SlideShare a Scribd company logo
Улаанбаатар - 2012
Стресс гэж юу вэ? 
Стресс гэж ямар утгатай vг вэ? 
Хvн болгонд сэтгэл санаагаар унах, 
тvгших, айж болгоомжлох, санаа 
зовох асуудал байдаг нь хэвийн 
үзэгдэл байдаг. 
Стресс /stress - хvч чадал шавхагдах, тамирдах, хvчээ бvрэн 
дайчлахуйд хvрсэн байдал гэсэн утгатай англи vг/ гэдэг 
ухагдахууныг өнгөрсөн зууны 30-аад онд Канадын эрдэмтэн 
Г. Селье анагаах ухаанд анх оруулахдаа, биологийн стресс 
буюу “дасан зохицохуйн ерөнхий хам шинж” нь ямар 
vvсэлтэйгээс vл хамааран vй олон өвчин эмгэгийн vед нэг л 
хэлбэрээр илэрдэг хариу урвалыг хэлнэ гэжээ.
Стресс нь аливаа нөлөөлөлд бие махбодийн зvгээс vзvvлж 
буй төрөлхийн хариу урвал /бvх амьд амьтны шинж гэж ойлгож 
болно/ бөгөөд хэмжээ нь хэтрээгvй тохиолдолд хэвийн vзэгдэл юм. 
Vvнийг шинжлэх ухаанд дистресс гэж нэрлэдэг. 
Харин стресс хэдийчинээ удаан vргэлжилнэ, төдийчинээ бие 
махбодид ноцтой сөрөг хариу урвал явагдан, биеийн нөөц 
шавхагдаж, цаашид улам хvндэрдэг зvй тогтолтой билээ 
Тэгвэл стресс хvний бие организм болон сэтгэл 
санаанд, цаашилбал хvний амьдралд ямар сөрөг нөлөө 
vзvvлдэг юм бэ? Төрөлхийн шинж юм бол стрессийг 
тойрсон асуудал ийм өргөн хvрээнд яригдах хэрэг байна 
уу?
Стресс нь vргэлжлэх хугацаа болон бие махбодь 
тvvнчлэн сэтгэл санаанд vзvvлэх нөлөөгөөрөө харилцан 
адилгvй vйлчилгээ vзvvлдэг. 
Иймээс үндсэн стрессыг 3 vе шат болгон үздэг. Үүнд: 
1. Түгшvvрийн үе. 
Энэ шатанд бие махбодийн хамгаалах бvх хvчийг 
дайчилж, торлог байгууламж, гипофиз ба тvvний 
адреноэрг тогтолцоо эмгэг идэвхжилд ордог. Энэ нь хvнд 
сэтгэл хvчтэй догдлох, шаналах, анхаарал 
тогтворгvйжин сандрах, тvгших зэргээр илэрдэг. 
2. Эсэргvvцлийн үе. Энэ үе шатанд бөөрний дээд 
булчирхайн vйл ажиллагаа идэвхжиж, цусанд 
кортикостеройд ихээр ялгаран орсноор цусны эзэлхvvн 
ихэсч, цусан дах сахар, хлоридуудын агуулагдахуун 
нэмэгддэг.
Энэ vед хvн сэтгэл зовоосон асуудлыхаа талаар тодорхой 
ойлгож эхлэх ба тvгшvvрийхээ эсрэг хариу vйлдэл vзvvлж 
эхэлдэг. Хvмvvс янз бvрийн зан байдалтай болох бөгөөд 
зарим нь харьцангуй тайвширч, тэнцвэржиж ирдэг бол зарим 
нь зан төрхийн өөрчлөлтөнд орж, хvн ойлгоход төвөгтэй зан 
гаргаж эхэлдэг байна. 
3. Туйлдлын vе. Энэ шатанд стресс vvсгэгчийг эсэргvvцэх 
хvчин чадал нь алдарч, бие махбодь мөхөж, сөнөх хvртэл 
аюулд хvрдэг. Энэ vед байнгын уцаарлах, бухимдах, сэтгэлд 
нийцэх зvйл vгvй болох, сэтгэлээр унан хэт идэвхгvй болох, 
юм тогтоох чадваргvй болох, буруу хэрэглээнд донтох гэх 
зэргээр өөрчлөлтөнд орж эхэлдэг байна. 
Аль ч шатан дах стресс тайлагдахгvй хуримтлагдвал цусны 
даралт ихсэх, арьсны vрэвсэл, бамбайн хордлого, мөгөөрсөн 
хоолойн багтраа, vений хэрэх төст vрэвсэл, ходоод гэдэсний 
шархлаа гэх өвчнvvдийн суурь болж улмаар хvндэрдэг.
Сэтгэлийн дарамт, стресс гэж юу вэ? 
Сэтгэлийн дарамт, стресс түүнийг даван туулах арга зам. 
Хүн бүхэн амьдрал минь тайван сайхан, сэтгэл хангалуун, 
олон найз нөхөдтэй байхсан гэж хүсдэг. Гэвч амьдрал 
санаснаар болдоггүй нь харамсалтай. Ялангуяа өсвөр 
насныхны амьдрал стрессээр дүүрэн байдаг. Гэхдээ сэтгэл 
санаагаа түвшин, амгалан байлгах эсэх хүнээс өөрөөс нь 
шалтгаалдаг. 
Сэтгэлийн дарамт, стрессийн үед яах ёстой юм бэ? 
Сэтгэл зүйн дарамтын үед бие бялдарт олон өөрчлөлт 
явагддаг. Чухам юу болоод байгааг ойлгоогүй атал бие чинь 
өвдөөд байгаа юм шиг л сэтгэгдэл чамд төрнө. Энэ нь сэтгэл 
зүйн таагүй байдлын улмаас бие махбодид өөрчлөлт гарч 
байгаагийн шинж юм. Чамд өгч байгаа анхааруулга буюу 
амьдралаа өөрчлөхийн тулд ямар нэгэн зүйл хийх хэрэгтэйг 
сануулж байна гэдгийг ойлгох хэрэгтэй.
Ер нь ямар ч тавгүйтэл, сэтгэлийн дарамттай 
байдлын үед бие махбодийн бүх эд эрхтэн, бүх 
эрдэс бодис энэ үйл явцад хамрагдаж, ямар нэг 
хариу үйлдэл хийдэг. Гэхдээ энэ бүхэн тийм ч 
удаан үргэлжилдэггүй. Сэтгэл зовоож, айдас 
төрүүлж байсан зүйл нэгэнт өнгөрвөл, бие 
махбодь чинь богино хугацаанд тайвшран 
амарч, хэвийн байдалдаа ордог. Үүнийг богино 
хугацааны сэтгэлийн дарамт гэж нэрлэдэг. 
Гэхдээ эдгээр өөрчлөлтийн үед бие махбодь 
үүргээ гүйцэтгэх чадвараа хараахан алдаагүй 
байдаг.
Стресс ба өсвөр үеийнхэн 
- Хэн нэгэнтэй байнга зөрчилдөх 
- Нойр их хүрэх, эсвэл нойргүйдэх 
- Байнга юм идмээр санагдах, эсвэл огт юм идэх дур хүрэхгүй байх 
- Толгой өвдөх, гэдэс эвгүйрхэх, ханиад хүрэх, халдвар амархан авах, 
булчин шөрмөс өвдөх 
- Ямар нэгэн зүйлийг хэт улайран хийх /ТВ үзэх, байнга хөгжим 
сонсох г.м/ 
- Найз нөхдөөсөө дайжих, зожигрох, эсвэл хэнтэй ч хамаагүй цагийг 
өнгөрөөх 
- Ямар ч шалтгаангүй уйлах, уйлмаар санагдах? 
- Өөрийгөө голох сэтгэгдэл төрөх 
- Сэтгэл тайван бус байж, ямар нэгэн зүйлд байнга санаа зовох 
- Бүх зүйл хяналтын гадуур байх шиг /би юугаа ч зохицуулж чадахаа 
байлаа гэж бодох/ 
- Сэтгэлийн гунихрал, цөхрөл, бүх зүйл утгагүй, бүгд өнгөрсөн мэт 
уйтгар төрөх
Өсвөр үеийнхэн бэрхшээлтэй учирсан үедээ 
ихэвчлэн өөрийгөө тайтгаруулахын тулд ТВ үзэх, 
найзтайгаа утсаар ярих, хөгжим сонсох, гадуур 
сэлгүүцэх, эсвэл ямар нэг зүйлээр оролдох 
зэргээр цагийг аль болох саатаж өнгөрөөхийг 
хичээдэг. Үүнээс үзэхэд чадахаараа л өөрийгөө 
тайвшруулах гэж хичээж байна. Ингэх нь богино 
хугацаанд ч гэсэн бэрхшээлтэй асуудлаас 
хөндийрөхөд тусалдаг. 
Гэхдээ асуудлыг шийдэхээс зайлсхийх нь түүнийг 
шийдэж байгаа арга биш юм.
Зарим хүн архи уух, тамхи татах, тэр ч бүү хэл амиа 
хорлохыг оролдох зэрэг арга замыг сонгодог. 
Иймэрхүү байдлаар цөхрөх, бүхнийг үгүйсгэх, 
аливаад итгэл алдах нь бүр ч аюултай. Энэ үед 
хүмүүс голдуу “Би өнгөрсөн хүн. Одоо яагаад ч 
нэмэргүй”, “Би бүхнийг үзэн ядаж байна” гэх мэтээр 
аашилдаг. Ийм байдалд хүрсэн үедээ найдвартай, 
түшигтэй, сайнаар нөлөөлж чадах хэн нэгний 
тусламж зайлшгүй хэрэгтэй болжээ гэдгийг ухаарч, 
чамд тусалж чадах хэн нэгнийг эрж хайж, туслалцаа 
авахаасаа ичиж, нэрэлхэх хэрэггүй.
Сэтгэлийн тавгүй байдал, дарамтын үед чи амрах, 
алжаал тайлахаа мартдагаас өөрөө ч мэдэлгүй хүч 
энергиэ, өөрийн олон сайн зан чанаруудаа, идэвхтэй 
байдлаа алддаг. Тэгээд урд өмнө нь амархан 
хийчихдэг байсан зүйлээ ч хийж чадахгүйд хүрнэ. 
Ийм байдал нь яваандаа сэтгэлийн тавгүй тэлд 
хүргэдэг. Нэг минут хэртэй чи их сайхан байх шиг 
санагдсанаа дараагийн минутад бүх зүйл хоосон ч 
юм шиг санагдах, тэгснээ хэн нэгэн рүү дайрч 
давшлах ч юм уу, толгой өвдөх зэргээр сэтгэл 
тавгүйрхэж эхлэх, хэсэг хугацааны дараа гэнэт ааш 
араншиндаа санаа зовж, юунд ингэв дээ гэж 
харамсдаг.
стресс түүний шинжүүд, ангижрах арга

More Related Content

What's hot

мэдрэлийн тогтолцоо 2 4
мэдрэлийн тогтолцоо 2 4мэдрэлийн тогтолцоо 2 4
мэдрэлийн тогтолцоо 2 4otgonburenubuns
 
өглөөний хүн
өглөөний хүнөглөөний хүн
өглөөний хүнn.ochiko
 
эрүүл мэнд гэж юу вэ
эрүүл мэнд гэж юу вээрүүл мэнд гэж юу вэ
эрүүл мэнд гэж юу вэGantsetseg Ganbat
 
амилуулах суурь тусламж, лавшруулах тусламж
амилуулах суурь тусламж, лавшруулах тусламжамилуулах суурь тусламж, лавшруулах тусламж
амилуулах суурь тусламж, лавшруулах тусламж
Bazarragchaa suwdantsetseg
 
Эмнэлгийн мэргэжилтний ёс зүй - 83
Эмнэлгийн мэргэжилтний ёс зүй - 83Эмнэлгийн мэргэжилтний ёс зүй - 83
Эмнэлгийн мэргэжилтний ёс зүй - 83
Gantulga Nyamdorj
 
Харилцааны соёл ур чадвар судалгаа
Харилцааны соёл ур чадвар судалгааХарилцааны соёл ур чадвар судалгаа
Харилцааны соёл ур чадвар судалгаа
Сод-Эрдэнэ Ганбат
 
2. Овуляци, үр тогтолт ба үр хөврөл
2. Овуляци, үр тогтолт ба үр хөврөл2. Овуляци, үр тогтолт ба үр хөврөл
2. Овуляци, үр тогтолт ба үр хөврөл
saruul tungalag
 
хэрэгсу1
хэрэгсу1хэрэгсу1
хэрэгсу1sumka79
 
Эмийн бодисыг бие махбодид оруулах зам
Эмийн бодисыг бие махбодид оруулах замЭмийн бодисыг бие махбодид оруулах зам
Эмийн бодисыг бие махбодид оруулах замBatulai Bazarragchaa
 
Охидын шилжилтийн нас, бэлгийн бойжилт
Охидын шилжилтийн нас, бэлгийн бойжилтОхидын шилжилтийн нас, бэлгийн бойжилт
Охидын шилжилтийн нас, бэлгийн бойжилт
Мэндбаяр Мөнхдөл
 
темпрамент зан төлөв Copy
темпрамент зан төлөв   Copyтемпрамент зан төлөв   Copy
темпрамент зан төлөв CopySiner AG
 
цус алдалтын үед үзүүлэх анхны тусламж
цус алдалтын үед үзүүлэх анхны тусламжцус алдалтын үед үзүүлэх анхны тусламж
цус алдалтын үед үзүүлэх анхны тусламжSosoo Byambaa
 
лекц 6. осол гэмтэл, анхн ы тусламж урьдчилан сэрг ийлэлт 2012
лекц   6. осол гэмтэл, анхн ы тусламж урьдчилан сэрг ийлэлт 2012лекц   6. осол гэмтэл, анхн ы тусламж урьдчилан сэрг ийлэлт 2012
лекц 6. осол гэмтэл, анхн ы тусламж урьдчилан сэрг ийлэлт 2012serkaubuns
 
таталтын үед үзүүлэх яаралтай тусламж
таталтын үед үзүүлэх яаралтай тусламжтаталтын үед үзүүлэх яаралтай тусламж
таталтын үед үзүүлэх яаралтай тусламж
Deegii Deegii
 
Mes zasliin suvilahui 2018-12-15
Mes zasliin suvilahui 2018-12-15Mes zasliin suvilahui 2018-12-15
Mes zasliin suvilahui 2018-12-15
Gantulga Nyamdorj
 
лекц №11
лекц №11лекц №11
лекц №11azora14
 

What's hot (20)

мэдрэлийн тогтолцоо 2 4
мэдрэлийн тогтолцоо 2 4мэдрэлийн тогтолцоо 2 4
мэдрэлийн тогтолцоо 2 4
 
өглөөний хүн
өглөөний хүнөглөөний хүн
өглөөний хүн
 
эрүүл мэнд гэж юу вэ
эрүүл мэнд гэж юу вээрүүл мэнд гэж юу вэ
эрүүл мэнд гэж юу вэ
 
амилуулах суурь тусламж, лавшруулах тусламж
амилуулах суурь тусламж, лавшруулах тусламжамилуулах суурь тусламж, лавшруулах тусламж
амилуулах суурь тусламж, лавшруулах тусламж
 
Leg6
Leg6Leg6
Leg6
 
Эмнэлгийн мэргэжилтний ёс зүй - 83
Эмнэлгийн мэргэжилтний ёс зүй - 83Эмнэлгийн мэргэжилтний ёс зүй - 83
Эмнэлгийн мэргэжилтний ёс зүй - 83
 
Харилцааны соёл ур чадвар судалгаа
Харилцааны соёл ур чадвар судалгааХарилцааны соёл ур чадвар судалгаа
Харилцааны соёл ур чадвар судалгаа
 
2. Овуляци, үр тогтолт ба үр хөврөл
2. Овуляци, үр тогтолт ба үр хөврөл2. Овуляци, үр тогтолт ба үр хөврөл
2. Овуляци, үр тогтолт ба үр хөврөл
 
Tsusnii ergelt
Tsusnii ergeltTsusnii ergelt
Tsusnii ergelt
 
хэрэгсу1
хэрэгсу1хэрэгсу1
хэрэгсу1
 
цус алдалтын үед авах арга хэмжээ
цус алдалтын үед авах арга хэмжээцус алдалтын үед авах арга хэмжээ
цус алдалтын үед авах арга хэмжээ
 
хордлого
хордлогохордлого
хордлого
 
Эмийн бодисыг бие махбодид оруулах зам
Эмийн бодисыг бие махбодид оруулах замЭмийн бодисыг бие махбодид оруулах зам
Эмийн бодисыг бие махбодид оруулах зам
 
Охидын шилжилтийн нас, бэлгийн бойжилт
Охидын шилжилтийн нас, бэлгийн бойжилтОхидын шилжилтийн нас, бэлгийн бойжилт
Охидын шилжилтийн нас, бэлгийн бойжилт
 
темпрамент зан төлөв Copy
темпрамент зан төлөв   Copyтемпрамент зан төлөв   Copy
темпрамент зан төлөв Copy
 
цус алдалтын үед үзүүлэх анхны тусламж
цус алдалтын үед үзүүлэх анхны тусламжцус алдалтын үед үзүүлэх анхны тусламж
цус алдалтын үед үзүүлэх анхны тусламж
 
лекц 6. осол гэмтэл, анхн ы тусламж урьдчилан сэрг ийлэлт 2012
лекц   6. осол гэмтэл, анхн ы тусламж урьдчилан сэрг ийлэлт 2012лекц   6. осол гэмтэл, анхн ы тусламж урьдчилан сэрг ийлэлт 2012
лекц 6. осол гэмтэл, анхн ы тусламж урьдчилан сэрг ийлэлт 2012
 
таталтын үед үзүүлэх яаралтай тусламж
таталтын үед үзүүлэх яаралтай тусламжтаталтын үед үзүүлэх яаралтай тусламж
таталтын үед үзүүлэх яаралтай тусламж
 
Mes zasliin suvilahui 2018-12-15
Mes zasliin suvilahui 2018-12-15Mes zasliin suvilahui 2018-12-15
Mes zasliin suvilahui 2018-12-15
 
лекц №11
лекц №11лекц №11
лекц №11
 

Viewers also liked

стресс, түүнийг хэрхэн удирдах вэ
стресс, түүнийг хэрхэн удирдах вэстресс, түүнийг хэрхэн удирдах вэ
стресс, түүнийг хэрхэн удирдах вэFacebook
 
Стресс
СтрессСтресс
СтрессZaya G
 
стресс
стрессстресс
стресс
Zaya G
 
Cэтгэцèéí ýð¿¿ë ìýíä áà ñòðåññ
Cэтгэцèéí ýð¿¿ë ìýíä áà ñòðåññCэтгэцèéí ýð¿¿ë ìýíä áà ñòðåññ
Cэтгэцèéí ýð¿¿ë ìýíä áà ñòðåññ
Цэнгэл Мб
 
илтгэл
илтгэлилтгэл
илтгэлbshur
 
илтгэл 2010
илтгэл 2010илтгэл 2010
илтгэл 2010Horolsuren
 
илтгэл
илтгэлилтгэл
илтгэлdelgerya
 

Viewers also liked (9)

стресс, түүнийг хэрхэн удирдах вэ
стресс, түүнийг хэрхэн удирдах вэстресс, түүнийг хэрхэн удирдах вэ
стресс, түүнийг хэрхэн удирдах вэ
 
Стресс
СтрессСтресс
Стресс
 
стресс
стрессстресс
стресс
 
сэтгэл түгшил
сэтгэл түгшилсэтгэл түгшил
сэтгэл түгшил
 
Cэтгэцèéí ýð¿¿ë ìýíä áà ñòðåññ
Cэтгэцèéí ýð¿¿ë ìýíä áà ñòðåññCэтгэцèéí ýð¿¿ë ìýíä áà ñòðåññ
Cэтгэцèéí ýð¿¿ë ìýíä áà ñòðåññ
 
илтгэл
илтгэлилтгэл
илтгэл
 
стресс менежмент
стресс менежмент стресс менежмент
стресс менежмент
 
илтгэл 2010
илтгэл 2010илтгэл 2010
илтгэл 2010
 
илтгэл
илтгэлилтгэл
илтгэл
 

Similar to стресс түүний шинжүүд, ангижрах арга

стресс
стрессстресс
стрессtuya0507
 
стресс
стрессстресс
стресс
HemerocallisMinor1
 
лекц №10
лекц №10лекц №10
лекц №10azora14
 
F_43.pptx.pdf
F_43.pptx.pdfF_43.pptx.pdf
F_43.pptx.pdf
OyunchimegKey
 
건강
 건강  건강
건강
Otgoo Lxam
 
хижээл болон өтөл насны сэтгэл зүй
хижээл болон өтөл насны сэтгэл зүйхижээл болон өтөл насны сэтгэл зүй
хижээл болон өтөл насны сэтгэл зүйZulaa Bold
 
лекц №10
лекц №10лекц №10
лекц №10azora14
 
Сайн энергийн төв
Сайн энергийн төвСайн энергийн төв
Сайн энергийн төв
Munkhuu Emchbagsh
 
Эрүүл энерги эрүүлжих ухаан
Эрүүл энерги эрүүлжих ухаан Эрүүл энерги эрүүлжих ухаан
Эрүүл энерги эрүүлжих ухаан
Munkhuu Emchbagsh
 
Sain energiin tuv
Sain energiin tuvSain energiin tuv
Sain energiin tuv
Munkhuu Emchbagsh
 
Sain energiin tuv
Sain energiin tuvSain energiin tuv
Sain energiin tuv
Munkhuu Emchbagsh
 
эрүүл мэндийн зөвлөгөө1
эрүүл мэндийн зөвлөгөө1эрүүл мэндийн зөвлөгөө1
эрүүл мэндийн зөвлөгөө1Davaa Khosoo
 
эрүүл мэндийн зөвлөгөө1
эрүүл мэндийн зөвлөгөө1эрүүл мэндийн зөвлөгөө1
эрүүл мэндийн зөвлөгөө1nandia
 
эрүүл мэндийн зөвлөгөө2
эрүүл мэндийн зөвлөгөө2эрүүл мэндийн зөвлөгөө2
эрүүл мэндийн зөвлөгөө2Davaa Khosoo
 
эрүүл мэндийн зөвлөгөө2
эрүүл мэндийн зөвлөгөө2эрүүл мэндийн зөвлөгөө2
эрүүл мэндийн зөвлөгөө2nandia
 

Similar to стресс түүний шинжүүд, ангижрах арга (20)

стресс
стрессстресс
стресс
 
стресс
стрессстресс
стресс
 
Mua
MuaMua
Mua
 
Ulamj zasal
Ulamj zasalUlamj zasal
Ulamj zasal
 
стресс менежмент
стресс менежментстресс менежмент
стресс менежмент
 
лекц №10
лекц №10лекц №10
лекц №10
 
F_43.pptx.pdf
F_43.pptx.pdfF_43.pptx.pdf
F_43.pptx.pdf
 
стресс
стресс стресс
стресс
 
зөвөлгөө
зөвөлгөөзөвөлгөө
зөвөлгөө
 
건강
 건강  건강
건강
 
хижээл болон өтөл насны сэтгэл зүй
хижээл болон өтөл насны сэтгэл зүйхижээл болон өтөл насны сэтгэл зүй
хижээл болон өтөл насны сэтгэл зүй
 
лекц №10
лекц №10лекц №10
лекц №10
 
Сайн энергийн төв
Сайн энергийн төвСайн энергийн төв
Сайн энергийн төв
 
Эрүүл энерги эрүүлжих ухаан
Эрүүл энерги эрүүлжих ухаан Эрүүл энерги эрүүлжих ухаан
Эрүүл энерги эрүүлжих ухаан
 
Sain energiin tuv
Sain energiin tuvSain energiin tuv
Sain energiin tuv
 
Sain energiin tuv
Sain energiin tuvSain energiin tuv
Sain energiin tuv
 
эрүүл мэндийн зөвлөгөө1
эрүүл мэндийн зөвлөгөө1эрүүл мэндийн зөвлөгөө1
эрүүл мэндийн зөвлөгөө1
 
эрүүл мэндийн зөвлөгөө1
эрүүл мэндийн зөвлөгөө1эрүүл мэндийн зөвлөгөө1
эрүүл мэндийн зөвлөгөө1
 
эрүүл мэндийн зөвлөгөө2
эрүүл мэндийн зөвлөгөө2эрүүл мэндийн зөвлөгөө2
эрүүл мэндийн зөвлөгөө2
 
эрүүл мэндийн зөвлөгөө2
эрүүл мэндийн зөвлөгөө2эрүүл мэндийн зөвлөгөө2
эрүүл мэндийн зөвлөгөө2
 

стресс түүний шинжүүд, ангижрах арга

  • 2. Стресс гэж юу вэ? Стресс гэж ямар утгатай vг вэ? Хvн болгонд сэтгэл санаагаар унах, тvгших, айж болгоомжлох, санаа зовох асуудал байдаг нь хэвийн үзэгдэл байдаг. Стресс /stress - хvч чадал шавхагдах, тамирдах, хvчээ бvрэн дайчлахуйд хvрсэн байдал гэсэн утгатай англи vг/ гэдэг ухагдахууныг өнгөрсөн зууны 30-аад онд Канадын эрдэмтэн Г. Селье анагаах ухаанд анх оруулахдаа, биологийн стресс буюу “дасан зохицохуйн ерөнхий хам шинж” нь ямар vvсэлтэйгээс vл хамааран vй олон өвчин эмгэгийн vед нэг л хэлбэрээр илэрдэг хариу урвалыг хэлнэ гэжээ.
  • 3. Стресс нь аливаа нөлөөлөлд бие махбодийн зvгээс vзvvлж буй төрөлхийн хариу урвал /бvх амьд амьтны шинж гэж ойлгож болно/ бөгөөд хэмжээ нь хэтрээгvй тохиолдолд хэвийн vзэгдэл юм. Vvнийг шинжлэх ухаанд дистресс гэж нэрлэдэг. Харин стресс хэдийчинээ удаан vргэлжилнэ, төдийчинээ бие махбодид ноцтой сөрөг хариу урвал явагдан, биеийн нөөц шавхагдаж, цаашид улам хvндэрдэг зvй тогтолтой билээ Тэгвэл стресс хvний бие организм болон сэтгэл санаанд, цаашилбал хvний амьдралд ямар сөрөг нөлөө vзvvлдэг юм бэ? Төрөлхийн шинж юм бол стрессийг тойрсон асуудал ийм өргөн хvрээнд яригдах хэрэг байна уу?
  • 4. Стресс нь vргэлжлэх хугацаа болон бие махбодь тvvнчлэн сэтгэл санаанд vзvvлэх нөлөөгөөрөө харилцан адилгvй vйлчилгээ vзvvлдэг. Иймээс үндсэн стрессыг 3 vе шат болгон үздэг. Үүнд: 1. Түгшvvрийн үе. Энэ шатанд бие махбодийн хамгаалах бvх хvчийг дайчилж, торлог байгууламж, гипофиз ба тvvний адреноэрг тогтолцоо эмгэг идэвхжилд ордог. Энэ нь хvнд сэтгэл хvчтэй догдлох, шаналах, анхаарал тогтворгvйжин сандрах, тvгших зэргээр илэрдэг. 2. Эсэргvvцлийн үе. Энэ үе шатанд бөөрний дээд булчирхайн vйл ажиллагаа идэвхжиж, цусанд кортикостеройд ихээр ялгаран орсноор цусны эзэлхvvн ихэсч, цусан дах сахар, хлоридуудын агуулагдахуун нэмэгддэг.
  • 5. Энэ vед хvн сэтгэл зовоосон асуудлыхаа талаар тодорхой ойлгож эхлэх ба тvгшvvрийхээ эсрэг хариу vйлдэл vзvvлж эхэлдэг. Хvмvvс янз бvрийн зан байдалтай болох бөгөөд зарим нь харьцангуй тайвширч, тэнцвэржиж ирдэг бол зарим нь зан төрхийн өөрчлөлтөнд орж, хvн ойлгоход төвөгтэй зан гаргаж эхэлдэг байна. 3. Туйлдлын vе. Энэ шатанд стресс vvсгэгчийг эсэргvvцэх хvчин чадал нь алдарч, бие махбодь мөхөж, сөнөх хvртэл аюулд хvрдэг. Энэ vед байнгын уцаарлах, бухимдах, сэтгэлд нийцэх зvйл vгvй болох, сэтгэлээр унан хэт идэвхгvй болох, юм тогтоох чадваргvй болох, буруу хэрэглээнд донтох гэх зэргээр өөрчлөлтөнд орж эхэлдэг байна. Аль ч шатан дах стресс тайлагдахгvй хуримтлагдвал цусны даралт ихсэх, арьсны vрэвсэл, бамбайн хордлого, мөгөөрсөн хоолойн багтраа, vений хэрэх төст vрэвсэл, ходоод гэдэсний шархлаа гэх өвчнvvдийн суурь болж улмаар хvндэрдэг.
  • 6. Сэтгэлийн дарамт, стресс гэж юу вэ? Сэтгэлийн дарамт, стресс түүнийг даван туулах арга зам. Хүн бүхэн амьдрал минь тайван сайхан, сэтгэл хангалуун, олон найз нөхөдтэй байхсан гэж хүсдэг. Гэвч амьдрал санаснаар болдоггүй нь харамсалтай. Ялангуяа өсвөр насныхны амьдрал стрессээр дүүрэн байдаг. Гэхдээ сэтгэл санаагаа түвшин, амгалан байлгах эсэх хүнээс өөрөөс нь шалтгаалдаг. Сэтгэлийн дарамт, стрессийн үед яах ёстой юм бэ? Сэтгэл зүйн дарамтын үед бие бялдарт олон өөрчлөлт явагддаг. Чухам юу болоод байгааг ойлгоогүй атал бие чинь өвдөөд байгаа юм шиг л сэтгэгдэл чамд төрнө. Энэ нь сэтгэл зүйн таагүй байдлын улмаас бие махбодид өөрчлөлт гарч байгаагийн шинж юм. Чамд өгч байгаа анхааруулга буюу амьдралаа өөрчлөхийн тулд ямар нэгэн зүйл хийх хэрэгтэйг сануулж байна гэдгийг ойлгох хэрэгтэй.
  • 7. Ер нь ямар ч тавгүйтэл, сэтгэлийн дарамттай байдлын үед бие махбодийн бүх эд эрхтэн, бүх эрдэс бодис энэ үйл явцад хамрагдаж, ямар нэг хариу үйлдэл хийдэг. Гэхдээ энэ бүхэн тийм ч удаан үргэлжилдэггүй. Сэтгэл зовоож, айдас төрүүлж байсан зүйл нэгэнт өнгөрвөл, бие махбодь чинь богино хугацаанд тайвшран амарч, хэвийн байдалдаа ордог. Үүнийг богино хугацааны сэтгэлийн дарамт гэж нэрлэдэг. Гэхдээ эдгээр өөрчлөлтийн үед бие махбодь үүргээ гүйцэтгэх чадвараа хараахан алдаагүй байдаг.
  • 8. Стресс ба өсвөр үеийнхэн - Хэн нэгэнтэй байнга зөрчилдөх - Нойр их хүрэх, эсвэл нойргүйдэх - Байнга юм идмээр санагдах, эсвэл огт юм идэх дур хүрэхгүй байх - Толгой өвдөх, гэдэс эвгүйрхэх, ханиад хүрэх, халдвар амархан авах, булчин шөрмөс өвдөх - Ямар нэгэн зүйлийг хэт улайран хийх /ТВ үзэх, байнга хөгжим сонсох г.м/ - Найз нөхдөөсөө дайжих, зожигрох, эсвэл хэнтэй ч хамаагүй цагийг өнгөрөөх - Ямар ч шалтгаангүй уйлах, уйлмаар санагдах? - Өөрийгөө голох сэтгэгдэл төрөх - Сэтгэл тайван бус байж, ямар нэгэн зүйлд байнга санаа зовох - Бүх зүйл хяналтын гадуур байх шиг /би юугаа ч зохицуулж чадахаа байлаа гэж бодох/ - Сэтгэлийн гунихрал, цөхрөл, бүх зүйл утгагүй, бүгд өнгөрсөн мэт уйтгар төрөх
  • 9. Өсвөр үеийнхэн бэрхшээлтэй учирсан үедээ ихэвчлэн өөрийгөө тайтгаруулахын тулд ТВ үзэх, найзтайгаа утсаар ярих, хөгжим сонсох, гадуур сэлгүүцэх, эсвэл ямар нэг зүйлээр оролдох зэргээр цагийг аль болох саатаж өнгөрөөхийг хичээдэг. Үүнээс үзэхэд чадахаараа л өөрийгөө тайвшруулах гэж хичээж байна. Ингэх нь богино хугацаанд ч гэсэн бэрхшээлтэй асуудлаас хөндийрөхөд тусалдаг. Гэхдээ асуудлыг шийдэхээс зайлсхийх нь түүнийг шийдэж байгаа арга биш юм.
  • 10. Зарим хүн архи уух, тамхи татах, тэр ч бүү хэл амиа хорлохыг оролдох зэрэг арга замыг сонгодог. Иймэрхүү байдлаар цөхрөх, бүхнийг үгүйсгэх, аливаад итгэл алдах нь бүр ч аюултай. Энэ үед хүмүүс голдуу “Би өнгөрсөн хүн. Одоо яагаад ч нэмэргүй”, “Би бүхнийг үзэн ядаж байна” гэх мэтээр аашилдаг. Ийм байдалд хүрсэн үедээ найдвартай, түшигтэй, сайнаар нөлөөлж чадах хэн нэгний тусламж зайлшгүй хэрэгтэй болжээ гэдгийг ухаарч, чамд тусалж чадах хэн нэгнийг эрж хайж, туслалцаа авахаасаа ичиж, нэрэлхэх хэрэггүй.
  • 11. Сэтгэлийн тавгүй байдал, дарамтын үед чи амрах, алжаал тайлахаа мартдагаас өөрөө ч мэдэлгүй хүч энергиэ, өөрийн олон сайн зан чанаруудаа, идэвхтэй байдлаа алддаг. Тэгээд урд өмнө нь амархан хийчихдэг байсан зүйлээ ч хийж чадахгүйд хүрнэ. Ийм байдал нь яваандаа сэтгэлийн тавгүй тэлд хүргэдэг. Нэг минут хэртэй чи их сайхан байх шиг санагдсанаа дараагийн минутад бүх зүйл хоосон ч юм шиг санагдах, тэгснээ хэн нэгэн рүү дайрч давшлах ч юм уу, толгой өвдөх зэргээр сэтгэл тавгүйрхэж эхлэх, хэсэг хугацааны дараа гэнэт ааш араншиндаа санаа зовж, юунд ингэв дээ гэж харамсдаг.