫او‬ ‫أبن‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬‫سعيد‬]
‫ون‬ ‫ب‬ ‫واأل‬ ‫ة‬ ‫اب‬‫ر‬‫ال‬ ‫الوصية‬
«‫النوا‬ ‫ند‬ ‫يقال‬ ‫ا‬ ‫هلل‬»
‫رنل‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬، :‫رال‬، ‫را‬‫م‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ري‬ ‫ر‬ ‫ب‬ ‫را‬‫ع‬ ‫ر‬‫ب‬ ‫اب‬ ‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫رارة‬‫م‬‫ع‬ ‫أي‬ ‫ع‬
‫اهلل‬:«‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫ه‬ ‫ال‬ :‫دل‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫ف‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫ش‬‫فرا‬ ‫دى‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫دي‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫و‬ ‫إأا‬ ‫دالن‬‫د‬‫د‬‫ف‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫م‬‫ي‬
‫دمن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫إل‬ ‫دري‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دي‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ض‬‫وفو‬ ‫دمن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫إل‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ه‬ ‫و‬ ‫دي‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ه‬ ‫وو‬ ‫دمن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫إل‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬ ‫ن‬
‫و‬ ‫دن‬‫ن‬ ‫م‬ ‫ال‬ ‫إليمن‬ ‫ةبة‬ ‫و‬ ‫غبة‬ ‫إليمن‬ ‫نهري‬ ‫لننا‬‫و‬‫دم‬‫ن‬‫م‬ ‫دى‬‫ن‬‫من‬ ‫ال‬

39. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 11
‫فإنم‬ ‫ي؛‬ ‫س‬ ‫الدي‬ ‫ونبيم‬ ‫لي‬‫ك‬‫ن‬ ‫الدي‬ ‫ابم‬ ‫ب‬ ‫آمني‬ ‫إليمن‬ ‫إال‬
‫ا‬ً‫در‬‫ي‬‫خ‬ ‫دبي‬‫ص‬ ‫دبحي‬‫ص‬ ‫وإن‬ ‫در‬‫ك‬ ‫ال‬ ‫دى‬ ‫مي‬ ‫م‬ ‫لي‬ ‫من‬ ‫مي‬ ‫إن‬».
]‫عليه‬ ‫ن‬ ‫ي‬ [
:‫اآلليني‬ ‫ني‬ ‫احلدي‬ ‫نفو‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬
‫األول‬‫ردر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫و‬‫ا‬ ‫رعيد‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ :‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ ،:‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬،
«‫ر‬ ‫ا‬ ‫د‬‫س‬ :‫ده‬‫ش‬‫فرا‬ ‫دى‬‫ل‬‫إ‬ ‫دنوي‬‫ي‬ ‫دين‬‫ح‬ ‫دال‬‫ق‬ ‫من‬‫دو‬‫ة‬ ‫إال‬ ‫ده‬‫ل‬‫إ‬ ‫ال‬ ‫ددي‬‫ل‬‫ا‬ ‫اهلل‬
‫وإن‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫ب‬‫أنو‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫ل‬ ‫اهلل‬ ‫در‬‫د‬‫د‬ ‫غ‬ )‫اا‬‫ر‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دالث‬‫د‬‫د‬ ( ‫ده‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫إل‬ ‫دوا‬‫د‬‫د‬‫ت‬‫و‬ ‫دوا‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫الق‬ ‫دع‬‫د‬‫د‬‫ح‬‫ال‬
‫دي‬‫د‬‫ن‬‫كا‬‫وإن‬ ‫دنرن‬‫د‬‫ت‬‫ال‬ ‫و‬ ‫ددهلل‬‫د‬ ‫دي‬‫د‬‫ن‬‫كا‬‫وإن‬ ‫درن‬‫د‬‫ح‬‫الب‬ ‫دد‬‫د‬‫ب‬‫ز‬ ‫دل‬‫د‬‫ش‬‫م‬ ‫دي‬‫د‬‫ن‬‫كا‬
‫الدنيا‬ ‫ياا‬ ‫دهلل‬ ‫كاني‬‫وإن‬ ‫الجن‬ ‫مل‬ ‫دهلل‬»] ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .
‫دانع‬‫د‬‫ش‬‫ال‬‫رك‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫أ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬ :‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬،:«‫دن‬‫د‬‫م‬
‫إل‬ ‫وف‬ ‫إأا‬ ‫قال‬‫دد‬‫م‬‫والح‬ ‫دعن‬‫ن‬‫وآوا‬ ‫دانع‬ ‫ك‬‫ددي‬‫ل‬‫ا‬ ‫هلل‬ ‫الحمد‬ :‫اشه‬‫ر‬‫ف‬ ‫ى‬
‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫ددي‬‫د‬‫ل‬‫ا‬ ‫هلل‬ ‫دد‬‫د‬‫م‬‫والح‬ ‫دقانعن‬‫د‬‫س‬‫و‬ ‫دع‬‫د‬‫ن‬‫م‬ ‫ط‬ ‫ددي‬‫د‬‫ل‬‫ا‬ ‫هلل‬‫دل؛‬‫د‬‫ض‬‫فنف‬ ‫دع‬‫د‬
‫هم‬ ‫ك‬‫و‬ ‫الم‬ ‫محامد‬ ‫بنمي‬ ‫اهلل‬ ‫حمد‬ ‫فقد‬»]‫البياقي‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫ون‬ ‫ب‬ ‫واأل‬ ‫المامسة‬ ‫الوصية‬
«‫يل‬ ‫بال‬ ‫صابه‬ ‫من‬»
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫س‬‫ر‬ ‫ت‬ ‫نح‬ ‫ر‬‫ش‬ : ‫ناب‬ ‫ب‬ ‫يد‬ ‫،ال‬:‫رال‬‫ق‬‫ف‬ ‫رابر‬‫ص‬‫أ‬ ‫را‬‫سم‬،‫أر‬
«‫ال‬ ‫دوان‬‫ي‬‫ق‬ ‫دع‬‫ح‬ ‫دي‬‫ن‬‫و‬ ‫دونن‬‫ي‬ ‫ال‬ ‫ا‬ ‫دد‬‫ة‬‫و‬ ‫دوان‬‫ن‬‫الن‬ ‫ا‬ ‫دا‬‫غ‬ ‫دم‬‫ه‬ ‫ال‬ :‫قل‬
‫دى‬‫د‬ ‫لي‬ ‫دد‬‫د‬‫ة‬ ‫دوان‬‫د‬‫ي‬‫ق‬ ‫دا‬‫د‬‫ي‬ ‫دع‬‫د‬‫ح‬ ‫دا‬‫د‬‫ي‬ ‫دوان‬‫د‬‫ن‬ ‫وال‬ ‫دنة‬‫د‬‫س‬ ‫دد‬‫د‬‫خ‬‫تن‬‫ن‬‫دع‬‫د‬‫ن‬‫ي‬ ‫دم‬‫د‬‫ن‬‫و‬»
]‫السر‬ ‫اب‬ ‫ه‬ ‫ف‬ ‫[أ‬ .‫د‬ ‫أ‬ ‫د‬‫ا‬ ‫عر‬ ‫اهلل‬ ‫فبذهع‬ ‫فقلياا‬
:‫اليايل‬ ‫احلديا‬ ‫دف‬ ‫ن‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫سم‬ ‫ما‬ ‫اسي‬‫و‬

40. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬11
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رم‬‫ر‬‫ل‬‫ع‬‫رن‬‫ر‬‫ق‬‫ي‬ ‫أع‬ ‫األرص‬ ‫اا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫ا‬ ‫رني‬‫ر‬‫ع‬ ‫رد‬‫ر‬‫ي‬‫ل‬‫ن‬‫ال‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫رد‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬:‫ل‬
، ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬،‫أ‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬ ‫و‬ ‫رني‬‫ر‬‫ر‬ ‫األر‬ ‫ورب‬ ، ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬ ‫أ‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬ ‫و‬ ‫رب‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ال‬ ‫اح‬‫ن‬‫رم‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ال‬ ‫رب‬ ‫رم‬‫ر‬‫ر‬‫ا‬‫الل‬
،‫را‬‫سم‬‫يفيع‬ ‫رم‬‫ا‬‫دل‬‫لقك‬ ‫شف‬ ‫ا‬‫سم‬‫ار‬ ‫يل‬ ‫د‬، ‫ل‬ ‫أ‬ ‫ا‬ ‫و‬ ‫ني‬ ‫الةيا‬ ‫ورب‬
‫ك‬ ‫را‬ ‫ن‬ ‫رل‬ ‫و‬ ‫رارك‬ ‫رو‬‫ع‬ ،‫رى‬‫ف‬ ‫ي‬ ‫أع‬ ‫أو‬ ،‫ام‬ ‫ر‬ ‫رد‬‫ع‬‫أ‬ ‫ري‬‫ل‬‫ع‬ ‫رفط‬ ‫ي‬ ‫أع‬.‫وا‬
: ‫اي‬‫و‬‫ر‬‫أن‬ ‫ت‬ ‫تله‬ ‫و‬ ،‫امسك‬ ‫ولبارك‬‫ا‬ ‫را‬‫م‬‫د‬ ‫ا‬ ‫ر‬ ‫ال‬‫و‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .
]‫غيع‬ ‫ال‬
‫الوصي‬‫ون‬ ‫ب‬ ‫واأل‬ ‫الساهللسة‬ ‫ة‬
«‫الدنيا‬ ‫فع‬ ‫الكةد‬»
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫أ‬ :‫رال‬‫ر‬، ‫را‬‫ر‬‫م‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ري‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫رف‬‫ر‬‫م‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫ر‬‫ر‬ ‫مب‬
:‫رال‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬«‫دم‬‫د‬‫س‬ ‫ن‬ ‫دد‬‫د‬ ‫و‬ ‫دبيلن‬‫د‬‫س‬ ‫دابر‬‫د‬ ‫و‬ ‫دب‬‫د‬‫ي‬‫غر‬ ‫دم‬‫د‬‫ن‬‫كن‬‫ددنيا‬‫د‬‫ل‬‫ا‬ ‫دع‬‫د‬‫ف‬ ‫دن‬‫د‬‫ك‬
‫القبو‬ ‫ةل‬ ‫من‬».
‫رف‬‫ر‬‫ر‬‫ف‬‫ي‬ ‫ل‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ف‬ ‫ري‬‫ر‬‫ر‬‫س‬ ‫أ‬ ‫تذا‬ :‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ي‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫م‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ري‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫رف‬‫ر‬‫ر‬‫م‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ا‬ ‫راع‬‫ر‬‫ر‬‫د‬‫و‬
‫و‬ ،‫املساب‬ ‫يفف‬ ‫ل‬ ‫فال‬ ‫أصبح‬ ‫وتذا‬ ،‫الصباح‬،‫رك‬ ‫ملف‬ ‫م‬ ‫رحي‬‫ص‬ ‫ر‬
‫ملنلك‬ ‫عيالك‬ ‫و‬.] ‫البخار‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫ون‬ ‫ب‬ ‫واأل‬ ‫ة‬ ‫الساب‬ ‫الوصية‬
«‫س‬ ‫المن‬ ‫ا‬ ‫ك‬»
‫رفة‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫ف‬‫ه‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫و‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫أع‬:‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬،«‫دع‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ف‬ ‫دس‬‫د‬‫د‬‫د‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬
‫د‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫ف‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫ك‬‫لا‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫ف‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫ش‬ ‫ف‬ ‫دس‬‫د‬‫د‬ ‫من‬‫ا‬‫دوا‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫ي‬ ‫ن‬ ‫دل‬‫د‬‫د‬‫ب‬‫ق‬ ‫ل‬:‫دم‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫أ‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫س‬ ‫من‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬
‫ر‬ ‫ا‬ ‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬ ‫دين‬‫د‬‫د‬‫ن‬ ‫إال‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫ال‬ ‫ن‬ ‫دهد‬‫د‬‫د‬‫ش‬ ‫ن‬ ‫دد‬‫د‬‫د‬‫م‬‫وبح‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫ه‬ ‫ال‬ ‫دبحانم‬‫د‬‫د‬‫س‬
‫غ‬ ‫إال‬ ‫إليمن‬ ‫توا‬‫و‬‫ألم‬ ‫سه‬ ‫من‬ ‫فع‬ ‫كان‬‫ما‬ ‫له‬ ‫ر‬».

41. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 11
‫ا‬ ‫راع‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ا‬‫و‬ ‫رائي‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬ ‫ال‬‫و‬ ‫ره‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬ ‫رن‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫الل‬‫و‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬‫و‬ ‫او‬ ‫رن‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫أ‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
]‫صحيحه‬
‫ون‬ ‫ب‬ ‫واأل‬ ‫الشامنة‬ ‫الوصية‬
«‫سبيل‬ ‫ال‬ ‫فضل‬ ‫فع‬»
‫ذر‬ ‫أي‬ ‫وع‬‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫يل‬ ‫،ال‬ :‫،ال‬:«‫بنحب‬ ‫خبر‬ ‫ال‬
‫اهلل‬ ‫دى‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫دالا‬‫د‬‫د‬ ‫ال‬»‫ت‬ ‫رالم‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫رع‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫بب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫أ‬ ،‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ : ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬،
‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ،‫اهلل‬:‫ل‬«‫دد‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬‫وبح‬ ‫اهلل‬ ‫دبحان‬‫د‬‫د‬‫س‬ :‫اهلل‬ ‫دى‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫دالا‬‫د‬‫د‬ ‫ال‬ ‫دب‬‫د‬‫د‬‫ح‬ ‫إن‬».
]‫سائي‬ ‫ال‬‫و‬ ‫سلم‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫اهلل‬ ‫رسنل‬ ‫أع‬ ‫ملسلم‬ ‫اي‬‫و‬‫ر‬ ‫وا‬:‫رال‬، ‫رل؟‬‫ض‬‫أف‬ ‫رالم‬ ‫ال‬ ‫أ‬ :‫ل‬ ‫ر‬‫س‬
«‫با‬ ‫ل‬ ‫و‬ ‫ه‬ ‫لمالئ‬ ‫اهلل‬ ‫ى‬ ‫اصك‬ ‫ما‬‫هلل‬‫وبحمد‬ ‫اهلل‬ ‫سبحان‬ :».
:‫اآلليني‬ ‫ني‬ ‫احلدي‬ ‫نفو‬ ‫ائدة‬ ‫لل‬ ‫ا‬‫سم‬‫وتمتا‬
‫األول‬‫اهلل‬ ‫ري‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫رفو‬‫م‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫اهلل‬ ‫رد‬‫ر‬‫ب‬‫ع‬ ‫ر‬‫ع‬ :‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬، :‫رال‬، ‫را‬‫ر‬‫م‬‫ا‬ ‫ع‬
‫اهلل‬:«‫دا‬‫د‬‫د‬‫ه‬‫ب‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫ل‬ ‫دي‬‫د‬‫د‬‫س‬‫غر‬ ‫ن‬ ‫دد‬‫د‬‫د‬‫م‬‫وبح‬ ‫ديم‬‫د‬‫د‬‫ا‬ ‫ال‬ ‫اهلل‬ ‫دبحان‬‫د‬‫د‬‫س‬ ‫دال‬‫د‬‫د‬‫ق‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬
‫نم‬‫الننة‬ ‫فع‬ ‫ة‬»]‫يد‬ ‫ا‬ ‫بإس‬ ‫ار‬‫و‬‫الب‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .
‫دانع‬‫د‬‫د‬‫ش‬‫ال‬‫رفة‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫ف‬‫ه‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬ :‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬‫ر‬،:«‫دان‬‫د‬‫د‬ ‫م‬ ‫ك‬
‫دان‬‫س‬ ‫ال‬ ‫ى‬ ‫ان‬ ‫ي‬ ‫خ‬:‫درحمن‬‫ل‬‫ا‬ ‫دى‬‫ل‬‫إ‬ ‫دان‬ ‫حبيب‬ ‫دكانن‬‫ي‬‫الم‬ ‫دع‬‫ف‬ ‫دان‬ ‫قي‬
‫اهلل‬ ‫سبحان‬ ‫ن‬ ‫وبحمد‬ ‫اهلل‬ ‫سبحان‬‫ايم‬ ‫ال‬».
] ‫ال‬‫و‬ ‫سلم‬ ‫و‬ ‫البخار‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬

42. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬15
‫ون‬ ‫ب‬ ‫واأل‬ ‫ة‬ ‫اس‬ ‫ال‬ ‫الوصية‬
«‫الننة‬ ‫اف‬‫ر‬‫غ‬»
‫رفة‬‫ر‬‫ي‬‫ف‬‫ه‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫و‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫أع‬:‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ‫را‬‫ر‬‫سم‬‫غفس‬ ‫رف‬‫ر‬‫ر‬‫ف‬‫ي‬ ‫رن‬‫ر‬‫ه‬‫و‬ ‫ره‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫رف‬‫ر‬
«‫تارف‬ ‫الدي‬ ‫ما‬ ‫ةرير‬ ‫با‬ ‫يا‬»:‫،ال‬ ،‫ا‬‫سم‬‫اس‬‫ف‬‫غ‬ : ‫،ل‬«‫ى‬ ‫هلللم‬ ‫ال‬
‫إال‬ ‫ده‬‫ل‬‫إ‬ ‫وال‬ ‫هلل‬ ‫دد‬‫م‬‫والح‬ ‫اهلل‬ ‫سبحان‬ :‫تقول‬ ‫ةدا‬ ‫من‬ ‫خير‬ ‫ةو‬ ‫غراف‬
‫الننة‬ ‫فع‬ ‫شنر‬ ‫منها‬ ‫مة‬ ‫ك‬‫ل‬ ‫ب‬ ‫لم‬ ‫يارف‬ ‫كبرن‬ ‫واهلل‬ ‫اهلل‬».
‫رحيء‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬،‫و‬ ‫رادم‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫حل‬‫ا‬‫و‬ ،‫ره‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬ ‫رن‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫الل‬‫و‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ع‬ ‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫بإ‬ ‫ره‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ا‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
] ‫ا‬ ‫اإلس‬
‫الممسون‬ ‫الوصية‬
«‫قرا‬ ‫ال‬ ‫من‬ ‫ويد‬ ‫ت‬»
‫رفة‬‫ر‬‫ي‬‫ف‬‫ه‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫ت‬ ‫رل‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫راب‬‫ر‬ :‫رال‬‫ر‬،‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ي‬ :‫رال‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬
:‫رال‬‫ر‬، ، ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫البار‬ ‫ردغير‬‫ر‬‫ل‬ ‫رفب‬‫ر‬‫ق‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫لق‬ ‫را‬‫ر‬ ‫اهلل‬«‫دو‬‫د‬‫ل‬ ‫دا‬‫د‬‫م‬‫دين‬‫د‬‫ح‬ ‫دي‬‫د‬ ‫ق‬
‫در‬‫ض‬‫ت‬ ‫دم‬‫ل‬ ‫دون‬ ‫خ‬ ‫دا‬‫م‬ ‫شر‬ ‫من‬ ‫اماا‬ ‫ال‬ ‫اهلل‬ ‫ماا‬ ‫ب‬ ‫وأ‬ :‫مسيي‬»
]‫ه‬ ‫وعس‬ ‫ال‬‫و‬ ‫سلم‬ ‫و‬ ‫الك‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
:‫فه‬ ‫ل‬‫و‬«‫اهلل‬ ‫ماا‬ ‫ب‬ ‫وأ‬ :‫اا‬‫ر‬‫م‬ ‫الث‬ ‫يمسع‬ ‫حين‬ ‫قال‬ ‫من‬
‫ة‬ ‫ي‬ ‫ال‬ ‫م‬ ‫ت‬ ‫حمة‬ ‫يضر‬ ‫لم‬ ‫ون‬ ‫خ‬ ‫ما‬ ‫شر‬ ‫من‬ ‫اماا‬ ‫ال‬»:‫رايل‬‫س‬ ‫رال‬، .
‫ردغ‬‫ل‬‫ف‬ ‫ر‬‫ل‬‫لي‬ ‫رل‬‫د‬‫لنهنا‬‫ن‬‫يق‬ ‫ا‬‫ن‬‫ان‬ ‫ف‬ ‫لعلمنها‬ ‫ا‬ ‫أهل‬ ‫اع‬ ‫ف‬‫رم‬‫ل‬‫ف‬ ‫ام‬ ‫ر‬ ‫ر‬‫ي‬‫ر‬‫ا‬
]‫صحيحه‬ ‫ا‬ ‫عباع‬ ‫اب‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .‫ا‬‫سم‬‫ع‬ ‫و‬ ‫هلا‬ ‫جتد‬
‫والممسون‬ ‫الحاهللية‬ ‫الوصية‬

43. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 16
«‫الدين‬ ‫لسداهلل‬ ‫ا‬ ‫هلل‬»
:‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ق‬‫ف‬ ‫رف‬‫ر‬‫ر‬ ‫ب‬ ‫رن‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫أ‬ ‫ري‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ع‬ ‫رل‬‫ر‬‫ر‬ : ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫،ا‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ري‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ة‬‫عائ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫مس‬:‫رال‬‫ر‬، ‫رن؟‬‫ر‬‫ه‬ ‫را‬‫ر‬ : ‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫فق‬ ‫ره‬‫ر‬‫ي‬ ‫علم‬ ‫راب‬‫ر‬‫ع‬«‫دان‬‫د‬‫ك‬
‫دل‬‫د‬‫ب‬ ‫ددكم‬‫د‬‫ح‬ ‫دى‬‫د‬ ‫دان‬‫د‬‫ك‬‫دو‬‫د‬‫ل‬ :‫دال‬‫د‬‫ق‬ ‫دحابه‬‫د‬‫ص‬ ‫دم‬‫د‬ ‫ي‬ ‫دريم‬‫د‬‫م‬ ‫دن‬‫د‬‫ب‬‫ا‬ ‫دى‬‫د‬‫س‬‫ي‬
:‫ده‬‫د‬‫د‬‫ن‬ ‫اهلل‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫ض‬‫لق‬ ‫ددلم‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫اهلل‬ ‫ا‬ ‫دد‬‫د‬‫د‬‫ف‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬ً‫هللين‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬ً‫أةب‬‫دمن‬‫د‬‫د‬‫ه‬‫ال‬ ‫ج‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫ف‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫ه‬ ‫ال‬
‫در‬‫د‬‫د‬‫خ‬‫واآل‬ ‫ددنيا‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫ا‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬‫ح‬ ‫دكرينن‬‫د‬‫د‬‫ض‬‫الم‬ ‫دو‬‫د‬‫د‬ ‫هلل‬ ‫دب‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫من‬ ‫دمن‬‫د‬‫د‬‫ا‬‫ال‬ ‫دف‬‫د‬‫د‬‫ش‬‫كا‬
‫دان‬‫د‬‫م‬‫حيمه‬‫و‬‫د‬‫د‬‫ن‬‫دة‬‫د‬‫م‬‫ح‬ ‫دن‬‫د‬ ‫دا‬‫د‬‫ه‬‫ب‬ ‫دع‬‫د‬‫ن‬‫تاني‬ ‫دة‬‫د‬‫م‬‫برح‬ ‫حمنع‬ ‫دا‬‫د‬‫ف‬ ‫دعن‬‫د‬‫ن‬‫ترحم‬ ‫ي‬
‫دوا‬‫د‬‫س‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬»‫ردة‬‫ر‬‫ئ‬‫ا‬ ‫ب‬ ‫اهلل‬ ‫را‬‫ر‬‫ل‬‫فب‬ ‫لك‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫اهلل‬ ‫رن‬‫ر‬‫ع‬ ‫أ‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫ف‬ :‫رف‬‫ر‬ ‫ب‬ ‫رن‬‫ر‬‫ب‬‫أ‬ ‫رال‬‫ر‬،
.‫ير‬ ‫عر‬ ‫فقضى‬
‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ة‬‫عائ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫و،ا‬‫را‬‫ر‬‫م‬‫ف‬ ‫ردعاب‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫لك‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫رن‬‫ر‬‫ع‬ ‫أ‬ ‫ر‬‫ر‬ ‫ف‬ ،‫را‬‫ر‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ي‬
‫و‬ ‫ري‬‫ل‬‫ع‬ ‫را‬، ‫ردص‬‫ص‬‫ل‬ ‫ت‬،‫رد‬‫ص‬‫ب‬ ‫رن‬‫ه‬ ‫ا‬ ‫ا‬‫سم‬،‫ر‬ ‫اهلل‬ ‫،ر‬‫ر‬ ‫عس‬ ‫ا‬‫سم‬‫يسا‬ ‫ت‬ ‫لب‬
،‫ا‬‫سم‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ع‬ ‫ا‬‫سم‬‫رم‬‫ر‬‫س‬، ‫ري‬‫ر‬‫ل‬‫أه‬ ‫ا‬ ‫رم‬‫ر‬‫س‬،‫و‬ ،‫رر‬‫ر‬‫ي‬ ‫رر‬‫ر‬‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫رى‬‫ر‬‫ض‬‫فق‬ ،‫ره‬‫ر‬‫ي‬‫ن‬‫ر‬‫و‬ ‫ال‬‫ا‬‫ر‬‫ر‬
‫رل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ض‬‫ف‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ل‬ ‫رل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ض‬‫وف‬ ،‫ورص‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫اص‬‫و‬‫أ‬ ‫الل‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫رفمح‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫رد‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ع‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫اب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫وعل‬
‫عس‬.‫األصباا‬‫و‬ ‫احلادم‬‫و‬ ‫ار‬‫و‬‫الب‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬]
‫والممسون‬ ‫الشانية‬ ‫الوصية‬
«‫ا‬ً‫ض‬‫ي‬ ‫الدين‬ ‫لسداهلل‬ ‫ا‬ ‫هلل‬»
‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫رال‬‫ر‬،:«‫ال‬ ‫داأ‬‫د‬ ‫م‬ ‫دا‬‫د‬‫ي‬‫دان‬‫د‬‫ك‬‫دو‬‫د‬‫ل‬ ‫ده‬‫د‬‫ب‬ ‫و‬ ‫دد‬‫د‬‫ت‬ ‫دا‬‫د‬ ‫هلل‬ ‫دم‬‫د‬‫م‬
:‫داأ‬‫د‬ ‫م‬ ‫دا‬‫د‬‫ي‬ ‫دمن‬‫د‬‫ن‬ ‫اهلل‬ ‫ألهللا‬ ‫دا‬‫د‬ً‫هللين‬ ‫دد‬‫د‬‫ح‬ ‫دل‬‫د‬‫ب‬ ‫دل‬‫د‬‫ش‬‫م‬ ‫دم‬‫د‬‫ي‬‫دم‬‫د‬‫ه‬ ‫ال‬ ‫دل‬‫د‬‫ق‬
‫ن‬ ‫دا‬‫د‬‫ت‬‫ت‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬‫م‬ ‫دم‬‫د‬ ‫الم‬ ً‫دك‬‫د‬‫ن‬‫وت‬ ‫ن‬ ‫دا‬‫د‬‫ت‬‫ت‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دم‬‫د‬ ‫الم‬ ‫دؤتع‬‫د‬‫ت‬ ‫دم‬‫د‬ ‫الم‬ ‫دم‬‫د‬‫ل‬‫ما‬
‫دم‬‫ن‬‫إ‬ ‫در‬‫ي‬‫الم‬ ‫دد‬‫ي‬‫ب‬ ‫ن‬ ‫دا‬‫ت‬‫ت‬ ‫دن‬‫م‬ ‫ددل‬‫ت‬‫و‬ ‫دا‬‫ت‬‫ت‬ ‫من‬ ‫ك‬ ‫وت‬‫دع‬‫ش‬ ‫دل‬‫ك‬‫دى‬
‫الحع‬ ‫وتمرج‬ ‫يلن‬ ‫ال‬ ‫فع‬ ‫النها‬ ‫وتولج‬ ‫النها‬ ‫فع‬ ‫يل‬ ‫ال‬ ‫تولج‬ ‫قديرن‬

44. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬17
‫در‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫با‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫ت‬‫ت‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫درز‬‫د‬‫د‬‫ت‬‫و‬ ‫دعن‬‫د‬‫د‬‫ح‬‫ال‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دي‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫الم‬ ‫درج‬‫د‬‫د‬‫م‬‫وت‬ ‫دي‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫الم‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬
‫ن‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ت‬‫ت‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ه‬‫كي‬ ‫ت‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬‫حيمه‬‫و‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫د‬‫خ‬‫واآل‬ ‫ددنيا‬‫د‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫ا‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫د‬‫م‬‫ح‬ ‫داان‬‫د‬‫د‬‫د‬‫س‬‫ح‬
‫دوا‬‫س‬ ‫دن‬‫م‬ ‫حمة‬ ‫ن‬ ‫تانينع‬ ‫بها‬ ‫حمة‬ ‫حمنع‬ ‫ا‬»‫ر‬‫ع‬ ‫ا‬ ‫ر‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .
‫عاذ‬]
‫و‬ ‫الشالشة‬ ‫الوصية‬‫الممسون‬
«‫ا‬ ‫الد‬ ‫فع‬»
‫رفة‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫ف‬‫ه‬ ‫أي‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫ردين‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫ال‬ ‫رف‬‫ر‬‫ر‬ ‫ب‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫أ‬ ‫أع‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ :‫رال‬‫ر‬‫ر‬،
:‫رال‬‫ر‬، ، ‫ري‬‫ر‬‫س‬ ‫أ‬ ‫وتذا‬ ‫ربح‬‫ر‬‫ص‬‫أ‬ ‫تذا‬ ‫رنهل‬‫ر‬،‫أ‬ ‫راح‬‫ر‬‫م‬‫ل‬ ‫ب‬ ‫رف‬‫ر‬«:‫دل‬‫د‬‫ق‬‫دم‬‫د‬‫ه‬ ‫ال‬
‫دع‬‫د‬‫د‬‫ش‬ ‫دل‬‫د‬‫د‬‫ك‬‫ا‬ ‫ن‬ ‫دهاهلل‬‫د‬‫ت‬‫وال‬ ‫دب‬‫د‬‫د‬‫ي‬‫الا‬ ‫دالم‬‫د‬ ‫ض‬ ‫واأل‬ ‫دمواا‬‫د‬‫د‬‫س‬‫ال‬ ‫داطر‬‫د‬‫ف‬
‫دع‬‫د‬‫س‬ ‫ن‬ ‫در‬‫د‬‫ش‬ ‫دن‬‫د‬‫م‬ ‫دم‬‫د‬‫ب‬ ‫دوأ‬‫د‬ ‫دين‬‫د‬‫ن‬ ‫اهلل‬ ‫إال‬ ‫ده‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫ال‬ ‫ن‬ ‫دهد‬‫د‬‫ش‬ ‫دهن‬‫د‬ ‫ي‬ ‫وم‬
‫ك‬‫در‬‫د‬‫د‬‫ش‬‫و‬ ‫ديكان‬‫د‬‫د‬‫ت‬‫ال‬ ‫در‬‫د‬‫د‬‫ش‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫م‬‫و‬‫ه‬»:‫رال‬‫ر‬‫ر‬،‫و‬ .«‫وإأا‬ ‫دبحين‬‫د‬‫د‬‫ص‬ ‫إأا‬ :‫دا‬‫د‬‫د‬‫ه‬ ‫ق‬
‫م‬ ‫دن‬‫د‬‫د‬‫ض‬‫م‬ ‫ددا‬‫د‬‫د‬‫خ‬ ‫وإأا‬ ‫ديين‬‫د‬‫د‬‫س‬‫م‬»‫رال‬‫ر‬‫ر‬،‫و‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ال‬‫و‬ ‫او‬ ‫رن‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫أ‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬ .
]‫صحيء‬ ‫عس‬ ‫عديا‬
‫والممسون‬ ‫ة‬ ‫اب‬‫ر‬‫ال‬ ‫الوصية‬
«‫ا‬ً‫ض‬‫ي‬ ‫ا‬ ‫الد‬ ‫فع‬»
‫رك‬‫ر‬‫ل‬‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫أ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬،‫ري‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫م‬ ‫ا‬ ‫ل‬
:‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬«‫دم‬‫د‬‫د‬ ‫يمن‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫م‬‫ن‬‫إأا‬ ‫دولع‬‫د‬‫د‬‫ق‬‫ت‬ ‫ن‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫ب‬ ‫ديم‬‫د‬‫د‬‫ص‬‫و‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫م‬ ‫ع‬ ‫دم‬‫د‬‫د‬‫س‬‫ت‬
‫و‬ ‫صبحي‬‫ايلن‬ ‫د‬‫س‬ ‫دم‬ ‫برحم‬ ‫دوا‬‫ي‬‫ق‬ ‫دا‬‫ي‬ ‫دع‬‫ح‬ ‫دا‬‫ي‬ :‫مسيي‬ ‫إأا‬‫ل‬ ‫د‬‫ص‬
‫لع‬‫ين‬ ‫طرفة‬ ‫سع‬ ‫ن‬ ‫إلى‬ ‫نع‬ ‫ت‬ ‫وال‬ ‫هن‬ ‫ك‬‫شننع‬».
]‫صحيء‬ ‫ا‬ ‫بإس‬ ‫ار‬‫و‬‫الب‬‫و‬ ‫سائي‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬

45. 55‫الرسول‬ ‫وصايا‬ ‫من‬ ‫وصية‬ 18
‫والممسون‬ ‫المامسة‬ ‫الوصية‬
«‫الدو‬ ‫فع‬ ‫د‬ ‫المسا‬ ‫باتماأ‬»
‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رف‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫أ‬ : ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ل‬‫،ا‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ا‬ ‫ع‬ ‫اهلل‬ ‫ري‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ة‬‫عائ‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫راب‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫بب‬
‫يع‬ ‫ول‬ ‫ف‬ ‫ل‬ ‫أع‬‫و‬ ‫الدور‬ ‫ا‬ ‫د‬ ‫املسا‬.
]‫صحيء‬ ‫عديا‬ ‫و،ال‬ ‫او‬ ‫أبن‬‫و‬ ‫ال‬‫و‬ ‫أمحد‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
‫ردب‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬ ‫رفة‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫مس‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫و‬‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬‫ن‬‫ف‬ ‫أ‬ :‫رال‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬،‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫خ‬‫ني‬ ‫أع‬
‫اا‬ ‫ف‬ ‫ن‬ ‫أع‬‫و‬ ‫نا‬‫ر‬‫يا‬ ‫ا‬ ‫د‬ ‫املسا‬.
]‫صحيء‬ ‫عديا‬ ‫و،ال‬ ‫ال‬‫و‬ ‫أمحد‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬
«‫الوصايا‬ ‫خاتمة‬»
‫رالة‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫ال‬ ‫ره‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬‫عل‬ ‫اهيم‬‫ف‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ت‬ ‫را‬‫ر‬‫ر‬ ‫نبي‬ ‫ري‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫بن‬ ‫ي‬‫ف‬‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ة‬‫ال‬ ‫رايا‬‫ر‬‫ر‬‫ص‬‫الن‬ ‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ه‬ ‫ريم‬‫ر‬‫ر‬‫ي‬ ‫أ‬
‫رد‬‫ر‬‫ر‬‫م‬‫حم‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬ ‫أل‬ ‫رالم‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ال‬‫و‬‫رعن‬‫ر‬‫ر‬‫س‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ب‬‫ا‬ ‫ر‬‫ر‬‫ر‬‫ع‬‫ف‬ .‫اهلل‬ ‫رنل‬‫ر‬‫ر‬‫س‬‫ر‬ ‫رال‬‫ر‬‫ر‬، :‫رال‬‫ر‬‫ر‬،
:«‫اةيم‬‫ر‬‫د‬‫د‬‫ب‬‫إ‬ ‫دي‬‫د‬‫ي‬‫لق‬‫در‬‫د‬‫ق‬ ‫در‬‫د‬‫م‬‫مح‬ ‫دا‬‫د‬‫ي‬ :‫دال‬‫د‬‫ق‬‫ف‬ ‫دعن‬‫د‬‫ب‬ ‫دري‬‫د‬‫س‬ ‫دة‬‫د‬ ‫لي‬
‫دا‬‫د‬‫م‬‫ال‬ ‫دة‬‫د‬‫ب‬‫د‬ ‫دةن‬‫د‬‫ب‬‫ر‬ ‫ال‬ ‫دة‬‫د‬‫ب‬‫طي‬ ‫دة‬‫د‬‫ن‬‫الن‬ ‫ن‬ ‫درةم‬‫د‬‫ب‬‫خ‬‫و‬ ‫دالان‬‫د‬‫س‬‫ال‬ ‫دع‬‫د‬‫ن‬‫م‬ ‫دم‬‫د‬ ‫م‬
‫إال‬ ‫ده‬‫د‬‫د‬‫ل‬‫إ‬ ‫وال‬ ‫هللن‬ ‫دد‬‫د‬‫د‬‫م‬‫والح‬ ‫اهللن‬ ‫دبحان‬‫د‬‫د‬‫س‬ :‫دها‬‫د‬‫د‬‫س‬‫غرا‬ ‫ن‬‫و‬ ‫دانن‬‫د‬‫د‬ ‫قي‬ ‫دا‬‫د‬‫د‬‫ه‬‫ن‬‫و‬
‫كبر‬ ‫واهلل‬ ‫اهللن‬».‫الص‬ ‫ا‬ ‫ا‬ ‫ال‬‫و‬ ‫ال‬ ‫اا‬‫و‬‫[ر‬]‫األوسط‬‫و‬ ‫فا‬
: ‫ا‬‫و‬«‫باهلل‬ ‫إال‬ ‫قو‬ ‫وال‬ ‫حول‬ ‫وال‬».
.‫وسلم‬ ‫وصحبه‬ ‫آله‬ ‫وعلى‬ ‫حممد‬ ‫ا‬ ‫نبي‬ ‫على‬ ‫اهلل‬ ‫وصلى‬
.‫العاملني‬ ‫رب‬ ‫هلل‬ ‫احلمد‬‫و‬ ‫املفسلني‬ ‫على‬ ‫وسالم‬