งาน...

1. ประวัติความเป็นมาของดนตรีไทย
สมัยกรุงสุโขทัย
สมัยกรุงศรีอยุธยา
สมัยกรุงรัตนโกสินทร์

2. ดนตรีสมัยกรุงสุโขทัย
• พ่อขุนรามคาแหงได้ประดิษฐ์อักษรไทยและจารึกเรื่องราวต่างๆ ลงใน
ศิลา
• หลักศิลาจารึก “ เสียงพาทย์ เสียงพิณ เสียงเลอื้น เสียงขับ”
• เสียงพาทย์ หมายถึง การบรรเลงวงปี่พาทย์
• เสียงพิณ หมายถึง วงเครื่องสาย

3. เครื่องดนตรี
• 1.1 เครื่องดีด ได้แก่ กระจับปี่ พิณน้า้เต้า พิณเพียะ
• 1.2 เครื่องสี ได้แก่ ซอสามสาย (ซอพุงตอ)
• 1.3 เครื่องตี ได้แก่
• 1.3.1 ประเภทโลหะ ได้แก่ มโหระทึก ฆ้อง ฉิ่ง ฉาบ ระฆัง กังสดาล
• 1.3.2 ประเภทไม้ ได้แก่ กรับคู่ กรับพวง ส่วนระนาดจะมีหรือไม่นัน้ ไม่มีหลักฐาน
แต่เชื่อกันมาว่าไม่มี
• 1.3.3ประเภทเครื่องหนัง ได้แก่ กลองทัด กลองตะโพน กลองตุ๊ก กลองแอว์
บัณเฑาะว์ กลองมลายู
• 1.4 เครื่องเป่า ได้แก่ พิสเพญชัย (แตร เขาควาย) แตรงอน แตรสังข์ ปี่ไฉนหรือปี่ใน
(ปี่สรไนย)

4. การผสมวงดนตรีไทย
กรุงสุโขทัยมีการประสมวงดนตรีอยู่ 4 แบบ คือ
1 วงปี่พาทย์เครื่อง ห้า
2 การบรรเลงพิณนา้เต้าผสมการขับร้อง
3 วงขับไม้
4 วงมโหรีเครื่อง 4

5. ปี่พาทย์เครื่อง ห้า
เป็นวงดนตรีที่ใช้บรรเลงพิธีกรรม และประกอบการแสดง
ประกอบด้วย เครื่องดนตรี 5 ชิน้
คือ ปี่ในหรือปี่นอก ฆ้องวง กลองทัด ตะโพน ฉิ่ง

6. การบรรเลงพิณน้า เต้าผสมการขับร้อง
เป็นการดีดพิณประกอบการขับ
ร้องเพียงคนเดียว เนือ้ร้องมี
ทานองไปในเชิง แสดงความรัก
ใคร่ บรรเลงเพื่อเกีย้วสาว เพื่อ
ความรักเสียเป็นส่วนใหญ่

7. วงขับไม้
มีคนเล่น 3 คน คือ คนสีซอสามสายคลอเสียงร้อง คนขับลานา
คนไกวบัณเฑาะว์เพื่อให้จังหวะ วงขับไม้ใช้บรรเลงประกอบพิธี
สาคัญ เช่น สมโภชพระมหาเศวตฉัตรพิธีขึน้พระอู่ เป็นต้น วง
ขับไม้ยังใช้อยู่จนถึงปัจจุบัน

8. วงมโหรีเครื่อง 4
มีผู้บรรเลง 4 คน ประกอบด้วย
1.คนขับลานาและตีกรับพวง 2.คนสีซอสามสาย
3.คนดีดพิณ 4.คนตีทับ(โทน)

9. 3. บทเพลงสมัยสุโขทัย
• บทเพลงในสมัยนียั้งไม่มีการบันทึกโน้ตไว้เป็น
หลักฐาน จึงไม่ทราบว่าบทเพลงสมัยกรุงสุโขทัยเป็น
อย่างไร
• เพลงที่เชื่อกันว่าเป็นเพลงในสมัยกรุงสุโขทัย เช่น
เพลงเทพทอง ซึ่งถือว่าเป็นเพลงที่เก่าแก่ที่สุดมีอายุ
กว่า 700 ปี
• เพลงนางนาคและเพลงขับไม้บัณเฑาะว์

10. ดนตรีสมัยกรุงศรีอยุธยา
• กฏมณเฑียรบาล ในรัชสมัยของพระบรมไตรโลกนารถ
ว่า “…ห้ามขับร้องเพลงเรือ เป่าขลุ่ย เป่าปี่ สีซอ
ดีดกระจับปี่ ตีโทนทับ ในเขตพระราชฐาน”
• ดนตรีเจริญรุ่งเรืองเพราะประชาชนนิยมเล่นดนตรีกันมาก
• เครื่องดนตรีในสมัยกรุงศรีอยุธยา ส่วนใหญ่ได้รับมาจาก
กรุงสุโขทัย แต่พัฒนาคิดค้นเรื่องดนตรีเพิ่มเติม เช่น จะเข้

11. เครื่องดนตรี
ตามหลักฐานที่ปรากฏพบว่ามีเครื่องดนตรีเกือบครบทุกชนิดที่ปรากฏ
อยู่ในปัจจุบัน ดังนี้
• เครื่องดีด ได้แก่ จะเข้ กระจับปี่ พิณเปี๊ยะ พิณน้า้เต้า
• เครื่องสี ได้แก่ ซอสามสาย ซออู้ ซอด้วง
• เครื่องตีไม้ ได้แก่ กรับพวง กรับคู่ กรับเสภา ระนาด (เป็นระนาดเอกเพราะ
สมัยอยุธยายังไม่มีระนาดทุ้ม)
• เครื่องตีโลหะ ได้แก่ ฆ้องวง ( เป็นฆ้องวงใหญ่ เพราะสมัยอยุธยายังไม่มีฆ้อง
วงเลก็ ) ฆ้องคู่ ฆ้องชัย ฆ้องโหม่ง ฉิ่ง ฉาบ มโหระทึก
• เครื่องตีหนัง ได้แก่ ตะโพน โทน รามะนา กลองทัด
• เครื่องเป่า ได้แก่ ปี่ใน ปี่กลาง ขลุ่ย แตรงอน สังข์

12. วงดนตรีไทยสมัยอยุธยา
แบ่งได้ 3 ประเภทหลัก
วงปี่พาทย์ ในสมัยนี้ก็ยังคงเป็น
วงปี่พาทย์เครื่องห้า เช่นเดียวกับ
ในสมัยสุโขทัย แต่มี ระนาดเอก
เพิ่มขึน้ ดังนัน้ วงปี่พาทย์เครื่อง
ห้า ในสมัยนีป้ระกอบด้วย เครื่อง
ดนตรี ดังต่อไปนี้คือ
- ระนาดเอก
- ปี่ใน
- ฆ้องวง (ใหญ่)
- กลองทัด ตะโพน
- ฉิ่ง

13. มโหรีเครื่อง หก
ในสมัยนีพั้ฒนามาจาก วงมโหรีเครื่องสี่ ในสมัยสุโขทัยเป็น วงมโหรีเครื่องหก
เพราะได้เพิ่ม เครื่องดนตรี เข้าไปอีก 2 ชิน้ คือ ขลุ่ย และ รามะนา ทาให้ วง
มโหรี ในสมัยนี้ประกอบด้วย เครื่องดนตรี จานวน 6 ชิน้ คือ
- ซอสามสาย - กระจับปี่ (แทนพิณ) - ทับ (โทน)
- รามะนา - ขลุ่ย - กรับพวง

14. วงเครื่องสาย
• นิยมเล่นกันอย่างมาก ประกอบไปด้วย ซอ จะเข้ กระจับปี่ ขลุ่ย

15. ดนตรีสมัยกรุงรัตนโกสินทร์
• บ้านเมืองผ่านพ้นจากภาวะศึกสงคราม มีการก่อสร้างเมืองให้
มนั่คงเป็นปึกแผ่น เกิดความสงบร่มเย็น โดยทวั่ไป
• ศิลปะ วัฒนธรรมของชาติก็ได้รับการฟื้นฟูทะนุบารุง และ
ส่งเสริมให้เจริญรุ่งเรืองขึน้
• ด้านดนตรีไทย มีการพัฒนาเปลี่ยนแปลงเจริญขึน้เป็นลาดับ
ดังนี้

16. สมัยรัชกาลที่ 1
• ดนตรีไทย ในสมัยนี้มีลักษณะและรูปแบบตาม
สมัยกรุงศรีอยุธยา ที่พัฒนาคือ การเพิ่มกลองทัด
อีก1ลูก ในวงปี่พาทย์ เสียงสูง (ตัวผู้) และ เสียงต่า
(ตัวเมีย)และเป็นที่นิยมจนกระทั่งปัจจุบัน

17. สมัยรัชกาลที่ 2
• ยุคทองของ ดนตรีไทย
• พระมหากษัตริย์ ทรงดนตรีไทย
• ซอสามสาย ซอคู่พระหัตถ์ชื่อว่า "ซอสายฟ้าฟาด"
• พระราชนิพนธ์ เพลงไทย ชื่อ"บุหลันลอยเลื่อน"
• การพัฒนา วงปี่พาทย์บรรเลง ประกอบการขับเสภา เป็นครั้งแรก
• เกิดกลอง"สองหน้า" ดัดแปลงจาก "เปิงมาง" ของมอญ ใช้ตีกากับ
จังหวะแทนเสียงตะโพนในวงปี่พาทย์ ประกอบการขับเสภา
• กลองสองหน้าปัจจุบันนิยมใช้ในวงปี่พาทย์ไม้แข็ง

18. สมัยรัชกาลที่ 3
• วงปี่พาทย์ได้พัฒนาขนึ้เป็นวงปี่พาทย์
เครื่องคู่ เพราะได้มีการประดิษฐ์ระนาดทุ้ม
มาคู่กับระนาดเอก และประดิษฐ์ฆ้องวงเล็ก
มาคู่กับ ฆ้องวงใหญ่

19. สมัยรัชกาลที่ 4
• วงปี่พาทย์เครื่องใหญ่ เพิ่มระนาดเอกเหล็ก
และระนาดท้มุเหล็ก
• นิยมการร้องเพลงส่งให้ดนตรีรับ หรือท่เีรียกว่า
“การร้องส่ง”
• การขับเสภาซ่งึเคยนิยมกันมาก่อนค่อย ๆ หายไป
• การร้องส่งก็เป็นแนวทางให้มีผู้คิดแต่งขยายเพลง 2 ชั้นของเดิม
ให้เป็นเพลง 3 ชั้น และตัดลง เป็นชั้นเดียว จนกระทั่งกลายเป็น
เพลงเถาในที่สุด (นับว่าเพลงเถาเกิดขึน้มากมายในสมัยนี้)
• วงเครื่องสาย ก็เกิดขนึ้ในสมัยรัชกาลนี้

20. ปี่พาทย์เครื่องใหญ่

21. สมัยรัชกาลที่ 5
• ปรับปรุงวงปี่พาทย์ขนึ้เรียกว่า
“วงปี่พาทย์ดึกดา บรรพ์”โดยสมเด็จกรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์
• สา หรับใช้บรรเลงประกอบการแสดง "ละครดึกดา บรรพ์“ละครท่เีพิ่ง
ปรับปรุงขนึ้ในสมัยรัชกาลนี้
• หลักการปรับปรุงของท่านก็โดยการตัดเครื่องดนตรีชนิดเสียงเล็ก
แหลม หรือดังเกินไปออก คงไว้แต่เครื่องดนตรีที่มีเสียงทุ้ม นุ่มนวล
กับเพิ่มเครื่องดนตรีบางอย่างเข้ามาใหม่
• เครื่องดนตรี ในวงปี่พาทย์ดึกดา บรรพ์ ระนาดเอก ฆ้องวงใหญ่
ระนาดทุ้ม ระนาดทุ้มเหล็ก ขลุ่ย ซออู้ ฆ้องหุ่ย (ฆ้อง 7 ใบ) ตะโพน
กลองตะโพน และเครื่องกา กับจังหวะ

22. ปี่พาทย์ดึกดา บรรพ์

23. สมัยรัชกาลที่ 6
• "วงปี่พาทย์มอญ“ นาวงดนตรีของมอญมาผสมกับ วงปี่พาทย์ของไทย
นิยมใช้บรรเลงประโคมในงานศพ มาจนกระทั่งบัดนี้
• หลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) นาเครื่องดนตรีของชวา
หรืออินโดนีเซีย คือ "อังกะลุง" มาเผยแพร่ในเมืองไทยเป็นครั้งแรก
• ดัดแปลง ปรับปรุงขนึ้ใหม่ให้มีเสียงครบ 7 เสียง (เดิมมี 5 เสียง)
ปรับปรุงวิธีการเล่น โดยถือเขย่าคนละ 2 เสียง
• "วงเครื่องสาย ผสม“ นาเครื่องดนตรีของต่างชาติเข้ามาบรรเลงผสม
ในวงเครื่องสายไทย

24. วงปี่พาทย์มอญ

25. หลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง)
วงอังกะลุง

26. เครื่องสายผสม

27. สมัยรัชกาลที่ 7
ก่อนเปลี่ยนแปลงการปกครอง
• พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสนพระทัยทางด้าน
ดนตรีไทย
• ดนตรีไทยเจริญเฟื่องฟูมาก มีการประกวดประชันกัน
• ทรงพระราชนิพนธ์เพลงราตรีประดับดาวเถา โหมโรงคลื่นกระทบฝั่ง
และเขมรลออองค์เถา

28. สมัยรัชกาลที่ 7
หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ.2475
• ดนตรีไทยเริ่มซบเซาลง เป็นสมัยหัวเลีย้วหัวต่อที่ดนตรีไทยเกือบจะถึงจุดจบ
• รัฐบาลมีนโยบายที่เรียกว่า "รัฐนิยม“
- ห้ามบรรเลง ดนตรีไทย เพราะเห็นว่า ไม่สอดคล้องกับการพัฒนาประเทศ ให้ทัดเทียม
อารยประเทศ
-ใครจะจัดให้มีการบรรเลง ดนตรีไทย ต้องขออนุญาต จากทางราชการก่อน
-นักดนตรีไทยจะต้องมีบัตรนักดนตรีที่ทางราชการออกให้
เมื่อมี การสั่งยกเลิก "รัฐนิยม“ ดนตรีไทยก็ไม่รุ่งเรืองเท่าแต่ก่อน วัฒนธรรมทางดนตรีของต่างชาติ
เข้ามามีบทบาทในชีวิตประจา วัน ดนตรีที่ได้ยินได้ฟัง และได้เห็นกันทางวิทยุโทรทัศน์ หรือที่
บรรเลง
ตามงานต่างๆ โดยมากก็เป็นดนตรีของต่างชาติ หาใช่ "เสียงพาทย์ เสียงพิณ" ดังแต่ก่อน ถึงแม้ว่า
จะเป็นที่น่ายินดีที่เราได้มีโอกาสฟังดนตรีนานาชาตินานาชนิด แต่ถ้าดนตรีไทยถูกทอดทิง้ และไม่มี
ใครรู้จักคุณค่าก็นับว่าเสียดายที่จะต้องสูญเสียสิ่งที่ดีงาม

29. สมัยรัชกาลที่ 8
• สมัยหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง “เป็นระยะที่ดนตรีไทย
เข้าสู่สภาวะมืดมน เพราะรัฐบาลไม่ส่งเสริมดนตรีไทย
และยังพยายามให้คนไทยหันไปเล่นดนตรีสากลแบบตะวันตก”
• เห็นว่าดนตรีไทยไม่เหมาะสมกับชาติที่กาลังพัฒนาให้ทัดเทียมกับ
อารยประเทศ จึงมีการห้ามโดยเคร่งครัด แต่ยังอนุญาตให้บรรเลงในงานพิธี
หรือในบางประเพณี แต่จะต้องไปขออนุญาตที่กรมศิลปากรหรืออาเภอก่อน
และต้องมีบัตรนักดนตรี
• ที่ทางราชการออกให้ บางคนถึงกับขายเครื่องดนตรีอันวิจิตรงดงาม เพราะถึง
เก็บไว้ก็เปล่าประโยชน์ เครื่องดนตรีอันงดงามวิจิตร หลายชิน้ที่ถูกขายไปใน
รูปแบบของเก่า หรือขายต่อให้ต่างประเทศไปอย่างน่าเสียดายโชคดีที่ยุดนี้
สัน้มาก มีการเปลี่ยนแปลงรัฐบาลกันบ่อยในที่สุด

30. สมัยรัชกาลที่ 9

31. รัชกาลที่ 9
• การดนตรีมีความเจริญรุ่งเรืองเป็นอย่างยิ่ง
• พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช พระองค์ทรงโปรดการดนตรีทุก
ประเภท จนเป็นที่ยกย่องสรรเสริญจากชาวโลก พระองค์ยังทรงพระราชนิพนธ์เพลงไว้
จานวน 47 เพลง
• สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้ทรงโปรดเพลงไทยและดนตรี
ไทยเป็นอย่างยิ่ง ทรงบรรเลงดนตรีไทยได้ทุกชนิด ทรงใฝ่พระราชหฤทัยอย่างจริงจัง
ดังที่ เสรี หวังในธรรม กล่าวว่า “ดนตรีไทยไม่สิน้แล้ว เพราะพระทูลกระหม่อมแก้วเอา
ใจใส่”
• ดนตรีไทยในปัจจุบัน ขยายวงกว้างเข้าไปอยู่ในสถานศึกษา โดยบรรจุวิชาดนตรีไว้ใน
หลักสูตรทุกระดับ
• เกิดวงมหาดุริยางค์