Ο σχολικός εκφοβισμόςείναι ένα
φαινόμενο νεανικής παραβατικότητας, που
εμφανίζεται σε πολλές χώρες του κόσμου.
ΟΡΙΣΜΟΣ
5.
Ο σχολικός εκφοβισμόςαναφέρεται στη χρήση βίας
μεταξύ μαθητών ή συνομηλίκων παιδιών με στόχο να
προκληθεί πόνος ή αναστάτωση.
6.
Αυτό που τονξεχωρίζει από το πείραγμα και
τον τσακωμό, είναι η ένταση του, η διάρκεια του, η
ανισορροπία δύναμης μεταξύ των εμπλεκόμενων
μερών και η συναισθηματική επίδραση που έχει
πάνω στα παιδιά.
7.
Σύμφωνα με τηνέρευνα που πραγματοποίησε το
«Χαμόγελο του Παιδιού» σε 16.227 μαθητές από έξι
ευρωπαϊκές χώρες (Ελλάδα, Ιταλία, Βουλγαρία,
Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία):
• ένας στους τρεις μαθητές δευτεροβάθμιας
εκπαίδευσης έχει πέσει θύμα σχολικού
εκφοβισμού
• ενώ ένας στους δύο μαθητές γίνεται μάρτυρας
τέτοιων περιστατικών.
ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ
ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
9.
Το φαινόμενο τουσχολικού εκφοβισμού στους Έλληνες
μαθητές έλαβε χώρα:
έξω από το σχολείο (35,38%)
στο σχολείο (32,7%).
στη σχολική τάξη (24,4%)
στη γειτονιά (21,84%)
Στο διαδίκτυο(20,93%)
10.
ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΜΕ
ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ
ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ
Ο σχολικόςεκφοβισμός σε παγκόσμιο επίπεδο είναι ένα
από τα σημαντικότερα προβλήματα που απασχολούν την
εκπαιδευτική κοινότητα. Σε πολλές χώρες, τα ποσοστά
σχολικού εκφοβισμού είναι μεγαλύτερα από ότι στην
Ελλάδα.
Ο σχολικόςεκφοβισμός, είναι γνωστός και
ως School Bullying είναι δηλαδή η βία που
λαμβάνει χώρα εντός ή εκτός , σχολείου .
Ο σχολικός εκφοβισμός μπορεί να
είναι σωματικός, λεκτικός ή συναισθηματικός
και επαναλαμβανόμενος. Επιπλέον, μπορεί να είναι
και ηλεκτρονικός , και να συμβαίνει μέσω κινητού
τηλεφώνου ή
μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και sites
κοινωνικής δικτύωσης.
ΛΕΚΤΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ
•Χρήση προσβλητικήςγλώσσας κατά επανάληψη που
ντροπιάζει ή πληγώνει το θύμα
(τέτοιες λέξεις μπορεί να είναι προσβλητικά λόγια, πα
ρατσούκλια, αισχρά και ταπεινωτικά σχόλια, σχόλια
ρατσιστικά, ομοφοβικά, ρατσιστικά, σεξιστικά.)
•Λεκτική παρενόχληση
•Αρνητικά σχόλια σε σχέση με το στιλ, τα ρούχα, το
σώμα και τη νοημοσύνη κάποιου
•Εκβιασμός
Χαρακτηριστικά του παιδιούθύματος
• Τα παιδιά που είναι θύματα συνήθως
είναι πιο ευαίσθητα και πιο ήσυχα από τα
άλλα παιδιά.
• Τα θύματα του σχολικού εκφοβισμού
έχουν λιγότερους φίλους από τα παιδιά
που δεν εκφοβίζονται.
Τα παιδιάπου εκφοβίζουν έχουν συχνότερα
επιθετικές προθέσεις απέναντι στο κοινωνικό
τους περιβάλλον και έχουν πιο θετικές απόψεις
για την βία.
Είναι λιγότερο αποδεχτά από συνομήλικους, δεν
είναι καθόλου δημοφιλή και μπορεί να έχουν
δεχτεί και την απόρριψη.
Χαρακτηριστικά του παιδιού θύτη
26.
Σύμφωνα με έρευνες,ο ρόλος των μαθητών
παρατηρητών είναι πολύ σημαντικός. Ακόμα και
αν δεν συμμετέχουν ενεργά σε περιστατικά
εκφοβισμού, μπορεί να ενθαρρύνουν το θύτη ή και
με την παθητική στάση τους να δίνουν το μήνυμα
ότι αυτό που συμβαίνει είναι αποδεκτό. Έτσι
τροφοδοτούν το φαινόμενο.
Χαρακτηριστικά του παιδιού
παρατηρητή
Τρόποι πρόληψης
Σταπλαίσια της πρόληψης έχουν εφαρμοστεί
κάποια προγράμματα κατά του εκφοβισμού και
της ενδοσχολικής βίας.
Με βάση την ολιστική προσέγγιση του
φαινομένου οι παρεμβάσεις αφορούν όλους: το
σχολείο, την τάξη, τον εκπαιδευτικό, τους μαθητές,
τους γονείς τους και ολόκληρη την τοπική
κοινωνία.
σε επίπεδο σχολείου:
σύνταξη Σχολικής Επιτροπής ενάντια στον
εκφοβισμό & την ενδοσχολική βία
σύνταξη Διακήρυξης του σχολείου ενάντια στη βία:
δικαιώματα-υποχρεώσεις-καθήκοντα για όλα τα
μέλη της σχολικής κοινότητας
αύξηση της επίβλεψης του σχολικού χώρου
ευαισθητοποίηση και συνεργασία με τους γονείς,
προκειμένου να σταματήσει ο κύκλος
αναπαραγωγής και ενθάρρυνσης της ενδοσχολικής
βίας
31.
σε επίπεδο τάξης:
•συζήτηση στην τάξη για τον ορισμό & τις μορφές της
ενδοσχολικής βίας και του εκφοβισμού
• συζήτηση για τις επιπτώσεις του εκφοβισμού
• ενημέρωση σχετικά με το γιατί η ενδοσχολική βία και ο
εκφοβισμός δεν είναι αποδεκτά από το σχολείο
• τρόποι & προτάσεις για πρόληψη και αντιμετώπιση από
τους μαθητές: σύνταξη των κανόνων της τάξης ενάντια
στη βία
παροχή ευκαιριών για θετική έκφραση της
επιθετικότητας (π.χ. μέσω των αθλημάτων)
32.
Τα παιδιάέχουν το απόλυτο δικαίωμα να
αισθάνονται ασφαλή και προστατευμένα στο
σχολικό περιβάλλον. Η συστηματική πρόληψη και
η κατάλληλη αντιμετώπιση έτσι, του φαινομένου
του σχολικού εκφοβισμού, είναι πολύ σημαντική.
Επίσης, είναι ξεκάθαρο ότι χρειάζεται η
επιμόρφωση των εκπαιδευτικών για τον
εντοπισμό και την ορθή αντιμετώπιση του
σχολικού εκφοβισμού.
Παράλληλα, αναγκαία είναι η συνεργασία
σχολείου – οικογένειας.
33.
Οι συνέπειες τουσχολικού εκφοβισμού
Τα παιδιά που έχουν υποστεί ή διαπράξει
σχολικό εκφοβισμό (bullying) διατρέχουν
μεγαλύτερο κίνδυνο κατάθλιψης, άγχους και
πανικού χρόνια αργότερα.
34.
Tο «bullying» έχειψυχολογικές
επιπτώσεις τόσο στα θύματα όσο και
στους θύτες, αλλά δεν είναι σαφές για
πόσο χρονικό διάστημα μπορεί να
διαρκέσουν.
Συνέπειες (πνευματικές) εκφοβισμού:
θύματα
Μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης, δυσκολίες
στη μνήμη και στη μάθηση
Αποφεύγουν να τραβούν την προσοχή με τη
συμμετοχή τους στη μαθησιακή διαδικασία ακόμα
και με ερωτήσεις
Σχολική άρνηση, συχνές απουσίες
Μειωμένη σχολική επίδοση
38.
Συνέπειες (ψυχολογικές) εκφοβισμού:
θύματα
Βρίσκεται σε διαρκή ετοιμότητα και κατάσταση
άμυνας
Φόβος, αγωνία, νευρικότητα, ευερεθιστότητα
Δε μπορεί να χαλαρώσει, ούτε στις κοινωνικές του
επαφές
Γίνεται επιθετικό, ως αντίδραση στη βία
Εκτονώνει την ένταση στο σπίτι, γίνεται εχθρικό και
αγενές
Μιλάει χαμηλόφωνα ή γρήγορα και χάνει, «μασάει» τις
λέξεις
Εμφανίζει μελαγχολία, κατάθλιψη
Σε ακραίες περιπτώσεις εμφανίζει τάσεις αυτοκτονίας
39.
Συνέπειες εκφοβισμού (μακροπρόθεσμες):θύτες
Αδυναμία να αποδεχτούν τον εαυτό τους και να
αντλήσουν δύναμη και αυτοεκτίμηση με θετικούς,
δημιουργικούς τρόπους
Δυσκολία διαπροσωπικών σχέσεων, διαχείρισης
θυμού και συγκρούσεων
Έχουν αυξημένο κίνδυνο νεανικής και ενήλικης
εγκληματικότητας, χρήση ουσιών και αλκοόλ
Αυξημένη πιθανότητα βίαιης συμπεριφοράς προς τα
παιδιά και τη σύντροφο μέσα στην οικογένειά τους
Διευθυντής:
Καταγράψτε τοπεριστατικό, δίνοντας
πληροφορίες για το πού και πότε συνέβη το
περιστατικό, για το ποιοι συμμετείχαν, ποιοι
παρατηρούσαν, τι μορφή εκφοβισμού ασκήθηκε
και περιγράφοντας το τι ακριβώς έγινε.
Καθορίστε τις συνέπειες για το παιδί που
εκφοβίζει.
Αν πρόκειται για επαναλαμβανόμενη εκφοβιστική
συμπεριφορά, επικοινωνήστε με τους γονείς του
παιδιού τηλεφωνικά και κανονίστε μια συνάντηση
για να συζητήσετε.
Σχεδιάστε τον τρόπο παρακολούθησης του
προβλήματος ώστε να έχετε εποπτεία της εξέλιξης
της κατάστασης.
42.
Εκπαιδευτικοί:
Μιλήστε στοπαιδί που εκφοβίζεται και ακούστε με προσοχή και
σοβαρότητα αυτά που έχει να σας πει.
Διαβεβαιώστε το παιδί ότι θα ανταποκριθείτε άμεσα για να το
προστατεύσετε και ότι είστε διαθέσιμος να παράσχετε κάθε
δυνατή βοήθεια.
Πείτε στο παιδί, να σας κρατά ενήμερο σχετικά με οποιαδήποτε
εξέλιξη
Συζητήστε με τους γονείς του παιδιού, εκφράστε τις ανησυχίες σας
και δείξτε ότι είστε αποφασισμένος να αναλάβετε δράση
Εξακριβώστε ποιο παιδί είναι αυτό που εκφοβίζεται ή αυτό που
εκφοβίζει
Εξακριβώστε αν υπάρχει ομάδα παιδιών η οποία ενθαρρύνει ή/και
υποστηρίζει το παιδί που εκφοβίζει
Οδηγήστε το παιδί που εκφοβίζει στο γραφείο του Διευθυντή και
συζητήστε σοβαρά μαζί του για το περιστατικό
Υποστηρίξτε το παιδί που εκφοβίζεται σε συνεργασία με τον
Διευθυντή
43.
Συμμαθητές μέσα στηντάξη:
Προσδιορίστε ποιοι συμμαθητές σας ήταν παρόντες
στο περιστατικό εκφοβισμού
Ξεκαθαρίστε αν συμμετείχαν ως ουδέτεροι
παρατηρητές ή αν ενθάρρυναν το παιδί που εκφοβίζει
Συζητήστε μαζί τους για το ποια θα ήταν η κατάλληλη
συμπεριφορά σε μια τέτοια περίπτωση (π.χ. να
μιλήσουν σε κάποιον ενήλικα για να βοηθήσει) και για
το ποιες ευθύνες έχουν όταν παρατηρούν να συμβαίνει
περιστατικό εκφοβισμού
Συζητήστε σχετικά με το τι θα μπορούσαν να είχαν
κάνει για να αποφευχθεί ο εκφοβισμός και να
εξασφαλίσουν ένα ασφαλές περιβάλλον τόσο για τους
ίδιους όσο και για τους συμμαθητές τους
Πως πρέπει νααντιδράσει το παιδί-θύμα
Δεν φταις εσύ! Μην πιστεύεις αυτά που λένε.
Μην απαντάς στις κοροϊδίες, μη στεναχωριέσαι.
Πες «ΣΤΑΜΑΤΑ» ή «ΠΑΡΑΤΑ ΜΕ ΗΣΥΧΟ»
και φύγε.
Πες αυτό που συνέβη στο δάσκαλό σου, στην
οικογένειά σου, σε κάποιον άλλον ενήλικα που
θα σε βοηθήσει. φρόντιζε να είσαι πάντα με
κάποιο φίλο
Έχεις το δικαίωμα να σου φέρονται με
σεβασμό
47.
Τι να κάνουνοι γονείς του θύματος
Να μιλάτε καθημερινά με το παιδί σας, να το ρωτάτε για
το πώς πέρασε στο σχολείο, να συζητάτε μαζί του.
Παρατηρείστε αν το παιδί σας δείχνει σημάδια ότι έχει
πέσει θύμα. Τονίστε στο παιδί ότι δε φταίει αυτό, δεν
έχει κάτι κακό. Τονώστε του την αυτο-πεποίθηση και
διδάξτε του να επαινεί τον εαυτό του.
Διδάξτε του να στέκεται όρθιο με αυτοπεποίθηση, να
κοιτά στα μάτια, να λέει δυνατά ‘ΣΤΑΜΑΤΑ’ ή ‘ΠΑΡΑΤΑ
ΜΕ’ και να φεύγει.
Αναφέρεστε συγκεκριμένα περιστατικά, στο δάσκαλο.
48.
Μην αδιαφορείτε-παρακολουθήστε τις
συναντήσεις του Συλλόγου γονέων και
κηδεμόνων και με δική σας πρωτοβουλία θίξτε
το θέμα του σχολικού εκφοβισμού και ζητήστε
στήριξη από ειδικούς.
Συμβουλεύστε το παιδί σας να προσέχει σε
ποιόν δίνει τον αριθμό του κινητού του
τηλεφώνου και τη διεύθυνση του email του
49.
Σε καμίαπερίπτωση μη δεχτείτε τις αφορμές που
χρησιμοποιεί ο θύτης ως δικαιολογημένες. Αν για
παράδειγμα κοροϊδεύουν το παιδί σας επειδή φορά
γυαλιά, το να του βάλετε φακούς επαφής, εμμέσως
δικαιολογεί το θύτη και αποφεύγει την ουσία του
προβλήματος: την επιθετική τάση του παιδιού-
θύτη.
Αν το παιδί επίμονα αρνείται να πάει σχολείο,
επειδή φοβάται, μη το απειλήσετε ή το πιέσετε.
Απασχολείτε το παιδί σε άλλες ομαδικές
δραστηριότητες (αθλητισμό, προσκοπισμό,
καλλιτεχνικά κλπ.), όπου έχει την ευκαιρία να κάνει
νέους φίλους και να νιώθει ασφαλές.
50.
Συλλέξτε πληροφορίεςαπό άλλους μαθητές και γονείς
και ιδιαίτερα από μαθητές ταλαντούχους, ευαίσθητους
και ικανούς, οι οποίοι γίνονται συχνά θύματα
εκφοβισμού.
Είναι σημαντικό οι γονείς να ζητούν πληροφορίες και
να ωθούν έτσι τη σχολική κοινότητα να λάβει θέση στο
θέμα αυτό.
Αν μάθετε μέσω του παιδιού σας, ότι κάποιο άλλο παιδί
θυματοποιείται, συζητείστε το στο σχολείο: Το άλλο
παιδί μπορεί να μην έχει πει τίποτε, να μην έχει επαρκή
υποστήριξη από το σπίτι του και βοηθάτε ολόκληρη
την τάξη με το ενδιαφέρον σας.
ΠΟΤΕ ΜΗ ΣΤΕΛΝΕΤΕ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΝ
ΥΠΟΠΤΕΥΕΣΤΕ ΟΤΙ ΔΕΝ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΑΣΦΑΛΕΣ!
Τι να κάνουνοι γονείς του δράστη
Σταματήστε το παιδί αμέσως μόλις παρατηρήσετε επιθετική
συμπεριφορά του παιδιού σας προς άλλα παιδιά. Εφαρμόστε
σταθερά όρια και ποινές με συνέπεια.
Οι ποινές ΔΕΝ περιλαμβάνουν σωματική τιμωρία.
Συζητείστε μαζί του για το τι μπορεί να του συμβαίνει-
μήπως το απασχολεί ή στεναχωρεί κάτι. Εξηγείστε του ότι η
συμπεριφορά αυτή είναι απαράδεκτη και ότι το αντίκτυπο
στα άλλα παιδιά είναι πολύ βαρύ.
Αποθαρρύνετε άλλα μέλη της οικογενείας σας να
παρουσιάζουν εκφοβιστικές συμπεριφορές.
Διδάξετε στο παιδί σας τεχνικές χαλάρωσης και τρόπους
επίλυσης συγκρούσεων, χωρίς βία : πώς να λένε όχι και πώς
να ζητούν αυτό που θέλουν με ευγενικό τρόπο.
Μη χτυπάτε τα παιδιά ως τιμωρία για την επιθετική τους
συμπεριφορά. Τους διδάσκετε ακριβώς αυτό που θέλετε να
σταματήσουν: τη βία. Προτιμήστε την αφαίρεση προνομίων
ως τιμωρία
53.
Συζητείστε μετο δάσκαλο για την αντιμετώπιση της
επιθετικής συμπεριφοράς του παιδιού σας.
Επικοινωνήστε με τους γονείς του παιδιού-θύματος και
καθησυχάστε τους ότι αντιμετωπίζετε το πρόβλημα.
Επαινείτε και ενισχύετε το παιδί σας κάθε φορά που
επιδεικνύει συνεργατικές και φιλικές συμπεριφορές
προς άλλα παιδιά .Αν το παιδί εκφοβίζει επειδή είναι
απομονωμένο, προσπαθήστε να το βοηθήσετε να βρει
έστω κι έναν φίλο, στον οποίο θα φέρεται με σεβασμό.
Προσπαθήστε να του δώσετε πρωτοβουλίες και
ευθύνες, να το εντάξετε σε δημιουργικές
δραστηριότητες, όπως εθελοντισμό.
Αν το παιδί εκφοβίζει επίμονα και καταναγκαστικά,
ίσως είναι χρήσιμη η ψυχοθεραπευτική βοήθεια, ενώ αν
πάσχει από σύνδρομο υπερκινητικότητας η συνδρομή
του παιδιάτρου να βοηθήσει.