ตรงที่เป็นหมู่บ้านคำชะอี ก่อนหน้าที่จะกำเนิดเกิดเป็นหมูบ้านนั้น ได้เป็นส่วนหนึ่งของบริเวณดงหนาป่าทึบอันกว้างใหญ่ ซึ่งเป็นดงที่อุดมสมบูรณ์มากและมีเนินเขาหลายลูกที่เป็นต้นกำเนิดของลำห้วยหลายสายกระจัดกระจายอยู่ มีลำห้วยที่ใหญ่และยาวสุดที่สุดในบริเวณนี้ ต้นของลำห้วยสายนี้อยู่ที่ภูสีฐานอำเภอคำชะอี ไหลผ่านอำเภอหนองสูง อำเภอนิคมคำสร้อย มีลำห้วยหลายสายที่เกิดจากเนินเขาหลายลูกที่กล่าวแล้วไหลมาสมทบทำให้เป็นลำห้วยสายใหญ่ แล้วไปตกแม่น้ำโขงที่อำเภอดอนตาล ลำห้วยสายใหญ่สายนี้เรียกว่า "ห้วยบังอี่" ....

1. 1
เลาขานเรื่องบานคําชะอี
โดยณรงค อุปญญ
กอนเขามาอยู
ตรงที่เปนหมูบานคําชะอี กอนหนาที่จะกําเนิดเกิดเปนหมูบานนัน ไดเปนสวนหนึ่งของ
้
บริเวณดงหนาปาทึบอันกวางใหญ ซึ่งเปนดงที่อดมสมบูรณมากและมีเนินเขาหลายลูกที่เปนตน
ุ
กําเนิดของลําหวยหลายสายกระจัดกระจายอยู มีลําหวยทีใหญและยาวสุดที่สดในบริเวณนี้ ตนของ
่ ุ
ลําหวยสายนี้อยูที่ภูสีฐานอําเภอคําชะอี ไหลผานอําเภอหนองสูง อําเภอนิคมคําสรอย มีลําหวยหลาย
สายที่เกิดจากเนินเขาหลายลูกทีกลาวแลวไหลมาสมทบทําใหเปนลําหวยสายใหญ แลวไปตกแมน้ํา
่
โขงทีอําเภอดอนตาล ลําหวยสายใหญสายนี้เรียกวา "หวยบังอี่" ดงหนาปาทึบทังสองฟากฝงลํา
่ ้
หวยบังอี่นี้จึงเรียกวา "ดงบังอี" เปนดงทีกวางใหญกินเนือที่อําเภอคําชะอี อําเภอหนองสูง อําเภอ
่ ่ ้
นิคมคําสรอยและอําเภอดอนตาล ทังหมดนี้อยูในเขตจังหวัดมุกดาหาร
้
บรรพบุรุษเดิม
ผูไทยเราเคยมีประวัติเลาขานถึงความยิงใหญตงแตสมัย “อาณาจักรนานเจา” เรื่อยลง
่ ั้
มาถึง “สิบสองเจาไทย” หรือ “สิบสองจุไทย” ที่จะกลาวตอไปนี้จะกลาวเฉพาะเกี่ยวกับบรรพบุรุษ
ของผูไทยชาวบานคําชะอีพอสังเขปเทานัน ้
บรรพบุรุษของชาวบานคําชะอี ตําบลคําชะอี อําเภอคําชะอี จังหวัดมุกดาหาร เปนชนเผา
ผูไทยดํา เทาที่ผูรูคนพบไดบันทึกไววาเดิมผูไทยเผานี้มนิวาสถานอยูที่ เมืองแถน หรือ เมืองแถง
  ี
(หรือ เมืองนานอยออยหนู หรือ เมืองน้ํานอยออยหนู) เมืองนี้ในปจจุบันคือ เมืองเดียนเบียนฟู ใน
ประเทศเวียดนาม
ที่เรียกวา ผูไทยดํา นั้น ไมใชวาผูไทยเผานี้มผิวสีดํา เพราะผิวผูไทยนันออกจะดําแดง ถึง
ี ้
ขาวแดง แตเรียกตามสีของเสื้อผาเครื่องแตงกายที่ผไทยเผานี้ชอบใชสดํา เพราะในสมัยนันชนเผานี้
ู ี ้
ไดรูจักกรรมวิธีสกัดสีจากพืชชนิดหนึ่ง เมือสกัดออกมาแลวจะไดสีเปนสีคราม ตอมาพืชชนิดนี้จึง
่
เรียกวา "ตนคราม" กรรมวิธีที่สกัดเอาสีจากตนครามนี้มขบวนการที่ซับซอนพอสมควร ซึ่ง
ี
นับเปนภูมปญญาอันสูงสงของบรรพบุรษสมัยนัน ที่ยงไมรูจักคําวา "เทคโนโลจี" เลย เมื่อนําผา
ิ ุ ้ ั
(ที่ผลิตดวยมือและมีขบวนการที่ซับซอนเชนกัน) มายอมกับสีที่สกัดไดนเี้ สร็จแลวจะไดผาสีดํา
คราม ซึ่งในความรูสึกของผูไทยเผานี้วาเปนสีที่สวยงามมาก จึงนิยมนําผาสีดําครามนี้มาตัดเย็บ
(ดวยมือ) เปนเสื้อ กางเกง ผาถุง หรือแมกระทั่งเครื่องนุงหมอื่นๆ เสื้อผาสีดําครามนี้จะเปนทีนิยม
 ่
ใสเปนประจําไมวาจะไปทํางาน (ทํานา ทําไร ทําสวน) หรือไปงานบุญประเพณี หรืองานพิธีตางๆ

2. 2
การแตงกายดวยเสือผาสีดํานี้จึงเปนเอกลักษณอยางหนึ่งของผูไทยเผานี้ จึงไดรับขนานนามวา "ผู
้ 
ไทยดํา"
สวนผูไทยอีกเผาหนึงอยูที่ "เมืองไล" ซึ่งเปนเมืองคูแฝดกับเมืองแถน เมืองนี้อยูตอน
่ 
เหนือของเมืองแถนขึนไปใกลกับดินแดนจีน คงจะยอมผาสีครามไดเชนเดียวกัน แตเนืองจากอยู
้ ่
ใกลจีน จึงมีรสนิยมไปทางจีน ซึ่งจีนนั้นชอบนุงขาวหมขาว ผูไทยเมืองไลนี้จึงนุงชอบขาวหมขาว
เหมือนชาวจีน เลยไดขนานนามวา "ผูไทยขาว"
อยูมาเมืองแถนเกิดทุพภิกขภัย คือภัยจากธรรมชาติ ฟาฝนไมตกตองตามฤดูกาล ขาวยาก
หมากแพง เจาเมืองไมสามารถแกปญหาได หนําซ้ําเจาเมืองอาจไปขมเหงรังแกชาวเมืองก็เปนได

ชาวเมืองแถนกลุมใหญกลุมหนึงจึงอพยพหนีลงมาอาศัยอยูกับเจาอนุรุธราชเจาเมืองเวียงจันทน
่
เจาเมืองเวียงจันทจึงใหผไทยกลุมนีไปอยูที่ "เมืองวัง" และตอมาไดขยับขยายไปเปนอีก
ู ้
หลายเมือง เชน เมืองบก เมืองผาบัง เมืองอางคํา เมืองพิน เมืองนอง เมืองเซโปน เมืองคําออ
เมืองเซียงฮม เมืองพาน เปนตน (เมืองเหลานี้อยูในแขวงสะหวันนะเขด ประเทศลาว)

บรรพบุรุษของชาวบานคําชะอีเปนชาวเมืองวัง
ถูกกวาดตอน
ประเทศลาวไดตกเปนเมืองขึ้นของสยามใยสมัยกรุงธนบุรี
พ.ศ. 2369 เจาอนุวงษเวียงจันทนเปนกบฏตอกรุงเทพ รัชกาลที่ 3 จึงโปรดฯ ใหกองทัพ
สยามขึ้นไปปราบไดสําเร็จและไดกวาดตอนผูคน รวมทังผูไทยเมืองตางๆ เขามาอยูทางฝงขวาของ
้  
แมน้ําโขงดวย ผูไทยทีถูกกวาดตอนมานี้บางกลุมขออาศัยอยูใกลแมม้ําโขงเพราะใกลกับบานเกา
 ่
เมืองเกาทีเ่ คยอยูเดิม เชน ที่จังหวัดกาฬสินธุ จังหวัดสกลนคร จังหวัดนครพนม จังหวัด
มุกดาหาร เปนตน บางกลุมก็ใหไปอยูใกลๆ กับกรุงเทพฯ เชนที่อําเภอบานหมี่ จังหวัดลพบุรี ฯลฯ
ยังมีชาวผูไทยอีกเปนจํานวนมากที่ทิ้งบานทิงเมืองหลบหนีภัยสงครามเขาไปอยูปา ซึ่ง
 ้ 
กองทัพสยามไมสามารถกวาดตอนลงมาได ครั้นบานเมืองสงบจึงกลับออกมาตังบานตั้งเมืองอีก
้
ในปจจุบน ชาวผูไทยทีอยูทางฝงลาวจึงมีอยูมากมายหลายเมือง
ั  ่ 
ผูไทยเมืองวังและเมืองคําออกลุมหนึงทีถูกกวาดตอนมา จํานวน 1,658 คน มี "ทาวสิงห"
่ ่
เจาเมืองคําออเปนผูนําไดขอเขาไปอยูกับ พระจันทรสุริยวงค (พรหม) เจาเมืองมุกดาหารคนที่ 3

(พ.ศ. 2384 – 2405) สันนิษฐานวา เจาเมืองมุกดาหารใหผูไทยกลุมนี้ไปอยูที่เมืองใหม ปจจุบันคือ
บริเวณตั้งแตสแยกไฟแดงขึ้นไปจนถึงสถานีขนสง พรอมทั้งที่ริมถนนพิทักษพนมเขตดานทิศ
ี่
เหนือตั้งแตสแยกไฟแดงจนเกือบถึงทางโคงเมืองใหม คือตรงขามกับโรงแรมมุกธาราขึ้นไปทาง
ี่
เหนือเกือบถึงชุมสายโทรศัพท ตอนนั้นเปน “ปาไมกุง ไมจิก ไมฮัง” ไดสัมภาษณ นาย

3. 3
ประดิษฐ สลางสิงห อายุ 63 ป เมือวันที่ 5 ต.ค. 2552 ไดยืนยันวา มีพนองชาวบานคําบกรุนปู
่ ี่
(ซึ่งเปนผูไทยเชื้อสายเดียวกับบานคําชะอี) กลุมหนึ่ง ไดยอนกลับขึ้นไปอยูบริเวณดังกลาวนี้เมื่อ
 
100 ปกวามานี้ เพราะคงจะเห็นวาเปนทีบรรพบุรุษเคยอยู และขณะนั้นกลายเปนที่รกรางวางเปลา
่
ไมมีเจาของ เมือขึ้นไปอยูแลวก็แผวถางเปนทีทํามาหากินและจับจองเปนของตน จนไดเปน
่  ่
เจาของที่ดนบริเวณนีอยางกวางขวาง อยูมาความเจริญเขามาถึงก็ไดแบงขายใหนักธุรกิจไปเสียเปน
ิ ้
สวนมาก โดยเฉพาะที่ตดกับถนนใหญ ในปจจุบันนี้ พี่นองของนายประดิษฐรนลูกรุนหลานก็
ิ ุ 
ยังอยูที่นี่ และไปมาหาสูกนเปนระจํา และมีนามสกุล “สลางสิงห” ยกเวนผูหญิงทีแตงงานไปแลว
ั ่
สวนภาษาพูดนันเปนลาวไปแลว เพราะถูกลาวกลืน .
้
หาที่อยูใหม
อยูกบเจาเมืองมุกดาหารชั่วระยะหนึ่งก็ขออนุญาตจากเจาเมืองมุกดาหารออกสํารวจหา
ั
ทําเลที่จะตั้งหลักแหลงแหงใหม เมื่อไดรบอนุญาตแลวจึงใหคณะออกสํารวจเรื่อยมาทางทิศ
ั
ตะวันตกของเมืองมุกดาหาร โดยใหทาวสิงหเจาเมืองคําออเปนผูนํา (เมื่อรัชกาลที่ 3 โปรดเกลาใหตั้ง
หนองสูงเปน "เมืองหนองสูง" ทาวสิงหเจาเมืองคําออผูนก็ไดรับโปรดเกลาใหเปน "พระไกรสร
ี้
ราช" เจาเมืองหนองสูงคนแรก) ตอนแรกไดมาพักอยูทแหงหนึ่ง (อยูระหวางบานตากแดดและบาน
ี่
หนองเอียนทุง) แตเห็นวาบริเวณดังกลาว "เปนโคก เปนแหล เปนแฮ เปนทราย เอ็ดโสนมิพอได
่ 
เอ็ดไฮมิพอกิน" (เปนโคก เปนแหล เปนแห(ลูกรัง) เปนทราย ทําสวนไมพอได ทําไรไมพอกิน) ผู
๋
ไทยไมชอบอยู บริเวณทีผูไทยชอบอยูคือใกลภูเขา (มองเห็นภูเขาแลวรูสึกสบายใจ) ใกลสายน้ํา ลํา
่
หวย “ขึ้นบนภูใหไดกินกระรอก กระแต ลงในน้ําใหไดกนปลากังปูหน” จึงไดสํารวจตอเรื่อยลงมา
ิ ้ ิ
ทางทิศใตเขาสูดงบังอี่ซึ่งเปนดงหนาปาทึบ จนมาเห็นบริเวณแหงหนึงมีสายน้ําเล็กๆ และบริเวณ
่
รอบๆ ก็อดมสมบูรณชุมชื้นเหมาะแกการเพาะปลูก ชาวเมืองวังจึงตัดสินใจที่จะพักอยูที่นเี่ พื่อ
ุ
สํารวจที่ทางตอไป สวนชาวเมืองคําออนันไดเดินสํารวจตอลงไปทางทิศใตจนไดที่เหมาะสมแหง
้
หนึ่งซึ่งหางจากลงไปประมาณ 6 กิโลเมตร จึงพักและจับจองไวเพื่อที่จะตั้งเปนหลักแหลง ซึ่งใน
ปจจุบันนี้คอ บานหนองสูง
ื
ที่มาของชื่อหมูบาน

สาเหตุที่ตงชื่อของหมูบานวา "คําชะอี" นั้นไดมีผเู ลาใหฟง ซึ่งมีหลายความเห็น
ั้ 
ดังตอไปนี้
1. สายน้ําตรงที่ชาวเมืองวังพักอยูตอนแรกนีเ้ ปนสายน้ําซับ ซึ่งผูไทยเรียกวา "น้ําคํา" มี

น้ําใสเย็นไหลตลอดป ในปาบริเวณรอบๆ มีจกจั่นชนิดหนึงจํานวนเรือนหมื่นอาศัยอยู เสียงมันรอง
ั ่

4. 4
ที่หูผูไทยไดยนเปนเสียง "อี ๆ ๆ ๆ..." ลากเสียงยาวตอกัน ผูไทยจึงเรียกวา "จักจั่นแมงอี" ตามเสียง
ิ
รองของมัน ตอนกลางวันมันจะพากันบินลงกินน้ําที่สายน้าคํานี้ทุกวันจนสิ้นอายุขัยของมัน จึง
ํ
เรียกสายน้ําแหงนี้วา "สายคําแมงอี" อยูมาก็เพี้ยนเปน "คําสระอี" แลวก็เพียนอีกเปน "คําชะอี"
้
ชื่อของหมูบานจึงเปน "บานคําแมงอี" แลวเปลี่ยนเปน "บานคําสระอี" สุดทายกลายมาเปน "บาน

คําชะอี" จนถึงปจจุบน ั
2. "คําชะอี" เปนชื่อของตนไมชนิดหนึงที่มีอยูทั่วไปในดงนี้ ดอกสีเหลือง มีกลินหอม
่ ่
เปลือกและแกนลําตนก็หอมเหมือนดอก ชาวบานมักนิยมนํามาอบเสื้อผาทําใหเสือผามีกลิ่นหอม
้
ดวย จึงไดเอานามของตนไมนี้มาเปนชื่อของหมูบาน ตนไมชนิดนีไดสญพันธไปนานแลว
 ้ ู
3. ตอนผูเ ขียนเปนเด็ก คุณแมเคยเลาใหฟง และเมือโตขึนมาก็มีคุณลุงฮัน (นายโจม คน
่ ้
ซื่อ คุณพอของนายสันดร คนซื่อ) ไดเลาใหฟงอีกมีเนือความตองกันวา ตอนแรกนั้นหมูบานนี้มี
้ 
ชื่อวา "บานดงหมากบา ปาเครือเขือง" เพราะรอบๆหมูบานนั้นเปนปารกมีเครือเถาสะบา และเครือ

เถาเขืองมากมาย วันหนึงผูชายชื่อวา "ตาคํา" ไดสะพายของเดินเขาปา อาจจะหาของปาอยางใด
่
อยางหนึ่ง เถาสะบาก็เกาะเกียวเอาของที่สะพายนั้น แกตองหยุดปลดออก อีกไมนานก็ไปติดเถา
่
เขือง ตองหยุดปลดอีก ทําใหการเดินปาเปนไปอยางลําบากทุลักทุเลเพราะเถาสะบาและเถาเขือง
เหตุการณทถูกเถาสะบาและเถาเขืองมาเกี่ยวติดของบอยเขาๆ แกก็โมโหจนเหลืออด ก็เลย "ปอย"
ี่
(สาป) ใหเสือมาคาบเอาของไปกิน อยูมาตาคําไดวางของไว ตัวเองไปธุระ (คิดวาอาจจะไปถาย
ทุกข) จึงไดวางของไว พอกลับมาหาของปรากฏวาของไดหายไปแลว เห็นแตรอยเทาเสือตรงที่วาง
ของไวนั้น ก็เลยแปลกใจวาทําไมเพียงแคคําปอยนีเ้ สือก็คาบเอาไปจริงๆ แกก็เลยครวญกับตัวเอง
ดวยความแปลกใจวา "อี๋ เนาะ เพิ้งเดเนาะ อี๋ อี๋ ๆ ๆ ๆ ๆ" (เอ เปนจริงแทนะ เอ เอ ๆ ๆ ๆ) อยูมาคน
ก็เรียกดงนั้นวา "ดงตาคําอี" จึงไดเอาชื่อดงนี้มาเปนชื่อหมูบาน "คําชะอี" สามความเห็นนี้ขอ
ฝากทานผูอานพิจารณา
นอกจากนี้ยงมีผูเชือวา ชือบานคําชะอี เอามาจากชือ บานคําสะอี ที่เมืองพินประเทศลาว
ั ่ ่ ่
และเชื่อวาผูไทยบานคําชะอีเคยอยูทนั่น เมือถูกกวาดตอนอพยพมาจึงเอานามบานเดิมมาตังชื่อบาน
ี่ ่ ้
ใหมแหงนี้ เรืองนี้ ผูเขียนไดไปถึงบานคําสะอี ครั้งแรกเมือวันที่ 23 กุมภาพันธ 2551 ได
่ ่
สัมภาษณผูเฒาสามคน คือลุงเซียงสา อินทิลาด (สะกดตามภาษาลาว) อายุ 70 ป ลุงสะหวาง ไซ
ยะจัก อายุ 73 ป และปามอน ไซยะจัก เมียลุงสะหวาง อายุ 72 ป ไดความวา บรรพบุรุษมาจาก
บานหวยสาน บานเฟอง เมืองเซโปน อพยพมาอยูกับชาวบานนาแซง (ซึ่งติดกับบานคําสะอี) และ

ไดมาตังบานคําสะอีขนเมือ ป ค.ศ. 1933 (ตรงกับ พ.ศ. 2476) อายุบาน 76 ป แตบานคําชะอีเรา
้ ึ้ ่
อายุ ประมาณ 160 กวาป เปนอันเชื่อไดวา ชื่อ “บานคําชะอี” ไมไดเอาชือมาจาก “บานคําสะอี”
่
เมืองพิน ประเทศลาวแนนอน และภาษาพูดของชาวบานคําสะอีเปนภาษาผูไทยอยู แตสําเนียงไม

5. 5
เหมือนผูไทยบานคําชะอี ขณะที่สัมภาษณ ผูเ ฒาทั้งสามยังไดทกผูเ ขียนวา “ฟงเสงเจาแลว คือเสง
ั
ไทเมิงวัง” (ฟงเสียงสําเนียงพูดเจาแลว เหมือนเสียงชาวเมืองวัง)
ที่พักตอนแรก
บริเวณที่พักตอนแรกนั้นคือ “ดานตึง” อยูที่ริมสายน้ําคําดานตะวันออกนั้น (ตั้งแตหนา
เมรุออกมาจนถึงถนนใหญและขามฟากไปทางทิศตะวันออก) เปนลานหินเรียบสลับกับที่โลง เมือ ่
เดินย่ําลงไปที่ลานหินจะมีเสียงดัง "ตึง ๆ" ทุกครั้งที่เทาย่ําลง เปนทีนาอัศจรรย บรรพบุรษเชือวามี
่ ุ ่
โพลงหรือถ้ําอยูใตลานหิน เมือย่ําเทาลงหรือมีวัตถุตกกระทบจึงมีเสียงกองดังตึงๆ ดังกลาวแลว จึง
 ่
ไดขนานนามบริเวณนี้วา "ดานตึง" มาจนถึงปจจุบัน
แตในปจจุบันนีเ้ สียงกองดังตึงๆ ไมไดยินแลวเพราะมีการเอาดินมาถมใหสูงขึ้นเพือปรับ
่
บริเวณแหงนี้ใหเหมาะแกการใชสอย เชน ทําเปนที่สรางเมรุ ศาลาพักญาติ ลานจอดรถ เปนตน
ผูนํา
จากหนังสือ "เมืองมุกดาหาร" ของสุรจิต จันทรสาขา และหนังสือ "เลาเรื่องเมืองหนอง
สูง" ของพูลสวัสดิ์ อาจวิชัย พอจะสันนิษฐานไดวาผูไทยเมืองวังระดับผูนําทีอพยพมาพรอมกับ
่
ทาวสิงหเจาเมืองคําออในครั้งนั้น มี ทาวสุวรรณะ หรือสุวรรณโคตร (นาจะเปนตนสกุล "สุวรรณ
ไตรย" ) พระศรีวังคะฮาต (นาจะเปนตนสกุล "วังคะฮาต") ทาวอุปคุต (จะเปนตนสกุลใดไม
ทราบ) พรอมทังญาติพี่นอง ลูกนอง และริวารอีกทีไมปรากฏชื่อ เชื่อวามาเปนคณะมีมากกวา 20
้  ่
คน และตองมีอาวุธครบมือ จะมานอยคนไมไดเพราะสมัยนั้นดงบังอี่ยงเปนดงหนาปาทึบ ดงชางปา
ั
เสือ ภัยอันตรายมีอยูรอบดาน
สํารวจพื้นที่
พอไดพักและสรางเพิงที่พกเปนที่เก็บ "ขาวไถ ขาวถง กระบอกพริก ปลาแดก เกลือ เครื่อง
ั
นอน" ตางๆ แลว ชาวเมืองวังกลุมนี้ก็พากันแบงเปนคณะแยกทางออกสํารวจปารอบๆดานตึงนัน ้
ทุกทิศทางจากระยะใกลแลวก็ไกลออกไปเรือยๆ ใครชอบตรงใดทีเ่ ปนที่ราบเหมาะที่จะเปนนาก็
่
หมายจับจองเอาตามใจชอบ เพราะสมัยนั้นคนมีนอย ที่ดนที่เปนดงหนาปามีมากมายและไมมีการ
ิ
หวงหามแตอยางใด แตละคนก็ไดที่ดนที่ตัวเองสํารวจและจับจองกันอยางกวางขวาง บางคนเอา
ิ
ทางทิศคะวันออก (นาหลวง) บางคนเอาทางทิศใต (นาขี้หมู นาหนองแจง) บางคนก็เอาทางทิศ
ตะวันตก เปนตน และเมือพากันพิจารณาสถานที่ทั่วไปแลวเห็นวาเหมาะสมมากที่จะตั้งหลักแหลง
่
ที่นี่ กลาวคือ มีที่ราบกวางขวางอยูทามกลางภูหลายลูกออมถึงสามดาน ทางทิศตะวันออกมีภู (ตอมา

6. 6
เรียกภูนาหลวง) ทอดยาวตอลงไปทางทิศใตถงภูผากูด (ตอนนั้นยังไมตงชือ) ไกลลงไปทางดานทิศ
ึ ั้ ่
ใตถงบริเวณที่ทาวสิงหและชาวเมืองคําออสํารวจ (เชือวาผูไทยพีนองสองเมืองนี้ตองติดตอกัน
ึ  ่  ่ 
ตลอด) ก็มีแนวภูทอดยาวจากทิศตะออกไปทิศตะวันตก (ภูจอกอ) ทิศตะวันตกก็มีภู (ทางบานแกง
ชางเนียม)
สวนสายน้ําลําหวยก็มีทางทิศตะวันตกมีสายหวยยาวสองสาย (หวยคันแทใหญ และหวย
คันแทนอย) ใกลๆ ที่จะตั้งเปนบานก็มีสายหวยสั้นๆ สองสาย คือทางตะวันออกก็เปนสายหวยที่ตอ
จากสายคําแมงอีลงไปตกหวยคันแทใหญ (ปจจุบันคือหวยสายนา) ทางตะวันตกก็มอีกสายหนึ่ง
ี
ไหลตกหวยคันแทใหญเชนเดียวกัน (ปจจุบนคือหวยนอยซึ่งอยูตดหมูบานทางทิศตะวันตก) สรุป
ั ิ
แลวก็คอ "ขึ้นภูก็ไดกนกระรอก กระแต ลงน้ําก็ไดกินปลากั้งปูหน" จึงตกลงใจแนนอนวาจะพากัน
ื ิ ิ
ตั้งหลักปกฐานกันทีนี่ ประกอบกับทีไดประสานไปยังพีนองเมืองคําออก็ทราบวาจะตั้งหลักแหลงที่
่ ่ ่ 
นั่นเหมือนกัน (บานหนองสูง) เห็นวาดีแลวพี่นองสองเมืองที่เคยฝาทุกขฝายากมาดวยกันจะไดอยู

ใกลกัน จะไดไปมาหาสูและชวยเหลือซึ่งกันและกัน (ตอมาก็เปนจริงตามนั้น)
เริ่มลงมือ
เมื่อหักลางถางพงลงเปนสวนและตั้งใจจะตั้งหลักแหลงที่นแลว ก็เขาไปแจงเจาเมืองทราบ
ี่
และอพยพครอบครัวตามมาแลวเขาไปอยูประจําที่สวนของตน "เครื่องปลูก ของฝง" จากการทํา
สวนตอนแรกก็จะปลูก "ขาวไร" เปนหลัก ที่รองลงมาก็มฝาย คราม ฟกทอง แตงชนิดตางๆ พริก
ี
เปนตน คือคิดดูวาสิ่งจําเปนตอชีวิตในรอบปนั้นมีอะไร ก็ทําการหาสะสมเพื่อแกการที่จะตั้งเปน

หลักแหลงยาวนานตอไป สวนปู ปลา ตามลําหวยตางๆ มีมากมาย "เปนชั้น เปนหลืบ" สัตวปา ทั้ง
เล็กและใหญธรรมชาติสรรสรางไวใหอยางเหลือเฟอ พอปที่ 2 - 3 - 4 ตอไมเล็ก ตอไมใหญ
บางสวนก็เริ่มผุพง จึงไดเริ่มที่จะปรับเปนนาและขยายใหเปนนาออกไปเรื่อยๆ
ั
ประชากรเพิ่มเริ่มเปนชุมชน
สวนพี่นองที่อยูเมืองวังที่หนีหลบเรนไปอยูตามปาเพราะศึกสงครามนั้น เมื่อบานเมืองสงบ
แลวก็ไดกลับเขามาอยูเมืองวังอีก และไดสืบทราบวา พี่นองที่ถูกกวาดตอนไปอยูทางฝงขวาของ
 
แมน้ําโขงเมือคราวสงครามนั้น กลุมหนึ่งอยูทบานคําชะอี เมืองมุกดาหาร ดวยความรัก คิดถึงและ
่ ี่
หวงไยตอญาติพี่นอง จึงไดเดินทางมาเยียมเยียน (สมัยนันไปงายมางายเพราะลาวยังเปนของไทย
 ่ ้
อยู จะยากแตตองนั่งเรือพายขามแมน้ําโขงและตองเดินทางดวยเทาเปนเวลาหลายคืนเพราะจาก
บานคําชะอีไปเมืองวังระยะทางประมาณ 300 กิโลเมตร) ไดเห็นสภาพพื้นที่เปนที่ราบกวางขวาง
ดินดี และอุดมสมบูรณ จึงกลับไปเมืองวังชักชวนญาติพนองไดหลายคนอพยพตามมาอยูดวย และ
ี่ 

7. 7
หลายปตอมา ลูกหลานไดเกิดมาจํานวนคนก็เพิ่มขึ้นกลายเปนบานเล็กๆ เปนชุมชนยอมๆ กระจาย
กันอยู เชน
บานคําสระอี เอาชือตามสายคําแมงอี ตอมาก็เปน บานคําชะอี เปนบานที่ใหญกวาเพื่อน
่
ปจจุบันก็คอหมูที่ 4 และ 14
ื
บานโพนแดง บานนีอยูตดกับหวยคันแทใหญตรงทีเ่ ปนหวยคดหักศอก ตรงที่คดหักศอก
้ ิ
นี้เปนวังน้ําลึก น้ําใสจนดูเขียวครึ้ม เคยมีสตวประหลาดสีเทาคอนขางดําโผลขึ้นมาเหนือน้ํา ตรง
ั
ลําคอมีสีขาวพาดขวางรอบคอ ผูไทยเรียกวา "คอกาน" วังนี้จึงไดชอวา "วังคอกาน" ใตวงคอ
ื้ ั
กานลงไปเปนแกงหิน (แกงหิน) จึงทําใหวงคอกานเปนวังน้ําลึก "น้ําเจิ่งนอง" อยูตลอดป แกงหิน
ั 
ตรงนี้จึงเรียกวา "แกงวังนอง" บานโพนแดงตั้งอยูทางฝงขวาของแกงวังนอง (การเรียกฝงของหวย 
หรือฝงแมน้ําวาฝงไหนเปนฝงซาย ฝงไหนเปนฝงขวานั้น มีขอตกลงเปนสากลวา ใหหนหนาไปตาม
    ั
ทางน้ําไหล ฝงทีอยูทางขวามือเรียกวาฝงขวา ฝงที่อยูทางซายมือเรียกวาฝงซาย) มีเนื้อที่ประมาณ
่   
ตั้งแตทดินคุณอินทา วังคะฮาต ที่ดนของคุณครูบญเพ็ง สุวรรณไตรย แผขึ้นทางทิศเหนือรวมเอา
ี่ ิ ุ
ที่เปน "สํานักสงฆแกงวังนอง" หรือที่เรียกกันติดปากวา "วัดแกงวงนอง" ดวย
บานฟากหวย อยูฝงชวาของหวยคันแทใหญเหนือบานโพนแดงขึ้นมาประมาณ 900 เมตร

ตามลําหวย บานนี้อยูตรงขามกับโรงสีใหญเจริญทรัพย

บานตาดโตน อยูฝงขวาของหวยคันแทใหญเชนเดียวกัน แตอยูเหนือบานฟากหวยขึ้นไป

ประมาณ 800 เมตร ตามลําหวย บานตาดโตนนี้จะใหญเปนที่สองรองจากบานคําชะอี เพราะมีวัด
วาอาราม
บานหนองไหล อยูติดสายหนองไหล สายหนองไหลนี้อยูทางตะวันตกของนาหนองแจง
 
ไหลลงสูหวยคันแทนอย บานหนองไหลในปจจุบันคือบริเวณแถวนาของนายคลาย วังคะฮาต
(พอตาของคุณครูเวลา คนซื่อ) และบริเวณขางเคียง
อยูมา บานโพนแดง บานฟากหวย บานตาดโตน บานหนองไหล ก็รางเพราะอพยพเขามา
อยูบานใหญ คือบานคําชะอี เพราะที่เคยอยูเดิมนันเห็นวามันเหมาะที่จะเปนนามากวา และก็มี
้
หลายครอบครัวอพยพไปอยูถิ่นอื่น จังหวัดอืน
 ่
ชุมชนขยาย
บานคําชะอีไดพัฒนาขึ้นกลายเปนบานใหญขึ้นมาเรือยๆ พ.ศ. 2450 ไดรบยกฐานะเปน
่ ั
ตําบลคําชะอีขึ้นกับอําเภอมุกดาหาร มีกานันปกครองเรื่อยมาดังนี:-
ํ ้
1. เจาพรหมรินทร (นายตอน สุวรรณไตรย) พ.ศ. 2450 – 2452
2. หมื่นบริครุฑ (นายสุวรรณะ วังคะฮาต) พ.ศ. 2452 – 2462
3. ขุนคําชะอีบํารุง (นายเนียม สุวรรณไตรย) พ.ศ. 2462 – 2467

8. 8
4. ขุนนิคมคําชะอี (นายนารี วังคะฮาต) พ.ศ. 2467 – 2482
5. นายฟอง อุปญญ พ.ศ. 2482 – 2487
6. นายคลอย วังคะฮาต พ.ศ. 2487 – 2503
7. นายตรอง อุปญญ  พ.ศ. 2503 – 2514
8. นายจําลอง (เหลิน) อุปญญ พ.ศ. 2514 – 2524
9. นายแถม แสนโสม พ.ศ. 2524 – 2540
10. นายเหมย สุวรรณไตรย พ.ศ. 2540 – 2543
11. นายสกล คนซื่อ พ.ศ. 2543 – 2546
12. ทองปาน หาญจริง พ.ศ. 2546 – 2549
13. นายบุญทวี สุวรรณไตรย พ.ศ. 2549 – ปจจุบัน
จากลําดับที่ 1 – 9 สืบคนโดย อาจารยนําชัย อุปญญ

จะเห็นวากํานันแตละคนนั้นเปนคนบานคําชะอี ยกเวนเมือสิ้นวาระของกํานันคนที่ 10
่
(นายสกล คนซือ) ชาวบานคําชะอีมีความแตกแยกดานความคิด เมือเลือกกํานันคนที่ 11 จึงไดคน
่ ่
บานหนองกะปาด (นายทองปาน หาญจริง) เมือสิ้นวาระแลวจึงเลือกกํานันคนที่ 12 ไดคนบานคํา
่
ชะอีอีกครั้งหนึ่ง
ยกฐานะ
สมัย นายฟอง อุปญญ เปนกํานันตําบลคําชะอีนั้นไดทําเรืองขอยกฐานะตําบลคําชะอี
 ่
ขึ้นเปนกิงอําเภอคําชะอี และไดรบการยกฐานะเปน "กิงอําเภอคําชะอี" เมือวันที่ 5 มิถุนายน 2484
่ ั ่ ่
ปลัดอําเภอผูเ ปนหัวหนากิ่ง (สมัยนันไมทราบวาเรียกตําแหนงวาอยางไร) คนแรก ชื่อ นายเจริญ
้
วดิศักดิ์ คนที่สองชื่อ นายอวน เคหาศัย (สิน สุวรรณไตรย. 4 ต.ค. 2552 : สัมมภาษณ) ที่ทําการ
กิ่งอยูตรงตลาด อบ.ต. ตรงขามกับโรงเรียนคําชะอีพิทยาคมในปจจุบน สถานีตํารวจอยูบริเวณ
ั
ขางบานอาจารยบุษบา อุปญญ ดานทิศตะวันออกครอบคลุมบริเวณทีเ่ ปนศูนยพฒนาเด็กเล็กใน
ั
ปจจุบัน และกอนหนาที่จะตั้งสถานีตํารวจนั้น บริเวณนี้เคยเปนวัดปามากอน มีตนโพใหญอยู 3 ตน
อยูขางบานอาจารยพิน สุวรรณไตรยหนึ่งตน อยูฟากทางดานทิศตะวันออกขางสวนอาจารยเพียร
สุวรรณไตรยหนึ่งตน ใกลตนโพตนนี้กํานันฟองไดขดบอน้า เปนบอรูปทรงกระบอก ใหน้ําทีใสเย็น
ุ ํ ่
รสดี ผนังบอกออิฐอยางแนนหนาเพื่อปองผนังบอพัง ขอบบอสูงประมาณหนึ่งเมตรกออิฐโบกปูน
อยางดีและแนนหนา นับเปนบอน้ําที่ดีที่สดในหมูบานคําชะอี ชาวบานทั่วไปเรียกบอน้ําแหงนี้วา
ุ 
"น้ําสรางหลวง" แตเดียวนี้ถกถมไปแลวไมเหลือรองรอยอีกเลย ตนโพอีกตนหนึ่งอยูทางทิศเหนือ
๋ ู
ขางบานคุณบังเกิด คนตรง ทั้งสามตนแผกิ่งกานสาขาเปนที่รมครึ้ม อยูมาวัดปาแหงนีไดยายมาอยู
้
แหงใหมเปนวัดโพธิ์ศรีแกว บริเวณนี้กเ็ ลยเปนวัดราง (ตอนผูเขียนยังเด็กกลัวผีบริเวณนีมาก)
้

9. 9
เดี๋ยวนี้ตนโพทั้งสามตนไดแกตายและถูกโคนลงแลวเมือประมาณ 30 กวาปมานี่เอง คุกที่ขง
่ ั
นักโทษนันอยูแถวบานนางเพียน วังคะฮาต (คุณแมของคุณครูสุรพล วังคะฮาต)
้  ้
วางผังหมูบาน

ครั้นเมื่อตําบลคําชะอีไดตั้งเปนกิ่งอําเภอแลวก็ไดจดผังหมูบานปรับถนน ตัดซอยไวอยาง
ั 
เปนสัดเปนสวน ในปจจุบันบานคําชะอีจึงเปนบานที่มีแผนผังของหมูบานเปนสัดเปนสวนเรียบรอย

กวาหมูบานอืนๆ
่
ตามแผนผังของหมูบาน (โดยสังเขป) ในปริญญานิพนธของอาจารยนําขัย อุปญญ ได

สืบคนไดวา ในสมัยนั้น หลวงบริหารชนบท (สาน สีหไตรย ) นายอําเภอมุกดาหาร ไดออกมา
วางแผนเมืองรวมกันกับชาวบาน โดยไดตดถนนหนทางบานคําชะอีจากบานเหนือและใต และไดให
ั
ชื่อถนน ดังนี้ :-
1. ถนนคําชะอี ตั้งใหเปนเกียรติ์แกขุนคําชะอีบํารุง { (นายนารี วังคะฮาต ) (อันนี้นาจะผิด
เพราะขุนคําชะอีบํารุง คือนายเนียม สุวรรณไตรย กํานันคนที่ 3 พ.ศ. 2462 – 2467 สวนนายนารี คือขุนนิคมคําชะอี โปรดดูรายชื่อ
กํานัน : ณรงค) }
2. ถนนศรีมงคล ตังใหเปนเกียรติ์แก พระมหามงคล พระนักพัฒนาทองถินในสมัยนัน
้ ่ ้
3. ถนนชลประทาน (ทางหลวงแผนดินปจจุบัน สายมุกดาหาร – กาฬสินธุ) (เชื่อวาตั้งใหเปนเกียรติ์แก
พระชลประทาน หรือ "เจาพระชล" : ณรงค)
4. ซอยบริหารบํารุง เปนชื่อของ หลวงบริหารชนบท
5. ซอยผดุงนิคม ตังขือใหเปนเกียรติ์แก กํานันขุนนิคมคําชะอี (นายนารี วังคะฮาต)
้ ่
6. ซอยอุดมราษฎร ตังใหเปนเกียรติ์แก ราษฎรที่ชวยกันพัฒนา
้
7. ซอยสะอาดนิรันดร (ไมทราบที่มา)
8. ซอยคําจันทรดําริ เปนชือของครูใหญสมัยนั้น (นายวิชย คําจันทร เดิมชื่อ นายทองคํา
่ ั
คําจันทร) อดีตครูใหญโรงเรียนบานคําชะอี
9. ซอยสีหไตรย เปนนามสกุลของหลวงบริหารชนบท
หลวงบริหารชนบทเดิมชื่อ สาน สีหไตรย ดํารงตําแหนงนายอําเภอมุกดาหารคนที่ 4 ระหวาง พ.ศ.
2476 – 2482 แลวยายไปดํารงตําแหนงขาหลวงประจําจังหวัดพระนครศรีอยุธยา และจังหวัดมหาสารคาม ( เมือง
มุกดาหาร : สุรจิตต จันทรสาขา หนา 88)
10. ซอยวิไลวรรณ (เปนชือของผูใหญบาน)
่   (ไมปรากฏเห็นผูใหญบานหมูใดที่มีชื่อนี้ ใหดูการแยกหมูบาน
: ณรงค )

10. 10
11. ซอยอุปญญประดิษฐ ตั้งใหเปนเกียรติ์แกนายฟอง อุปญญ อยูทางทิศเหนือของ
 
หมูบานคําชะอี ในบริเวณกิงอําเภอคําชะอีเกา ปจจุบันทางไปบานนาปุง และแถวๆ ปาชาดานตึง
่ 
(ปจจุบันไมมีแลว : ณรงค)
(ปริญญานิพนธ บทบาทของพอลามชาวผูไทยตําบลคําชะอี อําเภอคําชะอี จังหวัด
มุกดาหาร : นําชัย อุปญญ 2538 หนา 60 - 61)

พ.ศ. 2551 ทาง อบ.ต. คําชะอี มีความประสงคอยากจะติดปายชื่อถนน-ซอย ตางๆ เพื่อให
เปนสัดสวนที่ชดเจน โดยกําหนดใหถนนชลประทาน (ทางลาดยาง) เปนเสนแบงเขต ฟากถนนทาง
ั
ทิศตะวันออกใหเปนซอยจากหมายเลข 4 ถึง 11 (ยกเวนหมายเลข 2) สวนฟากถนนทางทิศ
ตะวันตกใหเปนซอยหมายเลขตั้งแต 12 – 18 โดยใหนายณรงค อุปญญ (ผูเ ขียน) คิดตั้งชือซอยให
 ่
โดยใหมีชอคลองจองกัน ดังนี้ :-
ื่
12. ซอยวังนองพิมาน เพราะเปนซอยเขาสํานักสงฆแกงวังนอง วัดหรือสํานักสงฆถอเปน ื
หนทางสูความสงบ สูทางสวรรควิมาน จึงเอาคําวา "วิมาน" มาตอทายคําวา "วังนอง" โดยแผลง

"วิ" ใหเปน "พิ" ตามหลักภาษาไทย จึงใหชื่อเปนซอย "วังนองพิมาน"
13. ซอยประสานนฤมิต เมื่อ พ.ศ. 2533 ชาวนาหนองแจงและผูที่เห็นประโยชนไดรวมกัน
ประสานดําเนินการสรางซอยนีขึ้น โดยมี กํานันแถม แสนโสม นายลําทอง วังคะฮาต และอีกหลาย
้
คนเปนผูนํา แลวพากันประสานขอบริจาคที่ดินจากชาวนาและขอบริจาคเงินเปนคาเครื่องจักรใน
การกอสราง (รถไถ รถขนดิน ฯลฯ ) นายณรงค อุปญญ เปนผูดําเนินการดานเอกสารหนังสือ

ยินยอมบริจาคที่ดน และอีกหลายคนรวมกันประสานงานจนแทบจะกลาวไดวาทั้งหมูบานเลย
ิ 
ซอยนี้จึงไดมีขนมา ึ้
14. ซอยกิจจําเริญ ตังใหเปนเกียรติ์แกนายลําทอง วังคะฮาต (หรือ "ลุงจําเริญ" เพราะ
้
ทานมีลกคนแรกชื่อ นายจําเริญ เจาของโรงสี "เจริญทรัพย" ในปจจุบัน ) ทานเปนนักธุรกิจมีหนา
ู
มีตา เปนที่เคารพนับถือแกบุคคลในซอยและบุคลทั่วไป
15. ซอยวังเพลินไพเราะ ตั้งใหเปนเกียรติ์แก นายโจม วัคะฮาต (หรือ "ตาเจียง" เพราะ
ทานมีลกคนแรกชื่อ นางเจียง) ทานเปนผูมีความรูความสามารถในหลายดาน เปนชางตีเหล็ก ชาง
ู
ทําหลาปนฝาย ชางไม พูดงายๆ คือสารพัดชาง เปนหมอน้ามันงาจอดกระดูก หรือฟกช้ําดําเขียว
 ํ
ลูกหลานชาวบานตกตนไมควายชน หรืออุบัตใดๆ ไดรับบาดเจ็บ ก็มาหาทานชวยเยียวยา คารักษา
ิ
แลวแตจะให ไมเคยเรียกรอง นอกจากนี้ทานยังเปนผูมีพรสวรรคในดานศิลปะการบันเทิง ทาน
เปนผูนําในการฟอน "ละครกลองตุม" และมีฝมือในการดีด สี ตี เปา ไดไพเราะมาก
16. ซอยเกาะสวรรค เปนซอยทีไปสุดที่หวยนอย ที่หวยนอยมีเกาะอยูกลางหวย ชาวบาน
่ 
ใหชื่อวา "เกาะสวรรค" (ในปจจุบน คือ พ.ศ. 2552 ไดสรางสะพานขามหวยนอยและขามไปยังเกาะ
ั

11. 11
สวรรคแลว มีลักษณะเปนสะพานสามแยก โดย ทาน ส.ส.วิทยา บุตรดีวงค เปนผูดงงบประมาณ
ึ
แผนดินมาให)
17. ซอยพันดอกบัวหลวง เรียกสั้นๆ วา "ซอยดอกบัว" เพราะซอยนี้ไปสินสุดที่หวยนอย
้
ในหวยนอยมีดอกบัวขึ้นอยูมากมาย ชาวบานในซอยนี้จึงเอาดอกบัวมาตั้งเปนนามซอย
18. ซอยดวงฤดี ตังขึนมาเพียงเพือใหคําแรกคือ "ดวง" ไปสัมผัสกับคําวา "หลวง" ใน
้ ้ ่
ซอยพันดอกบัวหลวง และคําทายคือ "ดี" ใหไปสัมผัสกับคําวา "ศรี" ในถนนศรีมงคล
การแยกหมูบาน

บานคําชะอีไดขยายตัวเปนชุมชนใหญขนมาเปนลําดับ เมื่อ พ.ศ. 2450 ไดรบการยกฐานะ
ึ้ ั
เปนตําบลดังไดกลาวแลว เพื่อใหมีความคลองตัวในการปกครองและการพัฒนา จึงไดมีการแยก
หมูบานขึ้น การแยกหมูบานนี้แยกเมือปใดไมปรากฏแนชด แตเชื่อวาแยกเมื่อสมัยขุนนิคมคําชะอี
 ่ ั
เปนกํานัน (นายอินทา วังคะฮาต หรือลงุก่ํา. 28 ก.ย.2552 : สัมภาษณ) โดยใหคุมบานดอน (คุม
เจาชัยอภิเดช) เปนหมูที่ 2 มีนายนัน สุวรรณไตรย (คุณปูของอาจารยถาวร สุวรรณไตรย) เปน

ผูใหญบานคนแรก เมือสิ้นวาระแลว นายกิ เสียงล้ํา ก็ไดเปนผูใหญบานคนที่ 2 ยังไมครบวาระ
่
ทางขุนนิคมฯ ก็จะแยกหมูบานอีกใหเปนหมูที่ 4 (หมูที่ 3 บานหวยทรายเอาไป ) โดยใหยบหมูที่ 2
ุ
เพราะจํานวนคนนอยประกอบกับตอนนันบานกกไฮก็ขอตังหมูบานจึงไดยกหมู 2 ไปใหบานกกไฮ
้ ้
หมูที่ 2 เดิมก็มารวมกับหมูที่ 4 โดยใชซอยหนาวัดโพธิ์ศรีแกวไปยังหวยนอยเปนเสนแบงหมูบาน

ฟากซอยดานทิศใตลงมาเปนหมูที่ 4 ฟากซอยดานทิศเหนือขึ้นไปเปนหมูที่ 1 (นายเหมย สุวรรณ
 
ไตรย นายสกล คนซื่อ. 28 ก.ย. 2552 : สัมภาษณ)
เมื่อแยกหมูบานเปนหมู 1 และหมู 4 แลว หมู 1 ก็ไดเลือก นายฟอง อุปญญ เปนผูใหญบาน
 
สวนหมูที่ 4 มีกํานันขุนนิคมฯ เปนผูปกครอง

เมื่อกํานันขุนนิคมออกตามวาระ (พ.ศ. 2482) นายฟอง อุปญญ ก็ไดเปนกํานัน สวนหมูที่ 
4 ไดเลือก นายคลอย วังคะฮาต (ลูกของขุนนิคมฯ) เปนผูใหญบาน 
กํานันฟอง อุปญญ ไดลาออกเมื่อ พ.ศ. 2487 นายคลอย วังคะฮาต ก็ไดรับเลือกเปน

กํานัน สวนหมูที่ 1 ไดเลือกนายไหล สุวรรณไตรย (คุณพอของอาจารยเข็มทอง สุวรรณไตรย)
เปนผูใหญบาน เปนไดไมถงปก็ก็หมดวาระ ชาวบานจึงยายใส (ไมมีการเลือก)นายเครือ สุวรรณ
ึ
ไตรย (คุณตาของอาจารยบรรเลง อุปญญ ) เปนผูใหญบาน (เฉลย สุวรรณไตรย นายอินทา วัง
 
คะฮาต. 28 ก.ย. 2552 : สัมภาษณ) เมือนายเครือ สุวรรณไตรย ออกตามวาระ นายตรอง อุปญญ
่ 
ก็ไดเปนผูใหญบานหมูที่ 1

เมื่อกํานันคลอย วังคะฮาต ออกตามวาระ (พ.ศ. 2503) นายตรอง อุปญญ ก็ไดเปนกํานัน

สวนหมูที่ 4 ก็ไดเลือกนายเครือ วังคะฮาต (ลูกคนสุดทองของกํานันขุนนิคมฯ ) เปนผูใหญบาน

12. 12
กํานันตรอง อุปญญ ออกตามวาระ (พ.ศ. 2514) นายจําลอง (เหลิน) อุปญญ (นองชายของ
 
กํานันตรอง) ก็ไดเปนผูใหญบานหมูที่ 1 เปนผูใหญบานไดไมนานก็สมัครกํานันและไดรบเลือกเปน
ั
กํานันแทนนายตรอง อุปญญ สวนหมูที่ 4 เมื่อนายเครือ วังคะฮาต ออกตามวาระ นายแถม แสน
 
โสม ก็ไดเปนผูใหญบานแทน
 
เมื่อกํานันจําลอง อุปญญ ออกตามวาระ (พ.ศ. 2524) นายแถม แสนโสม ก็ไดรบเลือกเปน
 ั
กํานัน สวนหมูที่ 1 ก็ไดเลือกนายเหมย สุวรรณไตรย เปนผูใหญบาน
ในสมัยทีนายแถม แสนโสม เปนกํานันนี้ไดมีการแยกหมูบานอีกไดเปนหมูที่ 11 เมือ พ.ศ.
่  ่
2527 มีนายเปอะ วังคะฮาต เปนผูใหญบานคนแรก
เมื่อกํานันแถม แสนโสม ออกตามวาระ (พ.ศ. 2540) นายเหมย สุวรรณไตรย ก็ไดรบ ั
เลือกเปนกํานัน สวนหมู 4 ไดเลือก นายสกล คนซื่อ เปนผูใหญบาน ทางหมู 11 ผูใหญเปอะ วังคะ

ฮาต ออกตามวาระ (พ.ศ. 2533) นายวันเทศ กุลวงค ก็ไดรับเลือกเปนผูใหญบานแทน
เมื่อกํานันเหมย สุวรรณไตรย ออกตามวาระ (พ.ศ. 2543) นายสกล คนซื่อ ก็ไดรับเลือก
เปนกํานัน สวนหมูที่ 1 ไดเลือก นายจันทา สุวรรณไตรย เปนผูใหญบาน และในสมัยนีไดมีการ
 ้
แยกหมูบานอีกไดเปนหมูที่ 14 เมือ 30 กรกฎาคม 2545 นายสุรพล วังคะฮาต ไดรบเลือกเปน
 ่ ั
ผูใหญบานคนแรก
เมื่อกํานันสกล คนซือ ออกตามวาระ (พ.ศ. 2546) นายทองปาน หาญจริง บานหนองกะ
่
ปาด ไดรบเลือกเปนกํานัน สวนหมูที่ 1 นายจันทา สุวรรณไตรยฺ ออกตามวาระ นายบุญทวี
ั
สุวรรณไตรย ไดรบเลือกเปนผูใหญบานแทน หมูที่ 4 ไดเลือกนายวิมล สุวรรณไตรย เปน
ั 
ผูใหญบาน
เมื่อกํานันทองปาน หาญจริง ออกตามวาระ (พ.ศ. 2549) นายบุญทวี สุวรรณไตรย ไดรบ ั
เลือกเปนกํานัน สวนหมูที่ 4 ผูใหญบานยังเปนคนเดิมคือนายวิมล สุวรรณไตรย สวนหมูที่ 11

นายวันเทศ กลุวงค ออกตามวาระ (พ.ศ. 2550) นายสารีบุตร สุวรรณไตรย ไดรับเลือกเปน
ผูใหญบาน ทางหมู 14 นายสุรพล วังคะฮาต ออกตามวาระ (พ.ศ. 2550) นายถาวร วังคะ
ฮาต ไดรบเลือกเปนผูใหญบาน.
ั 
ตอไปนี้จะเลาถึงเหตุการณ สถานที่ หรือสิ่งตางๆ ที่เกิดที่มีขนในบานคําชะอี
ึ้
การปานหวยนอย
หวยนอย เปนสายหวยเล็กๆ จึงเรียกวา "หวยนอย" บางตอนกวางแควาเดียว แตลกมาก
ึ
เปนสายหวยทีไมยาวนัก อยูตดกับหมูบานทางทิศตะวันตก ไหลตกหวยคันแทใหญ
่ ิ

13. 13
ผูที่ริเริ่มทําฝายกั้นคือ นายบัง สุวรรณไตรย (นองของพอตาของคุณสันดร คนศื่อ
เดี๋ยวนี้ยังมีชีวิตอยูที่บานหวยลึก) นายบังนี้ คนทั่วไปมักเรียกวา “ลุงสงคราม” เพราะแกมีลกคนโต
 ู
ชื่อสงคราม นายสงครามนีเ้ กิดปสงคราม คือ พ.ศ.2484 นายบังจึงใหชอวา "สงคราม" นายบัง
ื่
ไดมาตังศาลาที่ริมหวยนอยนี้ทําเปนโรงฆาสัตว ก็เลยวานพี่นองขนดินมาถมยกคันฝายนี้ขึ้น (การ
้
ถมดินใหเปนคันกันน้ํานี้ทองถิ่นอีสานเรียกวา "ปาน" ตอไปจะใชคํานี้) เพื่อจะกั้นเอาน้ําไวสําหรับ
้ 
ลางเนื้อ และเครื่องใน ตับ ไต ไส พุง ของสัตวที่ชําแหละ พอหนาน้าหลากก็พง พังแลวก็ปานอีก
ํ ั
หลายครั้งหลายครา เมื่อนายไหล สุวรรณไตรย เปนผูใหญบาน (หมูที่ 1) นายไหลมีที่นาอยูทนาขี้ ี่
หมู เห็นประโยชนจากน้ําหวยนอย จึงชวนนายแสง แสนโสม (หรือลุงนาง คุณพอของกํานันแถม
แสนโสม) เจรจากับนายบัง ขอขุดเหมือง (คลอง) เขาสูนาขี้หมูโดยจะชวยปานหวยนอยใหเปนคัน
ปานที่แนนหนา นายบังเปนคนใจกวางมองการณไกลและเห็นประโยชนรวมกัน จึงตกลง นายไหล
จึงชวนพี่นองชาวนาขี้หมู (ซึ่งตอนนั้นมีแค 7 - 8 คน) มาขุดเหมืองใหน้ําเขานา พรอมกับไหววานพี่
นองระดมกําลังมาปานหวยนอยจนเปนคันปานที่ใหญและแนนหนา ประกอบกับชวงนั้น กิ่งอําเภอ
คําชะอียังอยูทบานคําชะอี มีนายเจริญ วดิศักดิ์ เปนหัวหนากิ่ง ไดลงมาควบคุมดูแลการปานดวย
ี่
ทําใหการดําเนินการเปนอยางดี (สิน สุวรรณไตรย. 5 ต.ค. 2552 : สัมภาษณ ) ปานหวยนอย
ตรงนี้ตอมาเรียกวา "ปานหลวง" ก็เลยมีฝายหวยนอยและคลองมาจนทุกวันนี้ ตอนแรกก็มี
ปญหา เพราะทําดวยแรงงานคนและขาดหลักวิชาการทําใหคลองพังอยูบอยๆ จะเขาหนานาแตละป

ตองซอมคันคลองเสียกอน มีเรืองเลาขานวา ปหนึ่งฝนตกหนักน้ําหลากมามากจนเหมืองหวยนอย
่
พัง ลุงเจียง วังคะฮาต ไดไปยืนดูตรงใกลที่มันพัง ขณะทีดูเพลินอยูนั้นดินที่ตรงที่ลงเจียงยืนอยู
่ ุ
เกิดพังลงทันทีทันใด ลุงเจียงไมทันระวังตกก็ตกลงไปน้ําทวมหัวลิบ และถูกน้ําพัดไปไกล โผล
ขึ้นมาก็วายเขาฝงเพราะเปนคนแข็งแรงและวายน้ําเกง คนจึงลือเลาขานวา “ลุงเจียงตกหวยนอย”
(ตองขอโทษลูกหลานของทานดวยทีเ่ ก็บเรื่องนี้มาเลา มิไดมีเจตนาจะลบหลูแตประการใด แตเปน
เรื่องที่ระทึกขวัญทีเ่ กิดขึนในบานเรา )
้
อยูมาเมือประมาณ 20 กวาปมานี้ ทางกรมชลประทานไดมาปรับคันฝาย คันคลอง และที่
่
ระบายน้ําตามหลักวิชาการ จึงไดฝายอยางถาวรมาจนทุกวันนี้ ก็นบวานายบัง สุวรรณไตรย นาย
ั
ไหล สุวรรณไตรย ตลอดทังญาติพี่นองรุนนัน ไดเอื้อประโยชนตอทองถิ่นบานคําชะอีอยางมากมาย
้ ้
ทั้งไดน้ําเขานา เปนแหลงเพาะพันธุปลา ตาน้ําใตดินก็ตื้นสะดวกแกการขุดบอน้ํา (น้ําสราง) ไดน้ํา
รดพืชผักสวนครัว และเปนที่จดงานประเพณีคืองานลอยกระทง ฯลฯ (นายอินทา (ลุงก่ํา) วังคะ
ั
ฮาต นายสาคร สุวรรณไตรย นายประเนิม คนซื่อ นายเกียรติศักดิ์ (จอ) สุวรรณไตรย. 2 ต.ค.
2552 : สัมภาษณ)

14. 14
สมัยที่ มร.ว. คึกฤทธิ์ ปราโมช เปนนายกรัฐมนตรี ไดผนเงินออกสูชนบท บานคําชะอีได
ั
เงินผันกอนนี้มารื้อไมสะพานหวยคันแทใหญแลวเอามาสรางเปนสะพานขามหวยนอย เรียกกันติด
ปากวา “สะพานคึกฤทธิ” ์
สะพานคึกฤทธิ์ถกใชมานานป จนผุพัง ชํารุด ในป พ.ศ. 2552 ไดงบประมาณจากกรม
ู
ทางหลวงชนบท โดย ส.ส.วิทยา บุตรดีวงค เปนผูประสานของบสวนนี้มาใหจํานวน 2 ลานบาท
เพื่อสรางสะพานขามหวยนอยแทนสะพานคึกฤทธิ์ เปนสะพานคอนกรีตเสริมเหล็กอยางแนนหนา
เปนสะพาน 3 แยก คือสรางแยกเขาเกาะสวรรคดวย.
ปานแกงมวงไข
แกงมวงไข เปนแกงที่อยูในลําหวยคันแทใหญฟากหวยนอยออกไปทางทิศตะวันตก (บาน
ตาดโตนในอดีตก็ตงอยูติดกับแกงมวงไขฝงทิศตะวันตก) ติดฝงหวยตรงที่เปนแกงนี้มีตนมวงไข
ั้    
จึงพากันเรียกวา "แกงมวงไข" มาจนทุกวันนี้
แรงจูงใจที่ทําใหมีการปานหวยคันแทใหญตรงแกงมวงไขนี้ ก็คือกอนหนานั้น นาหนอง
แจงเปนนาที่แหงแลงกันดาร การทํานาเปนไปดวยความยากลําบากมาก อาศัยน้ําฟาอยางเดียวที่จะ
หลอเลี้ยงตนขาว ไดผลผลิตไมคุมกับแรงงานและเวลาทีเ่ สียไป ทําใหชาวนาหนองแจงบาง
ครอบครัวมีปญหาไมมีขาวจะกิน ตองหาขอกูยืมขาวญาติพี่นองพอประทังชีวตไปแตละวัน จึงพา
 ิ
กันคิดหาวิธแกไขเพือไดน้ํามาหลอเลี้ยงตนขาวในหนานา จึงไดคดกันที่จะปานหวยคันแทตรงแกง
ี ่ ิ
มวงไขนี้เพือทดน้ําเขา
่
เริ่มแรกก็มี ลุงไท (ปูกํานันสกล คนซื่อ) ลุงดํา (ปูของคุณครูสนทนา สุวรรณไตรย) ลุง

จารยเฮือง (พอคุณถนอม วังคะฮาต) ลุงแอ (นายสีเนา คุณพอของคุณประเนิม คนศื่อ) ลุงนาว (ปู
ของคุณปริญญา วังคะฮาต) ลุงเสริฐ (คุณพอของคุณครูชะโย สุวรรณไตรย) เปนผูนํา และชาวนา

หนองแจงอีกหลายคน
เนื่องจากบริเวณนี้เปนแกง คือเกงหิน การปานจึงใชวธีเจาะกอนหินเปนหลุมแลวเอาไม
ิ
แกนลอนทั้งลําตน ใหญประมาณเทาขาขึ้นไป (ไมแกนลอน คือไมเนือแข็งที่แหง กระพี้ผุพงรวง
้ ั
หมดแลวเหลือแตแกนที่แข็งเทานั้น) ตั้งขึนและหยอนลงไปในหลุม ทําเชนนีหลายหลุมขวางลําหวย
้ ้
จนจรดทั้งสองฝง แลวเอาไมแกนลอนขนาดเดียวกันวางขวางอิงขนาบเสาซอนกันขึ้นมา แลวระดม
กันเอากอนหินมาวางซอนๆ กัน แถวแรกใหชดติดกับไมที่วางแนวขวาง แลววางทับซอนกันเปน
ิ
ชั้นๆ กอนหินที่นํามาวางทับซอนกันนี้มีจํานวนนับไมถวน ทั้งกอนใหญกอนเล็กคิดวามากกวาพัน
กอนขึ้นไป เปนคันปานจนสูงไดระดับที่ตองการคือเมื่อน้ําเออมาแลวตองไหลเขานา ทําอยูดวย
ความเพียรเปนเวลาหลายเดือน เมือเสร็จแลวก็พากนขุดคลองเขานา เมื่อถึงฤดูฝนน้ําหลากมาก็เออ
่

15. 15
สูงขึ้นๆ และไหลออกตามคลองสมความปรารถนา ยังความปติยินแกคณะที่พากันริเริ่ม และชาวนา
หนองแจงทั้งมวล จากนันมา การทํานาหนองแจงก็งายขึน น้ําทาอุดมสมบูรณ ขาวก็ออนนุมนากิน
้  ้ 
อยางไรก็ตาม ตอนเริ่มปานแรกๆ นันก็มปญหาเหมือนกัน คือเมื่อน้ํามามากมันจะกัดเซาะ
้ ี
คันปานทีติดฝงหวยพังลง บางปก็พังขางเดียว บางปก็พงทั้งสองขาง ตองพากัน “แถม” คันปาน
่ ั
กันหลายครั้งหลายป จนกระทั่งประมาณ พ.ศ. 2508 ลุงแอ (นายสีเนา) ไดเขาไปของบประมาณที่
อําเภอ ปลัดสรสีห (ไมทราบนามสกุล) ใหมา 10,000 บาท (สมัยนั้นถือวามาก) ลุงแอจึงมาซื้อ
ปูนซีเมนต กรวดหิน ดินทราย แลวระดมแรงชาวนาหนองแจงอีก ผสมปูนปดทับคันปานที่ตดกับ ิ
ฝงทั้งสองขางและเทเชื่อมกับฝงดวย ในที่สดก็อยูไมพังอีกเลย นับวาลุงแอไดประสานกับอําเภอจน
ุ
เอื้อประโยชนตอชาวนาหนองแจงเปนอเนกอนันต

ตอมาประมาณป 2540 หนวย นพค. 24 ไดมาพัฒนาและอยูประจําที่ตําบลคําชะอี ไดชวย
ยกคันปาน (คันฝาย) ใหใหมใหถูกตองตามหลักวิชาการ จึงไดคันปานที่มั่นคงแข็งแรงมาจวบเทา
ทุกวันนี้
ทุกวันนี้ พอฝนมา น้ําก็เขานาหนองแจงในทันที ไดทํานาหัวปกอนเพือน เปนนาที่ทํางายที่สดใน
 ่ ุ
เจตอําเภอคําชะอี หนองสูง.
ฝายน้ําลนหวยคันแทนอย
ฝายนีอยูใกลบานกกไฮ แตเจาของนาทีไดรับประโยชนจากฝายนี้สวนใหญเปนชาวบานคํา
้ ่
ชะอี เปนฝายทีกั้นหวยคันแทนอยเพือทดน้ําเขานาของทุงนาใหม
่ ่
แตกอนนั้นทุงนาใหมเปนทองทุงที่แหงแลงมาก น้ําทํานาแตละปอาศัยน้ําฟา (น้ําฝน) ป
ไหนฝนดีกไดผลิตผลพอสมควร ปไหนฝนไมดีกแทบจะไมไดปกดําเลย ปลอยใหเปนทุงเลี้ยงวัว
็ 
เลี้ยงควายของชาวลานคําชะอีและบานกกไฮ เจาของนาบางคนไมมแมขาวจะกิน ตองไปกูขาวจาก
ี
พี่นองที่มนาหนองแจงพอประทังชีวิต
ี
ดวยความแหงแลง อัตคัดขัดสนทําใหเจาของนาทุงนาใหมตองกระเสือกกระสนหาวิธี
แกปญหาเพื่อใหไดน้ําทํานา พอป 2513 มีชาวนา 6 คน ไดแก นายขอม เสียงล้ํา นายลําทอง วัง

คะฮาต นายนายกด กุลวงค นายยอม สุวรรณไตรย นายหลุด สลางสิงห และนายปาน วังคะ
ฮาต (ทั้ง 6 คนนี้ ปจจุบนยังเหลืออยูแตนายกด กุลวงค นอกนันเสียชีวตหมดแลว) รวมปรึกษากัน
ั ้ ิ
และรวมลงขันกันไดเงิน 4,000 บาท เพือหาทางที่จะทําฝายกั้นน้าสายหวยคันแทนอย แตเมือไป
่ ํ ่
ติดตอรถไถปรากฏวาเขาคิดราคา 12,000 บาท (สมัยนั้นถือวาแพงมาก) จึงไดขอเรี่ยไรจากเจานา
ที่มีที่นาอยูทุงนาใหม ในที่สดก็ทําฝายกั้นน้ําไดสําเร็จ แตการทําฝายตอนแรกยังขากหลักวิชาการอยู
ุ
คือ กั้นเอาน้ําทั้งลําหวยเขานา เมื่อน้ํามาจะไหลบาเขาทวมนาจนมองดูทงนาใหมเปนทะเลกวางใหญ
ุ
เกือบสุดสายตา คันทาพังเปนแทบ ทั้งกวางและลึก สายหวยคันแทนอยกําลังจะเปลียนทาง ่

16. 16
ชาวนาผูนําทั้ง 6 ทาน จึงทําเรืองไปยังกรมชลประทานใหมาชวยปรับแตงคันฝายใหถกหลัก
่ ู
วิชาการ และทางกรมชลฯ ก็ไดออกมาทําใหและเสร็จเมื่อป 2525 ทําที่ระบายน้ําใหดวย แตพอถึง
ฤดูน้ําหลากคันฝายกลับพังลงจนหมด
พอป 2526 กรมชลฯ จึงไดออกมาทําใหใหมใหดกวาเดิม และอยูไดจนถึงทุกวันนี้
ี 
ปจจุบันชาวทุงนาใหมพลอยลืมตาอาปากได เพราะมีน้ําพอที่จะทํานา ทําใหยิ้มกับบานกับ
เมืองเขาได (นายกด กุลวงค. 3 พ.ย. 2552 : สัมภาษณ)
เสือใหญอาละวาด
เหตุการณนเี้ กิดขึ้นที่บานศรีมงคล เมื่อประมาณป พ.ศ. 2491 ไดมเี สือใหญออกอาละวาด
เสือ ในที่นเี้ ปนเสือจริงๆ ไมใชคนทีชอบหาปลน หาลัก ฉก ชิง วิ่ง ราว เปนเสือโครง หรือ
่
ลายพาดกลอนตัวใหญ วัดจากปลายจมูกถึงหาง 7 ศอก ออกดักจับกินวัว ควายชาวบาน ทําให
ชาวบานหวาดกลัวอกสั่นขวัญผวา ไมกลาออกจากบานไปทํามาหากิน มีครั้งหนึงมันออกจับกินมา่
ที่นาถ้ําบิ้ง ริมหวยคันแทใหญ ใกลบานศรีมงคล เมือมันฆามาไดแลวมันกินไมหมด นายดี
่
สุวรรณไตรย (คุณพอของนายพลอย สุวรรณไตรย) เปนคนรูปรางสูงใหญแข็งแรง จิตใจกลาหาญ
(ตอนนั้นแกอยูบานศรีมงคล) แกเชื่อวาเสือตัวดังกลาวตองออกมากินซากมาที่เหลือเปนแน (ซาก
ภาษาผูไทยจะเรียกวา "ซะ" เดียวนี้ไมคอยไดยิน) แกจึงชวนเพื่อนอีกคนหนึ่งชือตี้ ไปคอยดักยิง
 ่
โดยขัดหางบนตนไมคนละหางและคนละฟากของซากมา ปนที่ใชเปนปนแกบ กระบอกเบอเรอ
ลูกปนเทามะขามปองลูกโตๆ คนละกระบอก ถึงคราวชะตาขาดของเสือตัวนี้ เวลาประมาณ 2 ทุม
มันก็ไดออกมากินซากที่เหลือจริงๆ และออกมาทางนายดี นายดีก็ยงทันที เสียงปนดังไปถึงบาน
ิ
หนองกะปาด เจาลายพาดกลอนตัวนั้นก็ตายคาซากตรงนัน นายดีและนายตี้ก็มาบอกญาติพี่นอง
้ 
หลายคนไปชวยกันหามเขามาบาน (เพราะทางเกวียนไปไมถึง) มีความเชื่อวาการหามเสือที่ตาย
แลวถาเอาตีนของมันชี้ฟา จะทําใหฟาฝนแลง จึงพากันหาไมมาทําขาหยั่งอยางแนนหนาแลวเอา

ซากเสือขึนวางพาดบนขาหยั่งในลักษณะยืน แลวพากันหาเขามา ที่ละ 4 คน เปลียนชุดกัน จนถึง
้ ่
บาน พอรุงเชาก็ใสเกวียนมาใหพี่นองชาวบานไดดูกน และยังไดเอาใหชาวบานคําชะอีไดดดวยโดย
 ั ู
เอามาที่หนาโรงเรียนบานคําชะอี ผูคนแตกตืนกันไปดูจนแนนขนัด (ตอนนั้นขาพเจาผูเขียน นาย
่
ณรงค อุปญญ ยังเด็กอยูมากแตพอจําความได คุณพอพาไปดูและไดเอาขี่คอทานจึงไดเห็น และ

ตอนนันเปนโรค "แสดเสือ" เขาวาไมสบายหายใจหอบเหมือนลักษณะเสือหายใจ เขาวาอีกวาถาได
้
ขี่เสือแลวจะหาย คุณพอจึงอยากจะใหขเี่ สือเพื่อแกโรคแสดเสือ พอทานจะเอาลงจากคอทานเทานัน ้
ขาพเจารองใหจาอยางหนักเลยเพราะกลัวมาก ก็เลยไมไดขี่เสือ)
หลังจากนั้นเขาก็พากันชําแหละแบงเนื้อสูกันกิน หนังตากแหงแลวเอาไปขายที่มุกดาหาร


17. 17
เหตุการณนถึงแมเกิดทีบานศรีมงคล แตเปนที่กลาวขวัญและระทึกขวัญมาถึงบานคําชะอี
ี้ ่
ดวย (สาคร สุวรรณไตรย ประเนิม คนซื่อ. 3 ต.ค. 2552 : สัมภาษณ และนางบอน อุปญญ 
บานศรีมงคล. 6 ต.ค. 2552 : สัมภาษณ )
เจาปูทะดา
ไดสัมภาษณนายแปว สุวรรณไตรย (ลุงเตา ทีเ่ ปนเจาจ้ําคนปจจุบัน) เมือวันที่10 เมษายน
่
2542 ตอนนันทานอายุ 78 ป จึงไดเรียบเรียงเพิ่มเติมคําบอกเลาของทานใหมมาเลาสูฟง ดังตอไปนี้
้
เจาปูทะดา หรือเจาปูดานตึงนี้มีมากวา 100 ปแลว เมือมาตังหมูบานคําชะอีใหมๆ วัดวา
 ่ ้
อาราม พระภิกษุสงฆก็ยังไมมี ทําใหขาดหลักที่พงทางใจ ปูแก (ปูทวด) ของนายแปวชื่อ เสือ
ึ่
ทํางานทีหนองสูง (หลวงทรงฤทธิรอน หนึ่งในคณะกรรมการบริหารเมืองหนองสูงสมัยนัน) จึงได
่ ้
ขึ้นไปเชิญเอาเจาปูมาจากเมืองบก เมืองวัง มาไวทหัวดานตึงเพื่อเปนเคารพสักการะแกชาวบาน
ี่
เมื่อเชิญมาตอนแรกนั้นเรียกเจาปูวา “มเหศักดิ” ไดมาเรียกวา “ทะดา” หรือ “ถะดา” เมื่อภายหลัง
์
ทางทองถินผูไทยอื่นๆ ก็มีเจาปูเ ชนเดียวกัน เชน เรณูนคร เขาวง แตจะเรียกเจาปูวา “ถะหลา” ซึ่ง
่  
ฟงก็ใกลเคียงกันอยู
ธรรมดาที่ใดมีเจาปู จะตองมีผูทเี่ ปนสื่อกับเจาปู เพือเปนผูนํากลาวสักการะ และการเซน
่ 
ไหว ผูทเี่ ปนสื่อกับเจาปูนี้เรียกวา “เจาจ้ํา” การเรียกเจาจ้ํานี้ก็ขึ้นกับฐานะของผูเ รียก วาเปน ลูก
หรือ หลาน หรือเหลน ฯลฯ ของเจาจ้ํา แลวเรียกใหถก เชน พอจ้ํา ตาจ้ํา ปูจ้ํา ฯลฯ คนที่มีฐานะ
ู
เดียวกันกับเจาจ้ํา เชนเปนเพื่อนก็อาจจะเรียกวา “จ้ํา” เฉยๆ ก็ได คนทีเ่ ปนเจาจ้ํานี้จะเปนทีนับหนา ่
ถือตา เปนทีเ่ คารพนับถือกันมาก
เจาปูทะดาตอนเชิญมาแรกๆ ก็มีปูแกนายของแปว (ทาวเสือ) เปนเจาจ้ํา และตกทอดมายัง
ลูกหลาน ดังตอไปนี้
เมื่อทาวเสือถึงแกกรรม ทาวสิงห ผูลก (คนละสิงหกับพระไกรสรราช เจาเมืองหนองสูงคน
ู
แรก) เปนเจาจ้ําตอ
เมื่อทาวสิงหถงแกกรรม ก็ตกทอดมายังนายเกียง (พอนายแปว)
ึ
เมื่อนายเกียงถึงแกกรรมก็มปญหาไมมผูรับตอเพราะนายอุน ลูกคนโต (เปนพี่ชายของนาย
ี ี 
แปว) ไมรับเพราะยังเปนบาว (หนุมโสด) อยู อายสาว จึงอยากใหเปลียนไปยังเชือสายอื่นบาง จึง
่ ้
ยกไปใหพอของนายเขียน สุวรรณไตรย (ปูของผูชวยประมาณ สวรรณไตรย) พอของนายเขียนก็

ไมรับ ประกอบกับเจาปูกไมอยากอยูกบพอของนายเขียน ชาวบานจึงพากันขอรองใหนายอุนรับ
็ ั
เปนเจาจ้ํา สุดทายนายอุนก็ปฏิเสธไมไดก็เลยรับเอาทั้งๆที่ยงเปนบาวอยู
 ั
เมื่อนายอุนถึงแกกรรมก็มีปญหาอีก เพราะลูกของนายอุนก็ยังเล็ก นายแปวก็ไมรับเอา ทํา

ใหวางเจาจ้ําอยู 2 ป เจาปูกเ็ ลย “กวนบาน” ผูคนตายกันบอยมาก ยังความอกสั่นขวัญผวากันถวน

18. 18
หนา จึงไปหาหมอดู หมอเหยา สองดู (ตามพิธีของหมอ) ก็ทราบวา เพราะขาดเจาจ้ํา เจาปูไมมีที่
ยึดไมมีที่พัก “กะพายไทกะมืไดบอนปง กะพายถงกะมิไดบอนหอย” (สะพายไถกไมมีทปลง(วาง)
็ ี่
สะพายถง(ยาม)ก็ไมมีทแขวน) ก็เลยออกมากวนบาน กระทําใหมีอนเปนไป
ี่ ั
เมื่อบานเมืองเดือดรอน ลุงจารยเกต (นายกอก สุวรรณไตรย) ลุงนาง (นายแสง แสนโสม
คุณพอของกํานันแถม แสนโสม) ลุงขอม (นายขีน เสียงล้า) ปานาว (นางสด วังคะฮาต คุณยาของ
ํ
คุณปริญญา วังคะฮาต) ไดพากันมาขอรองไหววอนใหนายแปวรับเปนเจาจ้ํา “เปนเจาผี มันมิหนัก
มิหนาผิเลอเดาะ” (เปนเจาผี คือเปนเจาจ้ํามันไมหนักไมหนาอะไรหรอก) นายแปวก็เลยรับเปนเจา
จ้ํามาจนถึงปจจุบันนี้ เดี๋ยวนี้ (พ.ศ. 2552) นายแปวอายุ 88 ป เปนเจาจ้ํามานานกวา 40 ปแลว
การเลี้ยงเจาปูจะเวน สอง ป ไปเลี้ยงในปที่สาม เรียกวา “สองปฮาม สามปคอบ” (ฮาม
แปลวา ละเวน หรือละทิ้ง คอบ ภาษาลาวคือ ขอบ ในที่นี่ แปลวา บอกกลาว) มักจะเลี้ยงในเดือน
5 หรือเดือน 6 ถาไมเลียงเจาปูจะกวนลูกหลาน “เอ็ดเหอเขาด๋ํา คลําเหอเขาไข” คือกระทําให
้
ลูกหลานชาวบานเจ็บไขไดปวย
การจ้ํา คําวา “จ้ํา” มีหลายความหมาย เชน จุม, จิ้ม, เสียบ, แทง, เซนไหว, บูชา ใน
ที่นี้หมายถึง จุม หรือเซนไหว หรือบูชา คือการเซนไหวบชาโดยเอาปนขาว หรือคําขาวจุมลงใน
ู
อาหารทีเปนเครืองเซน แลววางลงตรงที่เราจะเซนไหวพรอมกับกลาวเรียกหาสิ่งลึกลับหรือสิง
่ ่
ศักดิ์สิทธิ์ทเี่ ราเคารพ บูชา
การจ้ําเจาปูทะดาบานคําชะอีนี้มี 2 ลักษณะ คือ
1. จ้ําตอนเลี้ยงตามกาลเวลา คือ สองปฮาม สามปคอบ เมื่อถึงเวลาจะเลียงชาวบานก็จะ
้
พากันไปที่ศาลเจาปู มีฆอง กลอง เปนเครืองเสพ เครื่องงัน ใหสนุก พรอมทั้งจะจัดหาเครื่องบูชา มี
 ่
“โจย” หรือกรวย ในกรวยมีคําหมาก คําพลู บุหรี่ กอกยาใสขันกระหยอง 15 ขัน เครื่องเซนไหว
เปนอาหารพื้นเมืองใสโตก (ถาด) 1 พา เนื้อใชเนือวัว หรือเนื้อควาย (ไก หมู ไมเอา) ทําเปนลาบสุก
้
ลาบแดง (ลาบเลือด) อาหารที่เจาปูทะดาชอบคือ ลาบเลือด มีซี้นหาบ ซี้นหาม หาบ 4 หาม 4 คือ

ปาดเอาเนื้อโตประมาณนิ้วชี้ ยาวประมาณ 1 คืบ แลวเอาตอกเสียบรอย 12 ชิน ใสไมคานหาบ 4
้
หาบ 8 ชิ้น (ไมคานหาบก็หาไมเล็กๆ โตประมาณเทานิ้วกอย ยาวประมาณ 1 แขน) ให 4 คนหาบ
หรือคนเดียวหาบทัง 4 ไมคานก็ได ใสไมคานหาม 4 ไมคานๆ ละ 1 ชิ้น หามไมคานละ 2 คน หรือใช
้
เพียง 1ไมคานใสเนื้อทัง 4 ชิ้น ใช 2 คนหามก็ได แลวจัด “ชาง” (เหลาอุ หรือเหลาไห) “มา”
้
(เหลาขาว) ไวให ดอกไมเทียนคู (ไมมีขน 5 ขัน 8 ) เมือจัดพรอมแลวก็มอบเจาจ้ําเพือทําพิธีจ้ํา
ั ่ ่
ความจ้ํา “ เออ... เจาปูเอย ผูเ ปนมเหศักดิหลักเมิง มือนี้แมนมื้อเลง มือเกอ ลุหลานซาว
์ ้ ้
บานฮักหอม จัดแนวอยูแนวกิ๋นมาซูมาหา เหอมากิ๋นเส มิเหอยูตะหลง มิเหอลงตะลาง มิเหอไป
คางมองอื่น มิเหอมือหนาวายัง มือหลังวามิแลว มืเหอถามกิ๋นนําลุนําหลาน... ขัดของแนวเลอเห
้ ้
อเทมลุเทมหลาน เหอเบาะเหอเวาละไดตกแตงแปงเหอ เหอไปเบาะฟาเบาะฝนเหอตกลงมา เจา

19. 19
เปนผูฮูจัก ตี๋นกวางมือยาว หูแจงตาใส เอา... กิ๋นอิ่มแลวเหอลงมาซูมาเทม มาฟอนมาลํานําเดว มัก
ผูเลอเหอลงมาซูผูนน คอบวาลุหลานทังนัน...”
ั้ ้
(คําศัพท เปน – เปน, หลักเมิง – หลักเมืง, มือ - วัน, เลง – เลียง, เกอ – ใหอาหาร, ลุ
้ ้
– ลูก, ฮักหอม – รักชอบ, กิ๋น – กิน, มาซู – มาสู, เหอ – ให, เส – เสีย, ตะหลง – ไปหลงทีอื่น, ่
ตะลาง – ใตถุน, ไป – ไป, มอง – ที่, วา – วา, แนวเลอ – อยางไร, เทม – เทียม สิง หรือทับ,
เบาะ –บอก, แปง – แปลง, ฮูจัก – รูจัก, ตี๋น – ตีน, ตา – ตา, นําเดว – ดวยกัน, มัก – ชอบ, ผู
เลอ - ผูใด, คอบวา – เพราะวา )
เมื่อเจาจ้ํา จ้ําเสร็จแลวเจาปูจะลงทับลงเทียมคนที่เจาปูชอบ เพราะวาเจาจ้ําไดบอกไววา “ กิ๋
นอิ่มแลวเหอลงมาซูมาเทม... มักผูเลอเหอลงมาซูผนั้น” ถาเจาปูลงมาทับผูใด ผูนั้นจะแสดงอาการ
ู  
ทันที คือ ใจสั่นมากเขา มากเขา แลวสินสามัญสํานึก เปลี่ยนบุคลิกเปนอีกคนละคน กลากลั่น กลิง
้ ้
เกลือกไปทั่วบริเวณ ถาทานโกรธก็จะแสดงอาการฟดฟด โมโหโกรธา ชี้เหนาชี้ตา ออกปากวาไม
พอใจที่ลกหลานทําไมดอยางอยางนี้ ตัวแทนชาวบานก็จะหาขัน 5 มาไหวมายอมขออโหสิกรรม
ู ี
อยางนั้นอยางนี้ เมื่อเจาปู(ในรางเทียม) สงบแลวแลวก็มากินเครื่องเซน แลวออกฟอนออกรําเขากับ
เสียงฆองเสียงกลองกับลูกหลาน ถาทานไมมีเรื่องโกรธ เมือเทียมผูใดแลวผูนนก็จะฟอนจะรํา กลาว
่ ั้
ดีใจในเรื่องนั้นเรื่องนี้ พรอมทังกินเครื่องเซนไปพลาง
้
ไมเชือก็อยาลบหลู เพราะมีเรื่องเหลือเชื่อใหคด คือบางครังรางเทียมหรือรางทรงกลิง
่ ิ ้ ้
เกลือกไปมาบางที่มีตอไมแหลมคมทิ่มแทง แตรางทรงก็ไมเปนอะไร ไมมบาดแผล บางครั้งทําอะไร
ี
ไดผิดแผกไปจากที่ตอนมีสามัญสํานึก อยางเชน ในปจจุบนนี้ รางเทียมของเจาปูเปนสุภาพสตรี
ั
(ขออภัยที่ตองสงวนนาม) ปกติสุภาพสตรีทานนี้จะเปนคนอนามัยจัด ทานอาหารที่สะอาดถูกหลัก

อนามัย เหลา บุหรี่ไมแตะตอง ใสหนากากปดจมูกอยูประจํา อารมดี แจมใส ราเริง สุภาพ
เรียบรอยมากสมเปนกุลสตรี แตพอเจาปูเขาเทียมแลวกลายเปนคนละคน คือ ดื่มเหลา สูบบุหรี่ (ยา
ฉุน) กินลาบเลือดไดอยางสบาย ถาเจาปูโกรธก็แสดงอารมณเกรี้ยวกราด ชี้หนาคนโนนคนนี้ เมื่อ
เจาปูออกแลวและรูสึกตัวขึ้นมาก็ทําหนาอายๆ ลุกขึนไดกเ็ ดิน หรือขี่มอเตอร็ไซคกลับบาน.
้
2. จ้ําตอนที่มีคนมาขึ้น (บน) เจาปู คือบางทีมีชาวบานบางคนจะเดินทางไปไกล เชนไป
กรุงเทพฯ กรุงไทย หรือลูกหลานจะไปสอบเรียนตอ หรือสอบบรรจุ หรือชาวบานจัดงานรื่นเริง
อะไรสักอยาง ฯลฯ ก็จะไปขึนเจาปูเพื่อใหชวยคุมครองใหอยูรอดปลอดภัย แคลวคลาดจาก
้
ภยันตราย หรือใหไดสมประสงค ผูที่ตองการขึ้นเจาปูก็จะเอาเหลาขาว 1 ขวดไปที่บานเจาจ้ํา แลว

บอกความประสงคให จาจ้ําก็จะดําเนินการ จ้ําใหเอง เมือไดสมประสงคแลวผูขึ้นเจาปูก็จะไป
่
“คอบ” คือไปบอกใหถกตองตามประเพณี “ไปลา มาบอก” อีกครั้งหนึ่ง โดยเอาเนื้อประมาณสัก
ู
ครึ่งกิโลกรัม ไปใหเจาจ้ํา เพื่อใหเจาจ้ําไดทําอาหารเครืองเซนไหว แลวจ้ําบอกกลาวตามทีผูไปขึ้น
่ ่
เจาปูไดใหความไว

20. 20
ยังมีวิธงายๆ อีกวิธีหนึงคือ ไปที่หอเจาปู จุดธูป 1 ดอก แลวประนมมือวากลาวใหทาน
ี ่
คุมครอง และเมื่อสมประสงคแลวก็ไปคอบอีกครั้งหนึง ่
เมื่อเชิญเจาปูมาใหมๆ ไดสรางหอใหทานอยูในปาดานทิศตะวันตกของดานตึง

เรียกวา “หอเจาปู” อยูมา พ.ศ. 2500 ทานอาจารยแถม ศรีหาจักร เห็นวาอยูลกเกินไป จึงชวน
 ึ
ชาวบานยายออกมาหางจากทีเ่ ดิมประมาณ 20 กวาเมตร
พ.ศ. 2528 เจาปูไดสิง (ทับ) รางเทียมบอกวาอยากจะออกจากปาลึก จะไดเห็นผูคน
ลูกหลาน รถ รา บาง จึงไดยายอีกครั้งหนึ่งออกมาอยูที่ดานใกลริมถนนใหญ สรางดวยไมใหดและ
 ี
แนนหนากวาเดิม
อยูมาถึงพ.ศ. 2548 ชาวบานคําชะอีทั้ง 4 หมูบานเห็นวาหอเจาปูชํารุดผุพังมากแลวตาม

อายุขย เห็นสมควรที่จะสรางหอใหมใหถาวรกวานี้ ประกอบกับคุณสิงหชัย มงคล คหบดีจาก
ั
กรุงเทพฯ และเปนสายบุญของสํานักสงฆดานตึงไดเห็นและศรัทธาไนความศักดิ์สิทธิของเจาปูจึง ์
ไดมอบปจจัยสวนตัว 200,000 บาท เพือสรางหอเจาปู ทีเ่ หลือนอกนั้นใหชาวบานพิจารณาหามา
่
สมทบ ในเบื้องแรกไดจัดคณะกรรมการดําเนินการ 6 – 7 คน นําโดยคุณครูวิบล สวรรณไตรย ไป ู
ดูรูปแบบของหอเจาปูที่อําเภอวาริชภูมิ จังหวัดสกลนคร
เดือน เมษายน พ.ศ. 2549 ไดสรางหอหรือศาลเจาปูหลังใหมขึ้น ออกแบบโดย นายไพบูลย
แสนโสม (ลูกชายของกํานันแถม แสนโสม) เปนอาคารกออิฐถือปูนอยางดี
เมื่อกอสรางหอเสร็จแลวทางคณะกรรมการดําเนินงานและชาวบานเห็นสมควรสรางองค
เจาปูขึ้นเพื่อเปนตังแทนแหงการเคารพสักการะ จึงไดจัดหาทุนโดยการจัดทําผาปาวันพอขึ้น เมื่อ
ไดทนแลว ครูวิบูลย จึงประสานหาโรงงานที่จะหลอองคเจาปูตั้งหลายแหง แตละแหงคิดราคาแพงๆ
ุ
ทั้งนั้น อยางต่ําที่สด 60,000 บาท บางแหงเปนแสนขึน จนทอใจ บังเอิญใหนกถึง นายเวส สุวรรณ
ุ ้ ึ
ไตรย (มัคนายกวัดสุทัศนฯ กรุงเทพ และเปนพิธีกรระดับประเทศ) คนบานคําชะอีและเปนพีนอง ่
กัน จึงไดประสานแบบเดาสุมไป นายเวสรูจักและสนิทสนมกับเจาของโรงงาน “สาครหลอพระ”
อําเภอพนมสารคาม จังหวัดฮะเชิงเทรา จึงไดตดตอไปสอบถามและตอรองราคา ปรากฏวาทางงาน
ิ
นี้ยอมลดราคาลงมาเหลือแค 40,00 0 บาท นับวาถูกมาก
ปลายป 2549 ครูวิบูลย และ นายณรงค อุปญญ จึงลงไปหานายเวส เพื่อจะไปตกลง
วาจาง โดยประสานกับนายกรี คนซื่อ (คนบานคําชะอี แตไปดังที่พนมสารคาม) และไดอาศัยรถ
นายกรีนี้พาไปพนมสารคาม ไดตกลงวาจางกับโรงานสาครหลอพระเปนที่เรียบรอย โดยเอารูป
ใบหนาเจาปูที่ อาจารยจํารัก สุวรรณไตรย วาดไวใหเปนแบบ
26 มกราคม 2550 ทางโรงงานใหลงไปดูและติชม “หุน” ที่ปนเสร็จ เพือจะไดแกไข คณะ
่
ที่ลงไปครั้งนั้น มี คุณครูวิบลย สุวรรณไตรย คุณครูเวลา คนซื่อ คุณครูชนะ สุวรรณไตรย
ู
คุณครูชัยรัตน สุวรรณไตรย นายพัฒนา คนซื่อ (หัวหนานายชางกรมทางในขณะนัน) นายเวิด ้

21. 21
สุวรรณไตรย (พี่ชายของนายเวส สุวรรณไตรย) นายประกาศิต สุวรรณไตรย (เจาของรถตูที่พา
ไป) ภรรยานายประกาศิตพรอมลูกสาว และผูเขียน นายณรงค อุปญญ มีนายกรี คนซื่อ รอรับที่

พนมสารคาม และนายกรีไดพาไปทานขาวทีบานของนายวิเชียร ตันเจริญ (เจานายของนายกรี และ
่
นายวิเชียร ตันเจริญ เปนพอของนายสุชาติ ตันเจริญ นัการเมืองที่มีชอเสียง)
ื่
14 มกราคม 2550 มีการเททอง (สัมฤทธิ์) หลอองคเจาปู โดยนายณรงค อุปญญ เปน

ประธานเททอง นายเวส เปนพราหมกระทําพิธบวงสรวง และอานโองการ นายกรีเปนผูนํารถพาไป
ี 
จากกรุงเทพไปพนมสารคาม
27 มีนาคม 2550 ยายกรี นายเวส พรอมคณะ นํารูปหลอของเจาปูขึ้นมาถึงบานคําชะอี
โดยรถยนตของนายกรีบรรทุกมา และกระทําพิธบวงสรวง อานโองการบูชาฤกษ บัดพลีบูชา โดย
ี
นายเวส สุวรรณไตรย เสร็จแลว โห 3 รา แลวเชิญรูปหลอเจาปูขึ้นประดิษฐยง หอ หรือศาล หลัง
ั
ใหม ทามกลางพี่นองชาวบานคําชะอีและบานใกลเคียงมารวมพิธีอยางลนหลาม
13 เมษายน 2550 อันเปนวันสงกรานต ไดทําพิธีสมโภชเจาปูดวย ในภาคกลางคืนมี
มหรสพคงงัน มีจดดอกไมไฟ และจุดพลุถวาย 80 นัด
ุ
บัดนี้ รูปหลอแทนองคเจาปูไดประดิษฐานโดดเดนเปนสงา ในศาลหลังใหม หันหนาใส

บานคําชะอี เพื่อดูแล และปกปอง คุมครองชาวบานคําชะอีตลอดจนลูก หลาน เหลน หลอน...
สืบๆไป.
โรงเรียนชุมชนบานคําชะอี
ในสมัยกอน การจัดการศึกษายังไมทงถึง ประชาชนทั่วไปนอยคนนักที่จะมีโอกาสไดเรียน
ั่
หนังสือ ผูทไดเรียนนับวาเปนผูที่มีความกระตือรือรนและพยายามอยางยิง และสวนมากจะอาศัย
ี่ ่
เรียนที่ “วัด” บางคนบวชเรียน บางคนไปขอเปนเด็กวัดทํางานใหวัดทุกอยาง ขอใหไดเรียน
นับวา “วัด” เปนแหลงการศึกษา เปนคุณูปการ เปนเนือนาบุญอันยิงใหญตอวงการศึกษาในสมัย
้ ่ 
นั้น
ในบานคําชะอีก็มีลกษณะเดียวกัน อยากเรียนหนังสือก็ตองอาศัยวัด และวัดโพธิ์ศรีแกว
ั
นอกจากจะสอนนักธรรม (สําหรับผูบวชเรียน ) แลวก็เคยเปดสอนประชาชนทั่วไปใหอานออก
เขียนได ถึงแมการศึกษายังไมเปนระบบก็ตาม ทําใหมีหลายคนที่อานออกเขียนไดมาจากวัด

โรงเรียนชุมชนบานคําชะอี เดิมชือ โรงเรียนบานคําชะอี “ราษฎรประดิษฐ” เริ่มกอตัง
่ ้
เมื่อ พ.ศ. 2459 จากปริญญานิพนธของ อาจารยนําชัย อุปญญ ( พ.ศ. 2538) ไดบันทึกรายนาม

ครูใหญ – อาจารยใหญ ดังนี้

22. 22
1. นายกรี สุวรรณธรรม ครูใหญ พ.ศ. 2459 – 2461
2. นายดอง จันทรสาขา ครูใหญ พ.ศ. 2461 – 2462
3. นายคําแดง สรอยคําหลา ครูใหญ พ.ศ. 2462 – 2463
4. นายผาย กัณวงค ครูใหญ พ.ศ. 2463 – 2465
5. นายใหม แสนวิเศษ ครูใหญ พ.ศ. 2465 – 2471
6. นายสาย กระแสเสน ครูใหญ พ.ศ. 2471 – 2472
7. นายบุ ติยะโคตร ครูใหญ พ.ศ. 2472 – 2478
8. นายวิชัย คําจันทร ครูใหญ พ.ศ. 2478 – 2485
9. นายมี กุลสิงห ครูใหญ พ.ศ. 2485 – ( 4 เดือน )
10. นายขุน แลนโคตร ครูใหญ พ.ศ. 2485 – 2490
11. นายแปลง ธรรมประสาน ครูใหญ พ.ศ. 2490 – ( 3 เดือน )
12. นายขุน แสนโคตร ครูใหญ พ.ศ. 2490 – 2491
13. นายสิงห โพธิไสย ครูใหญ พ.ศ. 2491 – 2501
14. นายแถม ศรีหาจักร ครูใหญ พ.ศ. 2501 – 2505
15. นายวิเชียร บุตรดีวงศ ครูใหญ พ.ศ. 2505 – 2509
16. นายจันทร ดวงศรี ครูใหญ พ.ศ. 2509 – 2524
17. นายจินดา จิตจักร อาจารยใหญ พ.ศ. 2524 – 2528
18. นายนพดล อุปญญ  อาจารยใหญ พ.ศ. 2528 – ปจจุบัน
นี้เปนบันทึกในปริญญานิพนธของอาจารยนําชย อุปญญ เมื่อ พ.ศ. 2538 ผูเ ลาจึงไดหา

ขอมูลเพิ่มเติมอีก ดังนี้
นายนพดล อุปญญ ดํารงตําแหนงอาจารยใหญ เมื่อ พ.ศ. 2528 ยังไมครบเกษียณราชการ

ก็เสียชีวิตดวยโรคตับแข็ง เมื่อวันที่ 12 เมษายน 2540 นายนําชัย อุปญญ ผูชวยอาจารยใหญจึง

รักษาการแทน จนถึงวันที่ 3 มิถุนายน 2541 อาจารยนําชัย ก็ยายไปโรงเรียนบานโนนยาง อําเภอ
หนองสูง อาจารยใหญคนตอมา คือ :-
19. นายอุตสาหะ กลางประพันธ อาจารยใหญ พ.ศ. 2541 - พ.ศ. 2543
20. นายถิระ นามอุทัย พ.ศ. 2543 – 2543
21. นายธีระ เสียงล้ํา ( ผูอานวยการ )
ํ 9 พ.ย. 2543 - ปจจุบัน
ในชวงที่นายสิงห โพธืไสย ( ชาวบานทั่วไปจะเรียกทานดวยความเคารพวา “ครูใหญ
สิงห” ผูเลาขออนุญาตเรียกทานตามชาวบาน ) ดํารงตําแหนงครูใหญอยูนนจํานวนนักเรียนเริ่ม
ี้
มากขึ้น จนอาคารเรียนหลังเการองรับไมได ครูใหญสงหจงชักชวนชาวบานระดมแรงสรางอาคาร
ิ ึ

23. 23
เรียนหลังใหม เปนอาคารหลังใหญมาก 2 ชัน 13 หองเรียน เสา 37 ตน ใหญที่สดในเขตอําเภอคํา
้ ุ
ชะอี การหาตัวไมก็ระดมชาวบาน เสา 30 กวา ตาน ก็ตกใหชาวบานชวยกันหาถากในดงในปาทัง ้
ใกลและไกล ตกให 4 – 6 ครัวเรือน ตอหนึ่งตน หรือมากกวาหนึ่งตนก็ได การลากเสาออกจากปาก็
ใชวิธีแบบภูมิปญญาชาวบาน คือยืมเกวียนชาวบานสําหรับบรรทุกเสา เสาแตละตนทังใหญและยาว
 ้
หนักมาก วัวลากไมไหว ตองระดมกําลังของนักเรียนลากออกมา เมือเอาเสาบรรทุกเกียวนเรียบรอย
่
แลว ก็เอาเชือกหนังเสนยาวผูกกับเกวียนอยางแนนหนา แลวตอยาวออกมาขางหนาหลายเสนใหยาว
พอที่จะใหนกเรียนหลายคนชักลากอยางทุลกทุเล โดยมีครูเปนผูควบคุม ทางสมัยนันเปนทาง
ั ั ้
เกวียนแคบๆ สองขางทางเปนปาทึบ ตรงทางโคงตองชวยกันเบนหัวเสาทีละนิดจนกวาจะตรงทาง
แลวจึงลากตอ ถึงทางโคงอีกก็ชวยกันเบนหัวเสาอีก ดังนี้เรือยไป และทางก็เปนทางที่มฝุนเยอะ
่ ี
เทาหลายเทาของนักเรียนย่ําลงไป พรอมทั้งบางครังก็ไดเตะเอาฝุนดวยเพราะทางขรุขระ ทําใหฝุน
้
คลุงตลอดทาง หายใจเอาฝุนเขาไป พอสังน้ํามูก ปรากฏวาน้ํามูกดําปเลย การลากเสามานีลากไดวัน
 ่ ้
ละตน สองตน แลวแตวาจะยืมเกวียนชาวบานไดมากนอยขนาดไหน และดูกําลังขอนักเรียนดวย
ทุกคนเหนื่อยแตสนุกและมีความสุข ครูใหญสงหทานมีจตวิทยาสูงมาก ปลอบขวัญใหกําลังใจ
ิ ิ
ตลอด ทานบอกวา “ขุดน้ําบอ กอศาลา ยอขาผูเฒา” นี้จะไดบญมาก ขุดน้ําบอ ก็คือขุดบอน้ําให
ุ
คนทั้งหลายไดดื่มไดใช กอศาลาคือสรางศาลาไมวาศาลาริมทาง หรือศาลาโรงเรียน ยอขาผูเฒา
แปลวายกขาผูเฒา หมายถึงการปดกวาดถนนหนทาง มีเศษไมหรือหนามก็เอาออกไปทิง ทําสิ่ง ้
เหลานีถือวามีบญมาก
้ ุ
เมื่อไดเสาครบแลวก็หาไมโครงตางๆ ทั้งกระดานพื้น กระดานฝา อันนี้เปนเรื่องของ
ชาวบานระดมกันจัดหา เมื่อทุกสิ่งทุกอยางพรอมแลว ก็วาจางชางชาวญวนจากมุกดาหารโดยมี

“องมอด” เปนหัวหนาชางมาสรางจนแลวเสร็จในป 2500
เมื่อสรางเสร็จแลวก็มการฉลองที่ยิ่งใหญมากในสมัยนั้น มีการเตรียมงายอยางยิงใหญ มี
ี ่
การแสดงของนักเรียนทุกระดับชั้น โดยเฉพาะ การฟอนของนักเรียนหญิงตังแต ป. 1 ถึง ป. 4 ใน
้
สมัยนั้นนักเรียน ป. 4 เกือบเปนสาวแลว โดยโรงเรียนไดเชิญ นายบุญชัย ไวสูศก (นองชายของ
ึ
คุณครูเวชณิชย ไวสูศก ซึ่งตอมาก็คอคุณครูบุญชัย ไวสูศก) ตอนนั้นนายบุญชัยยังเปนนักเรียนอยู
ึ ื  ึ
( เขาใจวาเปนนักเรียน ม.ปลาย ) ทานสอนฟอน 2 รายการที่มีเพลงประกอบ รายการทีหนึ่งมีเพลง ่
“แมเอยงามจริง งามเหลือทุกสิงเปรียบเปรย เกินหาคําใดเอย มาเฉลยคําอาง...”
่
( ตอมาจนผูเ ลาเปนหนุมจึงไดรูวาเปน “เพลงกินรีเลนน้ํา ) รายการที่สองใชเพลงพมารําขวาน “รํา
เถิดนองแมรูปทองขอเชิญมารํา จะชาอยูไฉนดูใครๆเขาออกมารํา ตามทํานองเสียงเพลงรองสงนํา

...” สองเพลงนี้เปนที่ฮือฮามากรองไดกนทั้งหมูบานทุกระดับชัน ขนาดออกไปเลียงควายอยูกลาง
ั ้ ้ 
ทุงก็ยงไดยนมาจากหลังควาย (ไมใชจากวิทยุแตจากปากของเด็กเลียงควาย เพราะวิทยุสมัยนั้นทัง
ั ิ ้ ้
บานคําชะอีมเี พียงสองเครื่อง คือของเจกหมาคํา เตี่ยของคุณบุญชวย แซเซีย และอีกเครื่องจํา

24. 24
ไมไดวาเปนของใคร วิทยุสมัยนั้นใชถานเปนลัง ประมาณ 6 โหล ) การแสดงรายที่สองนี้ นายบุญ
ชัยไดคิดประยุกตเครื่องประกอบการฟอน คือ เศษกระดานพื้น กระดานฝาที่เหลือจากการสราง
โรงเรียน ตัดเอากวางยาวประมาณ 7 X 12 ซม. ใหผูฟอนถือคนละสองอัน เวลาฟอนในทาทีเ่ อามือ
สองขางขึ้นเหนือศีรษะก็จะเอาไมทถือนี้กระทบกันใหรับกับจังหวะเพลง ดูแลวพรอมกันสวยงาม
ี่
มาก เปนที่ฮือฮามาก สวนผูเลาตอนนั้นอยู ป. 3 แสดงหมอลําหมู โดยแสดงเปนพอพระยา แตถา
พี่ชายอยูพชายจะเปนพอพระยา ผูเ ลาก็เลนเปนเสนาหมากขี้กา และเปนทาว และแตงกลอนลําให
ี่
คนอื่นลํา เรื่องที่แสดงคือ จําปาสี่ตน ตัวนางอัคคีคอ ด.ญ. มาลาตรี อุปญญ (พี่สาวของอาจารยนํา
 ื 
ชัย อุปญญ ) นาง คํากองคือ ด.ญ. สําลี ศรีหาจักร (พี่สาวของคุณเกียรติศกดิ์ ศรีหาจาจักร) และ
 ั
ด.ญ.ปราศรัย คนซื่อ (ภรรยาของผูใหญวันเทศ กุลวงค) สับเปลี่ยนกัน นางสนม ก็มี ด.ญ.กอดแกว

แสนโสม (นองสาวของคุณทองไพ แสนโสม) เสนาหมากขี้กาที่สรางสีสนใหแกคณะมากที่สด คือ
ั ุ
ด.ช. เดนชัย สุวรรณไตรย (อาจารยเดนชย สุวรรณไตรย) มีมุกตลกมากมาย หมอแคนคือ นาย
เถาวัลย อุปญญ พี่ชายคนโตของผูเลา ถาแกไมอยูกให ด.ช. อุดม คําใบ แทนพอกลอมแกลมไปได
็
และอีก 3 – 4 คน จําไมได (หมอลําคณะนี้มีแตเด็กๆ แตดงมาก ไดแสดงแลกพริกใครอยากชมตอง
ั
เอาพริกมาแลก ไดพริกตังหลายกิโลกรัม และยังรับงานทังในบาน และตางบาน งานละ 20 บาท
้ ้
สมัยนั้นถือวามากและคุมคา หมอลําคณะนีไดสลายลงเมื่อครอบครัวของผูเ ลายายไปนิคมคําสรอย
้
เมื่อป 2501)
ครูใหญสงห ทานเปนคนบานหนองหาง อําเภอกุฉินารายณ จังหวัดกาฬสินธุ แตมามี
ิ
ภรรยาที่บานคําชะอี ในชวงที่ทานเปนครูใหญ นอกจากพาชาวบานสรางอาคารเรียนแลว ทานก็ได
พัฒนาโรงเรียนใหกาวหนาขึ้นอยูในแนวหนาของอําเภอคําชะอี จนไดเขียนปายติดที่หนาอาคาร
หลังที่ทานพาสรางวา “โรงเรียนโพธิไสยวิทยา”

ตอมา ในชวงที่ ครูใหญแถม ศรีหาจักร เปนครูใหญนั้น ก็มีเรื่องฮือฮา ตื่นเตน และดีใจ
สําหรับชาวบานคําชะอี คือ จอมพล สฤษดิ์ ธนรัชต นายกรัฐมนตรี ไดมาเยี่ยมบานคําชะอี
ทั้งนี้เนื่องจากวา สมัยเปนเด็ก เด็กชายแถม และเด็กชายสฤษดิ์ มีบานอยูในซอยเดียวกันใน

มุกดาหาร จึงเปนเพื่อนที่รักกันมาก ไปไหนไปดวยกัน “ ... ทานสฤษดิ์เปนคนชอบเทียว ชอบเลน
่
สมัยนั้นยังไมมอะไรใหเลน วันๆ มีแตเลนน้ําโขง เลนในน้าตื้นๆ เพราะยังวายน้าไมเกงโยเฉพาะ
ี ํ ํ
สฤษดิ์วายน้ํายังไมแข็ง เพราะเปนคนอวนอุยอาย... เขาก็ชอบเปนหัวหนา พาคิดหาเรืองเลนสนุกๆ
 ่
เพื่อนๆ ก็เลยตั้งใหเปนหัวโจก แตเวลาสฤษดิ์จะไปไหน สฤษดิ์จะไมลืมเพือน...” นี่เปนคําเลาสวน
่
หนึ่งของครูใหญแถมทีเ่ ลาถึงความเปนเพื่อนกับจอมพลสฤษดิ์ อยูมา พ.ต. หลวงเรืองเดชอนันต (
ทองดี ธนรัชต ) พอของเด็กชายสฤษดิ์กไดนําเด็กชายสฤษดิ์เขาหนังสือทีกรุงเทพ จนเวลาผานไป
็ ่
หลายป เด็กชายสฤษดิ์กไดกลายเปนจอมพลสฤษดิ์นายกรัฐมนตรี แตไมเคยลืมเพื่อนเมือสมัยเปน
็ ่
เด็ก เมื่อจอมพลสฤษดิ์มาตรวจราชการที่ภาคอีสาน ไดเลยมาที่มุกดาหาร (สมัยนันเปนอําเภอขึ้น
้

25. 25
นครพนม ) จึงไดขึ้นแฮริคอปเตอรมาเยียมครูใหญแถมที่บานคําชะอี ชาวบานใหการตอนอยาง
่ 
ใหญโต เมือทานขึ้นอาคารเรียนหลังทีครูใหญสิงหพาสราง ทานก็ตบันไดชันมากขึ้นใหแกไข
่ ่ ิ
ตอมาครูใหญแถมจึงไดแกไข เมื่อจอมพลสฤษดิ์จะกลับทานไดเอาเงินสวนตัวใหครูใหญแถมใน
ฐานะเพื่อนรักเกา เมือครูใหญแถมกลับถึงบานเอาเงินออกมานับดูเปนเงิน 20,000 บาท (สมัยนั้นมี
่
คามากเหลือเกิน ) ที่เลามานีเ้ ปนเหตุการณตอนหนึ่งในชวงที่ครูใหญแถมเปนครูใหญที่นี่
ปจจุบัน โรงเรียนชุมชนบานคําชะอี ไดรับการพัฒนาคุณภาพการศึกษาใหนักเรียนเปนผูที่
“ เกง ดี มีความสุข” เปดการเรียนการสอนตั้งแตระดับอนุบาลจนถึงระดับประถมศึกษาตอนปลาย
ภายใตการอํานวยการของ ทานผูอํานวยการธีระ เสียงล้ํา นักบริหารมืออาชีพ บริหารทั้งการศึกษา

และบริหารชุมชนดวย ทานเขากับชุมชนไดดีมาก จึงสามารถดึงบุคลากรในทองถิ่นเขามาสนับสนุน
การศึกษา ยังผลใหการศึกษากางหนาอยางนาชื่นชม.
หมายเหตุ ผอ. ธีระ เสียงล้ํา เปนชาวบานหวยทราย และเปนที่นาชืนชมวาบานหวยทราย
่
มีบุคลากรในวงการศึกษาทีเ่ ปนถึงระดับผูอํานวยการในปจจุบัน ถึง 8 คน คือ

1. นายสมบัติ ผิวขํา
2. นายอุทศ ผิวขํา
ิ
3. นายธีระ เสียงล้ํา
4. นายสมปอง เสียงล้ํา (นองนายธีระ เสียงล้า) ํ
5. นายกิตติศักดิ์ เสียงล้ํา
6. นายนิพนธ เสียงล้ํา
7. นายอาทิตย อมรสิน (เขยบานหวยทราย)
8. นายชัยยา สาระไชย (เขยบานหวยทราย)
( นายกิตติศกดิ์ เสียงล้ํา ผูใหขอมูล เมื่อ 1 พ.ย. 2552)
ั  
โรงเรียนคําชะอีพิทยาคม
ผูที่จุดประกายในเรื่องการตั้งโรงเรียนนี้ คือ อาจารยบรรเลง อุปญญ อาจารยใหญ
โรงเรียนบานนาปุงในขณะนั้น (ทานเสียชีวิตเมือ 8 พฤษภาคม 2546 ) อาจารยบรรเลงเปนเพื่อน
่
รักกับ อาจารยอรุณ ธานี อาจารยใหญโรงเรียนคําบกวิทยาคารในขณะนั้น ทั้งสองทานนี้ไดพบกัน
ในวันหนึ่ง อาจารยอรุณไดปรารภกับกับอาจารยบรรเลงวาจะขอเปดสาขาของโรงเรียนคําบกวิทยา
คาร ที่บานคําชะอีจะไดไหม อาจารยบรรเลงก็มีความตองการอยางแรงกลาอยูแลวที่จะใหมี
โรงเรียนมัธยมในหมูบานจึงเห็นดวยในหลักการ แตไดบอกอาจารยอรุณวาจะขอปรึกษากับ

ชาวบานดูกอน 

26. 26
ไมกี่วันตอมาอาจารยบรรเลงก็ไดเสนอเรื่องนี้ในที่ประชุมใหญของชาวบานคําชะอีที่วัดโพธิ์
ศรีแกว ชาวบานทุกคนเห็นดวย แตไมเห็นดวยที่จะใหเปนสาขาของโรงเรียนคําบกวิทยาคาร
อาจารยวิบูลย สุวรรณไตรย จากโรงเรียนชุมชนบานคําชะอี เสนออยากใหเปนสาขาของโรงเรียน
คําชะอีวิทยาคาร อําเภอคําชะอี ชาวบานทุกคนเห็นดวย วันตอมา อาจารยวิบูลย จึงไดปรึกษากับ
อาจารยเพียร สุวรรณไตรย ผูอํานวยการโรงเรียนคําชะอีวทยาคารในขณะนั้น อาจารยเพียร ตกลง
 ิ
ทันทีโดยไมตองคิด โดยใหสภาตําบลคําชะอีทําเรื่องเสนอมา ทางสภาตําบลคําชะอีโดย กํานันแถม
แสนโสม เปนประธานสภาฯ มีอาจารยวิบลย เปนเลขาสภาฯ ก็ไดทําเรื่องขอใหโรงเรียนคําชะอี
ู
วิทยาคาร มาเปด โรงคําคําชะอีวิทยาคาร สาขาบานคําชะอี ขึ้นที่บานคําชะอี และไดรับอนุมัติทนทีั
ในที่สด โรงเรียนคําชะอีวทยาคาร สาขาบานคําชะอี ก็ไดเปดรับนักเรียนรุนแรกในป
ุ ิ
การศึกษา 2534 โดยโรงเรียนคําชะอีวทยาคารไดสง อาจารยประพันธ วังคะฮาต ผูชวย
ิ
ผูอํานวยการโรงเรียนคําชะอีวทยายาคาร มาเปนผูประสานงาน ใชที่ทําการสภาตําบลคําชะอี (ตอน
ิ
นั้นที่ทําการสภาตําบลคําชะอีอยูทบริเวณสถานีอนามัยในปจจุบัน ตอมาไดรื้อลงไปสรางใหมทหนา
ี่ ี่
วัดโพธิศรีแกว เดี๋ยวนี้เปนทีทําการผูใหญบานหมู 11 ) เปนอาคารเรียนชั่วคราว ตอมา อาจารย
์ 
ประพันธ ไดรับคําสังกรมสามัญศึกษาใหไปดํารงตําแหนงอาจารยใหญโรงเรียนดงหลวงวิทยา อ. ดง
่
หลวง จ. มุกดาหาร โรงเรียนคําชะอีวิทยาคารจึงมีคําสังให อาจารยสงเสริม เมืองฮาม อาจารย 2
่
รัดับ 5 โรงเรียนคําชะอีวทยาคาร มาเปนผูประสานแทน ตอมาชาวบานไดชวยกันสรางอาคารเรียน
ิ
ชั่วคราวให 1 หลัง โดยการนําของ กํานันแถม แสนโสม (เปนทั้งกํานันและประธานสภาตําบลคําชะ
อีในขณะนั้น) ผูใหญเหมย สุวรรณไตรย ผูใหญสกล คนซื่อ ผูใหญเปอะ วังคะฮาต ผูชวยผูใหญ

วันเทศ กุลวงค อาจารยวิบลย สุวรรณไตรย อาจารยพิน สุวรรณไตรย (ทานอาจารยพินผูนี้เปน
ู 
นักประสานสิบทิศที่มีศกยภาพสูงมากหาผูเ สมอไมได ) พรอมทั้งชาวบานทัง 4 หมูบาน และ
ั ้
หมูบานอื่นๆ นับเปนความรวมมือครั้งยิงใหญมากครั้งหนึงในประวัติบานคําชะอี ไมมงบประมาณ
่ ่ ี
แมสลึงเดียวแตเอาแรงกายแรงใจและพลังสามัคคีสเู อา ขอบริจาคจากชาวบานตามกําลังศรัทธา บาง
คนก็บริจาคตนไมแลวพากันไปเลื่อย ใครมีเลื่อยยนต อยางเชน คุณสันดร คนซือ ก็เอามาเลื่อยใหฟรี
่
เงินที่ชาวบริจาคเปนคาน้ํามัน เงินซื้อสังกะสีไมมเี พราะราคาตั้ง 30,000 บาท อาจารยวิบลยก็ไป
ู
“เซ็น” เอาจาก “รานสุขุมภัณฑ” อําเภอบัวขาว ซึ่งทางรานก็ใจดีและเห็นความสําคัญของการศึกษา
ก็ให “เซ็น” มา เปนเวลาหลายเดือนกวาจะหาเงินไปใชไดหมด
ตอนแรกๆ ก็มปญหาเรื่องทีดินบางนิดหนอย กลาวคือ ทีดนตรงที่ตั้งโรงเรียนคําชะอีพิทยา
ี ่ ่ ิ
คม นี้ เปนที่ดนของ ราชพัสดุ โดยใหโรงเรียนชุมชนบานคําชะอี เปนผูดูแล และโรงเรียนชุมชน
ิ 
บานคําชะอีไดทําเปนสวนเกษตรของนักเรียน อาจารยนพดล อุปญญ อาจารยใหญของโรงเรียน

ชุมชนฯ ขณะนั้น ทานก็เปนนักพัฒนาดานการศึกษา และทานมีโครงการเปดโรงเรียนประถม
ขยายโอกาสอยูแลว พอชาวบานขอตั้งโรงเรียนมัธยมขึนทานก็เลยสะดุดความคิดนิดหนึง ตอเมื่อ
้ ่

27. 27
ไดพดคุยทําความเขาใจกับชาวบาน และสอดคลองกับความคิดของทานอยูแลว ทานก็ตกลงมอบ
ู 
ที่ดินดังกลาวนี้ให และใหความรวมมืออยางเต็มที่
ชาวบานพากันสรางอาคารชั่วคราวได 1 หลัง ในป พ.ศ. 2536 นายบรรจง พงษศาสตร
อธิบดีกรมสามัญศึกษาในขณะนั้น ไดมาตรวจราชการที่โรงเรียนดงมอญวิทยาคม อ.เมือง จ.
มุกดาหาร อาจารยเพียรจึงไดเชิญทานมาทีโรงเรียนสาขาของคําชะอีวิทยาคารแหงนี้ เพื่อใหชาวได
่
มอบอาคารเรียนชั่วคราวให ทานก็ไดมาและรับมอบอาคารเรียนชั่วคราวเมือวันที่ 18 มิถุนายน
่
2536 ชาวบานไดใหการตอนรับอยางอบอุน มีพิธบายศรี สูขวัญให และผูกผาขาวมารอบเอวใหตง
 ี ั้
หลายผืน จนทานประทับใจในความ “เยอะแยะ” ของผาขาวมา และขณะเดียวกันนี้ทางชาวบานก็
ไดขอทานเปดโรงเรียนสาขาแหงนีใหเปนเอกเทศ ทานก็รบปากวา จะพิจารณาใหเปน “หนึ่งใน
้ ั
รอย” ของโรงเรียนมัธยมทั่วประเทศที่จะเปดในปงบประมาณ 2537 แตขอใหทําเรื่องไปยังกรม
สามัญศึกษาโดยดวน
เมื่อทานกลับแลวทางสภาตําบลและชาวบานก็ประชุมใหญอีกครั้งหนึ่งเพื่อจะหาชื่อของ
โรงเรียน ตางก็มแนวคิดหลายแนวคิด เชนบางทานก็วานาจะเอาชื่อของบรรพบุรุษในอดีตทีเ่ คย
ี
สรางบานแปลงเมืองเรามา เชน ขุนคําชะอีบํารุง ขุนนิคมคําชะอี เจาชัยอภิเดช ฯลฯ บางคนก็ออก
ความเห็นวานาจะใหมีคําวา “คําชะอี” แลวหาคําตอทาย ก็นึกถึงโรงเรียนคําชะอีวิทยาคารซึ่งเปน
โรงเรียนแม ก็นาจะเอาคําตอทายทีใกลเคียงกับโรงเรียนแม สุดทายทีประชุมก็เอาชื่อวา “โรงเรียน
่ ่
คําชะอีพิทยาคม” เมื่อไดชอโรงเรียนแลวก็ทาหนังสือเพือขอเปดเปนโรงเรียนเอกเทศโดยได
ื่ ํ ่
ดําเนินการตามขั้นตอนทันที หนังสืออีกชุดหนึงไดนําลงไปหาทานเองที่กรมสามัญศึกษา
่
ที่ลงไปคราวนัน มี 1. กํานันแถม แสนโสม 2. ผูใหญเหมย สุวรรณไตรย 3. ผูใหญเปอะ
้
วังคะฮาต 4. นายวันเทศ กุลวงค 5. อาจารยวบูลย สุวรรณไตรย 6. ผูใหญเสนาะ อุปญญ
ิ 
7. อาจารยนําชัย อุปญญ 8. นายสันดร คนซื่อ 9. อาจารยพัฒนี สุรรณไตรย 10. นางวินัย วัง

คะฮาต 11. นางปราศรัย กุลวงค 12. นางทองมี ไวสูศก 13. นางคําเผิน แสนโสม 14. นาง
ึ
ประสงค สวัวสดิวงศชัย ลงไปคราวนั้นบังเอิญอธิบดีไมอยู ทานติดราชการทีอื่น จึงฝากหนังสือให
่
เจาหนาทีไวโดยบอกวาชาวบานคําชะอีนําหนังสือขอเปนโรงเรียนมัธยมเปนเอกเทศมาเสนอใหทาน
่
อธิบดีพิจารณา เจาหนามีทานนีเ้ คยไดตดตามทานอธิบดีมาที่บานคําชะอีเมือคราวมอบอาคารเรียน
่ ิ ่
ชั่ว เมื่อรําลึกไดก็รองออทันทีพรอมทังถามคืนวา “บานที่มอบผาขาวมาใหเยอะแยะนันเรอะ” ทาง
 ้ ้
คณะก็ตอบวาใชแลว เจาหนาทานนันก็พอใจและรับปากวาจะนําหนังสือนําเรียนทานอธิบดีให
้
ในที่สดวันแหงความปลาบปลื้มก็มาถึง วันที่ 2 กุมภาพันธ 2537 กระทรวงศึกษาธิการ ได
ุ
ประกาศจัดตั้งโรงเรียนมัธยมในอําเภอคําชะอีอีกหนึ่งโรง ชื่อวา “โรงเรียนคําชะอีพิทยาคม”
มีนายสถิต จิตจักร ผูอํานวยการโรงเรียนคําชะอีวิทยาคารเปนผูบริหารคนแรก ( อาจารยเพียร นัน
 ้
ไดยายไปดํารงตําแหนงผูอํานวยการโรงเรียนเรณูนครวิทยานุกูลแลว)

28. 28
ตอมา กรมสามัญศึกษาไดมีคําสังที่ 2292/2537 ลงวันที่ 13 พฤษภาคม 2537 แตงตั้งให
่
นายสงเสริม เมืองฮาม มาดํารงตําแหนง ครูใหญ – อาจารยใหญ และผูอํานวยการระดับ 8 มา

จนถึงปจจุบน (พ.ศ.2552)
ั
โรงเรียนคําชะอีพิทยาคม เปนโรงเรียนที่ชาวบานใหความสนใจสงบุตรหลานเขาเรียน ไม
วาในเขตบานคําชะอี หรือจากบานอืน ทองถิ่นอื่น นอกจากนี้ยงมีผูเห็นความสําคัญของศึกษามาให
่ ั
ความอุปการะ โดยมอบเงินเพื่อเปนทุนการศึกษาของนักเรียน ดังตอไปนี้ :-
1. พระเดชพระคุณเจา พระวิเทศธรรมรังษี เจาอาวาสวัดไทยกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. หรือ
หลวงตาชี ไดกรุณามอบเงินจํานวน 200,000 บาท เพื่อตังเปนมูลนิธิ ชือวา “มูลนิธิหลวงพอพระ
้ ่
มหาสุรศักดิ์ ชีวานนฺโท” ปจจุบันเปนเงินถึง 624,756 กวาบาทแลว นอกจากนีทานยังใหงบ
้
สิ่งกอสรางและการสอนอีกหลายอยาง เชน
- อาคารเรียน ขนาด 4 หองเรียน เปนเงิน 1,200,000 บาท
- อัฒจรรยเชียรกีฬา เปนเงิน 144,750 บาท
- อาคารเกษตร เปนเงิน 100,000 บาท
- สื่อการสอนเทคโนโลจี เชน เครื่องฉายภาพขามศีรษะ และอีกหลายรายการ
นอกจากนี้ทานยังใหทุนการศึกษาแกนกเรียนที่ขดสน โดยใหทุนเรียนตั้งแตระดับมัธยม
ั ั
จนถึงระดับอุดมศึกษา มีผูจบปริญญาตรีออกมามีงานทําแลวหลายคน และกําลังเรียนตอปริญญาโท
ก็มี นับวาพระเดชพระคุณทานมีเมตาบารมีคุณูปการตอโรงเรียนอยางอเนกอนันต
พระวิเทศธรรมรังษี เดิมทานชื่อ พระมหาสุรศักดิ์ ชีวานนฺโท ไดบวชเรียนที่วัดโพธิ์ศรี
แกวบานคําชะอี เปนศิษยของทานพระครูลุน เขมิโย ทานเปนผูที่เรียนเกงมากจนสอบเปรียญได
เปนมหามหา คนทังหลายจึงนมัสการเรียกทานวา “พระมหาสุรศักดิ” ทานมีความเจริญในธรรม
้ ์
จนตําแหนงสูงขึนเรื่อยๆ จนปจจุบนทานดํารงตําแหนงเจาอาวาสวัดไทยกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. ประเทศ
้ ั
สหรัฐอเมริกา ทานเปนพระที่มีชื่อเสียงทั่วประเทศมีลูกศิษยลูกหามากมาย
เมื่อวันที่ 9 กุมภาพันธ 2546 ทานมาเยียมโรงเรียนคําชะอีพิทยาคม ทางโรงเรียนจัดพิธี
่
บายศรีสูขวัญและอวยพรปใหมใหทาน มีโรงเรียนหลายโรงเรียนทีทานใหความอุปการะนํารายการ
่
แสดงมาแสดงเฉลิมฉลองงานนีใหทาน ตอนนั้นขาพเจานายณรงค อุปญญ ผูเลา ยังสอนอยูมี่
้ 
โรงเรียนหนองสูงสามัคคีวิทยา ไดนํานักเรียนมาแสดงดนตรีไทยเพือเฉลิมฉลองงานดวย
่
2. กองทุนการศึกษา เพียร – ประภาพร สุวรรณไตรย เริ่มแรกเปนเงิน 10,000 บาท
ปจจุบันเปนเงิน 30,000 กวาบาทแลว
3. กองทุนประพันธ – ฟาหยาด เริ่มแรก (ป 2536) เปนเงิน 2,000 บาท ปจจุบันเปนเงิน
167,453 บาท
4. กองทุน นิชนันท – เสาวนิตย วังคะฮาต เริ่มแรก เปนเงิน 100,000 บาท ปจจุบัน

29. 29
เปนเงิน 194,101 บาท
คุณนิชนันท และเสาวนิตย วังคะฮาต เปนสองสาวพี่นองชาวบานคําชะอี เปนบุตรสาว
ของ นายวันทอง และนางพลอย วังคะฮาต สองสาวนี้แตงงานและทํามาหากินทีกรุงเทพ มีฐานะดี
่
ถึงขันคหบดี แตยังเปนคนติดดิน รักบานเกิด ไมลืมชาติกาเนิด ไมถอเนื้อถือตัววาเปนผูมีฐานะดี
้ ํ ื
กลับมาเยียมบานก็ยงใหความเปนกันเองกับญาติพี่นองอยางเสมอตนเสมอปลายโดยไมรังเกียจ
่ ั 
เดียดฉันท ที่สําคัญคือเปนคนมีวิสยทัศนกวางไกล มองเห็นความสําคัญของการศึกษา จึงไดมาตั้ง
ั
กองทุนใหแกโรงเรียนดังกลาวแลว และยังเปนผูใหความอุปถัมภบํารุงวัดวาศาสนาอีกหลายแหง

ไมแน ในอนาคตอันไมไกล สองสาวคนดีศรีวังคะฮาตนี้อาจจะมาตั้งมูลนิธิใหแกโรงเรียนคําชะอี
พิทยาคมอีกมูลนิธิหนึ่งก็เปนเรื่องที่เปนไปได
โรงเรียนคําชะอีพิทยาคม โดยการบริหารของ ผูอํานวยการสงเสริม เมืองฮาม รวมกับคณะ
ครูและบุคลากรทุกฝายไดพากันทุมเทพัฒนาการศึกษาใหแกเยาวชนลูกหลานจนกาวหนา นักเรียน
มีผลงานมากมายจนมีชื่อเสียงขจรขจายไปไกล จนไดรบการคัดเลือกใหนกเรียนและคุณครูหลาย
ั ั
ทานใหไปศึกษาดูงานตางประเทศ เชน สิงคโปร ฟลิปปนส มาแลวหลายครั้ง และคงจะพัฒนาไป
เรื่อยๆ โดยไมหยุดยั้ง สมเปนสถานทีที่ขัดเกลาจิตวิญญาณของเยาวชนใหมงสูความเปนสาธุชน.
่ ุ
โรงไฟฟาบานคําชะอี
กอน พ.ศ. 2511 ยอนลงไปสูอดีต บานคําชะอียงไมมไฟฟาใช ตกกลางคืนก็อาศัยแสง “กะ
ั ี
บอง” ภาษากลางวา “ไต” หรือตะเกียง อยางที่สุดคือตะเกียงเจาพายุ แตมนอยหลังคาเรือนที่มี
ี
ตะเกียงเจาพายุ จะมีแตรานคาและผูมีอนจะกิน เชน ครู เปนตน สวนไฟฟาเห็นเฉพาะในโอกาสที่
ั
รถขายยามาฉายหนัง ซึ่งมีเขามาปละหน
โรงไฟฟาบานคําชะอีนั้น เริ่มตั้งเมือ พ.ศ. 2511 สมัยนั้นมีนายตรอง อุปญญ เปนกํานัน ผู
่ 
ที่เปนหัวเรี่ยวหัวแรงที่สําคัญที่ทําเรื่องขอโรงไฟฟา คือ นายสมนึก เคนโพธิ์ พัฒนาการตําบลคําชะ
อีในขณะนั้น ทานเปนคนจังหวัดขอนแกน แตไดมาเปนเขยของบานคําชะอี เมืองบประมาณตก
่
มาแลว ชาวบานก็ระดมกันหาเสา ซึ่งเปนเสาไมเนือแข็ง ติดตั้งฝงจนรอบหมูบาน แลวจัดหาตัวไม
้ 
เพื่อตั้งโรงไฟฟา และบานพักของเจาหนาที่ โดยเริ่มดําเนินการกอสรางเมื่อประมาณเดือน
กุมภาพันธ 2511 พอถึงปลายปก็สําเร็จและไดจายกระแสไฟฟาเขาตามบานเรือนภายในหมูบาน
สถานที่ตงโรงไฟฟาและบานพักเจาหนาที่นั้น ในปจจุบันนีคือตรงมุมรั้วโรงเรียนคําชะอี
ั้ ้
พิทยาคมทางทิศใตดานตะวันออก ใกลบานพักครู เปนโรงไฟฟาทีใชเครื่องจักรปน แตละวันจะเริ่ม
่
ปลอยกระแสไฟตั้งแตเวลา 18 : 00 – 24 : 00 น.

30. 30
ชาวบานทุกครัวเรือนตางชืนชมยินดีที่มไฟฟาใช จึงพากันจัดงานฉลองโรงไฟฟาอยาง
่ ี
ยิ่งใหญ รวมลงขันกันจางหมอลําเรื่องตอกลอนคณะที่โดงดังที่สดของภาคอีสานในสมัยนั้น คือ
ุ
“คณะรังสิมันต” มีหมอลํา ทองคํา เพ็งดี (พระเอก) และ หมอลําฉวีวรรณ ดําเนิน (นางเอก) ซึ่งลํา
ไดไพเราะมากทั้งทํานองและเสียงลํา จึงเรียกกันงายๆ วา “หมอลําคณะทองคํา-ฉวีวรรณ” สถานที่
จัดงานใชสนามโรงเรียนชุมชนบานคําชะอี การมีหมอลําคณะดังมาลําสมัยนั้นเปนทีฮือฮามาก ขาว
่
โจษจันไปไกลถึงตางหมูบาน ตางตําบล ตางอําเภอ ตางจังหวัด มีคนมาดูอยางมืดฟามัวดิน
เจาหนาที่ที่มีหนาที่ควบการเปด – ปด เครื่องกําเนิดไฟฟา และจายกระแสไฟฟา เรียกวา
“หัวหนาหนวยบริการไฟฟายอย” หัวหนาหนวยคนแรกที่ทางการไฟฟาสงมาคือ “นายสม
ประสงค ศรีหาจักร” ( คนบานคําชะอี ชื่อเลนวา “ตึ๋ง” เปนลูกชายของทานอาจารยแถม ศรีหาจักร
และเปนพี่ชายของนายเกียรติศกดิ์ ศรีหาจักร (หรือคุณเถิกเพ็ญแขซาวด) เมื่อนายสมประสงค
ั
เสียชีวิต ทางการไฟฟาก็ไดสง “นายวิชิต อวนไตร” มาแทน เมื่อนายวิชิตยาย “นายไพบูลย วิเศษ

สุนทร” มาแทน
ตอมาเมือประมาณ พ.ศ. 2515 การไฟฟาก็ไดพฒนามาเรื่อยๆ ทางการไฟฟาไดจัดงบมา
่ ั
พัฒนา เสาเดิมที่เปนเสาไมกเ็ ปลี่ยนเปนเสาดอนกรีตเสริมเหล็ก และไฟฟาเดิมที่ใชเครื่องจักรปน
กระแสไฟก็มาเปนไฟฟาเขือน และปลอยกระแสไฟฟาตลอด 24 ชั่วโมง โรงไฟฟาเดิมก็รื้อถอน
่
เดี๋ยวนี้บริเวณโรงไฟฟาเดิมก็เปนสวนหนึ่งของโรงเรียนคําชะอีพิทยาคม
นายไพบูลย วิเศษสุนทร หัวหนาหนวยก็ไดยายเขามุกดหาร ตําแหนงหัวหนาหนวยก็วาง
ลง คงมีแตผูควบคุมการจายกระแสไฟฟา จนกระทั่ง พ.ศ. 2524 การไฟฟาจึงไดสง นาย สมพงษ

นานโพธิ์ศรี (คนอําเภอนาแก จ. นครพนม) มาเปนหัวหนาหนวยแทนจนถึงปจจุบันนี้ และตอมา
นายสมพงษ ก็ไดเปนเขยบานคําชะอีจนถึงปจจุบน ั
พ.ศ. 2536 ทางการไฟฟามีการเปลี่ยนแปลงโครงสรางการบริหารงาน โดยไดยุบหนวย
บริการไฟฟายอยบานคําชะอีไปรวมกับ “การไฟฟาสวนภูมิภาคสาขาอําเภอคําชะอี” มาจนถึง
ปจจุบัน ( นายเหมย สุวรรณไตรย นายสมพงษ นานโพธิ์ศรี. 1 พ.ย. 2552 : สัมภาษณ )
การประปาบานคําชะอี
การประปาบานคําชะอีเริ่มมีในสมัยนายสมนึก เคนโพธิ์ เปนพัฒนาการตําบลคําชะอี ผูที่
ดึงงบประมาณมาใหคือ นายแสวง ธวัชวะชุม ส.ส. นครพนมในสมัยนั้น โดยใชน้ําจาก
หวยนอนมาผลิตน้ําประปา มีการสรางถังพักตรงกลางหมูบาน (ตรงขามบานของคุณเกียรติศกดิ์
 ั
ศรีหาจักร) มีการวางทอเรียบรอย และไดปลอยน้ําไดชั่วระยะหนึ่ง แตเนื่องจากบานคําชะอีเปน

31. 31
หมูบานทีอุดมสมบูรณ ในน้ํามีปลา ในนามีขาว ใตพนดินมีตาน้ําอยูมากมาย บานเรือนแตละหลัง
่ ื้
มีบอน้ําใชเอง จึงไมมใครสนใจใชน้ําประปา จะมีกเ็ พียงสวนนอย ในที่สุดการประปาชุดแรกนีก็มี
ี ้
อันลมเลิกไป คงเหลือเพียงถังรางเปนอนุสรณใหเราเห็นจนทุกวันนี้
ปจจุบัน การประปาบานคําชะอีมีอยู 3 แหง คือ
1. ในหมูที่ 1 อยูที่ตลาดสด ตรงขามโรงเรียนคําชะอีพิทยาคม เปนงบของ
กรมอนามัยจัดสรางให โดยมอบให อบ.ต. ดูแลตังแต 23 เมษายน 2542
้
2. ในหมูที่ 4 อยูที่วดโพธิ์ศรีแกว ซึ่งอยู 2 จุด คือที่หนาวัด จุดนี้เปนงบของ
ั
ทหารสรางให และที่หลังวัด จุดนีเ้ ปนงบของกรมสงเสริมการปกครองทองถิน จํานวน 2,290,000
่
บาท มอบให อบ.ต. ดูแลตังแตวันที่ 3 มิถุนายน 2551
้
3. ในหมู 14 จุดนี้อยูไกลหนอย คือ อยูนาวังสะนามติดหวยคันแทนอยหางจากบาน
ประมาณ 2 กม. เปนงบของกรมสงเสริมการปกครองทองถิ่น จํานวน 1,495,000 บาท มอบให
อบ.ต. ดูแลตั้งแตวนที่ 30 พฤศจิกายน 2549
ั
การประปาบานคําชะอีจะมีปญหามากในเรืองแหลงน้ํา ดังนั้น แทนที่จะมีถังประปาแหง
่
เดียวสามารถใหไดทั่วทั้งสีหมูบาน กลับมี ถึง 3 แหง 4 จุด แตก็ยงจายใหชาวบานไมทงถึง ตอนนี้
่ ั ั่
คงไดแตรอการสรางฝายหวยคันแทใหญ ซึงยังไมทราบวาจะไดมาเมื่อไร คงไดแตรอเรื่อยไป
้
( จากเอกสารของ อบ.ต. คําชะอี และายเหมย สุวรรณไตรย. 1 พ.ย. 2552 : สัมภาษณ )
ศูนยพัฒนาเด็กเล็กบานคําชะอี
ศูนยพฒนาเด็กเล็กบานคําชะอีกอตังเมื่อป 2523 สมัย นายจําลอง อุปญญ เปนกํานัน นาย
ั ้ 
แถม แสนโสม เปนผูใหญบาน นายหิมะ สุวรรณไตรย หมอ ร.พ.ช. โดยไดแรงบันดาลจากที่ไดไป

ประชุม อบรมและไดเห็นทีอื่นมีศนยพฒนาเด็กเล็ก จึงนําแนวคิดมาประชุมปรึกษาหารือกับ
่ ู ั
ชาวบาน และพัฒนาการตําบลสามทาน คือนายสมนึก เคนโพธิ์ นายลวน ทะสา และนายพิกล ุ
รอบคอบ พัฒนาการทังสามทานนี้เปนกําลังสําคัญในการดําเนินการจนไดรับงบประมาณมาสราง
้
อาคาร มีนายเหมย สุวรรณไตรย นายบานชื่น สุวรรณไตรย เปนชาง ( นายเหมย สุวรรณไตรย.
1 พ.ย. 2552 : สัมภาษณ ) เมื่อสรางเสร็จแลว ไดประชุมชาวบานเพือสรรหาผูดูแลเด็ก
่ 
(ผดด.) ในตอนแรกไดกําหนดวา ผูที่จะมาเปนผดด. ตองเปนหญิงสาวโสด รักเด็ก เมือพรอมแลว
่
จึงไดประกาศรับสมัครเด็กอายุ 3 – 6 ป มาเขาศูนย และไดเรียนเชิญทานอาจารยจินดา จิตจักร มา
เปด เงินเดือนของ ผดด. ก็เก็บจากผูปกครองทีนําเด็กมาเขาศูนย คนละ 60 บาท ตอเดือน เพราะ
่
งบประมาณจากทางการยังไมมี

32. 32
ศูนยฯ แหงนี้ไดพฒนาขึนมาเรื่อยๆ ตอมามีหนวยงานพัฒนาชุมชนเขามาดูและเรื่อง
ั ้
งบประมาณตางๆ ทั้งคาอาหารกลางวัน คาอาหารเสริม (นม) รวมทั้งคาตอบแทนของครูผดูแลเด็ก
ู
และอุปกรณการเรียนการสอนทุกอยาง ในปจจุบัน (2552 ) ไดโอนใหองคการบริหารสวนตําบล
คําชะอี เปนผูดูและรับผิดชอบ โดยไมมการเก็บคาบํารุง มีคณะกรรมการศูนยเปนผูบริหารจัดการ
 ี 
ศูนยพฒนาเด็กเล็ดบานคําชะอีในปจจุบัน มีเด็กอยูในความดูแล 63 คน มึครูผดูและเด็ก 3
ั  ู
คน คือ
1. นางจงลาวัลย พลวงศ
2. นางเตรียมจินดา แสนโสม
3. นางณัฐธยา สุวรรณไตรย
ครูในอดีต
1. น.ส. วัชราภรณ สุวรรณไตรย
2. น.ส. ประยงค ธงศิลป
3. น.ส. โสภา สุวรรณไตรย
4. น.ส. เพชรา อุปญญ
5. น.ส. มาลาศรี วังคะฮาต
6. น.ส. บุษกรณ เมืองฮาม
7. น.ส. มัจฉา สุวรรณไตรย
8. น.ส. พลรม กุลวงค
9. น.ส. ระบอบ วังคะฮาต
10. น.ส. ลําพูน อินทรภูวา
11. น.ส. สัญญาลักษณ คนซือ ่
ทําเนียบคณะกรรมการ
1. นายบุญทวี สุวรรณไตรย ประธาน
2. นายวิบลย สุวรรณไตรย
ู รองประธาน
3. นางคุณากรณ กิตอาษา
ิ เลขา
4. นางอนาโลม ราชชมพู เหรัญญิก
5. นางนิตยา สุวรรณไตรย กรรมการ
6. นางรัตนาภรณ คนซื่อ กรรมการ
7. นายนราธิป อุปญญ กรรมการ
8. นายวรธรรม วังคะฮาต กรรมการ
(จากเอกสารประวัติศูนยพัฒนาเด็กเล็กบานคําชะอี)

33. 33
ตลาดสดบานคําชะอี
กอนมาเปนตลาดสดดังที่เห็นในปจจุบันนีนั้น สมัยที่กงอําเภอคําชะอียังอยูทบานคําชะอี
้ ิ่ ี่
ตรงนี้จะเปนที่ตงที่ทําการกิ่ง ( เรียกกันประสาชาวบานวา “ศาล” และขออนุญาตเรียกตามนี้ ถึงแม
ั้
ไมใชศาลก็ตาม ) ตอนผูเ ลาเปนเด็กยังทันเห็นและพี่ชายเคยพาไปเก็บกระดาษทีเ่ จาหนาทีไมใชและ
่
นําออกทิ้งนอกศาลเรียกวา “เจี้ยศาล” เพื่อนํามาเขียนรูปเลน เมื่อกิ่งถูกยายเขาบานนําเที่ยงก็เลย
รางเปนที่ราชพัสดุเรื่อยมา
แรกเริ่มเดิมทีนั้น นางพลรม สุวรรณไตรย (สกุลเดิม กุลวงค) เปนคนแรกที่มาตังแผงลอย
้
เล็กๆ จําหนายสินคาเบ็ดเตล็ดเล็กๆ นอยๆ พรอมทั้งมีอาหารตามสั่ง เนืองจากเห็นวาตรงนี้เปนทางสี่
่
แยกและเปนที่พักรอรถของชาวบานศรีมงคล บานแกงชางเนียม บานโนนสวาง และบานนาปุง
เผื่อมีผูมารอรถจะไดแวะซื้ออะไรติดไมติดมือกลับบานบาง ประกอบกับมี โรงเรียนมัธยมคําชะอี
พิทยาคมไดมาตังอยูที่ฝงถนนตรงขาม มีนักเรียนมาอุดหนุนมากขึน จึงไดชวนเพื่อนอีกมาตั้งแผง
้  ้
ลอยขาย
ตอมาสมัย นายเหมย สุวรรณไตรย เปนกํานันตําบลคําชะอี (พ.ศ. 2540 – 2543 )
ไดทําโครงการของตําบลเพือจะสรางหองแถวเปนศูนยสาธิตการตลาด และใหกลุมแมคาดังกลาว
่
เชา ก็ปรากฏวาไดผลดีมีผูเชาเพือเปนรานขายสินคาจนเต็ม
่
ตอมา พ.ศ. 2542 ทางองคการบริหารสวนตําบลคําชะอีก็ไดงบประมาณ 357,580 บาท
สรางตลาดสดขึนทางทิศใตใกลกับหองแถว กวาง 11.5 เมตร ยาว 15 เมตร สูง 4 เมตร และเปน
้
ตลาดสดบานคําชะอีมาจนถึงทุกวันนี้.
สถานีอนามัยตําบลคําชะอี
สถานีอนามัยบานคําชะอี เปนสถานีอนามัยประจําตําบล แรกเริ่มนั้นสรางเมื่อพ.ศ. 2511
สถานที่เดิมนันอยูที่หนาวัดโพธิ์ศรีแกว ดวยความรวมรวมไมรวมมือของชาวบานในการจัดหาตัว
้
ไมมาสราง แตก็ไดเพียงยกโครง มุงหลังคาเขาพื้น ตอจากนั้น คุณครูแถม ศรีหาจักร ก็รับภาระ
ตอในการหาไมกระดานฝา หนาตาง ใหชางชาวบานเปนผูสรางให เปนอาคารไมทงหลัง ทรงสูง
ั้
เหมือนกับธรรมดาทั่วไป แตใหญกวาบาน
ป พ.ศ. 2512 น.ส. เฉลิมขวัญ ศรีหาจักร (นางเฉลิมขวัญ จันทคาม ) ลูกสาวของคุณครู
แถม สอบบรรจุไดตําแหนง “ผดุงครรภอนามัยจัตวา” ก็เลยมาบรรจุลงที่นี่พอดี
อยูมาไดยายที่ทําการขึ้นไปอยูในที่ราชพัสดุขางสถานีตํารวจ และอยูที่นี่มาจนถึงปจจุบัน


34. 34
นางเฉลิมขวัญปฏิบัตหนาทีอยูทนี่จนกระทั้งป 2535 จึงไดยายไปเปนหัวหนาสถานีอนามัย
ิ ่ ี่
ตําบลคําบกเพื่อรับตําแหนงที่สงขึ้น ทางการไดให นางศรีถาวร สุวรรณไตรย มาเปนหัวหนาสถานี
ู
อนามัยแหงนีแทน ้
ป. พ.ศ. 2536 นางเฉลิมขวัญซึ่งประจําอยูที่สถานีอนามัยตําบลคําบกสอบเลือนระดับเปน
 ่
“เจาหนาทีบริหารงานสาธารณสุข 6” ได จึงไดยายกลับมารับตําแหนงหัวหนาสถานีอนามัยที่นอีก
่ ี่
ครั้งหนึ่งเมื่อป พ.ศ. 2537 สวนนางศรีถาวร ยายไปเปนหัวหนาสถานีอนามัยตําบลคําบก
นางเฉลิมขวัญเกษียณอายุราชการเมือ ป พ.ศ. 2545 ทางอนามัยไดสง นายสําคัญ อาจหาญ
่
(ชาวบานน้ําเที่ยง แตเปนเขยบานคําชะอี) มาแทน และนายสําคัญไดลาออกราชการ ( ตามโครงการ
เกษียณราชการกอนกําหนดที่เรียกกันวา เออรลี่ รีไทร ) เมือป พ.ศ. 2548 ทางอนามัยไดสง นางวง
่ 
จันทร เมืองฮาม มาแทน
นางวงจันทร เมืองฮาม เมื่อดํารงตําแหนงหัวหนาสถานีอนามัยแหงนี้ ก็ไดทุมเทพัฒนา
รวมกับเจาที่และชาวบาน เพือใหเปนสถานีอนามัยที่มีความพรอมที่จะใหบริการแกชาวบานในดาน
่
สุขภาพพลานามัย มีโครงการหลายอยางเพื่อสนับสนุนความอยูดีมีสขของชาว เชนสนับสนุนโครง
ุ
TO BE NUMBER ONE ตั้งและสนับสนุน ชมรมสรางเสริมสุขภาพผูสูงอายุบานคําชะอี ซึ่ง
ชมรมนี้ไดบทบาทสําคัญในการสรางเสริมสุขภาพใหแกตนเองดวยการออกกําลังแบ AEROBIC
DANCE (แอโรบิค ดานซ) ทําใหสขภาพของสมาชิกดีขึ้น เชน โรคความดัน โรคเบาหวานลดลง
ุ
เปนตัวอยางดานการมีสุขภาพดีทําใหผูสูงไดมารวมเปนสมาชิกมากขึ้นๆ นอกจากนี้ ยังไดรับ
คัดเลือกจาก การทองเที่ยวและกีฬาจังหวัดมุกดาหาร ใหเปนตัวแทนของจังหวัดเขารวมแขงขันใน
งานมหกรรมกีฬาผูสูงอายุแหงประเทศเมือป 2551 ที่จังหวัดมหาสารคาม และป 2552 ที่จังหวัด
่
เพชรบุรี ทั้งสองครั้งก็ไดถวยรางวัลรองชนะเลิศอันดับ 2 กลับมา นับเปนผลงานทีนาภาคภูมใจ
่ ิ
อยางยิ่ง เพราะชมรมนี้ตดหนึงในสามของทุกจังหวัดทั่วประเทศ และถือวาเปนผลงานของสถานี
ิ ่
อนามัยตําบลคําชะอี โดยการสนับสนุนของนางวงจันทร หัวหนาสถานีพรอมทั้งเจาหนาทีอนามัย ่
ทุกทาน.
องคการบริหารสวนตําบลคําชะอี
ตอนแรกนั้นเปนสภาตําบลคําชะอีตามกฎหมายวาสภาตําบล เริ่มมีสมัยนายตรอง อุปญญ 
เปนกํานัน ยังไมมีที่ทําการสภาตําบล ตองอาศัยศาลาการเปรียญวัดโพธิ์ศรีแกวเปนที่ประชุม
มาเปนรูปเปนรางที่ชดเจนสมัย นายแถม แสนโสม เปนกํานันโดยกํานันนันเปน
ั ้
ประธานสภาโดยตําแหนง สรางที่ทําการสภา ฯ ตรงบริเวณที่เปนอนามัยทุกวันนี้ ตอมาไดรื้อถอน
มาสรางที่หนาวัดโพธิ์ศรีแกว ( เดี๋ยวนีเ้ ปนที่ทําการผูใหญบานหมูที่ 11 )


35. 35
23 กุมภาพันธ 2540 เปลี่ยนจากสภาตําบลมาเปนองคการบริหารสวนตําบล มีนายก
องคการบริหารสวนตําบลที่มาจากการเลือกตั้งเปนผูบริหาร เรียกยอๆ วา นายก อบ.ต. อยูในตํา

แหนงวาระละ4 ป ซึ่ง อบ.ต. คําชะอี มีนายกฯ มาแลว 2 คน คือ นายกิติศกดิ์ สุวรรณไตรย หนึ่ง
ั
วาระแตไมครบวาระ เพราะบรรจุเจาหนาที่ อบ.ต. ได เลยลาออก คนที่สองคือ นายุทธศักดิ์
อุปญญ ดํารงตําแหนงสองวาระ

ป พ.ศ. 2546 ไดยายที่ทําการมาอยูทขางปาชาดานตึงมาจนถึงปจจุบัน
ี่
ป พ.ศ. 2548 ไดงบประมาณสรางอาคารทีทําการใหม 3,990,900 บาท แตอนุมัติมาไดมา
่
สรางแทๆ ในป พ.ศ. 2551
ในอนาคตอันใกลนี้คิดวาจะไดยกฐานะเปนบาล ซึ่งชาวบานคําชะอีกไดแตรอ
็
ผูที่จะลงสมัครรับเลือกตั้งเปนนายกเทศมนตรีกไดแตเตรียมตัวรอ จะรอเกอหรือเปลายังสงสัย.
็
ประกวดหมูบาน อพป.
เปนนโยบายของกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทยที่จะใหประชาชนไดอยูดีมีสุขทั้ง 
กายและใจ จึงกําหนดใหมีโครงการ “หมูบาน อพ.ป.” ยอมาจารคําวา “ หมูบานอาสาพัฒนาและ
ปองกันตนเอง ” คือใหประชาชนแตละหมูบานไดรูจักการพัฒนาวิถีชีวิตของตนเองเพือยกระดับ
 ่
จากสภาพเดิมใหสงขึ้น และขณะเดียวกันก็ใหรูจักปองกันตนเองจากภัยคุกคามตางๆ ทังภัย
ู ้
ธรรมชาติและภัยอันเกิดจากมนุษย เมือโครงการนี้เปนรูปเปนราง ก็มการประกวดแขงขันกัน ตอน
่ ี
แรกแขงขันถึงระดับประเทศ ตอมาจึงกําหนดใหเปนแคระดับภาค เพราะแตละภาคนั้นวิถีชีวต ิ
ความเปนอยูของประชาชนตางกัน
บานคําชะอีก็ไดรับการตัดเลือกเขาแขงขันเมื่อ ป 2530 แตในระดับจังหวัดแพบานภู
อําเภอหนองสูง บานภูก็เลยเปนตัวแทนของจังหวัดมุกดาหารเขาแขงขันระดับภาค แตก็แพ
พอป 2531 บานคําชะอีไดรับคัดเลือกเปนตังแทนของจังหวัดเขาแขงขันระดับภาค เพราะ
ทางการเห็นวาบานคําชะอีมีความพรอมสูง
เมื่อไดรับการคัดเลือกเขาแขงขันในระดับภาค ประชาชนทุกหมูเหลาในบานคําชะอีโดยการ
นําของ “กํานันแถม แสนโสม” มี อาจารยจินดา จิตจักร อาจารยพิน สุวรรณไตรย อาจารยวบูลย ิ
สุวรรณไตรย สามที่ปรึกษาที่เขมแข็งไรเทียมทาน ก็เรงพัฒนาหมูบานในดานตางๆ ที่สอดคลองกับ

เกณฑการประเมิน ทั่งทังหมูบานมีการสรางรั้วและทาสีขาว ประดับประดาตกแตงรั้วบานและ
้
บริเวณบานใหสวยงาม ที่รั้วหนาบานก็ปลูกพืชผัก ใหสอดคลองกับคําวา “ พืช ผัก สวนครัว รั้วกิน
ได” มีการเขียนปายบานเลขที่ทกหลังคาเรือน เขียนปายคําขวัญปลุกใจตางๆ ทั้งปายเล็กปายใหญ
ุ
ติดตามรั้วบาน ทีทํางานของกลุม และที่สําคัญ (ผูเ ลาก็มีหนาที่อยูในกลุมผูเ ขียนปาย ซึงมีหลายคน
 ่

36. 36
สวนมากเปนครู เชน ครูกุน เวฬุวนารักษ ครูสนทนา สุวรรณไตรย ครูธนวัฒน ธีระสุจิ ครูมนตรี
นรบัตร ครูนําชัยอุปญญ เปนตน ขออภัยที่จําไมไดหมด ) มีการจัดเวรยามดูแลหมูบาน จําทับที่

ดับเพลิง เปนตนกิจกรรมของกลุมองคกรตางๆ ของชุมชนซึ่งมีมานานแลว แตไมเปนรูปเปนรางที่
ชัดเจน ก็พากันจัดใหเปนระบบระเบียบอยางดี เชน ดานการปกครอง ดานปองกัน ดานการคลัง
ดานสาธารณสุข ดานการศึกษา ดานสิงแวดลอม เปนตน ซึ่งมีประมาณ 30 กวาองคกร ใหแตละ
่
องคการมีคณะกรรมการที่ชดเจน และประธานของแตละองคกรเตรียมกลาวรายงานในวันที่
ั
เจาหนาที่มาประเมินใหคะแนน โดยมีขอกําหนดวา ผูที่จะกลาวรายงานนันตองเปนราษฎรชาวบาน
้
ธรรมดา บางองคกรจึงมีราษฎรธรรมดาปลอมหลายองคกร พากันฝกซอมการกลาวรายงานใหมี
สําเนียงพูดเหมือนชาวบานๆ (ทําทีพดไทยไมคอยจะเลื่อนไหล) ก็ไดหัวเราะกันเสียงขรม
ู
กลางคืนแทบจะทุกคืนตองลงประชุมกันที่วดโพธิ์ศรีแกวเพื่อตรวจสอบความพรอม และมี
ั
การฝกซอมการปรบมือแบบ อพป. และรองเพลงหลายเพลงลวนแตปลุกเราใจใหใฝพัฒนา
ทางเจาหนาที่ของอําเภอก็ทุมเทลงมาชวย โดยยกอําทั้งอําเภอลงมานําโดย ทานนายอําเภอ
ปราโมทย สัจจะรักษ ทานผูนไดมอบเงินมาชวยเตรียมงาน ถึง 10,000 บาท และลงมาบัญชาการ
ี้
ดวยตัวทานเองโดยไมเห็นแกความเหน็ดเหนือย ทานเปนคนติดดิน คลุกคลีกบชาวบานอยางเปน
่ ั
กันเองโดยไมถอตัว บางวันดวยความออนเพลียทานก็นอนพักเหนื่อยปะปนกับชาวบาน นา
ื
สรรเสริญยิ่ง ปจจุบน (พ.ศ. 2552) ทราบขาววา ทานไดเปน ผูวาราชการจังหวัดขอนแกน นับวา
ั
สมควรอยางยิง และขอแสดงความดีใจกับทานดวย
่
ทางจังหวัด โดย ทานผูวา ฯ ไมตรี นัยกุล ก็สงใหเจาหนาที่ที่มีประสบการณลงมาชวย
ั่
รวมกับทางอําเภอคําชะอี
คูแขงของเราคือบานโพน อําเภอคํามวง จังหวัดกาฬสินธุ ซึ่งบานผูไทยเหมือนกัน กอนที่

คณะกรรมการจะมาประเมินราว 5 – 6 วัน ไดพากันแอบไปสอดแนมดูขอเดนขอดอยของบานโพน

เพื่อเอามาปรับปรุงบานคําชะอี ที่ไปตอนนั้นมีกํานันแถม ครูวิบูลย และอีกหลานคน (ขอโทษที่จํา
ไมได) รวมทังผูเลาดวย
้
ตนป พ.ศ. 2532 คณะกรรมการประเมินจากกองทัพภาค 2 โดคราช โดยมีหลายหนวยงาน
รวมเปนกรรมการก็ออกมาประเมิน
ความเหนือยใจ เหนือยกายหายเปนปลิดทิง เมื่อผลการประเมินปรากฏออกมา
่ ่ ้
“หมูบาน อพป. คําชะอีชนะเลิศในระดับภาค” ซึ่งเปนระดับสูงสุดของโครงการประกวด
ไดรางวัล 60,000 บาท พรอมโลเกียรติยศ บานคําชะอีไดสงตัวแทนโดยมีกํานันแถม แสนโสม
เปนผูนํา ไดลงไปรับโลเมือวันที่ 20 กรกฎาคม 2532 ที่กองทัพภาคที่ 2 จังหวัดนครราชสีมา โดย
่
มี พล.ท.อิสระพงษ หนุนภักดี เปนผูมอบ

37. 37
บานคําชะอีเรา ซึ่งเปนบานผูไทยไมธรรมดา ถาไดรวมใจพรอมเพียงกันแลว สามารถทํา

ไดตงแต “สากกะเบือ ยันเรือรบ”
ั้
( ครูวิบูลย สุวรรณไตรย ครูพิน สุวรรณไรย นางทองมี ไวสูศึก. 4 พ.ย. 2552 : สัมภาษณ)
ถึงคราวเปนอําเภอราง
จากการไดอานหนังสือประวัติผไทยหลายเลม ก็เลยทราบวา ชนเผาผูไทย เปนชนเผาที่ถก
ู ู
สาปไมใหมีความเจริญรุงเรืองทันชนเผาอื่น เรื่องมีอยูวา

ตอนทีผูไทยอพยพจากเมืองแถงมาอยูกับเจาอนุรุธราชเจานครเวียงจันทน มีทาวกา ( คงมี
่ 
ผิวสีคล้ําจึงเรียกวา กา ) เปนหัวหนา เจาอนุรุธฯ จึงใหไปอยูเมืองวัง และตอมาไดเปนเจาเมืองวัง
เจาอนุรุธฯไดประทานนางสนมชื่อวา นางลาว เปนชายา ( เมีย )
มีบุตรชายดวยกัน 2 คน คือ ทาวก่ํา ( คงยิ่งดํากวาทาวกาผูพอ ) และทาวแกว เมื่อทาวกาตาย ทาว

ก่ําไดเปนเจาเมืองแทน และตั้งทาวแกวเปนอุปฮาด (อุปราช) ทาวก่ําเจาเมืองมีนิสัยไมดี รีดนาทา
เรนราษฎร สรางกฎระเบียบใหมเพือประโยชนตน สวนทาวแกวเปนคนดีพรอมทุกอยาง ทาวก่ํา
่
จึงกลัวทาวแกวยึดอํานาจชิงเอาเมืองจึงหาทางฆาทาวแกวตาย นางลาวผูเ ปนแมโกรธมาก พีนอง ่
กันแทๆ ทําไมฆากันไดลงคอ ดวยความโกรธจัดจึงสาปแชงไมใหเผาผูไทยเจริญรุงเรือง “อยาใหได

อยูเรือนพื้นแปนแผนกระดานกับเขาเลย” พอนานมาเมือสางโศรกแลวนางลาวก็ไดคดวาสาปแชง
่ ิ
รุนแรงไป ก็กลัววาลูกหลานรุน 10 ป 100 ป ... ในอนาคตจะไมเจริญ จึงแกคําสาปใหผอนลง โดย
อธิษฐานกับกอนทั่ง (เหล็กแทงใหญสําหรับวางพราใสตอนตีพรา) วา “ใหเขาเจริญรุงเรื่องก็ตอเมือ
  ่
กนทั่งกอนนี้เปอยเปนตม” วาแลวก็โยนกอนทั่งกอนนั้นลงแมน้ําโขง
จึงเปนทีนาสังเกตวา ทองถิ่นใด เมืองใดที่เปนของผูไทยมักจะมีอันเปนไปที่ขดขวางความ
่ ั
เจริญ เชน เมืองหนองสูงก็ยายไปอยูนาแก เมืองเรณุนคร ก็ยายเขาธาตุพนม เมืองกุดสิม ( หรือ

กุดฉิม ) ก็ยายเขาบัวขาว ฯลฯ ก็นาคิด
แตในทางพระพุทธศาสนา พระพุทธองคทรงตรัสวา สรรพสิ่งทั้งหลายในโลกนี้ไมมีสงใด ิ่
ยั่งยืน มีการเกิดเปนเบืองตน มีการเปลี่ยนแปลงเปนทามกลาง และเสื่อมสลายแตกดับเปนขั้น
้
สุดทาย
บานคําชะอีก็คงอยูในกรอบของพระพุทธดํารัสนี้

ไดรับการยกฐานะเปนกิ่งอําเภอตั้งป พ.ศ. 2484 อยูมาทางการเห็นวากิ่งอําเภอคําชะอีอยูใน
ปา การคมนาคมไมสะดวกประกอบกับมีไขปาชุกชุม เจาหนาที่ที่มาประจําเปนไขปาตายไปหลาย
ราย ดังนัน ในป พ.ศ. 2492 (สมัยนายอวน เคหาศัย เปนหัวหนากิ่ง) จึงไดยายที่ทําการกิ่งไปตั้งอยูที่
้ 
บานน้ําเที่ยงหางจากบานคําชะอีขนไปทางทิศเหนือ 10 กิโลเมตร แตยงใชชื่อ "กิงอําเภอคําชะอี" อยู
ึ้ ั ่

38. 38
6 มิถุนายน 2499 ไดรับยกฐานะเปน "อําเภอคําชะอี" ที่ทาการอําเภอก็ยังคงอยูที่บานน้ํา
ํ 
เที่ยงเรื่อยมาจนถึงปจจุบัน สวนบานคําชะอีก็เปนเพียง "อําเภอราง" มีฐานะเปนตําบลคําชะอี
ขึ้นกับอําเภอคําชะอี และมีฐานะเปนเพียงเจาของชือ "อําเภอคําชะอี" เทานั้น
่
ถึงแมจะเปนแค "อําเภอราง" ก็ขอใหเราชาวบานคําชะอีไดไดมีความภูมใจ ใหหวงแหนผืน
ิ
แผนดินทีอุดมสมบูรณแผนนี้ที่บรรพบุรุษไดจับจองไวให เราผูเปน ลูก หลาน เหลน โหลน ... จง
่
รวมใจพัฒนาใหเจริญรุดหนาตอๆ ไป และจงตระหนักเสมอวา "บานคําชะอีแหงนี้ เปนที่
บรรพบุรุษเราเคยอยู เปนที่ปเู ราตาย เราจะรักษาไว เมื่อถึงกาลเราตาย เราก็จักฝงกายไวทนี่"
ี่
----------------------00000000000--------------------------
ผูไทยดํา ชาวเมืองวัง เมื่อครั้งกอน ถูกกวาดตอน ขามโขงมา จาละหวั่น
ครั้งปราบศึก เจาอนุ วงคเวียงจันทน จึงพากัน มาพักคาง กลางวนานต
แลวหักลาง ถางพง ดงบังอี่ ริมสายน้ํา "คําแมงอี" เปนที่ฐาน
ใหเปนสวน เปนนา อยูชานาน พัฒนา มาเปนบาน "คําชะอี"
รอยหกสิบ ปกวา อายุบาน เราสืบสาน วัฒนธรรม นําวิถี
ไดยึดหลัก พุทธรรม นําชีวี พรอมภักดี องกษัตริย ขัตติยา
เราสรางบาน แปลงเมือง จนเรืองรุง รวมผดุง ประเทศชาติ ศาสนา
สามัคคี รวมพลัง พัฒนา จนกาวหนา ลือเสียง อยางเกรียงไกร.
ณรงค อุปญญ.


39. 39
เอกสารอางอิง
1. บทบาทของพอลามชาวผูไทยตําบลคําชะอี อําเภอคําชะอี จังหวัดมุกดาหาร.
ปริญญานิพนธ ของ นําชัย อุปญญ : พฤษภาคม 2538
2. เมืองมุกดาหาร. สุรจิตต จันทรสาขา : ตุลาคม 2543
3. ที่ระลึก อนุสรณงานณาปนกิจศพ อาจารยนําชัย อุปญญ : พฤศจิกายน 2545
4. เลาเรื่องเมืองหนองสูง. พูลสวัสดิ์ อาจวิชัย : มีนาคม 2537
5. อนุสรณงานฌาปนกิจศพ อาจารยนําชัย อุปญญ : 25 พฤศจิกายน 2545
6. อนุสรณงานฌาปนกิจศพ อาจารยนภดล อุปญญ : 16 เมษายน 2540
7. บันทึกประวัติ นายฟอง อุปญญ อดีตกํานันตําบลคําชะอี. นําชัย อุปญญ :
ม.ป.ป.
8. อนุสรณืงานฌาปนกิจศพ อาจารยแถม ศรีหาจักร : 25 สิงหาคม 2544
9. อนุสรณงานฌาปนกิจศพ อาจารยบรรเลง อุปญญ : 10 พฤษภาคม 2546
10. คูมือนักเรียน โรงเรียนคําชะอีพิทยาคม (ม.ป.ป. )
11. บันทึกประวัติวัดปาสุภัททาราม. อาจารยสอนแกว จันทะวัง (ม.ป.ป.)
12. บันทึกประวัติวัดโพธิ์ศรีแกว นายบุญเพ็ง คนซื่อ นายสวัสดิ์ สุวรรณไตรย
: 19 ก.ค. 2539

40. 40
รายนามผูใหสัมภาษณ
บุคคลที่ใหสัมภาษณตอไปนี้ ใหการสัมภาษณหลายครั้ง หลายเรื่อง โดยไดบันทึก
ในเนื้อหาที่เลาแลว จะมีเฉพาะบางคนที่สัมภาษณครั้งเดียวจึงไดระบุวันที่ใหสัมภาษณ
ลงไปดวย จึงขอขอบคุณทุกทานที่ใหสมภาษณ ใหมูลที่เปนประโยชนในการเลาในครั้งนี้
ั
1. นายเฉลย สุวรรณไตรย
2. นายนี วังคะฮาต (บานนาปุง)
3. นายเหรียญชัย เหมหาญ
4. นายสาคร สุวรรณไตรย
5. ลุงเซียงสา อินทิลาด บานคําสะอี เมืองพิน ประเทศลาว : 23 ก.พ. 2551
6. ลุงสะหวาง ไซยะจัก บานคําสะอี เมืองพิน ประเทศลาว : 23 ก.พ. 2551
7. ปามอน ไซยะจัก บานคําสะอี เมืองพิน ประเทศลาว : 23 ก.พ. 2551
8. นายสิน สุวรรณไตรย
9. นายอินทา วังคะฮาต (ลุงก่ํา)
10. นายเหมย สุวรรณไตรย
11. นายสกล คนซื่อ
12. นายประเนิม คนซื่อ
13. นายเกียรติศักดิ์ (จอ) สุวรรณไตรย
14. นางบอน อุปญญ (บานศรีมงคล)
15. นายแปว สุวรรณไตรย
16. นายสมพงษ นานโพธิ์ศรี
17. นางเฉลิมขวัญ จันทะคาม
18. นางวงจันทร เมืองฮาม
19. นายกด กุลวงค
20. นางทองมี ไวสูศึก