Λουκιανός - Ενότητα 5 αρχαία β γυμνασίου

1. Ενότητα 5
Το άρμα του Ήλιου
Λουκιανός
Ο Ήλιος σε θόλο εισόδου λουτρού, Βουδαπέστη

2. Η λατρεία και ο μύθος…
+ Ο Ήλιος είναι η προσωποποίηση του ήλιου και η
θεμελιακή δημιουργική δύναμη πίσω του. Συχνά
λατρευόταν ως θεός ζωής και δημιουργίας.
+ Ο Ήλιος μερικές φορές ταυτίζεται με τον Απόλλωνα
ή συνειδητά εξισώνονται.
+ Ο Ήλιος παρουσιάζεται στην αρχαία μυθολογία ως
ένας όμορφος νεαρός άνδρας με λάμπερό ακτινωτό
στέμμα ή φωτοστέφανο που οδηγά το τέθριππο του
στον ουρανό κάθε μέρα με τα "φλογερα" άλογά του
και μέσω του Ωκεανού, του μεγάλου ποταμού που
κυκλώνει τη γη, επιστρέφει στην ανατολή το βράδυ.
Από το ναό της Αθηνάς στο Ίλιον (4ος – 3ος αι.
π.Χ.)

3. Άλλοι μύθοι…
+ Εργασία: Να συνεργαστείτε και να αναζητήσετε
πληροφορίες για τους εξής μύθους γύρω από τον Ήλιο
και να τις παρουσιάσετε στην τάξη:
Ομάδα Α: Νήσος Ρόδος
Ομάδα Β: Φαέθων
Ομάδα Γ: Η Αρπαγή της Περσεφόνης
Ομάδα Δ: Το Πλήρωμα του Οδυσσέα

4. Ήλιος και Φαέθων
+ Ετυμολογία:
«ΦΑΕΘΩΝ» <
φαέθων μτχ. τοῦ
φαέθω = λάμπω,
φωτίζω,
στίλβω [«Φάος» εἶναι
ὁ ἀσυναίρετος τύπος
τῆς λέξης «φῶς», ἐξ
οὗ: φαεινός,
φαεσφόρος, φαείνω >
φαίνω > φαίνομαι].

5. Ήλιος και Φαέθων
+ Ο Φαέθων, σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία
ήταν γιος του Ήλιου. Μια μέρα, ο πατέρας του τον
άφησε να οδηγήσει το άρμα του. Όμως ο Φαέθων δεν
στάθηκε αντάξιος της εμπιστοσύνης του πατέρα του.
+ Μόλις όμως είδε το φοβερό Σκορπιό στον ουρανό,
τρόμαξε τόσο πολύ, ώστε έχασε την ψυχραιμία του και
δεν μπόρεσε να ελέγξει τα ηνία του άρματος του
πατέρα του. Επακολούθησε το αφήνιασμα των αλόγων,
που είχε ως αποτέλεσμα να ανεβοκατεβαίνει ο Ήλιος,
απειλώντας με καταστροφή τη Γη. Τελικώς μάλιστα, τα
άλογα έφεραν το άρμα τόσο χαμηλά και κοντά στη γη,
ώστε άρχισε να καίγεται και τα ποτάμια άρχισαν να
ξεραίνονται από την εκπεμπόμενη θερμότητα.
+ Ο Δίας, θέλοντας να προλάβει χειρότερες καταστροφές,
τον γκρέμισε με ένα κεραυνό σκοτώνοντάς τον.
Heintz Joseph Η πτώση του Φαέθοντα,
ελαιογραφία, 1596.

6. Ο συγγραφέας Λουκιανός
+ Ο Λουκιανός γεννήθηκε
γύρω στο 120 π.Χ. στα
Σαμόσατα (σημερινή
Τουρκία) της Ρωμαϊκής
αυτοκρατορίας.
+ Αρέσκονταν στις
φανταστικές αφηγήσεις και
στη διακωμώδηση της
εποχής του. Έγραψε στα
Ελληνικά.
+ Έγραψε πολλούς σατιρικούς
διαλόγους.

7. Απόσπασμα από το
σατιρικό έργο Θεῶν
Διάλογοι 24 (25)
Οἷα πεποίηκας, ὦ Τιτάνων κάκιστε;
Ἀπολώλεκας τὰ ἐν τῇ γῇ ἅπαντα,
μειρακίῳ ἀνοήτῳ πιστεύσας τὸ ἅρμα,
ὃς τὰ μὲν κατέφλεξε πρόσγειος ἐνεχθείς,
τὰ δὲ ὑπὸ κρύους διαφθαρῆναι ἐποίησε
πολὺ αὐτῶν ἀποσπάσας τὸ πῦρ, καὶ
ὅλως οὐδὲν ὅτι οὐ ξυνετάραξε καὶ
ξυνέχεε, καὶ εἰ μὴ ἐγὼ [...] κατέβαλον
αὐτὸν τῷ κεραυνῷ, οὐδὲ λείψανον
ἀνθρώπων ἐπέμεινεν ἄν· τοιοῦτον ἡμῖν
τὸν καλὸν ἡνίοχον καὶ διφρηλάτην
ἐκπέπομφας.
Στο απόσπασμα που
ακολουθεί ο Δίας
κατηγορεί τον Ήλιο, γιατί
εμπιστεύτηκε το άρμα του
στον γιο του Φαέθοντα, με
αποτέλεσμα να
προκληθούν πολλές
καταστροφές στη γη.

8. Λεξιλόγιο:
οἷα
ἀπολώλεκας < ἀπόλλυμι
μειράκιον
ἐνεχθείς < φέρω
δίφρος
διφρηλάτης ἐκπέπομφας <
ἐκπέμπω
τι
έχεις καταστρέψει
νεαρό παιδί
γιατί πλησίασε
πολεμικό άρμα , άμαξα,
σκαμνί αρματηλάτης
έχεις στείλει έξω

9. Αρχαίο κείμενο - μετάφραση
Οἷα πεποίηκας,
ὦ Τιτάνων
κάκιστε;

10. Αρχαίο κείμενο - μετάφραση
Οἷα πεποίηκας, ὦ
Τιτάνων κάκιστε;
Τι έχεις κάνει, ω
χειρότερε από
όλους τους
Τιτάνες;

11. Αρχαίο κείμενο - μετάφραση
Ἀπολώλεκας
τὰ ἐν τῇ γῇ
ἅπαντα,

12. Αρχαίο κείμενο - μετάφραση
Ἀπολώλεκας τὰ ἐν
τῇ γῇ ἅπαντα,
Έχεις
καταστρέψει όλα
τα πράγματα στη
γη

13. Αρχαίο κείμενο - μετάφραση
μειρακίῳ ἀνοήτῳ
πιστεύσας τὸ
ἅρμα,
Γιατί;
• μτχ
φρ(επιρ)

14. Ασκήσεις κατανόησης και μετάφρασης
2. Πώς θα μεταφράζατε τη μετοχή «πιστεύσας» και γιατί;
(α) γιατί πίστεψες
(β) γιατί εμπιστεύτηκες
(γ) αν και πίστεψες
(δ) αν και εμπιστεύτηκες

15. Ασκήσεις κατανόησης και μετάφρασης
2. Πώς θα μεταφράζατε τη μετοχή «πιστεύσας» και γιατί;
(α) γιατί πίστεψες
(β) γιατί εμπιστεύτηκες
(γ) αν και πίστεψες
(δ) αν και εμπιστεύτηκες

16. Αρχαίο κείμενο - μετάφραση
μειρακίῳ ἀνοήτῳ
πιστεύσας τὸ
ἅρμα,
Γιατί;
• μτχ φρ(επιρ)
παραχωρώντας
το άρμα σε
ανόητο παιδάριο,
Παραχωρώντας
(επειδή
εμπιστεύθηκες)

17. Αρχαίο κείμενο - μετάφραση
ὃς τὰ μὲν κατέφλεξε ὃς(αναφ)-
πρότ
ο οποίος άλλα κατέκαυσε
πρόσγειος ἐνεχθείς, μτχ
φρ(επιρ)
επειδή́ πλησίασε πολύ τη γη,
τὰ δὲ ὑπὸ κρύους διαφθαρῆναι ἐποίησε ὃς(αναφ)-
πρότ
και άλλα έγινε αίτιος να καταστραφούν από το κρύο
πολὺ αὐτῶν ἀποσπάσας τὸ πῦρ, μτχ

18. Ασκήσεις κατανόησης και μετάφρασης

19. Ασκήσεις κατανόησης και μετάφρασης

20. Αρχαίο κείμενο - μετάφραση
καὶ ὅλως οὐδὲν ὅτι οὐ ξυνετάραξε
ὃς(αναφ)-πρότ
και γενικά́ δεν υπάρχει τίποτε, που δεν το αναστάτωσε
καὶ ξυνέχεε,
ὃς(αναφ)-πρότ
και κατέστρεψε,

21. Αρχαίο κείμενο - μετάφραση
καὶ εἰ μὴ ἐγὼ [....]
κατέβαλον αὐτὸν
τῷ κεραυνῷ,
Αν δεν
έκανα τι;
• εἰ (υποθ)-προτ

22. Ασκήσεις κατανόησης και μετάφρασης
3. «εἰ μὴ ἐγὼ κατέβαλον αὐτὸν τῷ κεραυνῷ, οὐδὲ λείψανον
ἀνθρώπων ἐπέμεινεν ἂν»
Πώς θα μεταφράζατε αυτόν τον υποθετικό λόγο του κειμένου;
(α) αν εγώ δεν τον καταρρίψω με τον κεραυνό, δεν θα μείνει ούτε
απομεινάρι ανθρώπων
(β) αν εγώ δεν τον είχα καταρρίψει με κεραυνό, δεν θα είχε μείνει
ούτε απομεινάρι ανθρώπων
(γ) αν εγώ δεν τον κατέρριπτα με κεραυνό, δεν θα έμενε ούτε
απομεινάρι ανθρώπων

23. Ασκήσεις κατανόησης και μετάφρασης
3. «εἰ μὴ ἐγὼ κατέβαλον αὐτὸν τῷ κεραυνῷ, οὐδὲ λείψανον
ἀνθρώπων ἐπέμεινεν ἂν»
Πώς θα μεταφράζατε αυτόν τον υποθετικό λόγο του κειμένου;
(α) αν εγώ δεν τον καταρρίψω με τον κεραυνό, δεν θα μείνει ούτε
απομεινάρι ανθρώπων
(β) αν εγώ δεν τον είχα καταρρίψει με κεραυνό, δεν θα είχε μείνει
ούτε απομεινάρι ανθρώπων
(γ) αν εγώ δεν τον κατέρριπτα με κεραυνό, δεν θα έμενε ούτε
απομεινάρι ανθρώπων

24. Αρχαίο κείμενο - μετάφραση
καὶ εἰ μὴ ἐγὼ [....]
κατέβαλον αὐτὸν
τῷ κεραυνῷ,
Αν δεν
έκανα τι;
• εἰ (υποθ)-προτ
και αν εγώ [...] δεν
τον έριχνα κάτω
με τον κεραυνό

25. Αρχαίο κείμενο - μετάφραση
οὐδὲν λείψανον
ἀνθρώπων
ἐπέμεινεν ἄν·
Τι θα
συνέβαινε;
• α-πρότ

26. Αρχαίο κείμενο - μετάφραση
οὐδὲν λείψανον
ἀνθρώπων
ἐπέμεινεν ἄν·
Τι θα
συνέβαινε;
• α-πρότ
δεν θα έμενε
ούτε απομεινάρι
ανθρώπων

27. Αρχαίο κείμενο -
μετάφραση
τοιοῦτον τὸν καλὸν ἡνίοχον
καὶ διφρηλάτην ἡμῖν
ἐκπέπομφας!
α-πρότ

28. Αρχαίο κείμενο -
μετάφραση
τοιοῦτον τὸν καλὸν ἡνίοχον
καὶ διφρηλάτην ἡμῖν
ἐκπέπομφας!
α-πρότ
τέτοιον καλό ηνίοχο
και αρματηλάτη μας
έχεις στείλει!

29. Να εντοπίσετε
τα εξής στοιχεία
στο κείμενο:
 Οἷα πεποίηκας…;
 Ἀπολώλεκας τὰ ἐν τῇ γῇ ἅπαντα
 τὰ μὲν κατέφλεξε
τὰ δὲ … ἐποίησε
 καὶ ὅλως οὐδὲν ὅτι οὐ ξυνετάραξε
καὶ ξυνέχεε
 εἰ μὴ ἐγὼ κατέβαλον αὐτὸν τῷ
κεραυνῷ
 τοιοῦτον τὸν καλὸν ἡνίοχον καὶ
διφρηλάτην ἡμῖν ἐκπέπομφας!
 Ρητορική ερώτηση
 Κατηγορία
 Αντίθεση
 Πολυσύνδετο
 Προϋπόθεση
 Ειρωνεία

30. Ερωτήσεις κατανόησης
1. Πώς αιτιολογείται η αυστηρότητα των λόγων του Δία προς
τον Ήλιο;
2. Να συγκρίνετε τη συμπεριφορά του Δία στο κείμενο του
Λουκιανού με τη συμπεριφορά των θεών στο έπος του
Ομήρου και να αναφέρετε ομοιότητες και διαφορές (με τη
μορφή παρουσίασης).

31. Τέλος