Сэтгэц судлал

1. Сэтгэл түгшилт

2.  Түгээмэл сэтгэцийн эмгэг болох сэтгэл түгших гэдэг
нь сэтгэл зүйн сөрөг нөлөөнд өгч буй бие махбодь,
сэтгэл зүйн хариу урвал юм. Өөрөөр хэлбэл айх,
тавгүй, зориггүй байх мэдрэмжийг хэлнэ.
Амьдралын тодорхой нөхцөл байдалд хэвийн
үзэгдлээр илэрнэ. Жишээ нь: Жүжигчин тайзан
дээр гарахаасаа өмнө, оюутнууд шалгалт өгөхөөсөө
өмнө тайван биш болох яах бол гэж айх, зүрх
дэлсэх, чичрэх, хүйтэн хөлс гарах, шээс ойр ойр
хүрэх гэх мэт хэвийн сэтгэл түгшил илэрнэ.

3. Сэтгэл түгших эмгэг
гэдэг нь 2 долоо
хоногоос дээш
хугацаагаар
үргэлжилж, тухайн
хүний хэвийн
хэмнэлийг
алдагдуулах буюу
хүнд шинж
тэмдгүүд илэрч
байгааг хэлнэ.

4.  Өөрөөр хэлбэл хүний айж, сэтгэл түгшмээргүй энгийн
яльүй зүйлд сэтгэл байн байн түгшиж, аймааргүй
зүйлээс хэт их айж, аяндаа сэтгэл хий зовниж дээрхи
зовиураас шалтгаалан тухайн хүний өдөр тутмын үйл
ажиллагааны болон зан үйлд саад бэрхшээл
учруулахыг сэтгэл түгших эмгэг гэнэ.

5. Сэтгэл түгшихэд юу нөлөөлдөг вэ?
Сэтгэл зүйн хүчин
зүйлс
Биемахбодийн хүчин
зүйлс
 Ойр дотны хэн нэг нь
нас барах
 Гэр бүл салах
 Ажлаасаа халагдах
 Хэрүүл маргаан
 Нойр хямрах
 Хэт ачаалалтай
ажиллах
 Санхүүийн бэрхшээл
 Биеийн ба бэлгийн
хүчирхийлэл
 Биеийн өвчнүүд
 Архи хэтрүүлэн
хэрэглэх
 Гэр бүлийн
хүчирхийлэл

6. Шинж
тэмдгүүд
Бие
махбод
ийн
ш.т
Мэдрэм
жийн
ш.т
Сэтгэхүй
н ш.т
Төрх
үйлийн
ш.т

7. Бие махбодийн шинж
 Зүрх дэлсэж байна гэж мэдрэх
 Салганан чичрэх
 Хоолой боогдож байгаа мэт мэдрэх
 Толгой өвдөх
 Хөлрөх
 Булчин чангарах
 Дотор муухайрах
 Амьсгаадах
 Ходоод гэдэс хямрах
 Үе мөч, нүүрэн дээр ямар 1 юмаар хатгаж байгаа мэт
мэдрэмж төрөх, хорхой гүйх

8. Мэдрэмжийн шинж тэмдэг
 Ямар нэгэн аймшигтай зүйл тохиолдох гэж байгаа
мэт мэдрэмж төрөх
 Айх мэдрэмжтэй болох

9. Сэтгэхүйн шинжүүд
 Өөрийнхөө асуудал, эрүүл мэндийн төлөө хэт их
санаа зовох
 Өөрийгөө удахгүй үхнэ, хянах чадвараа алдана,
солиорно гэж бодох(эдгээр бодол б.м-ийн хүнд
шинж тэмдэг болон маш хүчтэй айдастай хавсарч
гарч ирэх нь олонтаа тохиолдоно)
 Нэг төрлийн сэтгэл зовоосон санаа бодлоо
зогсоохыг оролдсон ч толгой дотор нь байнга
эргэлдэж байх

10. Төрх үйлийн шинжүүд
 Зах зээлийн газар, олон нийтийн тээвэр зэрэг өөрт
нь айдас төрүүлэх нөхцөлд байдалд орхоос
зайлсхийх
 Нойр хулжих

11.  Сэтгэл түгшилтэй өвчтөнүүд ихэвчлэн мэдрэмжийн
болон сэтгэхүйн шинж тэмдгүүдийг гол шинж
болгохгүйгээр үүний оронд б.м-ийн болон төрх
үйлийн шинж тэмдгүүдийн тухай ярина. Энэ өөрсдийг
нь сэтгэлзүйн өвчтэй гэсэн хаяг зүүнэ гэхээс айдаг
байж болох юм.

12. Сэтгэл түгшилтийн хэлбэрүүд
 Түгээмэл сэтгэл түгших эмгэг
 Сандрах эмгэг
 Нийгмийн айдас
 Талбайн айдас

13. Түгээмэл сэтгэл түгших эмгэг
 Түгээмэл сэтгэл түгшилт нь айдастай холбоогүй харин
ирээдүйд буй болох энгинй үйл явдлын тухай
урьдчилан санаа зовж, аяндаа зөнгөөрөө хэт
болгоомжлон сэтгэл зовнихыг хэлнэ. Жишээлбэл:
ганцаараа зам хөндлөн гарахаас айх, хичээл дээр
ангиийнхны өмнө асуугдах, самбарын өмнө гарах,
гуанзанд хооллохоосоо айх, хүүхдээ гэртээ ирэхгүй
удахаар осолд орчих вий, хүнд дээрэмдүүлчих вий гэж
санаа зовох гэх мэт.

14. Сандрах эмгэг
 Сандрах эмгэгтэй хүмүүс гэнэт хүчтэй сэтгэл
түгшилтийн дайралтанд ордог. Сандрах эмгэгийн
дайралт нь тухайн хүний эргэн тойронд болж буй
явдлаас шалтгаалдаггүй. Тухайн хүн дайралтанд ор
сны дараа хэвийн байдалдаа эргэн орно.

15. Нийгмийн айдас
Нийгмийн тодорхой нөхцөл байдалд янз бүрийн хүмүүстэй
харьцах явцад өөрийн эрхгүй айдас төрөхийг хэлнэ.
Өөрөөр хэлбэл тодорхой нөхцөл байдалд хүмүүстэй нүүр
тулан харьцах, олон хүний дунд эвгүй байдалд орчих вий
гэсэн айдас юм.
Айдас үүсгэх нөхцөл байдлууд:
 Нүүр улайхаас айх айдас
 Хөлрөхөөс айх айдас
 Олон хүний өмнө үг хэлэхээс айх айдас
 Хүнээс айх айдас
 Гадны хүмүүстэй хамт хоол идэхээс айх айдас
 Бусдын өмнө юм бичихээс айх айдас
 Зурагт, радио, сэтгүүлчид ярилцлага өгөхөөс айх айдас гэх
мэт.

16. Талбайн айдас
 Ердийн нөхцөлд хүний айдас хүрмээргүй талбай, гудамж
олон хүн цугладаг газраар явахад өөрийн эрхгүй хар аяндаа
айдас төрөхийг талбайн айдас гэнэ. Өөрөөр хэлбэл дэлгүүр,
үзвэрийн газар, захаар ганцаараа явах,зам хөндлөн гарах,
автобус, онгоц, галт тэрэг, машинаар явах, өргөн гудамж
талбайгаар ганцаараа явахад аяндаа айдас төрнө гэсэн үг.
Айдас түгшүүр дээд цэгтээ хүрсэн үед байгаа газраасаа
зугтан холдох хэлбэрээр сандралд орно.

17. Гэнэт их сандарсан хүнд өгөх зөвөгөө
Гэнэтийн сандрал нь амьсгаа их давхцсанаас үүдсэн
хүнд хэлбэрийн сэтгэл түгшилт юм.
- Хурдан амьсгалж байгаагаа ухааран улмаар
өөрийнхөө амьсгалыг хянах
- Амьсгалаа жолоодож алгуурхан, жигд амьсгалах
хэрэгтэй
- Шинж тэмдгүүд нь хурдан амьсгалснаас болсон,
ямар нэгэн аюултай зүйл үгүй гэдгийг мэдэрч
санаагаа амраах хэрэгтэй

18. Амьсгалаа хуваарилах нь
 Сэтгэл түгшилтийн үед амьсгалын дасгал хийх нь бие
махбодийн зовиуруудыг бууруулан булчинг суллан
тайвшруулдаг.
 3 секундын турш амьсгал
 3 секундын турш удаанаар амьсгал гаргах
 Дахин амьсгал авахын өмнө 3 секундын турш амьсгал
түгжих
 Амьсгалын дасгалыг өдөр бүр 10 минутаас дээш
хугацаагаар тогтмол хийж, би бүрэн тайвширлаа гэж
өөрийгөө ятгах
 Сэтгэл түгшилтйг бууруулах өөр нэг үр дүнтэй арга
бол дасгал хөдөлгөөн хийх явдал юм. Бясалгал болон
биеийн тамирын дасгал хөдөлгөөн нь сэтгэл
түгшилтийг бууруулахад чухал нөлөөтэй.

19. Айдсыг давах үе шатууд
1. Гадны хүний дэргэд ярих аргыг ашиглах
А. Эхнй удаад найзтайгаа дэлгүүрт орж, аливаа бараа
сонирхож , асуулт тавих
Б. Найзтайгаа явж гадны хүнээс юм асууух үедээ та
ямарваа сэтгэлийн түгшүүр үгүйгээ мэдрэх, гадны
хүнээс чиглэл авах
В. Тэгээд аятайхан сэтгэгдэл төрсөн бол дараагийн удаад
ганцаараа дэлгүүрт орж, бараа сонрхож асуух
Г. Ингэж чадвал ганцаараа гуанз, ресторанд орж цай авч
уух

20. 1. Нийтийн тээврийн автобусаар явах аргыг ашиглах
А. Автобусны зогсоол хүртэл явганаар явж, автобус
ирэхийг хүлээх. Гэхдээ автобусанд суусны хэрэггүй
Б. Хүн цөөтэй автобусанд амжиж суух
В. Ямар нэг айдасгүйгээр ингэж чадвал дүүрэн хүнтэй
автобусаар найзтайгаа аялах
Г. Ганцаараа аялах

21. Эмийг хэзээ хэрэглэх вэ?
 6н доллоо хоногоос илүүгүй хугацаагаар хэрэглэж
болох юм.
Дараах нөхцөлд хэрэглэнэ.
-Тухайн хүн таны зөвлөгөөг сонсохгүй юмуу ойлгохгүй
тийм их сэтгэлийн түгшүүртэй байх
- Гэр бүлийнх нь хүн нас барсан юмуу амьдралын өөр
хүнд хэцүү үйл явдлын улмаас тухайн хүн сэтгэлийн
маш их зовиуртай байх

22. - Сэтгэлийн зовлонгийн улмаас тухайн хүн олон хоног
унтаагүй, ихэд ядарсан байх
Дараах эмүүдийг хэрэглэнэ.
- Диазепам 5мг-аар өдөрт 2 удаа
- Алпразолам 0,25-0,5 мг-аар өдөрт 2удаа
- Амитриптилин юмуу имипрамин 25 мг-аар шөнө
унтахын өмнө өгөх