1. Αιέμαλδξνο Παπαδηακάληεο
Ενας μποέμ κοζμοκαλόγερος
1

2. OΑιέμαλδξνο
Παπαδηακάληεο
ππήξμε
κηα
ηξαγηθή
πξνζσπηθόηεηα ηεο λεόηεξεο Διιάδαο κε ηόζν πνιιέο όςεηο πνπ
αθόκε ηνλ αλαθαιύπηνπκε. Δδεζε κόλνο, απέληαξνο, πηζηόο ζηελ
ηέρλε, αδηάθνξνο γηα ηα ρξήκαηα θαη ηελ θνηλσληθή έληαμε,
κνίξαζε ηε δσή αλάκεζα ζηα θαπειεηά θαη ζηηο εθθιεζίεο, ζρεδόλ
ξαθέλδπηνο, ππήξμε πάληα έλαο απνζπλάγσγνο ηερλίηεο ηεο
γιώζζαο
θαη
ηεο
αθήγεζεο.
ΔλαοΈιιελαο
κπνέκ.
Γελλήζεθε ζηηο 4 Μαξηίνπ 1851 ζε έλα λεζί πνπ θεκίδεηαη γηα ηε
θπζηθή θαιινλή ηνπ θαη ηνπο ςαξάδεο ηνπ, ηε Σθηάζν. Ζηαλ ην
ηέηαξην παηδί ηνπ δεύγνπο Αδακαληίνπ θαη Γθηνπιηώο (Αγγειηθήο)
Δκκαλνπήι. Τν επώλπκν Παπαδηακάληεο πξνέξρεηαη από ην όλνκα
ηνπ
παηέξα
ηνπ
πνπ
ήηαλ
θαη
παπάο.
Τα παηδηθά ηνπ ρξόληα ήηαλ αλέκεια ζην λεζί θαη ζα ηα αλαθαιέζεη
πνιιέο θνξέο λνζηαιγηθά ζηα θείκελά ηνπ. Ωο ην 1860 θνίηεζε ζην
δεκνηηθό ζρνιείν Σθηάζνπ, όπνπ έκαζε ηα βαζηθά- αλάγλσζε,
γξαθή, καζεκαηηθά-, ηνπ άξεζε όκσο, από ό,ηη ιέλε, πην πνιύ λα
δσγξαθίδεη. Σηα παηρλίδηα ηνπ είρε ζπληξνθηά αλάκεζα ζηνπο
άιινπο ηνλ μάδειθό ηνπ, κεηέπεηηα θαιό ζπγγξαθέα Αιέμαλδξν
Μσξατηίδε θαη ηνλ Νηθόιαν Γηαλέιιν, κεηέπεηηα κνλαρό Νήθσλα,
ν νπνίνο ζα είλαη γηα ρξόληα ν «θνιιεηόο» ηνπ. Θα πάλε καδί ζην
ΑγηνλΟξνο, ζα θαηνηθήζνπλ (κέρξη παξεμεγήζεσο) γηα ιίγν ζην ίδην
δηακέξηζκα, ώζπνπ ν Νήθσλαο λα παληξεπηεί θαη λα θύγεη.
Άνθρωπος ηων καπηλειών και ηων ηρωγλών
Ο παηέξαο ηνπ ζα ηνλ ζηείιεη ζηελ Αζήλα γηα λα ζπνπδάζεη
Θενινγία, αιιά απηόο ζα θάλεη ζηξνθή ηελ ηειεπηαία ζηηγκή θαη ζα
γξαθηεί ζηε Φηινζνθηθή Σρνιή ηνπ Παλεπηζηεκίνπ Αζελώλ. Θα
απνγνεηεπζεί γξήγνξα από ην ζηείξν θιίκα θαη ζα ηα παξαηήζεη.
Μειεηά κόλνο ηνπ αγγιηθά θαη γαιιηθά θαη παξαδίδεη καζήκαηα.
Τν 1878 γλσξίδεηαη κε ηνλ εθδόηε ηεο «Αθξόπνιεο» Βιάζε
Γαβξηειίδε πνπ ζα ηνλ παξαθηλήζεη λα δεκνζηεύζεη ην πξώην ηνπ
κπζηζηόξεκα κε ηίηιν «Ζ κεηαλάζηηο» ζηελ εθεκεξίδα «Νενιόγνο»
Κσλζηαληηλνππόιεσο. Θα αθνινπζήζεη ην 1882 ην δεύηεξν
κπζηζηόξεκά ηνπ κε ηίηιν «Οη έκπνξνη ησλ εζλώλ» δεκνζηεπκέλν
ζην «Με ράλεζαη». Γεκνζηεύεη ζπλερώο, γίλεηαη πηα γλσζηόο ζηνπο
ινγνηερληθνύο θύθινπο, αλ θαη απνθεύγεη λα ζπγρξσηίδεηαη κε
απηνύο. Οζν δνύζε δελ είδε πνηέ δεκνζηεπκέλν δηθό ηνπ βηβιίν,
αιιά απηό δελ εκπόδηζε ην έξγν ηνπ λα απνηειεί ηε βαζηθόηεξε
παξαθαηαζήθε γηα ηνπο έιιελεο πεδνγξάθνπο (Γ. Χαηδή, Γ.
Ησάλλνπ,
Αι.
Κνηδηά,
Χξ.
Μειηώλε,
Ζ.
Χ.
Παπαδεκεηξαθόπνπινθ.ά.).
2

3. Δίλαη κηα γξαθηθή θηγνύξα ηεο Αζήλαο. Ο ζπγθαηξηλόο ηνπ
Μηιηηάδεο Μαιαθάζεο ηνλ πεξηγξάθεη σο «κηα ζηινπέηακε
αθαηάζηαηα γελάθηα,
απεξηπνίεηε πεξηβνιή,ιαζπσκέλα
ή
θαηαζθνληζκέλα
ππνδήκαηα,μεζσξηαζκέλνεκίςειν,κε
κηα
παπαδίζηηθε θάλλα κε αζεκέληα ιαβή,καύξν θνξδόλη γύξσ από κηα
αζηδέξσηεινπξίδα,έλα είδνο θνιάξνπ,ζπγθξαηώληαοκε ηα ρέξηα ηνπ
έλα παλσθόξηπνπ ηνπ έπεθηε ιίγν κεγάιν», ην νπνίν ήηαλ γλσζηό όηη
ηνπ ην είρε ζηείιεη από ην Λνλδίλν ν Αιέμαλδξνο Πάιιεο. Ο Γ.
Χαηδόπνπινο ηνλ ραξαθηεξίδεη ηδηόξξπζκν, εθθεληξηθό, κπνέκ,
άλζξσπν ησλ θαπειεηώλ θαη ησλ ηξσγιώλ, θαη ηνλ παξνκνηάδεη κε
ηνλ θηιόζνθν Μέληππν, ηνλ πλεπκαηώδε Λνπθηαλό, ηνλ
παξαηεξεηηθό Νηίθελο, ηνλ ςπρνιόγν Τνπξγθέληεθ. Ο ίδηνο όηαλ ην
κάζεη ζα πεη: «Γελ κνηάδσκε θαλέλαλ,είκαη ν εαπηόο κνπ». Σπρλάδεη
ζην κπαθάιηθν ηνπ Καρξηκάλε ζηνπ Ψπξξή, αιιά θαη ζηε κηθξή
εθθιεζία ηνπ Αγίνπ Διηζαίνπ, όπνπ ςάιιεη καδί κε ηνλ μάδειθό
ηνπ
Αιέμαλδξν
Μσξαΐηίδε.
Τν 1906 αξρίδεη λα ζπρλάδεη ζηε Γεμακελή Κνισλαθίνπ. Κάζεηαη
ζην πην θηελό από ηα δύν θαθελεία, απηό ηνπ Μπαξκπα-Γηάλλε,
όπνπ ν θαθέο είρε κία δεθάξα. Αγνξαθνβηθόο, καθξηά από όινπο
ηνπο πειάηεο, ζηαύξσλε ηα ρέξηα ζην ζηήζνο, έγεξλε ην θεθάιη θαη
νλεηξνπνινύζε. Δθεί ηνλ θσηνγξάθηζε ν Παύινο Νηξβάλαο, ζε απηή
ηε
θσηνγξαθία
πνπ
ηνλ
έρνπκε
σο
ζήκεξα.
Γξάθεη θαη κεηαθξάδεη ζπλέρεηα γηα λα κπνξεί λα δεη. Τν 1909 ζα
γπξίζεη ζην λεζί ηνπ. Θα αξξσζηήζεη θαη ζα πεζάλεη ην βξάδπ ηεο
2αο πξνο 3ε Ηαλνπαξίνπ 1911. Δδεζε κνλαρηθόο, αλέξαζηνο,
πάζρσλ.
Η
διαμάτη
για
ηο
έργο
ηοσ
Ο Παπαδηακάληεο, αλ θαη νη παιαηόηεξνη θξηηηθνί (Παιακάο,
Ξελόπνπινο θ.ά.) ζα εμπκλήζνπλ ην έξγν ηνπ, δελ ζα ηύρεη ηεο ίδηαο
απνδνρήο από ηνπο λεόηεξνπο. Ζ ζρνιή ησλ Κ.Θ. Γεκαξά θαη Π.
Μνπιιά ζα κεηώζεη ηελ αμία ηνπ, θαζώο ζα ζεσξήζεη όηη πξόθεηηαη
γηα ιανγξαθηθά εζηθά θείκελα ρσξίο ηδηαίηεξε ινγνηερληθή αμία,
ελώ ηνπ πξνζάπηεη πξνρεηξόηεηα θαη αλαρξνληζηηθέο ηάζεηο ζηε
γιώζζα. Από ηελ άιιε ζθνπηά, νη ακύληνξεο ηεο Οξζνδνμίαο ηνλ
ζεσξνύλ εθπξόζσπό ηνπο, κε αλαγλσξίδνληαο θακία άιιε πηπρή
ζην έξγν ηνπ. Ζ γιώζζα ηνπ Παπαδηακάληε δίραζε επίζεο ηελ
θξηηηθή. Ο Κ. Χαηδόπνπινο θαη ν Α. Τεξδάθεο ηε βξήθαλ
ζρνιαζηηθή θαη πξνβιεκαηηθή, ελώ ηε ζαύκαζαλ ν Τ. Αγξαο, ν
Διύηεο, ν Ε. Λνξεληδάηνο θ.ά. Νεόηεξνη κειεηεηέο αιιά θαη
ζπγγξαθείο πνπ ηνλ αγαπνύλ έρνπλ αλαδείμεη πιείζηεο όζεο όςεηο
ηνπ ζπγγξαθέα. Αλέδεημαλ ηνλ θνηλσληθό Παπαδηακάληε, απηόλ πνπ
3

4. ζηειηηεύεη ηελ αδηθία, ηνπο πνιηηηθάληεδεο, ηελ παξαδνζηαθή ζέζε
ηεο γπλαίθαο πνπ ηελ «πνπιάλε» κέζσ ηνπ γάκνπ, είλαη ππέξ ηνπ
πνιηηηθνύ γάκνπ θ.ά. Τνλ ρηνπκνξίζηα Παπαδηακάληε, κε ηελ
εηξσλεία θαη ηνλ ζαξθαζκό γηα λα ππνβάιιεη ζε νμύηαηε θξηηηθή
πνιιέο θαηαζηάζεηο ηεο επνρήο. Τνλ εξσηηθό Παπαδηακάληε, κε ηηο
πνηεηηθέο, αηζζεζηαθέο εηθόλεο ησλ αβάζηαρησλ εξώησλ. Τνλ
πνηεηή Παπαδηακάληε, κε ηε καγεία ησλ ιέμεσλ θαη ησλ θξάζεσλ
πνπ ρξεζηκνπνηεί.
Δθεκεξίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, 3-1-2011 (απόζπαζκα)
4